Adhyaya 182
Varṇa-lakṣaṇa and Ātma-saṃyama (Marks of Social Conduct and Self-Restraint) | वर्णलक्षणम् एवं आत्मसंयमः
Upa-parva: Varṇa-Dharma Nirṇaya (Discourse on the Marks of Varṇa and Conduct)
Chapter 182 records a technical dialogue where Bharadvāja asks Bhṛgu for criteria by which one is to be known as brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, or śūdra. Bhṛgu answers first by describing the brāhmaṇa through saṃskāra (e.g., jātakarma and related rites), purity, Vedic study, and establishment in the six duties, reinforced by disciplined conduct, truthfulness, charity, non-harm, patience, and compassion. He then sketches the kṣatriya through engagement in kṣatra-functions aligned with learning and the regulated practice of giving and receiving; the vaiśya through agriculture, cattle-protection, and trade combined with study and cleanliness; and the śūdra through the absence of Vedic commitment and degraded conduct. The chapter complicates rigid labeling by stating that certain marks may appear in a śūdra and not in a twice-born, and that one is not automatically defined by the label alone. It then pivots to prescriptive self-governance: restraining greed and anger, protecting austerity from wrath, prosperity from envy, and knowledge from pride and humiliation; valuing renunciation and non-attachment; practicing non-violence and benevolence; reducing possessions; conquering the mind by regulating prāṇa and fixing it in Brahman; and distinguishing the manifest (vyakta) from the unmanifest (avyakta). The closing returns to the ethical markers of the dvija ideal—purity, conduct, and compassion toward beings—integrating social description with inner discipline.
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न—यदि दान, यज्ञ, व्रत और शुभ कर्म किए जाएँ तो उनका फल क्या है, और अशुभ कर्मों का परिणाम किसे भोगना पड़ता है? क्या कर्म का फल टल सकता है? → भीष्म कर्म-नियम को कठोरता से स्थापित करते हैं: काम-क्रोधादि दोषों से दूषित मन पाप में गिरता है और अपने ही कर्म-कलुष से जीव क्लेशमय लोकों में धकेला जाता है। पापाचारी दरिद्रता, दुर्भिक्ष, भय और संकटों की शृंखला में फँसते हैं—दुःख से दुःख, भय से भय बढ़ता जाता है। नास्तिक और धर्म-विमुख जन समाज में ‘धान्य में पुलाका’ या ‘पक्षियों में पुत्तिका’ की तरह कलंक-तत्त्व बनकर रहते हैं; राज्य-व्यवस्था उन्हें दण्डित कर दूर भी कर सकती है। → कर्म-फल की अनिवार्यता का निर्णायक प्रतिपादन: जैसे फूल-फल बिना किसी बाहरी प्रेरणा के अपने समय पर अवश्य आते हैं, वैसे ही पूर्वकृत कर्म अपने काल पर फलित होते हैं—कोई उसे टाल नहीं सकता। → भीष्म व्यावहारिक उपदेश देते हैं: दूसरों को उलाहना देना, उनके अपराधों की चर्चा करना व्यर्थ है; अपने हित के लिए कोमल, अनुरूप और कल्याणकारी आचरण करना चाहिए। तप, उपवास और शुद्ध आचरण ‘पहले भिगोए वस्त्र’ की तरह अंततः कर्म-मल को धो देते हैं और दीर्घ, स्थिर सुख की ओर ले जाते हैं।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजण बछ। अकाल एकाशीरत्याधिकशततमो< ध्याय: शुभाशुभ कर्मोंका परिणाम कर्ताको अवश्य भोगना पड़ता है, इसका प्रतिपादन युधिछिर उवाच यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च । गुरूणां वापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! यदि दान, यज्ञ, तप अथवा गुरुशुश्रूषा पुण्यकर्म है और उसका कुछ फल होता है तो वह मुझे बताइये
