Shloka 54
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
अड्कुशाड्गुछनुदित: स गजप्रवरो युधि । तस्मिन् क्षणे समभवत् सांवर्तक इवानल:,उस समय उनके अंकुशों और पैरके अँगूठोंसे प्रेरित हो वह गजराज युद्धस्थलमें संवर्तक- अग्निकी भाँति भयंकर हो उठा
aṅkuśāṅguṣṭha-nuditāḥ sa gaja-pravaro yudhi | tasmin kṣaṇe samabhavat sāṁvartaka ivānalaḥ ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ချွန်တံ (အင်္ကူသ) ဖြင့်ထိုးနှိုးခြင်းနှင့် စီးသူ၏ ခြေချောင်းဖိအားကြောင့် စစ်မြေပြင်အလယ်၌ ထိုအကောင်းဆုံးသော ဆင်မင်းသည် ခဏချင်းပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလာ၍ အရာအားလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေသော သံဝർത്തက မီးကဲ့သို့ ဖြစ်သွား၏။
संजय उवाच
Educational Q&A
Immense strength becomes truly fearsome when directed by disciplined control; the verse highlights how guidance and stimulus can instantly convert latent power into overwhelming, potentially catastrophic force—an ethical reminder about responsibility in wielding power during war.
Sañjaya describes a leading war-elephant being driven forward by the mahout’s goad and toe-pressure; in that moment it surges into terrifying fury, compared to the Saṁvartaka fire that consumes the world at cosmic dissolution.