Mahabharata Adhyaya 23
Drona ParvaAdhyaya 23109 Versesपाण्डव-पक्ष द्रोण के विरुद्ध दबाव बढ़ाता है; कौरव-पक्ष द्रोणानीक के घनत्व और ध्वज-सम्बाध रचना से मोर्चा थामे है।

Adhyaya 23

द्रोणवध-प्रश्नः (Droṇa’s Fall: Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry)

Upa-parva: Droṇa-vadha (Account of Droṇa’s fall) — Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya dialogue segment

Chapter 23.0 presents Dhṛtarāṣṭra’s grief-stricken interrogation of Saṃjaya following the reported death of Droṇa. The king frames the war’s reversals through the lens of daiva/bhāgadhēya (fortune, destiny), asserting that outcomes can exceed even divine-scale expectations of battle and that human beings are ‘yoked’ to allotted fate. He juxtaposes Yudhiṣṭhira’s earlier forest exile and later capacity to mobilize forces, reading this transformation as evidence of contingent causality. Dhṛtarāṣṭra recalls Duryodhana’s earlier claims to territorial advantage and laments the crumbling of Kuru confidence after the losses of Bhīṣma and Droṇa. He asks for a clear operational account of how the engagement unfolded—who stood firm, who withdrew, who fled—and requests specific reporting on Arjuna’s actions, identifying him as a principal source of strategic anxiety. The chapter thus functions as a court-side hermeneutic: it does not merely record events but models how political actors interpret catastrophe via ethics, psychology, and theories of agency.

Chapter Arc: धृतराष्ट्र, भीतर-भीतर जलते भय और जिज्ञासा से, संजय से पूछते हैं—क्रोध में भरे भीमसेन आदि जो द्रोणाचार्य पर चढ़ाई कर रहे हैं, उनके रथों के ध्वज-चिह्न, घोड़े और पहचान क्या-क्या थे? → संजय युद्धभूमि को मानो चित्रपट की तरह खोलते हैं—एक-एक महारथी का रथ, घोड़ों के रंग, ध्वजों की छटा, और द्रोण-सेना की ध्वज-सम्बाध भीड़; शैनेय, युधामन्यु, धृष्टकेतु आदि द्रोणरथ की ओर मुड़ते हैं, और युधिष्ठिर पर सुवर्णवर्ण हय-श्रेष्ठों की रक्षा-परिक्रमा कसती जाती है। → अर्जुन के लिए ब्रह्मा-निर्मित, त्रैलोक्य-रक्षणार्थ सृष्ट दिव्य धनुष का स्मरण/उद्घोष युद्ध को लौकिक से दैवी स्तर पर उठा देता है; उसी क्षण द्रोणानीक ध्वजों से घना, वीरों से भरा, ‘पट पर अंकित चित्र’ सा स्थिर-भयानक दृश्य बन जाता है। → अध्याय का भार निर्णायक वध पर नहीं, ‘रण-व्यवस्था’ और ‘वीर-परिचय’ पर टिकता है—द्रोण के विरुद्ध बढ़ती पाण्डव-चढ़ाई, युधिष्ठिर की सुरक्षा-घेरा, और अनेक रथों का रणभूमि में पहुँचना स्पष्ट हो जाता है। → द्रोणानीक के उस चित्रवत् घनत्व के सामने पाण्डव-वीरों की टक्कर अब किस मोड़ पर टूटेगी—यह प्रश्न अगले प्रसंग के लिए युद्ध को अधर में छोड़ देता है।

Shlokas

Verse 1

धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! क्रोधमें भरे हुए भीमसेन आदि जो योद्धा द्रोणाचार्यपर चढ़ाई कर रहे थे, उन सबके रथोंके (घोड़े-ध्वजा आदि) चिह्न कैसे थे? यह मुझे बताओ

ဓೃತရာෂ္ဍရက မေးသည်—သဉ္ဇယ၊ ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်သော ဘီမစေနတို့ စစ်သူရဲများသည် ဒ್ರೋဏာအာචာရျကို တိုက်ခိုက်ရန် ချီတက်လာစဉ် သူတို့၏ ရထားများပေါ်ရှိ အမှတ်အသားများ—မြင်းများနှင့် အလံများ စသည့်—မည်သို့ရှိသနည်း။ ငါ့အား ပြောပြလော့။

Verse 2

संजय उवाच ऋक्षवर्णहयैर्दष्टवा व्यायच्छन्तं वृकोदरम्‌ । रजताश्चवस्तत: शूर: शैनेय: संन्यवर्तत

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အရှင်မင်းကြီး၊ ဝက်ကိုဒရ (ဘီမစေန) သည် ဝက်ဝံရောင်မြင်းများချည်ထားသော ရထားပေါ်မှ ချီတက်လာသည်ကို မြင်သော် ငွေရောင်ဖြူမြင်းများရှိသော သူရဲကောင်း ရှိုင်နေယ (သာတျကိ) လည်း ပြန်လှည့်သွားလေ၏။

Verse 3

सारज्जञश्वो युधामन्यु: स्वयं प्रत्वरयन्‌ हयान्‌ । पर्यवर्तत दुर्धर्ष: क्रुद्धों द्रोणरथं प्रति

သဉ္ဇယက ပြောသည်—သာရင်ဂရောင် (ဖြူ၊ အပြာ၊ အနီ ရောနှော) မြင်းများရှိသော ယုဓာမန်ယူသည် မိမိကိုယ်တိုင် မြင်းများကို အလျင်အမြန် မောင်းနှင်ကာ ဒ್ರೋဏာ၏ ရထားသို့ ပြန်လှည့်သွားလေ၏။ တိုက်ခိုက်ရန် ခက်ခဲသော ထိုသူရဲကောင်းသည် ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။

Verse 4

पारावतसवर्णस्तु हेमभाण्डैर्महाजवै: । पाज्चालराजस्य सुतो धृष्टब्युन्नो न्यवर्तत,पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्न कबूतरके5ं समान (सफेद और नीले) रंगवाले सुवर्णभूषित एवं अत्यन्त वेगशाली घोड़ोंके द्वारा लौट आया

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ပဉ္စာလမင်း၏ သား ဓೃဋ္ဌဒျုမ္နသည် ခိုကဲ့သို့ အရောင်အဆင်းရှိ၍ ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော အလွန်လျင်မြန်သည့် မြင်းများစီးနင်းကာ နောက်သို့ ပြန်လှည့်လာ하였다။

Verse 5

पितरं तु परिप्रेप्सु: क्षत्रधर्मा यतव्रत: । सिद्धि चास्य परां काड्क्षन्‌ शोणाश्व: संन्यवर्तत

မိမိ၏ဖခင်ကို ကာကွယ်လိုသော စိတ်ဖြင့်၊ က္ଷတ္တရဓမ္မကို စည်းကမ်းတကျ လိုက်နာသူဖြစ်၍၊ သူ၏အလိုဆန္ဒ ပြည့်စုံအောင်မြင်စေလိုကာ၊ ရောင်နီမြင်းများတပ်ထားသော ရထားပေါ်မှ စောဏာရှွက ပြန်လှည့်လာ하였다။

Verse 6

घा्मपत्रनिभांश्चाश्वान्‌ मल्लिकाक्षान्‌ स्वलंकृतान्‌ | शैखण्डि: क्षत्रदेवस्तु स्वयं प्रत्वरयन्‌ ययौ

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ရှိခဏ္ဍီ (က္ෂတ္တရဒေဝဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ၍၊ ကြာရွက်ရောင်သဏ္ဌာန်ရှိပြီး မျက်စိကြည်လင်သည့် အလှဆင်ထားသော မြင်းများကို ကိုယ်တိုင် အမြန်နှုန်းဖြင့် မောင်းနှင်လာ하였다။

Verse 7

दर्शनीयास्तु काम्बोजा: शुकपत्रपरिच्छदा: । वहन्तो नकुलं शीघ्रं तावकानभिदुद्रुवु:,तोतेकी पाँखके समान रोमवाले दर्शनीय काम्बोजदेशीयः घोड़े नकुलको वहन करते हुए बड़ी शीघ्रताके साथ आपके सैनिकोंकी ओर दौड़े

သဉ္ဇယက ပြောသည်—မြင်ရလှပသော ကမ္ဗောဇမြင်းတပ်သည် ကြက်တူရွေးတောင်ပံကဲ့သို့ အမွေးအတောင်ရှိပြီး ဖျော့ဖျော့အရွက်သဏ္ဌာန် အဝတ်အစားကဲ့သို့ ဖုံးအုပ်ထားကာ၊ နကူလကို တင်ဆောင်၍ သင်၏တပ်ဖွဲ့များဆီသို့ အလျင်အမြန် ပြေးဝင်လာ하였다။

Verse 8

कृष्णास्तु मेघसंकाशा अवहनुत्तमौजसम्‌ | दुर्धर्षायाभिसंधाय क्रुद्धं युद्धाय भारत

သဉ္ဇယက ပြောသည်—မိုးတိမ်ကဲ့သို့ အမဲရောင်မြင်းများသည် ဥတ္တမောဇသကို ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်သွား하였다။ မချိုးဖောက်နိုင်သော ရန်သူကို ရည်မှန်းကာ စစ်ပွဲအတွက် ဒေါသပြင်းထန်လျက်၊ ထိုမြင်းများက သူ့ကို စစ်မြေပြင်သို့ ပို့ဆောင်သွားသည်—အို ဘာရတ၊ ဘာရတမျိုး၏ အပျော်အပါးတော်မူသူ။

Verse 9

तथा तित्तिरिकल्माषा हया वातसमा जवे | अवहंस्तुमुले युद्धे सहदेवमुदायुधम्‌,इस प्रकार अस्त्र-शस्त्रोंसे सम्पन्न सहदेवको तीतरके समान चितकबरे रंगवाले तथा वायुके समान वेगशाली घोड़े उस भयंकर युद्धमें ले गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ငှက်တစ်တိရီကဲ့သို့ အစက်အပြောက်ရှိ၍ လေကဲ့သို့ လျင်မြန်သော မြင်းတို့သည် လက်နက်စုံလင်၍ အသင့်ရှိသော သဟဒေဝကို ထိုကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲ၏ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်အတွင်း သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 10

दन्तवर्णस्तु राजानं कालवाला युधिष्ठटिरम्‌ भीमवेगा नरव्याप्रमवहन्‌ वातरंहस:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ဆင်စွယ်ကဲ့သို့ ဖြူဝင်း၍ အမွှေးမည်းလျက်၊ လေကဲ့သို့ လျင်မြန်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် အရှိန်ပြင်းသော မြင်းတို့သည် လူတို့အနက် ကျားတော်ဖြစ်သော မင်း ယုဓိဋ္ဌိရကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 11

हेमोत्तमप्रतिच्छन्नैर्हयैर्वातसमैर्जवे । अभ्यवर्तन्त सैन्यानि सर्वाण्येव युधिष्ठिरम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အကောင်းဆုံး ရွှေတန်ဆာဖြင့် ဖုံးအုပ်ထား၍ လေကဲ့သို့ လျင်မြန်သော မြင်းတို့နှင့်အတူ စစ်တပ်အားလုံးသည် တိုးဝင်လာကာ မင်း ယုဓိဋ္ဌိရကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ ဝိုင်းပိတ်ကြ၏။

