Adhyaya 177
Adhyāya 177: Pañca-mahābhūta-vicāra and Vṛkṣa-jīva-lakṣaṇa (Five Elements Inquiry and the Status of Plant Life)
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Mokṣadharma-parvan) — Discourse on Liberation and Ontology
Bharadvāja opens by asking how the cosmos can be said to be constituted by only five mahābhūtas when innumerable beings were created. Bhṛgu answers that the term “mahābhūta” applies because countless entities arise from these great constituents. The dialogue then maps embodiment to the five elements and their guṇas: space (ākāśa) with sound, wind (vāyu) with touch, fire/light (tejas) with form, water (āpas) with taste, and earth (pṛthivī) with smell. Bharadvāja challenges the thesis by citing trees as seemingly lacking heat, motion, and the full set of senses. Bhṛgu responds by arguing for element-presence and functional signs in plants: growth, flowering/fruiting, withering under cold/heat, damage from wind/fire/lightning, vine-directed movement, responsiveness to fragrances and fumigation, water uptake through roots (illustrated via the lotus-stalk analogy), and regeneration after cutting—taken as indicators of life (jīva) and non-absence of sentience. The chapter then provides a more technical physiological allocation of “fivefold” manifestations within animals: earth-aspects (skin, flesh, bone, marrow, sinew), fire-aspects (tejas, digestion/heat, eye, anger as a heat-like function), space-aspects (ear, nostril, mouth, heart, abdomen), water-aspects (phlegm, bile, sweat, fat, blood), and wind-aspects as the five vāyus (prāṇa, vyāna, apāna, samāna, udāna) governing respiration, circulation/expansion, downward motion, central balance, and upward breath/speech. It concludes with detailed enumerations of sensory qualities: ninefold earth-smell types, six tastes of water, twelve forms/colors for fire’s visible qualities, twelve touch-qualities for wind, and seven notes (svara) for space’s sound-quality, presenting a systematic ontology linking perception, physiology, and elemental theory.
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न उठता है—जब धनी और निर्धन दोनों अपने-अपने ढंग से ‘स्वतन्त्र’ होकर चलते हैं, तो फिर सुख-दुःख उन्हें किस नियम से, किस रूप में प्राप्त होता है? → भीष्म उत्तर को एक उपदेश-कथा में बाँधते हैं: पूर्वकाल में शम्पाक नामक ब्राह्मण, फटे वस्त्र, भूख और ‘कुदारा’ (कठोर/दुष्टा पत्नी) के क्लेश से पीड़ित होकर भी त्याग-मार्ग का आश्रय लेता है। बाह्य दरिद्रता और आन्तरिक वैराग्य के बीच संघर्ष उभरता है—कामनारहित होने पर भी यदि आत्म-कल्याण का साधन न किया जाए तो जीवन ‘धुर’ (भार) बन जाता है। → शम्पाक का निर्णायक प्रतिपादन: ‘आकिंचन्य’ ही लोक में सुख, पथ्य, शिव और निरामय है; और बुद्धि की तुला पर ‘राज्य’ बनाम ‘आकिंचन्य’ तौलने पर गुणों में दरिद्रता/असंगता राज्य से भी श्रेष्ठ ठहरती है। फिर सूत्र-वाक्य की तरह निष्कर्ष—‘नात्यक्त्वा सुखमाप्नोति… त्यक्त्वा सर्वः सुखी भव’—त्याग के बिना न सुख, न परम, न अभय। → भीष्म शम्पाक के वचन को हस्तिनापुर में कहे गए प्रमाण-उपदेश के रूप में स्थापित करते हैं और युधिष्ठिर के प्रश्न का उत्तर ‘स्वतन्त्रता’ नहीं, ‘आसक्ति’ को कारण बताकर देते हैं: संग्रह/ममता ही दुःख का द्वार है; त्याग/अकिंचनता ही सुख और निर्भयता का आधार।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६ शलोक मिलाकर कुल ४०३ श्लोक हैं) त्न्द्््ासस श्यु नाचज्ज्जभप्त्ज्स षट्सप्तरत्याधेकशततमो< ध्याय: त्यागकी महिमाके विषयमें शम्पाक ब्राह्णका उपदेश युधिछिर उवाच धनिनश्चाधना ये च वर्तयन्ते स्वतन्त्रिण: । सुखदुःखागमस्तेषां कः कथं वा पितामह
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလေ၏—“အို အဘိုးတော်၊ ကိုယ့်အလိုအလျောက် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ကြသူတို့အနက် ချမ်းသာသူဖြစ်စေ ဆင်းရဲသူဖြစ်စေ၊ သူတို့ထံသို့ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့သည် မည်သူကြောင့်၊ မည်သို့ ရောက်လာကြသနည်း?”
