Shloka 14
Aṣṭāvakra–Strī-saṃvāda: Dhṛti, hospitality, and a dispute on autonomy
ऋषिस्तमाह देया मे सुता तुभ्यं हि तच्छृणु । (अनन्यस्त्रीजन: प्राज्ञो हाप्रवासी प्रियंवद: । सुरूप: सम्मतो वीर: शीलवान् भोगभुक्छवि: ।। दारानुमतयज्ञश्न सुनक्षत्रामथोद्वहेत् । स्वभर्त्रा स््वजनोपेत इह प्रेत्य च मोदते ।।) गच्छ तावद् दिशं पुण्यामुत्तरां द्रक्ष्य्से ततः,वदान्य ऋषिने अष्टावक्रके माँगनेपर इस प्रकार उत्तर दिया--“विप्रवर! जिसके दूसरी कोई स्त्री न हो, जो परदेशमें न रहता हो, विद्वान, प्रिय वचन बोलनेवाला, लोकसम्मानित, वीर, सुशील, भोग भोगनेमें समर्थ, कान्तिमान् और सुन्दर पुरुष हो, उसीके साथ मुझे अपनी पुत्रीका विवाह करना है। जो स्त्रीकी अनुमतिसे यज्ञ करता और उत्तम नक्षत्रवाली कन्याको व्याहता है, वह पुरुष अपनी पत्नीके साथ तथा पत्नी अपने पतिके साथ रहकर दोनों ही इहलोक और परलोकमें आनन्द भोगते हैं। मैं तुम्हें अपनी कन्या अवश्य दे दूँगा, परंतु पहले एक बात सुनो, यहाँसे परम पवित्र उत्तर दिशाकी ओर चले जाओ। वहाँ तुम्हें उसका दर्शन होगा”
bhīṣma uvāca |
ṛṣis tam āha—deyā me sutā tubhyaṃ hi tac chṛṇu |
(ananyastrījanaḥ prājño hy apravāsī priyaṃvadaḥ |
surūpaḥ sammato vīraḥ śīlavān bhogabhuk chaviḥ ||
dārānumatayajñaś ca sunakṣatrām athodvahet |
svabhartṛā svajanopeta iha pretya ca modate ||)
gaccha tāvad diśaṃ puṇyām uttarāṃ drakṣyase tataḥ |
ဘိဿမက ပြောသည်။ ရိရှီက သူ့အား ပြောလေသည်—“ငါ့သမီးကို သင့်အား ပေးမည်၊ ဤစကားကို နားထောင်လော့။ ငါသည် ငါ့သမီးကို အခြားမိန်းမမရှိသူ၊ အိမ်မှ ဝေးကွာနေထိုင်ခြင်းမရှိသူ၊ ပညာရှိ၍ ချိုသာသောစကားပြောသူ၊ ရုပ်ရည်ကောင်း၍ လူထုက လေးစားသူ၊ ရဲရင့်၍ သီလရှိသူ၊ တရားသဖြင့် ခံစားသင့်သော ပျော်ရွှင်မှုများကို ခံစားနိုင်သူ၊ တောက်ပလှပသူနှင့်သာ လက်ထပ်စေလိုသည်။ မိမိဇနီး၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ယဇ်ပူဇော်မှုများ ပြုလုပ်ပြီး ကောင်းမွန်သော နက္ခတ်အောက်၌ ကညာကို လက်ထပ်သူသည် ဇနီးနှင့်အတူ၊ ဇနီးသည်လည်း ခင်ပွန်းနှင့်အတူ ဤလောကနှင့် နောက်လောကတို့၌ ပျော်ရွှင်ကြမည်။ ငါသည် သင့်အား ငါ့သမီးကို အမှန်ပေးမည်။ သို့သော် အရင်တစ်ချက် နားထောင်လော့—ယခု သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်သော မြောက်ဘက်သို့ သွားလော့။ ထိုနေရာ၌ သင်သည် သူ့ကို မြင်ရလိမ့်မည်။”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames marriage as a dharmic partnership: the ideal husband is monogamous, present and responsible, gentle in speech, socially respected, brave, and of good character; household rites should be performed with the wife’s consent, and such mutual alignment brings well-being in this life and the next.
Bhishma recounts a sage’s conditions for giving his daughter in marriage: he lists the desired virtues of the groom and then instructs the seeker to go north to behold the suitable man.