Verse 12

राज्ञस्त्वनन्तरो राजा पाज्चाल्यो द्रुपदो5भवत्‌ | जातरूपमयच्छत्र: सर्वैस्तैरभिरक्षित:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—မင်း ယုဓိဋ္ဌိရ၏ နောက်တစ်လှမ်းအကွာတွင် ပာဉ္စာလ မင်း ဒြုပဒသည် လိုက်ပါလာ၏။ သူ့အပေါ်တွင် ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထီးတော်ကို ဆောင်ထားကြပြီး၊ သူလည်း ထိုတပ်ဖွဲ့အားလုံး၏ ကာကွယ်မှုအောက်တွင် ရှေ့သို့ တိုးလျက်ရှိ၏။

Verse 13

ललामैहरिभिर्युक्त: सर्वशब्दक्षमैर्युधि । राज्ञां मध्ये महेष्वास: शान्तभीरभ्यवर्तत

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အလံတံဆိပ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက်၊ စစ်မြေပြင်၏ အသံအမျိုးမျိုးကို ခံနိုင်အောင် လေ့ကျင့်ထားသော အညိုရောင်မြင်းတို့နှင့် ယှဉ်တပ်ထားသည့် မဟာဓနုရှင်သည် မင်းတို့အလယ်၌ ရှေ့သို့ တိုးလာ၏။ စိတ်တည်ငြိမ်၍ မကြောက်မရွံ့ဘဲ ဒြோဏာစာရျကို ရင်ဆိုင်ရန် ချဉ်းကပ်လာ၏။

Verse 14

त॑ विराटो<न्वयाच्छीघ्रं सह सर्वर्महारथै: । केकयाश्र शिखण्डी च धृष्टकेतुस्तथैव च

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ဝိရာဋသည် မဟာရထများအားလုံးနှင့်အတူ အလျင်အမြန် ရှေ့သို့ တိုးတက်လာ၏။ ကေကယာတို့လည်း ရှေ့သို့ လှုပ်ရှားလာကြပြီး၊ ရှိခဏ္ဍီနှင့် ဓೃಷ್ಟကေတုတို့လည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်ကြ၏။

Verse 15

त॑ तु पाटलिपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအထူးကောင်းမွန်သော မြင်းများသည် ပာဋလီပန်း၏ အရောင်နှင့် တူညီကြ၏။

Verse 16

हरिद्रासमवर्णास्तु जवना हेममालिन:

သဉ္ဇယက တင်ပြသည်– ယဝနတို့သည် နနွင်းရောင်ရွှေရောင်ကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ ရွှေကွင်းပန်းကုံးများဖြင့် အလှဆင်ထားကြ၏။

Verse 17

इन्द्रगोपकवर्ण श्र भ्रातर: पठच केकया:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့ပြင် ကေကယာမျိုးရိုး၏ ညီအစ်ကိုငါးယောက်လည်း ရှိကြပြီး၊ အင်ဒြဂိုပ ပိုး၏ အရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေကြ၏။

Verse 18

जातरूपसमाभासा: सर्वे लोहितकध्वजा: । पाँच भाई केकयराजकुमार इन्द्रगोप (वीरबहूटी)-के समान रंगवाले घोड़ोंद्वारा रणभूमिमें लौट रहे थे। उन पाँचों भाइयोंकी कान्ति सुवर्णके समान थी तथा वे सब-के-सब लाल रंगकी ध्वजा-पताका धारण किये हुए थे ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့အားလုံးသည် သန့်စင်သော ရွှေကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၍၊ တစ်ဦးချင်းစီက နီရဲသော အလံကို ကိုင်ဆောင်ထားကြ၏။ ရွှေပန်းကုံးများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ထိုသူရဲကောင်းတို့သည် စစ်ပညာ၌ အားလုံး ကျွမ်းကျင်ကြ၏။

Verse 19

आमपात्रनिकाशास्तु पांचाल्यममितौजसम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မီးမဖုတ်သေးသော မြေခွက်များကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ထိုလက်နက်/မြှားတံများသည် အင်အားမကန့်သတ်နိုင်သော ပဉ္စာလာမင်းသားကြီးကို ထိမှန်လေ၏—စစ်၏ အေးစက်၍ မျက်နှာမလိုက်သော အင်အားက အရဲရင့်ဆုံးသူတောင် မရပ်မနား မြှားမိုးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခံရကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။

Verse 20

तथा द्वादश साहस्रा: पञ्चालानां महारथा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့အတူ ပဉ္စာလာတို့အနက် မဟာရထ (စစ်ရထားသူရဲကောင်း) တစ်သောင်းနှစ်ထောင် ရှိလေ၏—စစ်သတ်ဖြတ်မှုကြီး ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေစဉ် အရေအတွက်ကို ရေတွက်၍ သတင်းပို့ထားသော အင်အားကြီးမားလှသည်။

Verse 21

पुत्र तु शिशुपालस्य नरसिंहस्य मारिष

သဉ္ဇယက ပြောသည်– “သို့သော် ရိုသေထိုက်သူရေ၊ သိရှုပာလ၏ သားတော်သည် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ အင်အားရှိသူ ဖြစ်၏။”

Verse 22

धेष्टकेतुस्तु चेदीनामृषभो5तिबलोदित:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ချေဒီသူရဲကောင်းတို့အနက် အဓိကဦးဆောင်သူ၊ နွားထီးကဲ့သို့ ထင်ရှားသော ဓေဋ္ဌကေတုသည် အင်အားအလွန်ကြီးမား၍ တောက်ပသော သတ္တိရှိသူဖြစ်ကာ ထိုစစ်တန်းစီတွင် မိမိ၏ အင်အားနှင့် စစ်ရေးဂုဏ်ရောင်ကြောင့် ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်လွင်နေ하였다။

Verse 23

बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं सुकुमारं हयोत्तमा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– “စစ်သူရဲမျိုးရိုးကြီးမားသော ကૈကေယမင်းသားတစ်ပါး ရှိသော်လည်း နုပျိုနူးညံ့၏။ ထို့ပြင် မြင်းကောင်းမြတ်တို့လည်း ရှိ၏။” ထို့ကြောင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ «ဒ్రోဏပర్వ» အတွင်း «သံသပ္တကဝဓ» အခန်း၌ မြင်းများ၊ တံခွန်များနှင့် စစ်ရေးအမှတ်အသားတို့ကို ဖော်ပြသော အခန်း ၂၃ သည် ဤသို့ အဆုံးသတ်လေ၏။

Verse 24

पलालधूमसंकाशा: सैन्धवा: शीघ्रमावहन्‌ । केकयदेशके सुकुमार राजकुमार बृहत्क्षत्रकों पुआलके धूएँके समान उज्ज्वल-नील वर्णवाले सिन्धुदेशीय* अच्छी जातिके घोड़ोंने शीघ्रतापूर्वक रणभूमिमें पहुँचाया ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်—စင်ဓုဒေသမှ မြင်းတို့သည် မီးလောင်နေသော ကောက်ရိုးမီးခိုးကဲ့သို့ အပြာရောင်တောက်ပမှုဖြင့် လင်းလက်ကာ (စီးသူ/ရထား) ကို စစ်မြေပြင်သို့ လျင်မြန်စွာ သယ်ဆောင်လာကြသည်။ ပဒုမ္မပန်းရောင်သဏ္ဌာန်၊ မျက်လုံးတောက်ပ၍ ဘာဟ္လိကမျိုးရင်း၊ အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် ကြွယ်ဝစွာ တန်ဆာဆင်ထားသဖြင့်—စစ်၏ အရေးပေါ်မှုထဲသို့ ပစ်ချခံရသော မင်းအာဏာ၏ သင်္ကေတများပင် ဖြစ်သည်။

Verse 25

रुक्मभाण्डप्रतिच्छन्ना: कौशेयसदृशा हरा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—၎င်းတို့ကို ရွှေတန်ဆာပစ္စည်းများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပြီး၊ အညိုဝါရောင်သည် နူးညံ့သော ပိုးထည်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်သည်။ စစ်ရေးအလှတရား၏ ပုံရိပ်တစ်ခုက စစ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို မြှင့်တင်သော်လည်း မကြာမီ လာမည့် အကုန်အကျကြီးသော အကြမ်းဖက်မှုကိုလည်း ကြိုတင်ညွှန်ပြနေသည်။

Verse 26

युवानमवहन्‌ युद्धे क्रौज्चवर्णा हयोत्तमा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—စစ်ပွဲအလယ်တွင်၊ ကရောဉ္စရောင်သဏ္ဌာန်ရှိသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် မြင်းတို့က လူငယ်သူရဲကို ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤပုံရိပ်သည် လူငယ်၏ သတ္တိကို စစ်၏ ကြမ်းတမ်းသော ယန္တရားထဲသို့ သယ်ဆောင်သွားကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အင်အားနှင့် အမြန်နှုန်းတို့သည် တာဝန်နှင့် ပဋိပက္ခက ပုံဖော်ထားသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုကို ဝန်ဆောင်နေကြောင်းကို ပြသသည်။

Verse 27

श्वेतास्तु प्रतिविन्ध्यं तं कृष्णग्रीवा मनोजवा: । यन्तुः प्रेष्यकरा राजन्‌ राजपुत्रमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ထိုအဖြူရောင်မြင်းတို့သည် လည်ပင်းအနက်ရောင်ဖြစ်၍ စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်ကြပြီး၊ ရထားမောင်း၏ အမိန့်ကို နာခံကာ မင်းသား ပရတိဝိန္ဓျကို စစ်ပွဲထဲသို့ ရှေ့တန်းသို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤကဗျာသည် စည်းကမ်းရှိသော ကိရိယာများနှင့် လေ့ကျင့်ထားသော ဝန်ဆောင်မှုတို့က စစ်သူရဲ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို လုပ်ရပ်အဖြစ်သို့—ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ—စစ်၏ ဓမ္မအလေးချိန်အောက်တွင် သယ်ဆောင်ပေးကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 28

सुतसोम॑ तु यः सौम्यं पार्थ: पुत्रमजीजनत्‌ । माषपुष्पसवर्णास्तमवहन्‌ वाजिनो रणे

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အို သဘောကောင်းသူ၊ ပါရ္ထ (အာర్జုန) က မွေးဖွားစေသော သားတော်—စူတဆိုမဟု အမည်ရသောသူ—ကို မာရှပန်းရောင်သဏ္ဌာန်ရှိသော မြင်းတို့က စစ်ပွဲအတွင်း သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤကဗျာသည် စစ်၏ အကြမ်းဖက်မှုအလယ်၌ပင် မျိုးရိုး၊ အမှတ်အသားနှင့် ရထားမြင်းအဖွဲ့၏ မြင်သာသော သင်္ကေတများသည် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် တာဝန်နှင့် အသိအမှတ်ပြုမှု၏ အမှတ်တံဆိပ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 29

कुन्तीकुमार भीमसेनने जिस सौम्यरूपवाले पुत्र सुतसोमको जन्म दिया था, उसे उड़दके फूलकी भाँति सफेद और पीले रंगवाले घोड़ोंने रणक्षेत्रमें पहुँचाया ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်— ကုန္တီ၏သား ဘီမစေနက မွေးဖွားစေခဲ့သော မျက်နှာသွင်ပြင်နူးညံ့သည့် သားတော် «သုတသောမ» ကို အုဒဒပန်း (black gram) ပန်းပွင့်ကဲ့သို့ ဖြူဝါနုရောင် မြင်းများက စစ်မြေပြင်သို့ ဆောင်ယူလာ하였다။ ကုရုတို့၏ မြို့ «ဥဒယေန္ဒု» (အိန္ဒြပရသ္ထ) တွင် သောမရည်ညှစ်ပွဲ (Soma-pressing rite) ကျင်းပသည့်နေ့၌ ထိုကလေးသည် လမင်းတစ်ထောင်ကဲ့သို့ တောက်ပစွာ မွေးဖွားခဲ့သဖြင့် «သုတသောမ» ဟူ၍ အမည်ရခဲ့သည်။

