Shloka 60
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
अल्पे वाप्यथ शोचेत पृथक् संवत्सरं चरेत् । त्रीणि श्रोत्रियभार्यायां परदारे च द्वे स्मृते
alpe vāpy atha śocet pṛthak saṃvatsaraṃ caret | trīṇi śrotriyabhāryāyāṃ paradāre ca dve smṛte ||
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အပြစ်သေးသေးလေးတစ်ခုတောင် ဖြစ်လျှင် နောင်တရပြီး အပြစ်ဖြေရာတွင် တစ်နှစ်ပြည့် သီးခြားနေထိုင်ရမည်။ ဗေဒပညာတတ် ဘရာဟ္မဏ (śrotriya) ၏ ဇနီးကို ချဉ်းကပ်လျှင် အပြစ်ဖြေသုံးနှစ် သတ်မှတ်ထားသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ အခြားသူ၏ ဇနီးနှင့် ဆက်ဆံလျှင် နှစ်နှစ်ဟု ထုံးတမ်း၌ မှတ်သားထားသည်။»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches graded expiation (prāyaścitta) proportional to the gravity of sexual misconduct: remorse is required even for minor faults, and stricter penance is prescribed for violating protected relationships—especially involving a Veda-learned Brāhmaṇa’s wife and, more generally, another man’s wife.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he cites traditional Smṛti-based norms about remorse and periods of living apart as penance, specifying different durations depending on the offense.