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အဘိုးတော် (ပိတామဟ) ရေ၊ ဒါန (လှူဒါန်းခြင်း)၊ ယဇ္ဈ (ယဇ္ဈပူဇော်ခြင်း)၊ တပဿ (အာစီတပ) ကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်ခြင်း၊ ဆရာသမားတို့ကို သစ္စာရှိစွာ ဝန်ဆောင်ခြင်းတို့သည် ကုသိုလ်ကံအဖြစ် အမှန်တကယ် ရှိပြီး အကျိုးရလဒ် ထွက်ပေါ်တတ်သည်ဆိုလျှင်၊ ထိုအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်အား ရှင်းပြပါ»။
Verse 2
भीष्म उवाच आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मन: । स्वकर्मकलुषं कृत्वा कृच्छे लोके विधीयते,भीष्मजीने कहा--राजन्! काम, क्रोध आदि दोषोंसे युक्त बुद्धिकी प्रेरणासे मन पापकर्ममें प्रवृत्त होता है। इस प्रकार मनुष्य अपने ही कार्योद्वारा पाप करके दुःखमय लोक (नरक) में गिराया जाता है
ဘိဿမက ပြောသည်— «မင်းကြီး၊ ကာမ၊ ကရောဓ စသည့် အပြစ်အနာအဆာတို့နှင့် ပေါင်းစည်းသည့် မိမိစိတ်ဓာတ်ကြောင့် စိတ်သည် ပာပကံသို့ ဝင်ရောက်လေသည်။ မိမိ၏ လုပ်ရပ်များဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကို အညစ်အကြေးတင်ပြီးနောက်၊ ထိုသူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခပြည့်သော လောက (နရကကဲ့သို့သော အခြေအနေ) သို့ ချမှတ်ခံရ၏။»
Verse 3
दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात् क्लेशं भयाद् भयम् । मृतेभ्य: प्रमृतं यान्ति दरिद्रा: पापकारिण:,पापाचारी दरिद्र मनुष्य दुर्भिक्षसे दुर्भिक्ष, क्लेशसे क्लेश और भयसे भय पाते हुए मरे हुओंसे भी अधिक मृतकतुल्य हो जाते हैं
ဘိဿမက ပြောသည်— «အစာခေါင်းပါးမှုမှ ထပ်မံ အစာခေါင်းပါးမှုသို့၊ ဒုက္ခမှ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒုက္ခသို့၊ ကြောက်ရွံ့မှုမှ ပိုကြီးသော ကြောက်ရွံ့မှုသို့ ကျရောက်ကြ၏။ ပာပကံပြုသော ဆင်းရဲသားတို့သည် သေခြင်းထက်ပင် ဆိုးရွားသည့် အခြေအနေသို့ နစ်မြုပ်ကာ၊ သေသူတို့ထက်ပင် ပို၍ သေကဲ့သို့ ဖြစ်သွားကြသည်။»
Verse 4
उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात् स्वर्ग सुखात् सुखम् । श्रद्धधानाश्ष दान्ताश्न धनाढ्या: शुभकारिण:,जो श्रद्धालु, जितेन्द्रिय, धनसम्पन्न तथा शुभकर्म-परायण होते हैं, वे उत्तवसे अधिक उत्सवको, स्वर्गसे अधिक स्वर्गको तथा सुखसे अधिक सुखको प्राप्त करते हैं
ဘိဿမက ပြောသည်— «ပွဲတော်တစ်ခုမှ ပိုကြီးမားသော ပွဲတော်သို့၊ ကောင်းကင်ဘုံမှ ပိုမြင့်သော ကောင်းကင်ဘုံသို့၊ ပျော်ရွှင်မှုမှ ပိုမိုကြီးမားသော ပျော်ရွှင်မှုသို့ ရောက်ကြ၏။ ယုံကြည်သဒ္ဓါပြည့်ဝ၍ အင်ဒြိယထိန်းချုပ်နိုင်သူ၊ စည်းစိမ်ပြည့်စုံသူ၊ ကုသိုလ်ကံကို အားထုတ်သူတို့သည် အမြဲတမ်း ပိုမိုတိုးပွားသော အာနန္ဒနှင့် မြင့်မြတ်သော အခြေအနေများကို ရရှိကြသည်။»
Verse 5
व्यालकुण्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च । हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिका: किमत: परम्,नास्तिक मनुष्योंके हाथमें हथकड़ी डालकर राजा उन्हें राज्यसे दूर निकाल देता है और वे उन जंगलोंमें चले जाते हैं, जो मतवाले हाथियोंके कारण दुर्गम तथा सर्प और चोर आदिके भयसे भरे हुए होते हैं। इससे बढ़कर उन्हें और क्या दण्ड मिल सकता है?