Verse 30

नाकुलिं तु शतानीकं शालपुष्पनिभा हया: । आदित्यतरुणप्रख्या: श्लाघनीयमुदावहन्‌,नकुलके स्पृहणीय पुत्र शतानीकको शालपुष्पके समान रक्त-पीतवर्णवाले और बालसूर्यके समान कान्तिमान्‌ अश्व रणभूमिमें ले गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်— သာလပန်းကဲ့သို့ လှပ၍ နုနယ်သော နေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပသည့် မြင်းများက နကူလာ၏သား ရှတနီကကို—မြင်ရသူ ချီးမွမ်းရလောက်သည့်သူ—စစ်မြေပြင်သို့ ဆောင်ယူသွား하였다။

Verse 31

काज्चनापिहितैरयोक्त्रैर्मयूरग्रीवसंनि भा: । द्रौपदेयं नरव्याप्र॑ श्रुतर्माणमाहवे

သဉ္ဇယက ပြောသည်— မယူးရ (ပျားတောင်) လည်ပင်းကဲ့သို့ အပြာနက်ရောင် မြင်းများကို ရွှေရောင်ကြိုးများဖြင့် ချည်နှောင်ကာ ဒရೌပဒီ၏သား၊ လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သော ရှရုတကර්မာကို စစ်မြေပြင်သို့ ဆောင်ယူလာ하였다။

Verse 32

श्रुतकीर्ति श्रुतनिधिं द्रौपदेयं हयोत्तमा: । ऊहूुः पार्थसमं युद्धे चाषपत्रनिभा हया:

သဉ္ဇယက ပြောသည်— မယူးရအမွှေးကဲ့သို့ အမဲနက်ရောင် အထူးကောင်းမြင်းများက ဒရౌပဒီ၏သား၊ သာသနာကျမ်းပညာ၏ خز خز (ဘဏ္ဍာ) ဖြစ်သော ရှရုတကီර්တိကို စစ်မြေပြင်သို့ ဆောင်ယူသွားပြီး၊ ထိုနေရာ၌ သူသည် ပါර්ထ (အာర్జုန) နှင့် တိုက်ပွဲ၌ ယှဉ်ပြိုင်တူညီရန် ကြိုးပမ်း하였다။

Verse 33

यमाहुरध्यर्धगुणं कृष्णात्‌ पार्थाच्च संयुगे । अभिमन्युं पिशज्ास्तं कुमारमवहन्‌ रणे

သဉ္ဇယက ပြောသည်— စစ်ပွဲ၌ ကృష్ణနှင့် အာర్జုနထက်တောင် တစ်နှစ်ခွဲအရွယ် (measure and a half) သာလွန်သည်ဟု လူတို့က ဆိုကြသော လူငယ်မင်းသား အဘိမန်ယူကို ကပိလ (တောနီ) ရောင်မြင်းများက စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် သယ်ဆောင်သွား하였다။

Verse 34

एकस्तु धार्तराष्ट्रेभ्य:ः पाण्डवान्‌ य: समाश्रित: । त॑ बृहन्तो महाकाया युयुत्सुमवहन्‌ रणे

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဓೃತရာഷ്ടရ၏ သားတော်များအနက် ယုယုৎসုဟူသော တစ်ဦးသည် ပाण्डဝတို့ထံ သာသနာခံ၍ ခိုလှုံသွားခဲ့၏။ စစ်မြေပြင်၏ ရောယှက်လှုပ်ရှားမှုအတွင်း ကိုယ်ထည်ကြီးမားသော စစ်သူရဲကြီးများက သူ့ကို ဖမ်းဆီးကာ တိုက်ပွဲအလယ်မှ ဆွဲထုတ်သယ်ဆောင်သွားကြ၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဓမ္မဘက်၌ ရပ်တည်ခြင်းကြောင့် မိမိသွေးသားအတွင်းပင် တစ်ယောက်တည်းကျန်ရစ်နိုင်ပြီး စစ်၏ အရှုပ်အထွေးထဲတွင် ပစ်မှတ်ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 35

पलालकाण्डवर्णस्तु वार्थक्षेमिं तरस्विनम्‌ । ऊहुः सुतुमुले युद्धे हया: कृष्णा: स्वलंकृता:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အလွန်အမင်း ရုန်းရင်းဆန်ခတ်သော စစ်ပွဲအတွင်း ပေါင်းတံအရောင်ဖျော့သကဲ့သို့ အရောင်ရင့်သည့် အလှဆင်ကောင်းမွန်သော မြင်းနက်များက လျင်မြန်သန်မာ၍ စည်းစိမ်နှင့် အကျိုးချမ်းသာ (က்னေမ) ကို ကာကွယ်သူကို သယ်ဆောင်၍ ရှေ့သို့ တင်ပို့ကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ သဘောတရားအရှုပ်အထွေးကြားတွင်ပင် အင်အားနှင့် သေချာသပ်ရပ်သော စီမံကိန်းတို့ကို ခေါင်းဆောင်၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အသက်ရှင်ရေးအတွက် စုစည်းအသုံးချနေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 36

आपके पुत्रोंमेंसे जो एक युयुत्सु पाण्डवोंकी शरणमें जा चुके हैं, उन्हें पुआलके डंठलके समान रंगवाले, विशालकाय एवं बृहद्‌ अश्रोंने युद्धभूमिमें पहुँचाया। उस भयंकर युद्धमें काले रंगके सजे-सजाये घोड़ोंने वृद्धक्षेमके वेगशाली पुत्रको युद्धभूमिमें पहुँचाया ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲအတွင်း စာရഥီ၏ လက်ကွင်းကို နာခံ၍ ခြေဖျားနက်သော မြင်းကောင်းများက ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော အရောင်စုံ သံချပ်ကာဝတ်ဆင်သည့် လူငယ်မင်းသား စောစိတ္တိ (Saucitti) ကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်လာကြ၏။ ဤကဗျာသည် စစ်၏ ရွေ့လျားမှုသည် ကိုယ်ပိုင်သတ္တိတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ မြင်း၊ စာရഥီနှင့် လက်နက်ကိရိယာတို့၏ စည်းကမ်းတကျ ပေါင်းစည်းညှိနှိုင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး လူငယ်များကိုပါ တိုက်ပွဲ၏ စက်ယန္တရားထဲသို့ ဆွဲခေါ်သွားကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 37

रुक्मपीठावकीण्स्तु कौशेयसदृशा हया: । सुवर्णमालिन: क्षान्ता: श्रेणिमन्तमुदावहन्‌,सुनहरी पीठसे युक्त, रेशमके समान रोमवाले, सुवर्णमालाधारी तथा सहनशक्तिसे सम्पन्न घोड़ोंने श्रेणिमान्‌को युद्धमें पहुँचाया

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ရွှေပြားတင်ထားသော အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၍ အမွှေးအမျှင်များသည် ပိုးထည်ကဲ့သို့ တောက်ပကာ ရွှေမော်လီများကို ဆင်မြန်းပြီး သည်းခံနိုင်စွမ်းကြီးမားသော မြင်းများက စရေဏီမာန် (Śreṇimān) ကို စစ်ပွဲသို့ သယ်ဆောင်၍ ရှေ့တင်ကြ၏။ ဤကဗျာသည် စစ်အင်အားသည် စစ်သူရဲတစ်ဦးတည်း၏ အရာမဟုတ်ဘဲ ကောင်းမွန်စွာ တပ်ဆင်ထားသော၊ စည်းကမ်းရှိသော၊ ခံနိုင်ရည်ရှိသော အထောက်အကူများက စစ်၏ ဓမ္မစမ်းသပ်ခန်းထဲသို့ တိုက်ခိုက်သူကို သယ်ဆောင်သွားကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 38

रुक्ममालाधरा: शूरा हेमपृष्ठा: स्वलंकृता: । काशिराजं नरश्रेष्ठ श्लाघनीयमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ရွှေမော်လီများကို ဆင်မြန်းထား၍ ကျောပြင်သည် ရွှေရောင်တောက်ပကာ အလှဆင်ကောင်းမွန်သော သတ္တိရှိမြင်းများက လူအထူးကောင်းကာ ချီးကျူးထိုက်သော ကာသီဘုရင်ကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။ ဤကဗျာသည် မင်းရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စစ်ရေးအလှအပတို့သည် အန္တရာယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သည့် စစ်သူရဲနှင့်အတူ လိုက်ပါလာပြီး နာမည်ဂုဏ်သတင်းနှင့် တာဝန်တို့ကို လူအများရှေ့တွင် စမ်းသပ်ခံရကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 39

अस्त्राणां च धनुर्वेदे बाह्े वेदे च पारगम्‌ । त॑ सत्यधृतिमायान्तमरुणा: समुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– လက်နက်ဗေဒ၊ မြားပစ်ပညာ (ဓနုရ္ဝေဒ) နှင့် ဘြာဟ္မဝေဒ၏ သာသနာဗေဒတို့၌ အပြည့်အဝ ကျွမ်းကျင်သူ စတျဓြတိကို စစ်မြေသို့ ခေါ်ဆောင်လာကြ၏။ အနီရောင်သွေးသွေး မြင်းများက သူ့ကို သယ်ဆောင်၍ ရှေ့တန်းသို့ တိုးဝင်စေ하였다။

Verse 40

यः स पाञ्चालसेनानीद्रोणमंशमकल्पयत्‌ । पारावतसवर्णस्त धृष्टद्युम्नमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပာဉ္စာလတို့၏ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်၊ ဒရောဏကို မိမိ၏ သတ်မှတ်ထားသော “အပိုင်း” (ကံကြမ္မာက ချထားသော ရန်သူ) ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသူသည် ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ခံရ၏။ ထိုသူမှာ ဓೃಷ್ಟဒျုမ್ನ—ခိုရောင်သဏ္ဌာန်ရှိသူ—စစ်ပွဲထဲသို့ တိုးဝင်လာသည်။

Verse 41

जो पांचालोंके सेनापति हैं, जिन्होंने द्रोणाचार्यको अपना भाग निश्चित कर रखा था, उन धृष्टद्युम्नको कबूतरके समान रंगवाले घोड़ोंने युद्धभूमिमें पहुँचाया ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပာဉ္စာလတို့၏ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် ဓೃಷ್ಟဒျုမ்ன—ဒရောဏကို မိမိ၏ ကံကြမ္မာပေးထားသော “အပိုင်း” ဟု သတ်မှတ်ထားသူ—ကို ခိုရောင်မြင်းများက စစ်မြေသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့၏။ သူ့နောက်တွင် စတျဓြတိ၊ သုစိတ္တိ၏သား ယုဒ္ဓဒုర్మဒ၊ ရှရေဏိမန်၊ ဝသုဒာန နှင့် ကာရှီဘုရင်၏သား အဘိဘူ တို့က လိုက်ပါလာကြ၏။

Verse 42

युक्तै: परमकाम्बोजैर्जवनैहेममालिभि: । भीषयन्तो द्विषत्सैन्यं यमवैश्रवणोपमा:

