Shloka 37
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
तथा खरो मृदू रूक्षो लघुर्गुरुतरोडपि च | एवं द्वादशधा स्पर्शों वायव्यो गुण उच्यते
tathā kharo mṛdu rūkṣo laghur gurutaro 'pi ca | evaṃ dvādaśadhā sparśo vāyavyo guṇa ucyate ||
ဘာရဒ္ဝါဇက ဆို၏— «ထို့အတူ လေဓာတ် (ဝါယု) နှင့် ဆက်စပ်၍ ထိတွေ့မှု (စပရှ) ကို ၁၂ မျိုးဟု ဖော်ပြကြသည်—ကြမ်းတမ်းခြင်းနှင့် နူးညံ့ခြင်း၊ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ပေါ့ပါးခြင်းနှင့် လေးလံခြင်း (အလွန်လေးလံခြင်းတိုင်အောင်)၊ ထို့ပြင် အပူနှင့် အအေး၊ သက်သာမှုနှင့် နာကျင်မှု၊ ဆီပြန်ချောမွေ့မှုနှင့် ကြည်လင်မှု။ ဤသို့ လေဓာတ်နှင့် ဆက်စပ်သော ထိတွေ့အရည်အသွေး ၁၂ မျိုးကို ကြေညာထားသည်»။
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse classifies tactile experience (sparśa) as a set of distinct qualities and states that, in this teaching context, these are specifically attributed to the air principle (vāyavya guṇa). It presents a systematic, analytical way of understanding sensation by enumerating its modes.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Bharadvāja is explaining a philosophical taxonomy of qualities. Here he continues an enumeration, stating that touch connected with Vāyu is described as twelvefold, listing representative tactile opposites such as rough/soft, light/heavy, and related experiential pairs.