ဘိဿမက ပြောသည်— «တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများနှင့် မူးယစ်သလို ရူးသွပ်နေသော ဆင်ကြီးများကြောင့် အန္တရာယ်များသော ဒေသများ၊ မြွေ၊ သူခိုးတို့၏ ကြောက်ရွံ့မှုဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နေရာများသို့ နာස්တိက (ယုံကြည်မှုမရှိသူ) တို့ကို လက်ထိပ်ခတ်၍ မောင်းထုတ်ကြသည်။ ဤထက် ကြီးမားသော ဒဏ်ခတ်မှု အဘယ်ရှိနိုင်မည်နည်း။»
Verse 6
प्रियदेवातिथेयाश्व वदान्या: प्रियसाधव: । क्षेम्यमात्मवतां मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणम्,जिन्हें देवपूजा और अतिथिसत्कार प्रिय है, जो उदार हैं तथा श्रेष्ठ पुरुष जिन्हें अच्छे लगते हैं, वे पुण्यात्मा मनुष्य अपने दाहिने हाथके समान मंगलकारी एवं मनको वशमें रखनेवाले योगियोंको ही प्राप्त होनेयोग्य मार्गपर आरूढ़ होते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– နတ်တို့ကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဧည့်သည်ကို ဂုဏ်ပြုဧည့်ခံခြင်းကို နှစ်သက်သူ၊ စေတနာရက်ရောသူ၊ သုစရိုက်ကောင်းသူတို့၏ အဖော်အပေါင်းကို ချစ်မြတ်နိုးသူ—ထိုကဲ့သို့ ကုသိုလ်ရှိသော လူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူတို့၏ မင်္ဂလာနှင့် လုံခြုံသော လမ်းကို လက်ခံလျှောက်လှမ်းကြသည်။ ထိုလမ်းသည် မိမိ၏ ညာလက်ကဲ့သို့ ယုံကြည်စိတ်ချရ၏။
Verse 7
पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु । तद्विधास्ते मनुष्याणां येषां धर्मो न कारणम्,जिनका उद्देश्य धर्म नहीं है, ऐसे मनुष्य मानव-समाजके भीतर वैसे ही समझे जाते हैं, जैसे धानमें थोथा पौधा और पंखवाले जीवोंमें मच्छर
ဘီရှ္မက ပြောသည်– စပါးအုပ်ထဲက အတွင်းဗလာ အကျိုးမဲ့ အပင်တစ်ပင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အတောင်ပါသတ္တဝါတို့အကြားရှိ ခြင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း—ဓမ္မကို ရည်ရွယ်ချက်မထားသူတို့သည် လူ့လောကအတွင်း ထိုသို့ပင် အရေးမပါသူများ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 8
सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति । शेते सह शयानेन येन येन यथा कृतम्,जिस-जिस मनुष्यने जैसा कर्म किया है, वह उसके पीछे लगा रहता है। यदि कर्ता पुरुष शीघ्रतापूर्वक दौड़ता है तो वह भी उतनी ही तेजीके साथ उसके पीछे जाता है। जब वह सोता है तो उसका कर्मफल भी उसके साथ ही सो जाता है। जब वह खड़ा होता है तो वह भी पास ही खड़ा रहता है और जब मनुष्य चलता है तो उसके पीछे-पीछे वह भी चलने लगता है। इतना ही नहीं, कोई कार्य करते समय भी कर्म-संस्कार उसका साथ नहीं छोड़ता। सदा छायाके समान पीछे लगा रहता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– လူတစ်ယောက် အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြေးသော်လည်း၊ မိမိပြုခဲ့သော ကံ၏ သတ်မှတ်ထားသည့် အကျိုးဆက်သည် သူ့နောက်ကို လိုက်ပြေးလာသည်။ သူ လဲလျောင်းသော်လည်း ထိုအကျိုးဆက်သည် သူနှင့်အတူ လဲလျောင်း၏—အခြေအနေတိုင်းတွင်၊ သူပြုခဲ့သမျှနှင့် ကိုက်ညီစွာ လိုက်ပါနေ၏။ ကံ၏အကျိုးသည် မလွတ်မြောက်နိုင်ဘဲ အရိပ်ကဲ့သို့ အမြဲတမ်း လိုက်ပါကာ အတွေ့အကြုံကို မိမိအလုပ်အကိုင်အတိုင်း ပုံဖော်စေသည်ဟု သင်ခန်းစာပေး၏။