Verse 2
युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! धनी और निर्धन दोनों स्वतन्त्रतापूर्वक व्यवहार करते हैं; फिर उन्हें किस रूपमें और कैसे सुख और दुःखकी प्राप्ति होती है? ।। भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । शम्पाकेनेह मुक्तेन गीतं॑ शान्तिगतेन च,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें विद्वान् पुरुष इस पुरातन इतिहासका उदाहरण देते हैं, जिसे परम शान्त जीवन्मुक्त शम्पाकने यहाँ कहा था
ဘိဿမက ပြောလေ၏—“ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်ကို ဥပမာအဖြစ် ထုတ်ပြကြသည်။ ထိုစကားများကို ဤနေရာ၌ အမြင့်ဆုံးငြိမ်းချမ်းမှုသို့ ရောက်ပြီး အသက်ရှင်လျက် လွတ်မြောက်သူ (ဇီဝန်မုက္တ) ဖြစ်သော ရှမ္ပာကက သီဆိုဟောကြားခဲ့သည်။”
Verse 3
अब्रवीन्मां पुरा वश्िद् ब्राह्मणस्त्यागमाश्रित: । क्लिश्यमान: कुदारेण कुचैलेन बुभुक्षया,पहलेकी बात है, फटे-पुराने वस्त्रों एवं अपनी दुष्टा सत्रीके और भूखके कारण अत्यन्त कष्ट पानेवाले एक त्यागी ब्राह्मणने जिसका नाम शम्पाक था, मुझसे इस प्रकार कहा --
ဘိဿမက ပြောလေ၏—“ရှေးကာလတစ်ခါ၌ စွန့်လွှတ်ခြင်းကို အားထားသော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးက ငါ့အား ပြောခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် မကောင်းသော ဇနီးကြောင့်လည်းကောင်း၊ စုတ်ပြတ်သော အဝတ်အစားကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆာလောင်မှုကြောင့်လည်းကောင်း အလွန်ပင် ဒုက္ခရောက်နေ၍ ထိုသို့ ငါ့အား ဆိုလေ၏။”
Verse 4
उत्पन्नमिह लोके वै जन्मप्र भूति मानवम् । विविधान्युपवर्तन्ते दु:खानि च सुखानि च,“इस संसारमें जो भी मनुष्य उत्पन्न होता है (वह धनी हो या निर्धन) उसे जन्मसे ही नाना प्रकारके सुख-दु:ख प्राप्त होने लगते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ ဤလောက၌ လူသားတစ်ဦး မွေးဖွားလာသည့်အခါမှစ၍ (ချမ်းသာသူဖြစ်စေ ဆင်းရဲသူဖြစ်စေ) အမျိုးမျိုးသော အတွေ့အကြုံများ ပေါ်ပေါက်လာသည်—ဒုက္ခလည်းရှိ၊ သုခလည်းရှိ—ကိုယ်ခန္ဓာရှိသည့်ဘဝ၏ သဘာဝအဖော်အဖြစ်ပင်။
Verse 5
तयोरेकतरे मार्गे यदेनमभिसन्नयेत् । न सुखं प्राप्य संहृष्येन्नासुखं प्राप्प संज्वरेत्,“विधाता यदि उसे सुख और दु:ख इन दोनोंमेंसे किसी एकके मार्गपर ले जाय तो वह न तो सुख पाकर प्रसन्न हो और न दुःखमें पड़कर परितप्त हो
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ ကံတရားကို စီမံသူ (ဗိဓာတာ) က လူတစ်ဦးကို လမ်းနှစ်လမ်းထဲမှ တစ်လမ်း—သုခ သို့မဟုတ် ဒုက္ခ—သို့ ခေါ်ဆောင်သွားလျှင်၊ သုခရသော်လည်း အလွန်အမင်း မျှော်လင့်ပျော်ရွှင်မနေသင့်၊ ဒုက္ခကျရောက်သော်လည်း စိတ်မီးလောင်သကဲ့သို့ မပူပန်သင့်။