သူတို့သည် အကောင်းဆုံး ကမ္ဗောဇမြင်းများကို စီးနင်း၍—လေ့ကျင့်ကောင်းမွန်ပြီး ရွှေမော်လီများဖြင့် အလှဆင်ထားကာ—လျင်မြန်သန်မာ၍ ယမနှင့် ကုဗေရ တို့ကဲ့သို့ အင်အားကြီးမားကြ၏။ ရန်သူတပ်ကို ကြောက်လန့်စေ하며 ဓೃಷ್ಟဒျုမ்ன၏ နောက်သို့ လိုက်ပါလာကြ၏။

Verse 43

प्रभद्रकास्तु काम्बोजा: षट्सहस्राण्युदायुधा: । नानावर्णहयै: श्रेष्ठेहेमवर्णरथध्वजा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့အပြင် လက်နက်အပြည့်အစုံဖြင့် ကမ္ဗောဇစစ်သည် “ပရဘဒ္ရက” ဟု ခေါ်သော ခြောက်ထောင်တို့လည်း ရှေ့တိုးလာကြ၏။ အရောင်စုံ အကောင်းဆုံးမြင်းများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသော ရွှေရောင်ရထားနှင့် အလံတော်များကို ဆောင်ကာ စည်းကမ်းတကျ ချီတက်၍ လေးကို ဆန့်တင်ကာ မြားမိုးဖြင့် ရန်သူကို ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်စေ하며 ဓೃಷ್ಟဒျုမ்ன၏ နောက်ကပ်ကပ် လိုက်ပါလာကြပြီး သေခြင်းကို တန်းတူလက်ခံရန် အသင့်ရှိကြ၏။

Verse 44

शरव्रातैर्विंधुन्वन्त: शत्रून्‌ विततकार्मुका: । समानमृत्यवो भूत्वा धृष्टद्युम्न॑ समन्वयु:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ လေးတံများကို အပြည့်တင်းကျပ်စွာ ဆွဲတင်ထား၍ မြားမိုးများဖြင့် ရန်သူကို တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့စေကြ၏။ နောက်မဆုတ်ဘဲ သေမင်းကို တူညီစွာ လက်ခံရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသဖြင့် တန်းစီနီးကပ်စွာ ရှေ့တိုးကာ ဓೃṣṭadyumna ၏ နောက်တော်လိုက်ကြ၏။

Verse 45

बभ्रकौशेयवर्णसस्तु सुवर्णवरमालिन: । ऊहुरम्लानमनसश्रेकितानं हयोत्तमा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ပိုးထည်ကဲ့သို့ တောက်ပသော အညိုရောင်သွေးရှိ၍ ရွှေမော်လ်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကာ စိတ်မပင်ပန်း မလျော့နည်းသည့် အကောင်းဆုံး မြင်းများက စေကိတானကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 46

इन्द्रायुधसवर्णस्तु कुन्तिभोजो हयोत्तमै: । आयात्‌ सदश्वै: पुरुजिन्मातुल: सव्यसाचिन:,अर्जुनके मामा पुरुजित्‌ कुन्तिभोज इन्द्रधनुषके समान रंगवाले उत्तम श्रेणीके सुन्दर अश्वोंद्वारा उस युद्धभूमिमें आये

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အာဂျုန၏ မိခင်ဘက် ဦးလေးဖြစ်သော ကုန္တိဘောဇ ပုရုဇစ်သည် အိန္ဒြနုရောင်နှင့်တူသော အကောင်းဆုံး မြင်းများဖြင့် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်လာ၏။

Verse 47

अन्तरिक्षसवर्णस्तु तारकाचित्रिता इव | राजानं रोचमानं ते हया: संख्ये समावहन्‌,राजा रोचमानको ताराओंसे चित्रित अन्तरिक्षके समान चितकबरे घोड़ोंने युद्धभूमिमें पहुँचाया

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ကြယ်များဖြင့် အလှဆင်ထားသကဲ့သို့ ကောင်းကင်ရောင်စုံစက်စက်ဖြစ်သော မြင်းများက တောက်ပသော ဘုရင် ရောချမာန်ကို စစ်တန်းအလယ်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 48

कर्बुरा: शितिपादास्तु स्वर्णजालपरिच्छदा: । जारासंधधि हया: श्रेष्ठा: सहदेवमुदावहन्‌,जरासंधके पुत्र सहदेवको काले पैरोंवाले चितकबरे श्रेष्ठ घोड़े, जो सोनेकी जालीसे विभूषित थे, रणभूमिमें ले गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဇရာသန္ဓ မျိုးရိုး၏ အကောင်းဆုံး မြင်းများသည် အစက်အပြောက်ရောင်ရှိ၍ ခြေဖျားဖြူဖျော့ကာ ရွှေကွန်ယက်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး ဇရာသန္ဓ၏ သား စဟဒေဝကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 49

ये तु पुष्करनालस्य समवर्णा हयोत्तमा: | जवे श्येनसमाश्रित्रा: सुदामानमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကြာတံကဲ့သို့ ဖြူဝါးသော အရောင်ရှိ၍ ငှက်ဟော့ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော မြင်းကောင်းတို့သည် စုဒာမာကို တင်ဆောင်ကာ စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်လာကြ၏။

Verse 50

शशलोहितवर्णस्तु पाण्डुरोदूगतराजय: । पाज्चाल्यं गोपते: पुत्र सिंहसेनमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ယုန်ရောင်နီညိုကဲ့သို့ အရောင်ရှိ၍ ကိုယ်အင်္ဂါများတွင် ဖြူဝါးနှင့် အဝါညိုရောင် အစင်းများ တင့်တယ်စွာ ထင်ရှားသော မြင်းတို့သည် ဂိုပတိ၏သား ပာဉ္စာလ မင်းသား စിംဟစေနကို စစ်မြေပြင်သို့ တင်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 51

पज्चालानां नरव्याप्रो यः ख्यातो जनमेजय: । तस्य सर्षपपुष्पाणां तुल्यवर्णा हयोत्तमा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဇနမေဇယ၊ ပာဉ္စာလတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့ ကျော်ကြားသော သူ၏ မြင်းကောင်းတို့သည် မုန်ညင်းပန်း၏ အရောင်နှင့် တူညီကြ၏»။

Verse 52

पांचालोंमें विख्यात जो पुरुषसिंह जनमेजय हैं, उनके उत्तम घोड़े सरसोंके फूलोंके समान पीले रंगके थे ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပာဉ္စာလတို့အနက် ကျော်ကြားသော ဇနမေဇယ၏ မြင်းကောင်းတို့သည် မုန်ညင်းပန်းကဲ့သို့ အဝါရောင်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် အနက်ပဲကဲ့သို့ မဲမှောင်သော အရောင်ရှိ၍ ရွှေမော်လီများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ၊ ဒဟိ (နို့ချဉ်) ကဲ့သို့ ဖြူသော ကျောပြင်နှင့် အပြောက်အပြား မျက်နှာရှိသော လျင်မြန်၍ ကြီးမားသည့် မြင်းတို့သည် ပာဉ္စာလ မင်းသားကို စစ်မြေပြင်သို့ အလျင်အမြန် တင်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 53

शुराश्व भद्रकाश्नैव शरकाण्डनिभा हया: । पद्मकिज्जल्कवर्णाभा दण्डधारमुदावहन्‌,शूर, सुन्दर मस्तकवाले, सरकण्डेके पोरुओंके समान श्वेत-गौर तथा कमलके केसरकी भाँति कान्तिमान्‌ घोड़े दण्डधारको रणभूमिमें ले गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်– Śurāśva နှင့် Bhadraka ဟု အမည်ရသော မြင်းတို့သည် ရွက်တံ (ရေမြက်) ကဲ့သို့ ဖြူဖျော့၍ ကြာပန်း၏ အမွှေးတိုင်ကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်ရှိကာ ဒဏ္ဍဓာရကို စစ်မြေပြင်တစ်လျှောက် တင်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 54

रासभारुणवर्णाभा: पृष्ठतो मूषिकप्रभा: । वल्गन्त इव संयत्ता व्याप्रदत्तमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– လေ့ကျင့်ထားသော မြင်းတို့သည် လားကဲ့သို့ အနီညိုရောင်သွေးသွေးဖြစ်၍၊ ကျောတန်းပေါ်တွင် ကြွက်ကဲ့သို့ မည်းညိုသော တောက်ပမှုတစ်စင်းရှိကြသည်။ စစ်ပွဲ၏ အလယ်တွင် ခုန်ပျံလှုပ်ရှားသကဲ့သို့ မြင်ရပြီး၊ ဗျာပရဒတ္တကို တိုက်ပွဲအတွင်းမှ သယ်ဆောင်၍ ထွက်ခွာစေ하였다။

Verse 55

हरय: कालकाश्षित्राश्चित्रमाल्यविभूषिता: । सुधन्वानं नरव्यात्रं पाउचाल्यं समुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ခေါင်းမည်း၍ အရောင်မည်းညိုသော မြင်းတို့သည် အရောင်စုံ ပန်းကုံးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကာ၊ ပဉ္စာလ၏ သူရဲကောင်း၊ လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သော သုဓန္ဝန်ကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်လာ하였다။

Verse 56

इन्द्राशनिसमस्पर्शा इन्द्रगोपकसंनिभा: । काये चित्रान्तराश्रित्राश्षित्रायुधमुदावहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သူတို့၏ ထိတွေ့ခံစားမှုသည် အိန္ဒြ၏ ဝဇ္ဇရ (မိုးကြိုး) ကဲ့သို့ ခက်ခဲကြမ်းတမ်း၍၊ အရောင်မှာ တောက်ပသော အိန္ဒြဂိုးပ ပိုးကောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်တွင် အရောင်စုံ အမှတ်အသားများ ထင်ရှားကာ၊ ကြည့်ရလည်း ကြောက်မက်ဖွယ်သော လက်နက်များကို မြှောက်တင်၍ စစ်ပွဲ၏ ပြင်းထန်သော လှုပ်ရှားမှုကို ကြေညာသကဲ့သို့ ဖြစ်하였다။

Verse 57

इन्द्रके वज़के समान जिनका स्पर्श अत्यन्त दुःसह है, जो वीरबहूटीके समान लाल रंगवाले हैं, जिनके शरीरमें विचित्र चिह्न शोभा पाते हैं तथा जो देखनेमें भी अद्धुत हैं, वे घोड़े चित्रायुधको युद्धभूमिमें ले गये ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အိန္ဒြ၏ ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ထိတွေ့ရခက်ခဲကြမ်းတမ်း၍၊ ဗီရဗဟူတီ (indragopa) ကဲ့သို့ နီရောင်တောက်ပကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်တွင် အမှတ်အသားအမျိုးမျိုး လှပထင်ရှားပြီး ကြည့်ရလည်း အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်သော မြင်းတို့သည် စစ်မြေပြင်သို့ စိတြာယုဓကို သယ်ဆောင်သွား하였다။ ထို့ပြင် ရွှေမော်လီများကို ဆင်ယင်ထား၍၊ စက်ကရဝါက ငှက်၏ ဝမ်းဗိုက်ကဲ့သို့ ဖြူဖျော့ရောင်စုံဖြစ်သော မြင်းတို့သည် ကိုသလမင်း၏ သား စုက္ခသတ္တရကို စစ်ပွဲသို့ သယ်ဆောင်သွား하였다။