Verse 9
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति । करोति कुर्वत: कर्म च्छायेवानुविधीयते,जिस-जिस मनुष्यने जैसा कर्म किया है, वह उसके पीछे लगा रहता है। यदि कर्ता पुरुष शीघ्रतापूर्वक दौड़ता है तो वह भी उतनी ही तेजीके साथ उसके पीछे जाता है। जब वह सोता है तो उसका कर्मफल भी उसके साथ ही सो जाता है। जब वह खड़ा होता है तो वह भी पास ही खड़ा रहता है और जब मनुष्य चलता है तो उसके पीछे-पीछे वह भी चलने लगता है। इतना ही नहीं, कोई कार्य करते समय भी कर्म-संस्कार उसका साथ नहीं छोड़ता। सदा छायाके समान पीछे लगा रहता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ကံသည် အရိပ်ကဲ့သို့ လူကို လိုက်ပါသည်။ လူက ရပ်လျှင် အနီးကပ် ရပ်တည်၏; လူက လျှောက်လျှင် နောက်က လိုက်လျှောက်၏; လူက လုပ်ဆောင်လျှင် လုပ်ဆောင်သူနှင့် ခြေလှမ်းညီညီ လိုက်လုပ်၏။ အနေအထားနှင့် လှုပ်ရှားမှု အားလုံးတွင်၊ မိမိအလုပ်၏ အကျိုးဆက်နှင့် အထင်အမြင်တို့သည် လုပ်ဆောင်သူကို မစွန့်ခွာဘဲ အရိပ်မခွာသကဲ့သို့ မခွဲမခွာ လိုက်ပါနေသည်။
Verse 10
येन येन यथा यद् यत् पुरा कर्म समीहितम् । तत्तदेकतरो भुड्क्ते नित्यं विहितमात्मना,जिस-जिस मनुष्यने अपने-अपने पूर्वजन्मोंमें जैसे-जैसे कर्म किये हैं, वह अपने ही किये हुए उन कर्मोंका फल सदा अकेला ही भोगता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– လူတစ်ယောက်သည် အတိတ်ကာလတွင် မည်သို့မည်ပုံ ရည်ရွယ်ကာ မည်သို့မည်ပုံ လုပ်ဆောင်ခဲ့သနည်း၊ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အသီးအပွင့်ကို ထိုသူတစ်ဦးတည်းသာ မလွဲမသွေ အမြဲတမ်း ခံစားရသည်—မိမိကိုယ်တိုင်က သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ပင်။
Verse 11
स्वकर्मफलनिभक्षेपं विधानपरिरक्षितम् । भूतग्राममिमं काल: समनन््तात् परिकर्षति,अपने-अपने कर्मका फल एक धरोहरके समान है, जो कर्मजनित अदृष्टके द्वारा सुरक्षित रहता है। उपयुक्त अवसर आनेपर यह काल इस कर्मफलको प्राणिसमुदायके पास खींच लाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «မိမိ၏ ကံလုပ်ရပ်တို့၏ အကျိုးသည် သိုလှောင်ထားသော အပ်နှံငွေကဲ့သို့ ဖြစ်၍ စကြဝဠာ၏ ဓမ္မနိယာမ (ကမ္မနိယာမ) အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ သင့်တော်သော အချိန်အခါ ရောက်လာသော် ကာလ (အချိန်) သည် ထိုသိုလှောင်ထားသော အကျိုးကို သတ္တဝါအစုအဝေးတစ်လျှောက်သို့ ဆွဲယူလာကာ သတ္တဝါတိုင်းကို မိမိရရှိထိုက်သမျှနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်စေသည်။»
Verse 12
