Shloka 15

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

Devanagari script

अग्रतः पुरुषानीकं शक्तं चापि कुलोद्धवम्‌ | आवासस्तोयवान्‌ दुर्ग: पर्याकाश: प्रशस्यते

Transliteration

agratāḥ puruṣānīkaṃ śaktaṃ cāpi kulodbhavam | āvāsa-stoya-vān durgaḥ paryākāśaḥ praśasyate ||

Translation

ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– ရှေ့တန်းအဆုံးတွင် အင်အားပြည့်ဝပြီး မျိုးရိုးဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ခြေလျင်တပ်စုကို ထားရမည်။ ထို့ပြင် ရန်သူမှ ကာကွယ်ရန် စစ်သည်တို့၏ တပ်စခန်း သို့မဟုတ် ခံတပ်သည် ချဉ်းကပ်ရခက်ကာ ရေပြည့်မြောင်းများနှင့် မြင့်မားသော တံတိုင်းဖြင့် ဝိုင်းရံထားပြီး ပတ်လည်တွင်လည်း အကွာအဝေးဖွင့်လှစ်နေသင့်သည်ဟု ချီးမွမ်းကြသည်—ထိုသို့မှသာ ကာကွယ်ရေးနှင့် စောင့်ကြည့်ရေးကို အတားအဆီးမရှိ ထိန်းသိမ်းနိုင်မည်။

Word by Word

• अग्रतः: in front, at the front
• अग्रतः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अग्र
• Form: Avyaya (adverb)

• पुरुष-अनीकम्: infantry (troop of men)
• पुरुष-अनीकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अनीक
• Form: Neuter, accusative, singular

• शक्तम्: strong, capable
• शक्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: शक्त
• Form: Neuter, accusative, singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: Avyaya (conjunction)

• अपि: also, even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि
• Form: Avyaya (particle)

• कुल-उद्भवम्: of noble birth
• कुल-उद्भवम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उद्भव
• Form: Neuter, accusative, singular

• आवासः: dwelling-place, camp, residence
• आवासः: Karta
• Type: Noun
• Root: आवास
• Form: Masculine, nominative, singular

• तोय-वान्: having water (water-filled)
• तोय-वान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: तोयवत्
• Form: Masculine, nominative, singular

• दुर्गः: fort, stronghold
• दुर्गः: Karta
• Type: Noun
• Root: दुर्ग
• Form: Masculine, nominative, singular

• परि-आकाशः: open space around; surrounding open sky
• परि-आकाशः: Karta
• Type: Noun
• Root: आकाश
• Form: Masculine, nominative, singular

• प्रशस्यते: is praised, is commended
• Type: Verb
• Root: प्र-शंस्
• Form: Present tense (Lat), 3rd person, singular, Atmanepada (passive sense: 'is praised/commended')

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• infantry (puruṣānīka)
• fortress/stronghold (durga)
• moat (implied by stoya-vān surroundings)
• rampart/outer wall (implied by defensive description)