Verse 6
न वै चरसि यच्छेय आत्मनो वा यदीशिषे । अकामात्मापि हि सदा धुरमुद्यम्य चैव ह,“तुम जो कामनारहित होकर भी अपने कल्याणका साधन नहीं कर रहे हो और मनको वशमें नहीं कर रहे हो, इसका कारण यही है कि तुमने राज्यका बोझा अपनेपर उठा रखा है
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ သင်သည် ကိုယ့်အကျိုးအမြတ်အမှန်ကို မလိုက်လံဆောင်ရွက်သကဲ့သို့၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း မအုပ်ချုပ်နိုင်သေး။ ကိုယ်ပိုင်လိုလားတောင့်တမှု မရှိသော်လည်း မင်းအာဏာ၏ လေးလံသော တာဝန်ကို အမြဲတမ်း ထမ်းဆောင်နေရခြင်းကပင် သင်၏ ကောင်းကျိုးနှင့် ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှု မပြည့်စုံရသည့် အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
Verse 7
अकिंचन: परिपतन् सुखमास्वादयिष्यसि । अकिंचन: सुखं शेते समुत्तिषछति चैव ह,“यदि तुम सब कुछ त्यागकर किसी वस्तुका संग्रह नहीं रखोगे तो सर्वत्र विचरते हुए सुखका ही अनुभव करोगे; क्योंकि जो अकिंचन होता है--जिसके पास कुछ नहीं रहता है, वह सुखसे सोता और जागता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ “သင်သည် အရာအားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ ပိုင်ဆိုင်မှုကို မစုဆောင်းဘဲ နေပါက၊ နေရာအနှံ့ လှည့်လည်သွားလာရင်း သုခကိုသာ ခံစားရလိမ့်မည်။ အကြောင်းမှာ အကိဉ္စန—ဘာမျှမပိုင်သူ—သည် သက်သာစွာ အိပ်ပျော်၍ သက်သာစွာ နိုးထလေသည်။”
Verse 8
आकिंचन्यं सुखं लोके पथ्यं शिवमनामयम् । अनमित्रपथो होष दुर्लभ: सुलभो मत:,'संसारमें अकिंचनता ही सुख है। वही हितकारक, कल्याणकारी और निरापद है। इस मार्गमें किसी प्रकारके शत्रुका भी खटका नहीं है। यह दुर्लभ होनेपर भी सुलभ है
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ “ဤလောက၌ ပိုင်ဆိုင်မှုမရှိခြင်း (အကိဉ္စနတ) သည် သုခပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အကျိုးရှိသော၊ မင်္ဂလာရှိသော၊ အန္တရာယ်ကင်းသော လမ်းဖြစ်၏။ ဤလမ်းတွင် ရန်သူအတွက် အခွင့်အလမ်း မရှိ—ရန်သူကို ကြောက်စရာ မလို။ ရရှိရန် ခက်ခဲသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း၊ ရယူနိုင်ရန် လွယ်ကူသည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ကြ၏။”
Verse 9