अचोटद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च । स्वं काल॑ नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुरा कृतम्,जैसे फूल और फल किसीकी प्रेरणाके बिना ही अपने समयपर वृक्षोंमें लग जाते हैं, उसी प्रकार पहलेके किये हुए कर्म भी अपने फलभोगके समयका उल्लंघन नहीं करते
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ပန်းနှင့် သီးတို့သည် မည်သူမျှ မတွန်းမခိုင်းဘဲ မိမိရာသီအချိန်တွင် သစ်ပင်ပေါ်၌ ပေါ်ထွန်းလာသကဲ့သို့၊ အတိတ်က ပြုခဲ့သော ကံလည်း မိမိအကျိုးပေးရမည့် သတ်မှတ်အချိန်ကို မကျော်လွန်နိုင်။ ကံ၏ သီလဓာတ်အင်အားသည် မလွဲမသွေ ရင့်ကျက်လာပြီး၊ သင့်တော်သော အခါရောက်လျှင် ထိုအကျိုးကို မည်သူမျှ မလွတ်မြောက်နိုင်။»
Verse 13
सम्मानश्चावमानश्ष लाभालाभौ क्षयोदयौ । प्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुन:
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အရှက်ခွဲခြင်း၊ အမြတ်နှင့် အရှုံး၊ ကျဆင်းခြင်းနှင့် တိုးတက်ခြင်း—တစ်ခါ စတင်လှုပ်ရှားသွားလျှင် ဤအခြေအနေတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်း၏ အဆုံးသို့ ရောက်သည့်အခါ အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လှည့်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် လောကီဆန့်ကျင်ဘက်များကြောင့် မတုန်လှုပ်ဘဲ ဓမ္မ၌ တည်ကြည်ရမည်။ အပြောင်းအလဲတို့သည် စက်ဝိုင်းကဲ့သို့ လည်ပတ်၍ စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခံနေရသည်ကို သိထားရမည်။»
Verse 14
सम्मान-अपमान, लाभ-हानि तथा उन्नति-अवनति--ये पूर्वजन्मके कर्मोके अनुसार बार-बार प्राप्त होते हैं और प्रारब्धभोगके पश्चात् निवृत्त हो जाते हैं ।। आत्मना विदहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् | गर्भशय्यामुपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम्,दुःख अपने ही किये हुए कर्मोका फल है और सुख भी अपने ही पूर्वकृत कर्मोंका परिणाम है। जीव माताकी गर्भशय्यामें आते ही पूर्वशरीरद्वारा उपार्जित सुख-दुःखका उपभोग करने लगता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အရှက်ခွဲခြင်း၊ အမြတ်နှင့် အရှုံး၊ တိုးတက်ခြင်းနှင့် ကျဆင်းခြင်းတို့သည် အတိတ်ဘဝက ကံအတိုင်း အကြိမ်ကြိမ် ရရှိလာပြီး၊ ကံကြမ္မာအပိုင်း (ပရာရဗ္ဓ) ကို ခံစားပြီးနောက် ရပ်တန့်သွားသည်။ ဒုက္ခသည် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ထားသော ကံ၏ အကျိုးဖြစ်သကဲ့သို့၊ သုခလည်း မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ထားသော ကံ၏ အကျိုးပင် ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါသည် မိခင်၏ သားအိမ်အိပ်ရာကို ခံယူသည့် အချိန်မှစ၍ ယခင်ကိုယ်ခန္ဓာက စုဆောင်းခဲ့သော သုခဒုက္ခကို စတင်ခံစားရသည်။»
Verse 15
बालो युवा च वृद्धश्व यत् करोति शुभाशुभम् | तस्यां तस्यामवस्थायां तत् फलं प्रतिपद्यते
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ကလေးဖြစ်စေ၊ လူငယ်ဖြစ်စေ၊ အိုမင်းသူဖြစ်စေ—မည်သည့်အရွယ်၌မဆို ပြုလုပ်သည့် ကောင်းမှုဆိုးမှုအတိုင်း ထိုအရွယ်အခြေအနေ၌ပင် အကျိုးကို ခံစားရသည်။ ကံ၏ သီလဓာတ်အလေးချိန်သည် အသက်အရွယ်ကြောင့် မရွှေ့ဆိုင်းနိုင်; ပြုလုပ်သည့် အခြေအနေအတွင်း၌ပင် ထိုအကျိုးသည် လူကို ရောက်လာသည်။»
