Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 103
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
आन्तरैभेंदयित्वारीन् बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे
āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |
ဘီရှ္မက နိုင်ငံရေးဗျူဟာကို ညွှန်ပြ၏— ပထမဦးစွာ ယုံကြည်ရသော အတွင်းလူများဖြင့် ရန်သူအဖွဲ့အတွင်း အကွဲအပြဲကို ဖန်တီးလော့။ ထို့နောက် ရန်သူ၏ ကိုယ်ပိုင် အထောက်အကူများကိုပင် အသုံးချ၍ ရန်သူကို ခွဲဖျက်လော့—ဘီလ္ဝသီးကို ဘီလ္ဝသီးဖြင့် ခွဲသကဲ့သို့။ ထို့ပြင် ဇနကမင်းသည် သတ္တိတည်ငြိမ်၍ စည်းစိမ်ပြည့်စုံသူ ဖြစ်သည်; သူက သင့်ကို ဂုဏ်ပြုဧည့်ခံသည့်အခါ သင်သည် လူအများ၏ ယုံကြည်ရာ ဖြစ်ကာ အလွန်ဂုဏ်သရေ မြင့်မားလာမည်။ ထိုအနေအထားတွင် မိတ်ဖက်တပ်များကို စုစည်း၍ ကောင်းမွန်သော မန္တ្រីများနှင့် တိုင်ပင်ကာ လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များဖြင့် ရန်သူစခန်းတွင် အကွဲအပြဲကို မျိုးစေ၍ ရန်သူကို သူ့အတွင်းပိုင်း ပ裂ကွဲမှုကြောင့်ပင် ပျက်စီးစေလော့။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler (or political actor) should act through rājadharma: secure legitimacy and trust, consult competent ministers, build alliances, and use intelligence to create divisions within hostile forces—defeating the enemy with minimal direct confrontation, symbolized by splitting a bilva with another bilva.
Bhishma is instructing on practical governance and war-policy: he points to King Janaka’s honorable support as a source of public trust, then outlines a plan—gather allied troops, deliberate with ministers, and employ confidential agents to foment dissension in the enemy camp so the enemy collapses from within.