Shloka 19
कर्णपर्व — चतुर्दशोऽध्यायः
Arjuna’s Suppression of the Saṃśaptakas; Kṛṣṇa’s Strategic Admonition; Battlefield Inventory
फिर जैसे मेघ झलकी धाराओंसे पर्वतको ढक-सा देता है, उसी प्रकार भयंकर एवं सैकड़ों बाणोंद्वारा वह भीमसेनको आच्छादित करने लगा; परंतु भीमसेन शत्रुके इस विजयसूचक लक्षणको सहन न कर सके ।।
tataḥ yathā meghaḥ jhalakī-dhārābhiḥ parvataṃ ācchādayati, tathā sa bhīmasenaṃ bhayānaka-śata-bāṇaiḥ samantāt ācchādayām āsa; kintu bhīmasenaḥ śatroḥ vijaya-sūcaka-lakṣaṇaṃ soḍhuṃ na śaśāka. praticakre tato rājan pāṇḍavo 'py apasavyataḥ; maṇḍalānāṃ vibhāgeṣu gata-pratyāgateṣu ca, rājan, pāṇḍuputro bhīmaḥ aśvatthāmānaṃ dakṣiṇīkṛtya pratyavartata.
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ရေစီးကြောင်းများ တောက်ပလက်လက်ဖြင့် မိုးတိမ်တစ်စင်းက တောင်ကို ဖုံးအုပ်သကဲ့သို့၊ သူသည် ကြမ်းတမ်းသော မြားရာချီဖြင့် ဘီမစေနကို အရပ်လေးမျက်နှာမှ ဖုံးလွှမ်းလေ၏။ သို့ရာတွင် ဘီမစေနသည် ရန်သူ၏ ခဏတာအောင်မြင်မှုကို ကြေညာသည့် ထိုလက္ခဏာကို မခံနိုင်ခဲ့။ ထို့နောက် အို မင်းကြီး၊ ပाण्डဝလည်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်၍—ဝိုင်းပတ်လှည့်ကွက်များနှင့် ရှေ့တိုးနောက်ဆုတ် လှုပ်ရှားမှုများ၏ အပိုင်းအခြားများအတွင်း ဘယ်ညာလှည့်ကာ—အရှွတ္ထာမာကို မိမိ၏ ညာဘက်သို့ ပြောင်းစေပြီး ထိုကဲ့သို့ပင် ပြန်လည်ဆပ်လေ၏။
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid war, the verse highlights the warrior ethic of not tolerating an opponent’s triumphant dominance: Bhima refuses to accept the enemy’s ‘victory-sign’ and responds with disciplined tactical counter-maneuvers rather than despair.
Ashvatthama overwhelms Bhima with a dense volley of arrows, likened to a cloud covering a mountain. Bhima then retaliates, employing circular wheeling movements (maṇḍala), advances and retreats (gata-pratyāgata), and a positional turn that keeps Ashvatthama to his right (dakṣiṇīkṛtya), thereby reversing the pressure.