Verse 16
कोई बालक हो, तरुण हो या बूढ़ा हो, वह जो भी शुभाशुभ कर्म करता है, दूसरे जन्ममें उसी-उसी अवस्थामें उस-उस कर्मका फल उसे प्राप्त होता है ।। यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् | तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति,जैसे बछड़ा हजारों गौओंमेंसे अपनी माँको पहचानकर उसे पा लेता है, वैसे ही पहलेका किया हुआ कर्म भी अपने कर्ताके पास पहुँच जाता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်—နွားတစ်ထောင်အတွင်း၌ပင် နွားကလေးသည် မိမိမိခင်နွားကို သိမြင်၍ ရောက်သကဲ့သို့၊ ယခင်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ကမ္မသည်လည်း မပြတ်မလပ် ပြုသူကိုသာ လိုက်လံရောက်ရှိသည်။ ကလေးဘဝ၊ လူငယ်ဘဝ၊ အိုမင်းဘဝ၌ ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့သမျှ၏ အကျိုးသည် နောက်ဘဝ၌ ထိုသူတည်းဟူသောသူကပင် သင့်လျော်သော အခြေအနေဖြင့် တွေ့ကြုံရသည်—ကမ္မတစ်စုံတစ်ရာ မပျောက်ကွယ်၊ အခြားသူကလည်း အစားထိုးခံယူ၍ မရ။
Verse 17
समुन्नमग्रतो वस्त्र पश्चाच्छुध्यति कर्मणा । उपवासै: प्रतप्तानां दीर्घ सुखमनन्तकम्,जैसे पहलेसे क्षार आदिमें भिगोया हुआ कपड़ा पीछे धोनेसे साफ हो जाता है, उसी प्रकार जो उपवासपूर्वक तपस्या करते हैं, उन्हें कभी समाप्त न होनेवाला महान् सुख मिलता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်—အယ်လ်ကလီစသည်တို့တွင် အရင်စိမ်ထားသော အဝတ်သည် နောက်မှ လျှော်ခြင်းဖြင့် သန့်စင်သကဲ့သို့၊ အစာရှောင်ခြင်းဖြင့် အပူတက်သော တပသ (အာစတေရီတီ) ကို ကျင့်သူတို့သည် ကြီးမြတ်၍ ရှည်လျားကာ မဆုံးနိုင်သော သုခကို ရရှိကြသည်။
Verse 18
दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने । धर्मनिर्धूतपापानां सम्पद्यन्ते मनोरथा:,तपोवनमें रहकर की हुई दीर्घकालतककी तपस्यासे तथा धर्मसे जिनके सारे पाप धुल गये हैं, उनके सम्पूर्ण मनोरथ सफल हो जाते हैं
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်—တပောဝန (တပသတော) တွင် နေထိုင်ကာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တပသကို ကျင့်ခြင်းနှင့် ဓမ္မအတိုင်း အသက်ရှင်ခြင်းကြောင့် စည်းကမ်းရှိသူတို့၏ အပြစ်အကုသိုလ်များသည် ဆေးကြောသန့်စင်သွားသည်။ ထိုသို့ သန့်စင်ပြီးသူတို့အတွက် စိတ်ထဲက ရည်မှန်းချက်နှင့် ဆန္ဒတို့သည် အပြည့်အဝ ပြည့်စုံလာကြသည်။
Verse 19
शकुनानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके । पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गति:,जैसे आकाशमें पक्षियोंके और जलमें मछलियोंके चरण-चिह्न दिखायी नहीं देते, उसी प्रकार ज्ञानियोंकी गतिका पता नहीं चलता