Verse 58

शबलास्तु बृहन्तो<श्वा दान्ता जाम्बूनदस्रज: । युद्धे सत्यधृतिं क्षैमिमवहन्‌ प्रांशव: शुभा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အစက်အပြောက်ပါ၍ ကိုယ်ထည်ကြီးမားသော မြင်းကောင်းများသည် လေ့ကျင့်ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ ဇမ္ဗူနဒ ရွှေပန်းကုံးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ၊ အရပ်ရှည်၍ သဘောကောင်းလှပသဖြင့် က్షေမကူမာရ သတ္တျဓೃတိကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်လာ하였다။

Verse 59

एकवर्णेन सर्वेण ध्वजेन कवचेन च | अश्वैश्न धनुषा चैव शुक्लै: शुक्लो न्यवर्तत,जिनके ध्वज, कवच और धनुष--ये सब कुछ एक ही रंगके थे, वे राजा शुक्ल शुक्लवर्णके अअश्रोंद्वारा युद्धके मैदानमें लौट आये

သဉ္ဇယက ပြောသည်—အလံ၊ သံချပ်ကာ၊ မြင်းများနှင့် လေးတံတို့သည် အရောင်တစ်ရောင်တည်းဖြစ်၍၊ ကိုယ်တိုင်လည်း ဖြူဝင်းတောက်ပသော ရှုကလ မင်းသည် လှည့်ပြန်ကာ စစ်မြေပြင်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာ하였다။

Verse 60

समुद्रसेनपुत्र॑ तु सामुद्रा रुद्रतेजसम्‌ । अथवा: शशाड्कसदृशा श्वन्द्रसेनमुदावहन्‌,समुद्रसेनके पुत्र, भयानक तेजसे युक्त चन्द्रसेनको चन्द्रमाके समान सफेद रंगवाले समुद्री घोड़ोंने युद्धभूमिमें पहुँचाया

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ထို့နောက် ပင်လယ်မှ ပေါက်ဖွားသော မြင်းများသည် သမုဒ္ဒရသေန၏ သား ရှွန္ဒြာသေနကို သယ်ဆောင်လာကြ၏။ သူသည် ရုဒ္ဒရကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် တေဇောဖြင့် တောက်လောင်နေ၏။ သို့မဟုတ်လည်း လမင်းကဲ့သို့ ဖြူစင်သော ပင်လယ်မြင်းတို့က သူ့ကို လျင်မြန်စွာ စစ်မြေပြင်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ကြ၏။

Verse 61

नीलोत्पलसवर्णस्तु तपनीयविभूषिता: । शैब्यं चित्ररथं संख्ये चित्रमाल्या3वहन्‌ हया:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—စစ်ပွဲအလယ်၌ နီလာကြာပန်းရောင်ကဲ့သို့ အရောင်ရှိ၍ ရွှေအလှဆင်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ အရောင်စုံ ပန်းကုံးများကို ဆောင်ထားသော မြင်းများသည် အလှတင့်တယ်သော ရထားပေါ်တက်နေသည့် ရှိုင်ဗျ မင်းကို တိုက်ပွဲထဲသို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 62

कलायपुष्पवर्णस्तु श्वेतलोहितराजय: । रथसेनं हयश्रेष्ठा: समूहुर्युद्धदुर्मदम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်—ကာလာယပင်၏ ပန်းရောင်ကဲ့သို့ အရောင်ရှိ၍ အဖြူနီ အစင်းကြောင်းများပါသော အကောင်းဆုံးမျိုးရိုးမြင်းများသည် စစ်မူးမတ်မောနေသော ရထသေနကို စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 63

यं तु सर्वमनुष्येभ्य: प्राहु: शूरतरं नूपम्‌ त॑ पटच्चरहन्तारं शुकवर्णाउवहन्‌ हया:

သဉ္ဇယက ပြောသည်—လူအပေါင်းတို့က အလွန်ဆုံး သတ္တိရှိသော မင်းဟု ချီးမွမ်းကြပြီး ခိုးသူ လုယက်သူတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ထိုမင်းကို ကြက်တူရွေးရောင် မြင်းများက စစ်မြေပြင်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြ၏။

Verse 64

चित्रायुधं चित्रमाल्यं चित्रवर्मायुधध्वजम्‌ । ऊहु: किंशुकपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमा:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ပန်းကုံးသည် အံ့ဖွယ်ကောင်း၍ သံချပ်ကာသည် အရောင်စုံလင်ကာ လက်နက်နှင့် အလံတော်သည် ထင်ရှားတောက်ပသော စိတ္ရာယုဓ မင်းကို စစ်မြေသို့ ခေါ်ဆောင်ကြ၏။ ထိုရထားကို အရောင်တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော မြင်းကောင်းများက ဆွဲကြပြီး၊ ကိံရှုက (ပလာရှ) ပန်းပွင့်ကဲ့သို့ နီရဲလျက်ရှိ၏။

Verse 65

एकवर्णेन सर्वेण ध्वजेन कवचेन च । धनुषा रथवाहैश्व नीलै्नीलो5भ्यवर्तत,जिनके ध्वज, कवच और धनुष सब एक रंगके थे, वे राजा नील अपने रथमें जुते हुए नील रंगके घोड़ोंद्वारा रणक्षेत्रमें उपस्थित हुए

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အလံတော်၊ သံချပ်ကာနှင့် လေးတံတို့သည် အရောင်တစ်မျိုးတည်းဖြစ်ပြီး၊ ရထားကို အပြာရောင်မြင်းများ ဆွဲလျက်ရှိသဖြင့် နီလ မင်းသည် စစ်မြေသို့ တိုးဝင်လာ၏။

Verse 66

नानारूपै रत्नचिट्रैर्वरूथरथकार्मुकै: । वाजिध्वजपताक्‌शभिश्षिन्रैश्षित्रो5भ्यवर्तत

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထို့နောက် ရတနာအလှဆင်ထားသော သံချပ်ကာ၊ ရထားနှင့် လေးတံတို့ဖြင့် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်အံ့ဖွယ်တစ်ရပ်က တိုးလာ၏။ သို့ရာတွင် မြင်းများ၊ အလံများနှင့် စံတော်များသည် ဟဲကွဲပျက်စီးနေပြီး၊ ရှုပ်ထွေးသော်လည်း ထင်ရှားလှသော အစုအဝေးအဖြစ် ရှေ့သို့ ရွေ့လျားလာကြ၏။

Verse 67

जिनके रथका आवरण, रथ तथा धनुष नाना प्रकारके रत्नोंसे जटित एवं अनेक रूपवाले थे, जिनके घोड़े, ध्वजा और पताकाएँ भी विचित्र प्रकारकी थीं, वे राजा चित्र चितकबरे घोड़ोंद्वारा युद्धके मैदानमें आये ।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကြာရွက်အရောင်နှင့် တူညီသော အလွန်ကောင်းမြတ်သည့် မြင်းများသည် ရောစမာန၏ သား ဟေမဝဏ္ဏကို စစ်မြေသို့ သယ်ဆောင်လာကြ၏။

Verse 68

योधाश्व भद्रकाराश्न शरदण्डानुदण्डय: । श्वेताण्डा: कुक्कुटाण्डाभा दण्डकेतुं हया&वहन्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်ရေးအတွက် လေ့ကျင့်ထားသော မြင်းများသည် မင်္ဂလာရှိသော အမှုတော်ကို ထမ်းဆောင်လျက်၊ ရေမြက်တံကဲ့သို့ ဖြူဖျော့သော ကျောပြင်နှင့် ကြက်ဥအဖြူကဲ့သို့ တောက်ပသည့် ဖြူရောင်အမှတ်အသားများကို ဆောင်ထားကြ၏။ ထိုမြင်းများက ဒဏ္ဍကေတုကို စစ်မြေသို့ သယ်ဆောင်လာကြ၏။

Verse 69

केशवेन हते संख्ये पितर्यथ नराधिपे । भिन्ने कपाटे पाण्ड्यानां विद्रुतेषु च बन्धुषु

Sañjaya said: When Keśava (Kṛṣṇa) had slain in battle the Pāṇḍya king—who was also the father of the reigning ruler—and when the gates of the Pāṇḍya stronghold had been shattered and their kinsmen had fled in panic, the Pāṇḍya ruler (later restrained by wise well-wishers from reckless vows of vengeance and conquest) now, having set aside hostility and governing his kingdom, advanced against Droṇa. With the twang of his divine bow, and with a chariot bearing a sea-emblem on its banner, covered with a lattice of vaidūrya-gems and drawn by moon-white horses, he charged the preceptor—his valor presented as disciplined power rather than blind rage.

Verse 70

भीष्मादवाप्य बास्त्राणि द्रोणाद्‌ रामात्‌ कृपात्‌ तथा । अस्त्रै: समत्वं सम्प्राप्प रुक्मिकर्णार्जुनाच्युतै:

Sañjaya said: Having obtained weapons and the science of missiles from Bhīṣma, Droṇa, Rāma (Paraśurāma), and likewise from Kṛpa, he attained equality in martial prowess—through his mastery of astras—with Rukmī, Karṇa, Arjuna, and Acyuta (Kṛṣṇa). (In the ensuing account, the Pāṇḍya king—once checked by wise well-wishers from reckless ambitions after earlier devastations—now ruling his realm with hostility set aside, advanced against Droṇācārya, sounding his divine bow and charging in a chariot marked by an ocean-emblem banner, covered with a vaidūrya-gem lattice and drawn by moon-white horses.)

Verse 71

इयेष द्वारकां हन्तुं कृत्स्नां जेतुं च मेदिनीम्‌ निवारितस्तत: प्राजै: सुहृद्धिर्हितकाम्यया

Sañjaya said: He resolved to destroy Dvārakā and to conquer the entire earth; but then, out of a desire for his welfare, wise well-wishers restrained him from that reckless course. (In the surrounding narrative, this is presented as a moral turning-point: ambition and vengeance are checked by counsel, and the king is brought back toward responsible rule even amid the pressures of war.)

Verse 72

वैरानुबन्धमुत्सज्य स्वराज्यमनुशास्ति यः । स सागरध्वज: पाण्ड्यश्रन्द्रश्नरश्मिनिभैर्ठयै:

Sañjaya said: The mighty king of the Pāṇḍya land—who, having abandoned the pursuit of enmity, now governs his own realm, and whose chariot bears a banner marked with the emblem of the ocean—advanced against Droṇa. With his divine bow he sounded a thunderous twang, and, mounted on a chariot covered with a lattice of vaidūrya gems and drawn by horses white as moonbeams, he charged into the battle. The verse frames a moral contrast: after earlier impulses toward reckless vengeance and conquest, wise well-wishers restrained him, and he is now portrayed as choosing kingship with restraint rather than being bound to hatred, even while he fights with full martial vigor.

Verse 73

वैडूर्यजालसंछन्नैर्वीर्यद्रविणमाश्रित: । दिव्यं विस्फाययंश्चापं द्रोणमभ्यद्रवद्‌ बली

Sañjaya said: Taking refuge in the wealth of his own valor, the mighty warrior charged at Droṇa, his chariot covered with a lattice of vaiḍūrya-gems, while he made his divine bow resound with a thunderous twang. In the moral atmosphere of the war, the verse highlights how personal prowess and royal splendor are marshaled toward a single aim—assaulting a revered teacher on the battlefield—showing the tragic tension between martial duty and the reverence ordinarily owed to elders and preceptors.

