Shloka 52
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
रोगशोकसमाविदष्टं पज्चस्रोत:समावृतम् पजञ्चभूतसमायुक्तं नदद्वारं द्विदिवतम्
rogaśokasamāviḍaṣṭaṃ pañcasrotaḥsamāvṛtaṃ pañcabhūtasamāyuktaṃ navadvāraṃ dvidhāvitam
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်—“ဤကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါသည် ရောဂါနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ကိုက်ခဲနှိပ်စက်ခံရ၏။ အာရုံအတွေ့အကြုံ၏ စီးကြောင်းငါးပါးဖြင့် ဝန်းရံပိတ်ဆို့ထားပြီး၊ မဟာဓာတ်ငါးပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ တံခါးကိုးပေါက်ကို ပိုင်ဆိုင်၏။ ထို့ပြင် ဆန့်ကျင်သည့် လှုံ့ဆော်မှုနှစ်မျိုးကြားတွင် ဆွဲငင်ခံရ၍ နှစ်ဘက်သို့ မောင်းနှင်ခံရ၏။”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames the body as a constructed, element-made ‘city’ with nine openings, vulnerable to illness and sorrow and swept along by sensory currents. Ethically, it urges discernment and restraint: do not mistake the body’s changing conditions and sense-flows for the true Self, and cultivate steadiness amid dual pulls.
Vāyu-deva is describing the condition of embodied life in instructive, metaphorical terms—highlighting how the jīva, while dwelling in the body, is constrained by elemental composition, sense-channels, and the inevitable experiences of pain such as disease and grief.