Shloka 21
ईशान: प्राणद: प्राणो ज्येष्ठ: श्रेष्ठ: प्रजापति: । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवों मधुसूदन:
īśānaḥ prāṇadaḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajāpatiḥ | hiraṇyagarbho bhūgarbho mādhavo madhusūdanaḥ ||
ဘိဿမက ဆိုသည်—သူသည် Īśāna၊ သတ္တဝါအားလုံးကို အုပ်စိုးထိန်းချုပ်သော အရှင်; အသက်ရှူကို ပေးသူလည်း ဖြစ်၍ အသက်ရှူကိုယ်တိုင်လည်း ဖြစ်၏။ မူလအကြောင်းဖြစ်သဖြင့် အကြီးဆုံး၊ အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သဖြင့် အကောင်းဆုံး ဖြစ်၏။ သူသည် Prajāpati—သတ္တဝါတို့၏ အရှင်။ သူသည် Hiraṇyagarbha—ရွှေရောင် စကြဝဠာဥအတွင်း၌ ဖန်ဆင်းခြင်း၏ မူလအဖြစ် ပျံ့နှံ့နေသူ; ထို့ပြင် Bhūgarbha—မြေကြီးကို မိမိ၏ ဗိုက်အတွင်း ထိန်းထားသူ။ သူသည် Mādhava—လက္ခမီ၏ ခင်ပွန်း; နှင့် Madhusūdana—မဓု အမည်ရှိ အာသူရကို သတ်သူ ဖြစ်တော်မူ၏။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches devotion grounded in understanding: the Divine is praised as ruler, life-giver, primal cause, cosmic source, world-supporter, and destroyer of evil. Remembering such names cultivates humility (dependence on the life-giver), ethical steadiness (aligning with the supreme), and trust in divine protection.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs and uplifts by reciting and explaining divine epithets. Here he continues a sequence of names (commonly associated with Viṣṇu/Kṛṣṇa) that describe the Lord’s sovereignty, creative pervasion, sustaining power, and heroic destruction of demonic forces.