Shloka 31
Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host
कवचोष्णीषसंछज्ञा पताकारुचिरद्रुमा । चक्रचक्रावलीजुष्टा त्रिवेणूरगसंवृता
kavacoṣṇīṣasaṃchannā patākāruciradrumā | cakracakrāvalījuṣṭā triveṇūragasaṃvṛtā ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထိုအခါ စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် သွေးမြစ်တစ်စင်း စတင်စီးဆင်းလာ၍၊ အလွန်တရာ သေမင်းလောကသို့ ဦးတည်စီးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ရေသည် သွေးဖြစ်၍၊ စစ်ရထားများသည် ရေဝဲကဲ့သို့ မြင်ရ၏။ အလံတော်များသည် ကမ်းနားရှိ သစ်ပင်များကဲ့သို့ ထောင်လျက်ရှိ၏။ အရိုးများသည် ကျောက်ခဲနှင့် ကျောက်တုံးကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ဖြတ်တောက်ထားသော လက်မောင်းများသည် မြွေကဲ့သို့ မြင်ရ၏။ လေးများသည် ၎င်း၏ ချောင်းမြောင်းများဖြစ်၏။ ဆင်များသည် ဘေးဘက်တောင်တန်းကဲ့သို့ ထင်ရပြီး၊ မြင်းများသည် ပြန့်ကျဲနေသော ကျောက်တုံးများကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အဆီနှင့် အရိုးခွံအတွင်းရည်တို့သည် ၎င်း၏ရွံ့ဖြစ်၏။ ထီးတော်များသည် ဟင်္သာကဲ့သို့ ရေပေါ်တွင် လှုပ်ရှား၏။ ဂဒါများသည် လှေကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ သံကာဝတ်စုံနှင့် ခေါင်းပတ်များသည် ရေမျက်နှာပြင်ကို စိမ်းမြှုပ်ကဲ့သို့ ဖုံးလွှမ်းထား၏။ ပင်နန့်များသည် လှပသော သစ်ပင်များကဲ့သို့ တောက်ပ၏။ ဘီးများအစုအဝေးသည် စက္ကရဝါက (cakravāka) ငှက်အုပ်ကဲ့သို့ ၎င်းမှ သောက်သုံးနေ၏။ ထိုမြစ်သည် ‘တရီဝေဏု’ မြွေများဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a stark extended metaphor—turning the battlefield into a ‘river of blood’—to underline the moral cost of war: glory and power are purchased with suffering, and the material signs of heroism (armor, banners, chariots) become mere debris in a landscape of death. It implicitly warns that when dharma collapses into violence, the world itself appears inverted and polluted.
Sañjaya, narrating the Kurukṣetra war, describes the scene after intense fighting: blood flows like a river, and the scattered instruments of battle—wheels, banners, armor, turbans—are poetically reimagined as features of that river (trees, birds, moss, serpents), emphasizing the battlefield’s horrific transformation.