Shloka 98
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
गण्डोवाच वक्त्रैकदेशे गण्डेति धातुमेतं प्रचक्षते । तेनोन्नतेन गण्डेति विद्धि मानलसम्भवे
gaṇḍovāca vaktraikadeśe gaṇḍeti dhātum etaṁ pracakṣate | tenonnatena gaṇḍeti viddhi mānalasambhave ||
ဂဏ္ဍက ပြောသည်– «ဓာတု ‘ဂဏ္ဍ’ သည် မျက်နှာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သော ပါးကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ရှင်းဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် မီးမှ မွေးဖွားသူမ၊ ငါ့ပါးသည် ထင်ရှားမြင့်မားသောကြောင့် လူတို့က ငါ့ကို ‘ဂဏ္ဍ’ ဟု ခေါ်ကြသည်ဟု သိလော့»။
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates a traditional Sanskrit method of explaining names through etymology: a person’s epithet can be justified by a word’s root-meaning (here, ‘gaṇḍa’ as ‘cheek’), linking language, bodily description, and identity.
A character named Gaṇḍa explains to a fire-born interlocutor why he is called ‘Gaṇḍa’: the term denotes the cheek, and his cheek is prominent, so the name fits.