अकिंचनस्य शुद्धस्य उपपन्नस्य सर्वतः । अवेक्षमाणस्त्रीललॉकान् न तुल्यमिह लक्षये,“मैं तीनों लोकोंपर दृष्टि डालकर देखता हूँ तो मुझे अकिंचन, शुद्ध एवं सब ओरसे वैराग्यसम्पन्न पुरुषके समान दूसरा कोई नहीं दिखायी देता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «လောကသုံးပါးကို ငါ မျက်စိချီကြည့်သော်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာမရှိသူ၊ အတွင်းစိတ်သန့်ရှင်းသူ၊ အရပ်ရပ်၌ ဝိရာဂျ္ယ (လောကကပ်ငြိမှုကင်းခြင်း) တွင် တည်မြဲသူနှင့် တန်းတူသူကို ဤနေရာ၌ မမြင်ရ»။
Verse 10
आकिंचन्यं च राज्यं च तुलया समतोलयम् | अत्यरिच्यत दारिद्रयं राज्यादपि गुणाधिकम्,“मैंने अकिंचनता तथा राज्यको बुद्धिकी तराजूपर रखकर तौला तो गुणोंमें अधिक होनेके कारण राज्यसे भी अकिंचनताका ही पलड़ा भारी निकला
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အကိဉ္စနတ (ဘာမှမပိုင်ဆိုင်ခြင်း) နှင့် မင်းအာဏာကို ဉာဏ်ပညာ၏ ချိန်ခွင်ပေါ်တွင် တိုင်းတာကြည့်ရာ၊ ဂုဏ်သတ္တိများ ပိုမိုကြွယ်ဝသဖြင့် အကိဉ္စနတက မင်းအာဏာထက်ပင် ပိုလေးလံလာ၏»။
Verse 11
आकिंचन्ये च राज्ये च विशेष: सुमहानयम् । नित्योद्धिग्नो हि धनवान् मृत्योरास्यगतो यथा,“अकिंचनता तथा राज्यमें बड़ा भारी अन्तर यह है कि धनी राजा सदा इस प्रकार उद्विग्न रहता है, मानो मौतके मुखमें पड़ा हुआ हो
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဘာမှမပိုင်ဆိုင်ခြင်းနှင့် မင်းအာဏာအကြား အလွန်ကြီးမားသော ကွာခြားချက်တစ်ခုရှိသည်။ ဥစ္စာရှိသူ—မင်းဖြစ်စေ—အမြဲတမ်း စိုးရိမ်ပူပန်နေသည်၊ သေမင်း၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ကျရောက်ပြီးသားကဲ့သို့ပင်»။
Verse 12
नैवास्याग्निर्न चारिष्टो न मृत्युर्न च दस्यव: । प्रभवन्ति धनत्यागाद् विमुक्तस्य निराशिष:,'परंतु जो मनुष्य धनको त्यागकर उसकी आसक्तिसे मुक्त हो गया है और मनमें किसी तरहकी कामना नहीं रखता, उसपर न अग्निका जोर चलता है, न अरिष्टकारी ग्रहोंका, न मृत्यु उसका कुछ बिगाड़ सकती है, न डाकू और लुटेरे ही
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဥစ္စာကို စွန့်လွှတ်၍ ထိုဥစ္စာအပေါ် ကပ်ငြိမှုမှ လွတ်မြောက်ကာ ဆန္ဒတဏှာမရှိသူကို မီးလည်း မအနိုင်ယူနိုင်၊ မကောင်းသော နိမိတ်လက္ခဏာများလည်း မလွှမ်းမိုးနိုင်၊ သေမင်းလည်း ထိခိုက်စေနိုင်ခြင်းမရှိ၊ သူခိုးဓားပြတို့လည်း မအနိုင်ရနိုင်»။
Verse 13
त॑ वै सदा कामचरमनुपस्तीर्णशायिनम् । बाहूपधान शाम्यन्तं प्रशंसन्ति दिवौकस:,“वह सदा दैव-इच्छाके अनुसार विचरता है। बिना बिछौनेके भूतलपर सोता है। बाँहोंकी ही तकिया लगाता है और सदा शान्तभावसे रहता है। देवतालोग भी उसकी भूरि- भूरि प्रशंसा करते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သူသည် သဘာဝတရား၏ အမိန့်နှင့် ကိုက်ညီသကဲ့သို့ မိမိစိတ်အလိုအတိုင်း သွားလာတတ်သည်။ အခင်းမပါဘဲ မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်သည်။ မိမိလက်မောင်းကိုပင် ခေါင်းအုံးလုပ်၍ အမြဲတမ်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေသည်။ ကောင်းကင်ဘုံနေသူတို့ပင် သူ့ကို ထပ်ခါထပ်ခါ ချီးမွမ်းကြသည်»။
