Shloka 35
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
बीजधर्म तथाव्यक्तं प्रसवात्मकमेव च । बीजधर्मा महानात्मा प्रसवश्चेति नः श्रुतम्,अव्यक्त प्रकृति कारणरूपा भी है और कार्यरूपा भी। इसी प्रकार महत्तत्त्वके भी कारण और कार्य दोनों ही स्वरूप सुने गये हैं
bījadharma tathāvyaktaṃ prasavātmakam eva ca | bījadharmā mahānātmā prasavaś ceti naḥ śrutam |
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «အဗျက္တ (Avyakta) ကို မျိုးစေ့သဘောရှိ၍ ထုတ်ဖော်ဖန်ဆင်းတတ်သော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ထိုနည်းတူ မဟတ် (Mahat) ကိုလည်း မျိုးစေ့ကဲ့သို့သော အကြောင်းအခြေခံလည်းဖြစ်၊ ထုတ်ပေါ်လာသော အကျိုးတရားလည်းဖြစ်၍ နောက်ထပ် ထုတ်ဖော်ဖန်ဆင်းတတ်သည်ဟု ကြားနာထားရ၏»။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents a causal chain in which the Unmanifest (Avyakta) and the Great Principle (Mahat) are each described as both cause (seed-like ground) and effect (a produced stage that itself produces further evolutes). It emphasizes layered causality: what is ‘born’ can still function as a ‘seed’ for what follows.
Vāyudeva is instructing the listener in a philosophical exposition (Sāṅkhya-like) about the origins of manifestation, explaining how Avyakta and Mahat are traditionally understood as simultaneously causal and productive principles within the unfolding of creation.