Shloka 40
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् । यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थ तत्र ये परिपन्थिन:
upamām atra vakṣyāmi dharmatattvaprakāśinīm | yūpaṃ chindanti yajñārthaṃ tatra ye paripanथinaḥ ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်— “ဤနေရာတွင် ဓမ္မ၏ အနှစ်သာရကို ထင်ရှားစေမည့် ဥပမာတစ်ခုကို ငါဆိုမည်။ ယဇ္ဈအတွက် ယူပါ (yūpa) ဟူသော ယဇ္ဈတိုင်ကို ပြုလုပ်ရန် သစ်ကို ခုတ်ကြရာ၌ ရွေးချယ်ထားသော သစ်ပင်ကို လှဲချကြသည်။ ထိုသစ်ပင်ကို ဆွဲထုတ်ရာတွင် လမ်းကို တားဆီးနေသော အနီးအနား သစ်ပင်များကိုလည်း ခုတ်ပစ်ကြရသည်။ ထိုသစ်ပင်များလည်း လဲကျသည့်အခါ အခြားအပင်များကို မကြာခဏ ချိုးဖျက်တတ်သည်။”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma uses a ritual analogy to show that actions undertaken for a chosen end (even a sacred one) can produce unavoidable secondary harm; therefore dharma must be understood with attention to consequences, not merely intention.
Bhīṣma begins an illustrative comparison: to make a sacrificial post, people cut a tree and, while extracting it, also cut obstructing trees; the falling trees further damage other plants—an image of cascading effects caused by a single purposeful act.