Verse 14
धनवान् क्रोधलोभाभ्यामाविष्टो नष्टचेतन: । तिर्यगीक्ष: शुष्कमुख: पापको भ्रुकुटीमुख:,“जो धनवान् है, वह क्रोध और लोभके आवेशमें आकर अपनी विचारशक्तिको खो बैठता है, टेढ़ी आँखोंसे देखता है, उसका मुँह सूखा रहता है, भौंहें चढ़ी होती हैं और वह पापमें ही मग्न रहा करता है
ဥစ္စာပိုင်ရှင်သည် ဒေါသနှင့် လောဘတို့၏အရှိန်အဟုန်က လွှမ်းမိုးလာသောအခါ စဉ်းစားနိုင်စွမ်းကို ဆုံးရှုံးသွားသည်။ မျက်လုံးကို ကွေ့ကောက်စွာကြည့်တတ်၍ ပါးစပ်ခြောက်သွေ့နေကာ မျက်ခုံးတင်းကျပ်၍ အပြစ်ကမ္မ၌သာ မူးမောလျက် နေတတ်သည်။
Verse 15
निर्दशन्नधरोष्ठ॑ च क़ुद्धो दारुणभाषिता । कस्तमिच्छेत् परिद्रष्टं दातुमिच्छति चेन्महीम्,'क्रोधके कारण वह ओठ चबाता रहता है और अत्यन्त कठोर वचन बोलता है। ऐसा मनुष्य सारी पृथ्वीका राज्य ही दे देना चाहता हो, तो भी उसकी ओर कौन देखना चाहेगा?
ဒေါသကြောင့် သူသည် အောက်နှုတ်ခမ်းကို ကိုက်နေတတ်ပြီး စကားကိုလည်း ကြမ်းတမ်းရက်စက်စွာ ပြောတတ်သည်။ ထိုသို့သောသူက မြေကြီးတစ်လုံးလုံး၏ အာဏာကိုပင် ပေးချင်သည်ဆိုသော်လည်း သူ့ကို ကြည့်လိုသူ မည်သူရှိမည်နည်း။
Verse 16
श्रिया हुभीक्ष्णं संवासो मोहयत्यविचक्षणम् । सा तस्य चित्त हरति शारदा भ्रमिवानिल:,“सदा धन-सम्पत्तिका सहवास मूर्ख मनुष्यके चित्तको लुभाकर उसे मोहमें ही डाले रहता है। जैसे वायु शरद्ू-ऋतुके बादलोंको उड़ा ले जाती है, उसी प्रकार वह सम्पत्ति मनुष्यके मनको हर लेती है
စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် အမြဲတမ်းနီးကပ်နေခြင်းသည် ဉာဏ်မမီသူကို မောဟဖြစ်စေတတ်သည်။ ထိုစည်းစိမ်သည် သူ၏စိတ်ကို ခိုးယူသွားသည်—ဆောင်းဦးလေက မိုးတိမ်များကို လွင့်ပျံစေသကဲ့သို့ပင်။
Verse 17
अथैनं रूपमानश्न धनमानश्न् विन्दति । अभिजातोड<स्मि सिद्धो स्मि नास्मि केवलमानुष:,“फिर उसके ऊपर रूपका अहंकार और धनका मद सवार हो जाता है और वह ऐसा मानने लगता है कि मैं बड़ा कुलीन हूँ, सिद्ध हूँ, कोई साधारण मनुष्य नहीं हूँ
ထို့နောက် ရုပ်ရည်အလှအပအပေါ် မာနနှင့် ဥစ္စာပေါ် မူးယစ်မာနက သူ့ကို ဖမ်းဆီးလာသည်။ သူက “ငါသည် မျိုးရိုးမြင့်သူ၊ အောင်မြင်ပြီးသူ၊ သာမန်လူမဟုတ်” ဟု ထင်မြင်လာသည်။
Verse 18