Verse 74

आटरूषकवर्णाभा हया: पाण्ड्यानुयायिनाम्‌ | अवहन्‌ रथमुख्यानामयुतानि चतुर्दश,वासक-पुष्पोंके समान रंगवाले घोड़े राजा पाण्ड्यके पीछे चलनेवाले एक लाख चालीस हजार श्रेष्ठ रथोंका भार वहन कर रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ āṭarūṣaka ပန်းရောင်တောက်ပသကဲ့သို့ အရောင်တောက်လက်သော မြင်းများသည် ပာဏ္ဍယ မင်း၏ နောက်တန်းတွင် လိုက်ပါလာ၍ အထူးကောင်းမွန်သော ရထားတပ် ၁၄ အယုတ (၁၄၀,၀၀၀) ၏ အလေးချိန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဤဖော်ပြချက်သည် စစ်သို့ ရွှေ့လျားလာသော တပ်ဖွဲ့၏ အလွန်ကြီးမားသည့် အရွယ်အစားနှင့် စည်းကမ်းတကျ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 75

नानावर्णेन रूपेण नानाकृतिमुखा हया: । रथचक्रध्वजं वीर॑ घटोत्कचमुदावहन्‌,अनेक प्रकारके रंग-रूपसे युक्त विभिन्न आकृति और मुखवाले घोड़े रथके पहियेके चिह्नसे युक्त ध्वजावाले वीर घटोत्कचको रणभूमिमें ले गये

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အရောင်အမျိုးမျိုး၊ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိ၍ မျက်နှာပုံစံကွဲပြားသော မြင်းများသည် ဘီးအမှတ်တံဆိပ်ပါ အလံတင်ထားသော ရထားပေါ်မှ သူရဲကောင်း ဂဋောတ္ကချ (Ghaṭotkaca) ကို ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ကာ စစ်မြေပြင်၏ အလယ်ထဲသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ အလှအပနှင့် အင်အားကို မည်သို့ စုစည်းတပ်ဆင်ထားကြသနည်းကို ပြသသကဲ့သို့၊ အကြမ်းဖက်မှု၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အလေးချိန်ကလည်း နှစ်ဖက်စလုံးအပေါ် ဆက်လက်ဖိအားပေးနေကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 76

भारतानां समेतानामुत्सूज्यैको मतानि यः । गतो युधिष्ठिरं भक्त्या त्यक्त्वा सर्वमभीप्सितम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ စုဝေးလာသော ဘာရတများ၏ အမြင်အမျိုးမျိုးကို တစ်ဦးတည်း ရပ်တည်၍ ပယ်ချကာ၊ မိမိလိုလားသမျှကို စွန့်လွှတ်ပြီး သဒ္ဓါဖြင့် ယုဓိဋ္ဌိရ (Yudhiṣṭhira) ဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားသူ—မျက်နီ၍ လက်မောင်းကျယ်သော ဘြဟန္တ (Bṛhanta) မင်း၊ ရွှေရထားပေါ်တွင် ထိုင်နေသူ—ကို အရတ္တ (Aratta) နိုင်ငံ၏ အင်အားကြီး စစ်သူရဲများက ကိုယ်ထည်ကြီး၍ ရွှေရောင်တောက်သော မြင်းများဖြင့် စစ်မြေပြင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

Verse 77

लोहिताक्ष॑ महाबाहुं बृहन्तं तमरट्टजा: । महासत्त्वा महाकाया: सौवर्णस्यन्दने स्थितम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ အရတ္တ (Aratta) နိုင်ငံသားများ—အင်အားပြင်းထန်၍ စိတ်ဓာတ်ကြီးမားကာ ကိုယ်ထည်လည်း မဟာကြီးသူများ—သည် ရွှေရထားပေါ်တွင် ရပ်နေသော မျက်နီ၊ လက်မောင်းကျယ်သည့် ဘြဟန္တ (Bṛhanta) မင်းကို ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘာရတ အမျိုးအနွယ်တို့၏ ကွဲပြားသော အကြံဉာဏ်များကို ပယ်ချပြီး ကိုယ်ပိုင်ရည်မှန်းချက်များကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ ယုဓိဋ္ဌိရ (Yudhiṣṭhira) ဘက်သို့ တစ်စိတ်တစ်သဘောတည်း သဒ္ဓါဖြင့် ရွေ့လျား၍ မိမိတို့ရွေးချယ်သော ခေါင်းဆောင်ကို စစ်၏ ဖိအားအတွင်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

Verse 78

सुवर्णवर्णा धर्मज्ञमनीकस्थं युधिष्ठिरम्‌ राजश्रेष्ठ हयश्रेष्ठा: सर्वतः पृष्ठतो5न्वयु:

သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဓမ္မကို သိမြင်၍ တပ်မတော်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသော မင်းတကာမင်း ယုဓိဋ္ဌိရ (Yudhiṣṭhira) ကို ရွှေရောင်တောက်သော အကောင်းဆုံး မြင်းများက နောက်မှလည်းကောင်း၊ အရပ်လေးမျက်နှာမှလည်းကောင်း နီးကပ်စွာ ဝိုင်းရံလိုက်ပါလာကြသည်။ သူ့ကို ကာကွယ်ရေးတန်းစီမှုဖြင့် ဝိုင်းကာထားသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ ကြမ်းတမ်းသည့် သီလစည်းမျဉ်းများအတွင်း၌ပင် တရားသမားခေါင်းဆောင်ကို ကာကွယ်ထောက်ပံ့ခြင်းသည် မဟာဗျူဟာလည်းဖြစ်၊ သီလတာဝန်လည်းဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 79

वर्णरुच्चावचैरन्यै: सदक्चानां प्रभद्रका: । संन्यवर्तन्त युद्धाय बहवो देवरूपिण:

သဉ္ဇယက ပြောသည်— အရောင်အဆင်းနှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန် မျိုးစုံသော မြင်းကောင်းများကို အားထား၍၊ တောက်ပ၍ နတ်သဏ္ဌာန်တူသော «ပရဘဒ္ရက» ဟု ခေါ်ကြသည့် စစ်သူရဲ အများအပြားသည် စစ်မြေသို့ ပြန်လှည့်ကာ ထပ်မံဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် အသင့်ဖြစ်လာကြ၏။

Verse 80

ते यत्ता भीमसेनेन सहिता: काउचनध्वजा: । प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र सेन्द्रा इव दिवौकस:

သဉ္ဇယက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ ဘီမစေနနှင့်အတူ စစ်အတွက် အပြည့်အဝ သတိပြု၍ တန်းစီလာသော ထိုစစ်သူရဲတို့သည် ရွှေတံခွန်များကို ကိုင်ဆောင်လျက်၊ အိန္ဒြာနှင့်အတူ ကောင်းကင်နတ်များကဲ့သို့ မျက်စိရှေ့တွင် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာကြ၏»။

Verse 81

अत्यरोचत तानू्‌ सर्वान्‌ धृष्टद्युम्न: समागतान्‌ | सर्वाण्यति च सैन्यानि भारद्वाजो व्यरोचत

သဉ္ဇယက ပြောသည်— ထိုနေရာ၌ စုဝေးလာသော မင်းများအားလုံးထက် ဓೃဋ္ဍျုမ್ನသည် ပိုမိုတောက်ပလျက် ရှိ၏။ သို့ရာတွင် စစ်တပ်အားလုံးအပေါ်မှ ထင်ရှားလျက်၊ ဘာရဒ္ဝာဇ၏ သား ဒ್ರೋဏာචာရျသည် အလွန်တင့်တယ်စွာ ထွန်းလင်းနေ၏။

Verse 82

अतीव शुशुभे तस्य ध्वज: कृष्णाजिनोत्तर: | कमण्डलुर्महाराज जातरूपमय: शुभ:,महाराज! काले मृगचर्म और कमण्डलुके चिह्नसे युक्त उनका सुवर्णमय सुन्दर ध्वज अत्यन्त शोभा पा रहा था

သဉ္ဇယက ပြောသည်— မင်းကြီး၊ သူ၏ တံခွန်သည် အလွန်တင့်တယ်စွာ ထွန်းလင်းနေပြီး၊ အပေါ်တွင် ကృష్ణမೃဂအရေ (အနက်ရောင် သမင်အရေ) အမှတ်တံဆိပ်ကို ဆောင်ထား၏။ ထို့ပြင် ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော မင်္ဂလာကမဏ္ဍလု (ရေခွက်) သည်လည်း ထိုတံခွန်၏ အလှကို တိုးပွားစေ၏။

Verse 83

ध्वजं तु भीमसेनस्य वैदूर्यमणिलोचनम्‌ । भ्राजमानं महासिंहं राजन्तं दृष्टटानहम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်— «ဗိုင်ဒူရျမဏိဖြင့် မျက်လုံးကဲ့သို့ တန်ဆာဆင်ထားသော ဘီမစေန၏ တံခွန်ကို ငါမြင်ခဲ့၏။ ၎င်းသည် အလွန်တောက်ပလျက်၊ မဟာခြင်္သေ့ အမှတ်တံဆိပ်ကို ဆောင်ကာ ထင်ရှားစွာ ရောင်ပြန်နေ၏»။

Verse 84

ध्वजं तु कुरुराजस्य पाण्डवस्य महौजस: । दृष्टवानस्मि सौवर्ण सोम॑ ग्रहगणान्वितम्‌,महातेजस्वी कुरुराज पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरकी सुवर्णमयी ध्वजाको मैंने चन्द्रमा तथा ग्रहगणोंके चिह्नसे सुशोभित देखा है

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကုရုဘုရင်၊ အင်အားကြီးသော ပाण्डဝ၏ အလံတော်ကို ငါမြင်ခဲ့၏။ ၎င်းသည် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး လနှင့် ဂြိုဟ်အစုအဝေးတို့၏ သင်္ကေတများဖြင့် တင့်တယ်စွာ အလှဆင်ထား၏။

Verse 85

मृदज्जौ चात्र विपुलौ दिव्यौ नन्दोपनन्दकौ । यन्त्रेणाहन्यमानौ च सुस्वनौ हर्षवर्धनी

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုအလံပေါ်တွင် နန္ဒနှင့် ဥပနန္ဒဟု အမည်ရသော ကြီးမား၍ သာလွန်သည့် နတ်ဘုရားဆန်သော စည်ကြီးနှစ်လုံးကို တပ်ဆင်ထား၏။ ယန္တရားဖြင့် လှုပ်ရှားသဖြင့် မထိုးမခတ်ဘဲပင် သံမြည်ကာ သာယာလှပသော အသံကို ဖြန့်ကျက်၍ စစ်သူရဲတို့၏ ဝမ်းမြောက်မှုကို တိုးပွားစေ၏။

Verse 86

शरभं पृष्ठसौवर्ण नकुलस्य महाध्वजम्‌ । अपश्याम रथे>त्युग्रं भीषयाणमवस्थितम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ငါတို့သည် နကူလ၏ အလံကြီးကို မြင်ခဲ့၏။ ၎င်းတွင် ရှရဘ (śarabha) သင်္ကေတပါ၍ နောက်ဘက်တွင် ရွှေဖြင့် တင့်တယ်စွာ အလှဆင်ထားကာ သူ၏ ရထားပေါ်၌ မြင့်မားစွာ တည်ရှိ၏။ ကြောက်မက်ဖွယ် ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် လှုပ်ယမ်းလျက် ရန်သူတန်းစီတို့ကို ကြောက်ရွံ့စေ၏။

