Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 27
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
नावा चापि यथा प्राज्ञो विभागज्ञः स्वरित्रया । अश्रान्त: सलिले गच्छेच्छीघ्रं संतरते हृदम्
nāvā cāpi yathā prājño vibhāgajñaḥ svaritrayā | aśrāntaḥ salile gacchec chīghraṃ saṃtarate hṛdam ||
ဝါယုက ပြောသည်– «ရေလမ်းကြောင်းများကို ခွဲခြားသိမြင်တတ်သော ပညာရှိသည် လှော်တံကောင်းသော လှေဖြင့် ရေပြင်ပေါ်တွင် မပင်ပန်းဘဲ သွားလာကာ အကျယ်အဝန်းကို လျင်မြန်စွာ ကူးဖြတ်နိုင်သကဲ့သို့၊ ခွဲခြားသိမြင်တတ်သူသည်လည်း လောကသံသရာ၏ သမုဒ္ဒရာကို ကူးလွန်နိုင်၏။ အဝေးကမ်းသို့ ရောက်ပြီးနောက်တွင်တော့ ကူးဆောင်ပေးခဲ့သော အထောက်အကူပစ္စည်းတို့အပေါ် မျှော်မှန်းကပ်လှမ်းမှုကိုပင် စွန့်လွှတ်တတ်၏။»
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches non-attachment to instruments and supports once their purpose is fulfilled: as a traveler abandons possessiveness toward the boat after crossing, a wise person relinquishes clinging to prior aids and accomplishments after transcending worldly bondage.
Vāyudeva is instructing through an analogy: a skilled, intelligent traveler crosses a vast water expanse swiftly using a well-oared boat; likewise, one crosses the ‘ocean’ of worldly life by appropriate means and then lets go of attachment to those means upon reaching the goal.