इत्येभि: कारणैस्तस्य त्रिभिक्षित्तं प्रमाद्यति । सम्प्रसक्तमना भोगान् विसृज्य पितृसंचितान् । परिक्षीण: परस्वानामादानं साधु मन्यते,“रूप, धन और कुल--इन तीनोंके अभिमानके कारण उसके चित्तमें प्रमाद भर जाता है। वह भोगोंमें आसक्त होकर बाप-दादोंके जोड़े हुए पैसोंको खो बैठता है; और दरिद्र होकर दूसरोंके धनको हड़प लाना अच्छा मानने लगता है
ဤအကြောင်းရင်းတို့ကြောင့် သူ၏စိတ်သည် (ရုပ်ရည်၊ ဥစ္စာ၊ မျိုးရိုး) သုံးပါးမာနကြောင့် လမ်းလွဲ၍ ပေါ့လျော့မှုထဲသို့ ကျရောက်သည်။ ပျော်ပါးမှုတို့၌ စိတ်ကပ်လျက် ဘိုးဘွားစုဆောင်းထားသော ဥစ္စာကို ဖြုန်းတီးပစ်ပြီး၊ ဆင်းရဲသွားသောအခါ အခြားသူ၏ပစ္စည်းကို ယူခြင်းကိုပင် ကောင်းသည်ဟု ထင်လာသည်။
Verse 19
तमतिक्रान्तमर्यादमाददानं ततस्ततः । प्रतिषेधन्ति राजानो लुब्धा मृगमिवेषुभि:,“इस तरह मर्यादाका उल्लंघन करके जब वह इधर-उधरसे लूट-खसोटकर धन ले आता है, तब राजा उसे उसी प्रकार कठोर दण्ड देकर रोकते हैं। जैसे व्याध बाणोंसे मारकर मृगोंकी गति रोक देते हैं
ဘိဿမက ဆိုသည်– လူတစ်ယောက်သည် မရျာဒာ (စည်းကမ်းကန့်သတ်ချက်) ကို ကျော်လွန်၍ ဒီမှာဒီမှာ လုယက်ကာ ဥစ္စာကို ဆက်တိုက်ယူဆောင်လာလျှင် မင်းတို့သည် ထိုသူကို ပြင်းထန်သော ဒဏ်ခတ်မှုဖြင့် တားဆီးကြသည်။ ထိုသည်မှာ မုဆိုးက မြားဖြင့် သမင်၏ ပြေးလွှားမှုကို ရပ်တန့်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 20
एवमेतानि दुःखानि तानि तानीह मानवम् | विविधान्युपपद्यन्ते गात्रसंस्पर्शजान्यपि,“इस प्रकार मनको तप्त करनेवाले और शरीरके स्पर्शसे होनेवाले ये नाना प्रकारके दुःख मनुष्यको प्राप्त होते हैं
ဘိဿမက ဆိုသည်– ထို့ကြောင့် ဤလောက၌ လူသားသည် ထိုဒုက္ခများကိုပင် မျိုးစုံအနက် မျိုးစုံဖြင့် ကြုံတွေ့ရသည်။ အချို့သည် စိတ်ကို လောင်ကျွမ်းစေပြီး အချို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ထိတွေ့မှုကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
Verse 21
तेषां परमदु:खानां बुद्धया भैषज्यमाचरेत् । लोकथर्ममवज्ञाय ध्रुवाणामध्रुवै: सह,“अतः अनित्य शरीरोंके साथ सदैव लगे रहनेवाले पुत्रैषणा आदि लोकधर्मोंकी अवहेलना करके अवश्य प्राप्त होनेवाले पूर्वोक्त महान् दुःखोंकी विचारपूर्वक चिकित्सा करनी चाहिये
ထိုအလွန်ကြီးမား၍ မလွဲမသွေ ဖြစ်လာမည့် ဒုက္ခများအတွက် ဉာဏ်ပညာဖြင့် သင့်လျော်သော ဆေးကုသမှုကို ကျင့်သုံးသင့်သည်။ မတည်မြဲသောအရာတို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည့် လောကဓမ္မကို လျစ်လျူရှုကာ၊ မသေချာသောအရာနှင့် ပျက်စီးလွယ်သောကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို တွဲဖက်ကပ်ငြိမ့်နေခြင်းထက် သေချာတည်မြဲသော (ဒုက္ခကြီးများ) အတွက် ကုထုံးကို ရှာဖွေသင့်၏။
Verse 22