Verse 87

हंसस्तु राजत: श्रीमान्‌ ध्वजे घण्टापताकवान्‌ । सहदेवस्य दुर्धर्षो द्विषतां शोकवर्धन:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– သဟဒေဝ၏ အလံပေါ်တွင် ခေါင်းလောင်းနှင့် လှိုင်းပန်းတိုင်များပါသော ငွေဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် တင့်တယ်သော ဟင်္သာသင်္ကေတရှိ၏။ ထိုအလံသည် ရန်သူတို့ မလွယ်ကူစွာ မျက်နှာချင်းဆိုင်နိုင်သည့် အင်အားကြီးသော စံတော်ဖြစ်၍ ဆန့်ကျင်သူတို့၏ ဝမ်းနည်းမှုကို တိုးပွားစေ၏။

Verse 88

पज्चानां द्रौपदेयानां प्रतिमा ध्वजभूषणम्‌ | धर्ममारुतशक्राणामश्रिनो श्ष महात्मनो:

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုမဟာသူရဲကောင်းသည် မိမိအလံကို အလှဆင်ရန် ဒြೌပဒီ၏ သားငါးယောက်၏ ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို သင်္ကေတအဖြစ် တင်ထား၏။ ၎င်းသည် ဓမ္မ၊ လေဘုရား (ဝါယု) နှင့် အိန္ဒြာတို့နှင့် ဆက်နွယ်သော အင်အားနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို ညွှန်ပြ၏။

Verse 89

क्रमश: धर्म, वायु, इन्द्र तथा महात्मा अश्विनीकुमारोंकी प्रतिमाएँ पाँचों द्रौपदीपुत्रोंके ध्वजोंकी शोभा बढ़ाती थीं ।। अभिमन्यो: कुमारस्य शार्ज्गपक्षी हिरण्मय: । रथे ध्वजवरो राजंस्तप्तचामीकरोज्ज्वल:

သဉ္ဇယက ပြောသည်— အစဉ်လိုက်အားဖြင့် ဓမ္မ၊ ဝါယု၊ အိန္ဒြာ နှင့် မဟာတ္မာ အရှွိနီကူမာရတို့၏ သင်္ကေတများသည် ဒြౌပဒီ၏ သားငါးယောက်၏ အလံငါးစင်း၏ တင့်တယ်မှုကို ပိုမိုမြှင့်တင်ပေး하였다။ ထို့ပြင် မင်းသားငယ် အဘိမန်ယူ၏ ရထားပေါ်တွင်၊ အို မင်းကြီး၊ အပူဖြင့်သန့်စင်ထားသော ရွှေကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်သော ရွှေအလံအမြတ်တစ်စင်း ထင်ရှား၍၊ “ရှာရင်ဂ” ကဲ့သို့ အတောင်ပံရှိသော ငှက်ရုပ်သင်္ကေတကို ဆောင်ထားသည်။

Verse 90

राजन! कुमार अभिमन्युके रथका श्रेष्ठ ध्वज तपाये हुए सुवर्णसे निर्मित होनेके कारण अत्यन्त प्रकाशमान था। उसमें सुवर्णमय शार्हुपक्षीका चिह्न था।।

သဉ္ဇယက ပြောသည်— အို မင်းကြီး၊ မင်းသား အဘိမန်ယူ၏ ရထားပေါ်ရှိ အလံအမြတ်သည် အပူဖြင့်သန့်စင်ထားသော ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် အလွန်တောက်ပလင်းလက်하였다။ ထိုအလံပေါ်တွင် ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်သော “ရှာရင်ဂ-ငှက်” သင်္ကေတ ရှိသည်။ ထို့ပြင် အို မင်းတို့အထွတ်အမြတ်၊ ရက္ခသ ဂဋိုတ်ကချ၏ အလံပေါ်တွင် လင်းတတစ်ကောင် ထင်ရှားတောက်ပ၍၊ သူ၏ရထားလည်း ရှေးကာလ ရာဝဏ၏ ရထားကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက်သွားလာနိုင်သော မြင်းများဖြင့် ဆွဲထားသည်။

Verse 91

माहेन्द्रं च धरनुर्दिव्यं धर्मराजे युधिष्छिरे । वायव्यं भीमसेनस्य धर्नुर्दिव्यमभून्रप

သဉ္ဇယက ပြောသည်— အို မင်းကြီး၊ မဟေန္ဒြ (အိန္ဒြာ) ပေးအပ်သော ဒေဝဘုံဆိုင်ရာ လေးသည် ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ လက်ထဲတွင် တောက်ပလင်းလက်하였다။ ထိုနည်းတူပင် ဘီမစေန၌လည်း ဝါယု ပေးအပ်သော ဒေဝလေးတစ်လက် ရှိ하였다။

Verse 92

त्रैलोक्यरक्षणार्थाय ब्रह्मणा सृष्टमायुधम्‌ । तद्‌ दिव्यमजरं चैव फाल्गुनार्थाय वै धनु:

သဉ္ဇယက ပြောသည်— သုံးလောကကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဘြဟ္မာက ထိုလက်နက်ကို ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။ ထိုတူညီသော ဒေဝဘုံဆိုင်ရာ လေး—မအိုမပျက်၊ မပျက်စီးနိုင်သော—သည် ဖာလ္ဂုန (အာర్జုန) အတွက် ရရှိလာခဲ့သည်။

Verse 93

वैष्णवं नकुलायाथ सहदेवाय चाश्विजम्‌ । घटोत्कचाय पौलस्त्य॑ं धरनुर्दिव्यं भयानकम्‌

သဉ္ဇယက ပြောသည်— နကူလာအား ဗိုင်ရှ္ဏဝ (ဗိဿနုနှင့် ဆက်နွယ်သော) လက်နက်/လေးကို ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ သဟဒေဝအား အရှွိနီကူမာရတို့နှင့် ဆက်နွယ်သော အရှွိဇ (Aśvija) ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဂဋိုတ်ကချ၌မူ “ပေါလတ်စျ” (Paulastya) ဟု အမည်ရသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဒေဝလေးတစ်လက် ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။

Verse 94

रौद्रमाग्नेयकौबेरं याम्यं गिरिशमेव च । पज्चानां द्रौपदेयानां धनूरत्नानि भारत,भरतनन्दन! पाँचों द्रौपदीपुत्रोंके दिव्य धनुषरत्न क्रमश: रुद्र, अग्नि, कुबेर, यम तथा भगवान्‌ शंकरसे सम्बन्ध रखनेवाले थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဘာရတ၊ ဘာရတမျိုး၏ အပျော်တော်! ဒြော်ပဒီ၏ သားငါးယောက်ပိုင်သော နတ်ဘုရားဆန်သည့် ရတနာတန်ဖိုးရှိ မြားတံ (ဓနု) ငါးလက်သည် အစဉ်လိုက် ရုဒ္ဒရ၊ အဂ္ဂိ၊ ကုဗေရ၊ ယမ နှင့် သခင် ရှင်ကရ (ရှီဝ) တို့နှင့် ဆက်နွယ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုလူငယ်သူရဲတို့ သယ်ဆောင်သည့် လက်နက်များပင် စစ်ပွဲအလယ်၌ စကြဝဠာကာကွယ်သူတို့၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို ဆောင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏»။

Verse 95

रौद्रं धनुर्वरं श्रेष्ठ लेभे यद्‌ रोहिणीसुत: । तत्‌ तुष्ट: प्रददौ राम: सौभद्राय महात्मने

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ရောဟိဏီ၏ သားတော်က တစ်ခါက ရရှိခဲ့သော အလွန်ကောင်းမြတ်၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ဓနုတံသည် ရာမ (ဗလရာမ) ပျော်ရွှင်နှစ်သက်သည့်အခါ မဟာစိတ်ရှိသော သုဘဒြာ၏ သား အဘိမညုအား ပေးအပ်တော်မူခဲ့၏»။

Verse 96

एते चान्ये च बहवो ध्वजा हेमविभूषिता: । तत्रादृश्यन्त शूराणां द्विषतां शोकवर्धना:,ये तथा और भी बहुत-सी राजाओंकी सुवर्णभूषित ध्वजाएँ वहाँ दिखायी देती थीं, जो शत्रुओंका शोक बढ़ानेवाली थीं

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အဲဒီနေရာတွင် ရွှေဖြင့် အလှဆင်ထားသော အလံများစွာကိုလည်း မြင်ရ၏—သူရဲကောင်းကြီးများ၏ စံတော်ချိန်များဖြစ်၍၊ ထိုအလံတို့ကို မြင်ရခြင်းကပင် ရန်သူတို့၏ ဝမ်းနည်းမှုကို တိုးပွားစေ၏»။

Verse 97

तदभूद्‌ ध्वजसम्बाधमकापुरुषसेवितम्‌ । द्रोणानीकं महाराज पटे चित्रमिवार्पितम्‌,महाराज! उस समय वीर पुरुषोंसे भरी हुई द्रोणाचार्यकी वह ध्वजविशिष्ट सेना पटमें अंकित किये हुए चित्रके समान प्रतीत होती थी

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မဟာရာဇာ၊ အဲဒီအချိန်တွင် အလံများဖြင့် ထူထပ်ကျပ်တည်းပြီး သူရဲကောင်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ဒြောဏာ၏ စစ်တန်းစီသည် အဝတ်ပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသည့် ပန်းချီရုပ်ပုံကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏—အလွန်တင်းကျပ် စနစ်တကျ ဖြစ်နေသကဲ့သို့»။

Verse 98

शुश्रुवुर्नामगोत्राणि वीराणां संयुगे तदा । द्रोणमाद्रवतां राजन्‌ स्वयंवर इवाहवे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ အဲဒီအချိန် စစ်မြေပြင်တွင် ဒြောဏာထံသို့ တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်လာသော သူရဲကောင်းတို့၏ အမည်နှင့် မျိုးရိုး (ဂိုထ္တရ) များကို ကြေညာသံကြားရသည်—စွယ်ယံဝရ မင်္ဂလာပွဲတွင် ကြေညာသကဲ့သို့ပင်။ စစ်၏ ရက်စက်မှုအလယ်၌ပင် ထိုမြင်ကွင်းသည် လူထုရှေ့ပြိုင်ပွဲတစ်ရပ်ကဲ့သို့ ထူးဆန်းသော တရားဝင်မှုကို ဆောင်လာပြီး၊ အသက်ကို လောင်းကြေးတင်နေစဉ်မှာပင် အထောက်အထားနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို ခေါ်ဆိုကြေညာနေကြ၏»။

Verse 146

स्वै: स्वै: सैन्यै: परिवृता मत्स्यराजानमन्वयु: । द्रपदके पीछे सम्पूर्ण महारथियोंके साथ राजा विराट शीघ्रतापूर्वक चल रहे थे। केकयराजकुमार

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မိမိတို့၏ တပ်ဖွဲ့အသီးသီးဖြင့် ဝိုင်းရံထားကြသဖြင့် မတ်စျယတို့၏ ဘုရင်ကို လိုက်လံသွားကြ၏။ ဒြုပဒ၏ နောက်တွင် မတ်စျယဘုရင် ဝီရာဋသည် မဟာရഥီတို့ အစုအဝေးအပြည့်အစုံနှင့်အတူ လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားသွား၏။ ကေကယမင်းသား၊ ရှိခဏ္ဍင်နှင့် ဓೃಷ್ಟကေတုတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ တပ်ဖွဲ့အသီးသီးဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် မတ်စျယဘုရင်၏ နောက်မှ တိုးတက်သွားကြ၏။

