Shloka 103
अध्याय ६ — युधिष्ठिरस्य वैराग्य-वाक्यं धृतराष्ट्रस्य वनगमनाभिलाषश्च
Chapter 6: Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Appeal and Dhṛtarāṣṭra’s Resolve for the Forest
हिरण्यं कुप्य भूयिष्ठं मित्र क्षीणमथो बलम् | भारत! यदि अपनी विपरीत अवस्था हो तो शत्रुको कम उपजाऊ भूमि
hiraṇyaṁ kupya-bhūyiṣṭhaṁ mitra-kṣīṇam atho balam | bhārata! yadi āpannā viparītāvasthā bhavet tadā śatrave alpāṁ sasyavatīṁ bhūmiṁ kiñcid hiraṇyaṁ ca bahu kupyaṁ (yathā yasta-pītala-ādi dhātavaḥ) durbalaṁ mitraṁ senāṁ ca dattvā tena saha sandhiṁ kuryāt ||
ဓြတရာဋ္ဌရက မိန့်တော်မူသည်– «ဘာရတဝంశသားရေ၊ မိမိအခြေအနေ ဆိုးရွားသွား၍ အရင်းအမြစ်များလည်း ချို့တဲ့လာသောအခါ၊ ထိခိုက်နည်းဆုံးအရာများကို ပေးအပ်ကာ ရန်သူနှင့်ပင် ငြိမ်းချမ်းရေး ချုပ်ဆိုသင့်သည်။ အထွက်နည်းသော မြေကွက်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း၊ ရွှေအနည်းငယ်၊ ဇင့်နှင့် ကြေးဝါကဲ့သို့ အခြေခံသတ္တုများကို ပိုမိုပေးခြင်း၊ ထို့ပြင် အားနည်းသော မိတ်ဖက်နှင့် လျော့နည်းသွားသော တပ်အင်အားကိုပါ ထည့်ပေး၍ သဘောတူရမည်။ ဤနေရာ၌ သဘောတရားသည် လက်တွေ့ကျမှုဖြစ်သည်– အခြေအနေက မဖြစ်မနေ ခိုင်းစေသည့်အခါ စွန့်လွှတ်နိုင်သော အရာများကို စွန့်၍ အသက်နှင့် နိုင်ငံ၏ အဓိကအင်အားကို ထိန်းသိမ်းခြင်း»။
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
When fortune turns against you, dharma-informed prudence recommends preserving what is essential by making peace through concessions of expendable resources—less fertile land, a little gold, and more base metals—rather than risking total ruin through stubborn conflict.
Dhṛtarāṣṭra is giving counsel in a political-ethical register, outlining how a ruler should negotiate a treaty (sandhi) with an enemy during a crisis, emphasizing strategic concessions to secure stability.