नात्यक्त्वा सुखमाप्रोति नात्यक्त्वा विन्दते परम् । नात्यक्त्वा चाभय: शेते त्यक्त्वा सर्व सुखी भव,“कोई मनुष्य त्याग किये बिना सुख नहीं पाता, त्याग किये बिना परमात्माको नहीं पा सकता और त्याग किये बिना निर्भय सो नहीं सकता। इसलिये तुम भी सब कुछ त्यागकर सुखी हो जाओ”
ဘိဿမ သင်ကြားသည်– စွန့်လွှတ်ခြင်းမရှိလျှင် စစ်မှန်သော ပျော်ရွှင်မှုကို မရနိုင်၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းမရှိလျှင် အမြင့်ဆုံးသော အထွဋ်အမြတ် (ပရမ) ကို မရောက်နိုင်၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းမရှိလျှင် ကြောက်ရွံ့ကင်းစွာ အိပ်မပျော်နိုင်။ ထို့ကြောင့် အရာအားလုံးအပေါ် ကပ်ငြိမ့်မှုကို စွန့်လွှတ်၍ စိတ်ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်ကြလော့။
Verse 23
इत्येतद्धास्तिनपुरे ब्राह्मणेनोपवर्णितम् । शम्पाकेन पुरा महां तस्मात् त्याग: परो मत:,इस प्रकार पूर्वकालमें शम्पाक नामक ब्राह्मणने हस्तिनापुरमें मुझसे त्यागकी महिमाका वर्णन किया था। अतः: त्याग ही सबसे श्रेष्ठ माना गया है
ထို့ကြောင့် ရှေးကာလ၌ ဟာစတီနာပူရမြို့၌ မဟာဗြာဟ္မဏ သမ္ပာကက ငါ့အား စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း (tyāga) သည် အမြင့်ဆုံးဟု မှတ်ယူကြ၏။
Verse 176
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि शम्पाकगीतायां षट्सप्तत्यधिकशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် မြတ်နိုးအပ်သော «မဟာဘာရတ» တွင် «ရှာန္တိပရဝ» အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် «မောက္ခဓမ္မ» အခန်း၌ «ရှမ္ပါကဂီတာ» သည် အဆုံးသတ်လေပြီ—အခန်းအမှတ် ၁၇၇ ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ ဘီရှ္မ၏ သင်ကြားမှုအတွင်း လွတ်မြောက်ခြင်းကို ဦးတည်သည့် ဓမ္မသင်ခန်းစာ၏ ပိတ်သိမ်းကြောင်းကို မှတ်သားပြုသည့် အဆုံးသတ်ကော်လိုဖွန် ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
He questions how only five “elements” can account for innumerable created beings, and whether the claim of universal pañcabhūtika embodiment is coherent across all forms of life.
The chapter teaches a systematic correspondence between elements, sensory qualities, and bodily functions, using graded manifestation (rather than absolute absence) to explain diversity in living forms.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; its meta-function is classificatory and contemplative—supporting mokṣa-oriented analysis through elemental and sensory taxonomy.