Verse 156

वहमाना व्यराजन्त मत्स्यस्यामित्रघातिन: । शत्रुसूदन मत्स्यराज विराटके रथको जो वहन करते हुए शोभा पा रहे थे, वे उत्तम घोड़े पाडरके फूलोंक समान लाल और सफेद रंगवाले थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မတ်စျယဘုရင် ဝီရာဋ၊ ရန်သူသတ်သူ၏ ရထားကို သယ်ဆောင်နေစဉ် သူ၏ မြင်းတို့သည် ထင်ရှားစွာ တောက်ပလင်းလက်နေ၏။ ရန်သူဖျက်ဆီးသူရေ၊ ထိုအလွန်ကောင်းမြတ်သော မြင်းများသည် အနီနှင့် အဖြူရောင်ဖြစ်၍ ပာဍရပင်၏ ပန်းပွင့်များကဲ့သို့ ထင်ဟပ်ကာ ဘုရင်၏ စစ်ရေးဂုဏ်ရည်ကို ပိုမိုတင့်တယ်စေ하였다။

Verse 163

पुत्र विराटराजस्य सत्वरं समुदावहन्‌ । हल्दीके समान पीले रंगवाले तथा सुवर्णमय माला धारण करनेवाले वेगशाली घोड़े विराटराजके पुत्रको शीघ्रतापूर्वक रणभूमिकी ओर ले जा रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဝီရာဋဘုရင်၏ သားကို လျင်မြန်စွာ သယ်ဆောင်သွားသော အားကောင်းမြင်းများသည် နနွင်းကဲ့သို့ အဝါရောင်ဖြစ်၍ ရွှေမော်လီများကို ဆင်ယင်ထားကြ၏။ ထိုမြင်းများက သူ့ကို စစ်မြေပြင်သို့ အလျင်အမြန် ခေါ်ဆောင်သွားကြသည်။

Verse 186

वर्षन्त इव जीमूता: प्रत्यदृश्यन्त दंशिता: । सुवर्णकी मालाओंसे विभूषित वे सभी युद्धविशारद शूरवीर मेघोंके समान बाण-वर्षा करते हुए कवच आदिसे सुसज्जित दिखायी देते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ကာဝတ်နှင့် လက်နက်အစုံအလင် ဆင်ယင်ထားပြီး ရွှေမော်လီများဖြင့် အလှဆင်ကာ စစ်ပညာကျွမ်းကျင်သော သူရဲကောင်းတို့သည် မိုးရေပြည့်နှက်သော မိုးတိမ်များကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာကြ၏။ မိုးတိမ်များ မိုးရွာသကဲ့သို့ သူတို့သည် မြားမိုးကို သွန်းလောင်းနေသကဲ့သို့ မြင်ရပြီး စစ်၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အရှိန်ကို ပိုမိုတိုးမြှင့်စေ하였다။

Verse 193

दत्तास्तुम्बुरुणा दिव्या: शिखण्डिनमुदावहन्‌ । अमित तेजस्वी पांचालराजकुमार शिखण्डीको तुम्बुरुके दिये हुए मिट्टीके कच्चे बर्तनके समान रंगवाले दिव्य अश्व वहन करते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– တုမ္ဗုရုက ပေးအပ်သော ဒေဝမြင်းများသည် ရှိခဏ္ဍင်ကို သယ်ဆောင်၍ ရှေ့သို့ ချီတက်စေ၏။ ထို့ကြောင့် အလွန်တောက်ပသန်မာသော ပာဉ္စာလမင်းသား ရှိခဏ္ဍင်သည် ထိုဒေဝအကူအညီ၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် စစ်မြေပြင်သို့ ဝင်ရောက်သွား하였다။

Verse 206

तेषां तु षट्‌ सहस्राणि ये शिखण्डिनमन्वयु: । पांचालोंके जो बारह हजार महारथी युद्धमें लड़ रहे थे, उनमेंसे छः हजार इस समय शिखण्डीके पीछे चलते थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– ထိုသူရဲကောင်းတို့အနက် ခြောက်ထောင်သည် ရှိခဏ္ဍိန်၏ နောက်မှ လိုက်ပါလာကြ၏။ စစ်ပွဲ၏ ဖိအားကြားတွင် ပာဉ္စာလာတပ်ဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုက သူနှင့်တကွ တန်းစီရပ်တည်လာသည်။ ထိုကဗျာသည် တပ်ဖွဲ့စီမံကိန်းနှင့် ရွေးချယ်ထားသော ခေါင်းဆောင်တို့က မဟာဗျူဟာသာမက တိုက်ပွဲ၏ ဓမ္မဆိုင်ရာ အလေးချိန်ကိုပါ မည်သို့ပုံဖော်သနည်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 216

आक्रीडन्तो वहन्ति सम सारड्रशबला हया: । आर्य! पुरुषसिंह शिशुपालके पुत्रके सारंगके समान चितकबरे अश्व खेल करते हुए-से वहन कर रहे थे

သဉ္ဇယက ပြောသည်– အင်အားတူညီ၍ ရုပ်သဏ္ဌာန်လည်း ဆင်တူသော မြင်းတို့သည် စီးသူတို့ကို ကစားသလိုပင် သယ်ဆောင်နေသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ အရိယာရေ၊ ထိုခြင်္သေ့ကဲ့သို့သော ယောကျ်ားတို့သည် စစ်၏ ကြမ်းတမ်းသော လှုပ်ရှားမှုအတွင်း၌ပင် စိတ်ပူပန်မှုမရှိသည့် လူငယ်များကဲ့သို့—ကလေးကျောင်းသားသို့မဟုတ် သမင်ကဲ့သို့သော ကလေးငယ်များကဲ့သို့—မြင်းပေါ်တွင် ကစားရင်း သယ်ဆောင်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ယုံကြည်မှုက စစ်မြေ၏ ရက်စက်မှုကို ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ စီးနင်းမှုကို လွယ်ကူသယောင် ထင်မြင်စေသည်။

Verse 223

काम्बोजै: शबलैरश्वेरभ्यवर्तत दुर्जय: । चेदिदेशका श्रेष्ठ राजा अत्यन्त बलवान दुर्जय वीर धृष्टकेतु काम्बोजदेशीय चितकबरे घोड़ोंद्वारा युद्धभूमिकी ओर लौट रहा था

သဉ္ဇယက ပြောသည်– မအနိုင်ယူနိုင်သော သူရဲကောင်း ဓೃಷ್ಟကေတုသည်၊ စေဒီပြည်၏ အထွဋ်အမြတ် မင်းတပါးဖြစ်၍ အလွန်အမင်း အင်အားကြီးသူ၊ ကမ္ဗောဇပြည်မွေး စက်ကွက်ပါသော မြင်းတို့၏ သယ်ဆောင်မှုဖြင့် စစ်မြေသို့ ပြန်လှည့်လာ၏။ ဤကဗျာသည် စစ်၏ မရပ်မနား လှိုင်းတံပိုးကို ထင်ဟပ်စေသည်—အခက်အခဲကြုံလည်း က္ଷတ္တရိယ ခေါင်းဆောင်သည် တာဝန်၊ သတ္တိနှင့် မိမိဘက်အပေါ် သစ္စာကြောင့် တိုက်ပွဲသို့ ပြန်ဝင်ရသည်။

Verse 243

शूरं शिखण्डिन: पुत्रम॒क्षदेवमुदावहन्‌ । शिखण्डीके शूरवीर पुत्र ऋक्षदेवको पद्मकेः समान वर्ण और निर्मल नेत्रवाले बाह्विकः देशके सजे-सजाये घोड़ोंने रणभूमिमें पहुँचाया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်သည်တို့သည် ရှိခဏ္ဍိန်၏ သတ္တိရှင် သား အက္စဒေဝကို စစ်မြေသို့ ခေါ်ဆောင်ထုတ်လာကြ၏။ စစ်၏ ဓမ္မဆိုင်ရာ လေထုအတွင်း၌ ဤကဗျာသည် မျိုးရိုး၊ ကိုယ်ပိုင်သတ္တိနှင့် မိမိဘက်၏ စနစ်တကျ ထောက်ပံ့မှု (ရထားနှင့် မြင်း) တို့က တာဝန်နှင့် ဖျက်ဆီးမှု ပေါင်းစည်းရာ အရင်္ဂါ၌ တိုက်ခိုက်သူကို တင်ပို့ပေးသော ကိရိယာများဖြစ်လာပုံကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 253

क्षमावन्तो5वहन्‌ संख्ये सेनाबिन्दुमरिंदमम्‌ । सोनेके आभूषणों तथा कवचोंसे सुशोभित रेशमके समान श्वैत-पीत रोमवाले सहनशील घोड़ोंने शत्रुओंका दमन करनेवाले सेनाबिन्दुको युद्धभूमिमें पहुँचाया

သဉ္ဇယက ပြောသည်– စစ်၏ အလယ်ဗဟို၌ သည်းခံတတ်၍ ခံနိုင်ရည်ရှိသော မြင်းတို့သည် ရန်သူကို နှိမ်နင်းသူ စေနာဘိန္ဓုကို ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ကြ၏။ ရွှေအလှဆင်ပစ္စည်းများနှင့် ကာကွယ်ရေး သံချပ်ကာတို့ဖြင့် တင့်တယ်လှပပြီး၊ ပိုးထည်ကဲ့သို့ ဖြူဝါရောင် အမွှေးရှိသော ထိုမြင်းတို့သည် ရန်သူဖျက်ဆီးသူ သူရဲကောင်းကို စစ်မြေသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤကဗျာသည် စည်းကမ်းရှိသော သည်းခံမှုနှင့် စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုတို့က ဓမ္မစစ်၏ အကြမ်းဖက်မှုအလယ်၌ပင် တပ်မှူးကို မည်သို့ ထောက်တည်ပေးသနည်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 263

काश्यस्याभिभुव: पुत्र सुकुमारं महारथम्‌ । क्रौंचवर्णक< उत्तम घोड़ोंने काशिराज अभिभूके सुकुमार एवं युवा पुत्रको, जो महारथी वीर था, युद्धभूमिमें पहुँचाया

သဉ္ဇယက ပြောသည်— ကာသိနိုင်ငံ၏ ဘုရင် အဘိဘူသည် ကြာဉ်ငှက်ကဲ့သို့ ဖြူဖျော့သော အရောင်ရှိသည့် မြင်းကောင်းများကို အသုံးပြု၍ မိမိ၏ သား စုကုမာရကို—အသက်ငယ်၍ နူးညံ့သော်လည်း မဟာရထ (ရထားစစ်သူရဲကောင်း) ဖြစ်သူ—စစ်မြေပြင်သို့ ခေါ်ဆောင်လာကာ၊ မျိုးရိုး၊ တာဝန် (ဓမ္မ) နှင့် သတ္တိတို့ကို ပျက်စီးမှုအလယ်၌ စမ်းသပ်သည့် စစ်၏ သီလစမ်းသပ်ခန်းထဲသို့ ပို့လိုက်သည်။

Frequently Asked Questions

Dhṛtarāṣṭra oscillates between attributing responsibility to human choices (policy driven by attachment and artha) and deflecting causality to bhāgadhēya/daiva, raising the ethical problem of accountability under catastrophe.

The text underscores that political and martial outcomes emerge from a complex causality where skill and planning operate within uncertainty; leaders must therefore cultivate discernment and ethical steadiness rather than relying solely on power, lineage, or expertise.

No explicit phalaśruti appears in this passage; its meta-function is interpretive—positioning the court dialogue as a lens for understanding how grief and theories of fate shape historical narration within the epic.

Read Mahabharata in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App