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်—ကောင်းကင်ထဲရှိ ငှက်တို့၏ ခြေရာ၊ ရေထဲရှိ ငါးတို့၏ လမ်းကြောင်းကို မမြင်နိုင်သကဲ့သို့၊ ပညာရှိတို့၏ သွားလာရာလမ်း (ဂတိ) ကိုလည်း မမြင်နိုင်၊ မလိုက်မီနိုင်။
Verse 20
अलमन्यैरुपालम्भै: कीर्तितिश्न व्यतिक्रमै: । पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मन:,दूसरोंको उलाहना देने तथा लोगोंके अन्यान्य अपराधोंकी चर्चा करनेसे कोई प्रयोजन नहीं है। जो काम सुन्दर, अनुकूल और अपने लिये हितकर जान पड़े, वही कर्म करना चाहिये
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်—အခြားသူတို့ကို အပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ လူတို့၏ အပြစ်အနာအဆာမျိုးစုံကို အလုပ်ရှုပ်စွာ ပြောဆိုရေတွက်ခြင်းတို့သည် အမှန်တကယ် အကျိုးမရှိ။ ထို့အစား မိမိအတွက် လှပသင့်တော်၍ အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီကာ အကျိုးရှိသည်ဟု သိမြင်သော အလုပ်ကိုသာ ပြုလုပ်သင့်သည်။
Verse 180
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें गीदड़ और काश्यपका संवादविषयक एक सौ अस्सीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝအတွင်းရှိ မောက္ခဓမ္မပရဝ၌ မြေခွေးနှင့် ကာရှျပတို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုကို အကြောင်းပြုသော အခန်း (၁၈၀) ပြီးဆုံး၏။ ဤသည်မှာ အခန်းပြီးဆုံးကြောင်းကို သတ်မှတ်ပြသသော အဆုံးသတ်ကော်လိုဖွန်ဖြစ်ပြီး မောက္ခသို့ ဦးတည်သည့် အကျင့်သဘောတရားကို သင်ကြားရန် ရည်ရွယ်သော သင်ခန်းစာပုံပြင်တစ်ပုဒ်၏ ပြီးဆုံးမှုကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 181
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि एकाशीत्यधिकशततमो<ध्याय: ।। २८१३१ || इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें एक सौ इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝအတွင်း၊ အထူးသဖြင့် မောက္ခဓမ္မပရဝ၌ အခန်း (၁၈၁) ပြီးဆုံး၏။ (ဤသည်မှာ သင်ခန်းစာဆိုင်ရာ ဓမ္မဝါဒမဟုတ်ဘဲ အခန်းအဆုံးကို မှတ်သားပြသသော ကော်လိုဖွန်သာ ဖြစ်သည်။)
Frequently Asked Questions
It asks by which criteria a person is to be recognized as brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, or śūdra, and answers primarily through saṃskāra, learning, conduct, occupational orientation, and ethical discipline.
It prescribes restraint of greed and anger, protection of austerity and knowledge from corrosive emotions, cultivation of non-violence and compassion, reduction of possessions, non-attachment in engagements, and stabilization of mind through prāṇa-regulation oriented toward Brahman.
No explicit phalaśruti formula is stated here; instead, the chapter frames its ‘result’ implicitly as purification through self-control and the attainment of fearlessness and peace here and hereafter via renunciation and Brahman-oriented discipline.