
Remedial Formulas for Wounds (Vraṇa), Sinus/Fistula (Nāḍī-vraṇa), Swellings (Granthikā), and Bhūta/Graha Afflictions
ပုရာဏသင်ကြားမှု၏ လက်တွေ့ဓမ္မဗဟုသုတကို ဆက်လက်ဖော်ပြ၍ ဟရီသည် ရှင်ကရာအား ရောဂါအလိုက် ကုထုံးများကို ပြောကြားသည်။ အစတွင် အရေးပေါ်အနာများအတွက် apāmārga အမြစ်ရည်ကို လိမ်းကာ သွေးယိုရပ်စေပြီး အနာပုပ်/အနာဖောင်း မဖြစ်စေရန် ဆိုသည်။ ထို့နောက် အနာထဲက နိုင်ငံခြားအရာဝတ္ထုကို rudra-lāṅgalikā၊ cekṣu နှင့် darbha ပေါင်းစပ်လိမ်းခြင်းဖြင့် ဆွဲထုတ်နိုင်ကြောင်း၊ နာဍီအနာ (nāḍī-vraṇa) ကို bāla သို့မဟုတ် meṣaśṛṅgī အမြစ်ပတ်စ်ဖြင့် သက်သာစေကြောင်း၊ ထို့ထက်ပြင်းထန်သော ကုထုံးအဖြစ် ကျွဲခွာမှ ပစ္စည်းကို kodrava မုန့်မှုန့်နှင့် hiṅgu အမြစ်မှုန့်နှင့် ရောကာ nāḍī-vraṇa ကို ဖယ်ရှားနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ သွေးရောဂါများကို brahmayaṣṭi အသီးပတ်စ်ဖြင့် ကုသပြီး၊ မုယောပြာ၊ viḍaṅga၊ gandha-pāṣāṇa၊ ခြောက်ဂျင်းတို့ကို သွေးနှင့် ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်သည့် ဆေးဖော်စပ်နည်းကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ အဖုအထွက်/ဖောင်းအနာများအတွက် လိပ်ပြာ(လိဇတ်)အဆီ၊ saubhāñjana မျိုးစေ့၊ granthikā အတွက် မုန်ညင်းကို မချဉ်သော ထောပတ်ရည်နှင့် ရောသုံးရန် ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် rakṣā သို့ ကူးပြောင်းကာ အဖြူ aparājitā ကို နှာခေါင်းထဲသွင်းသုံးခြင်းနှင့် ပစ္စည်းစုံလင်သော လိမ်းဆေးဖြင့် bhūta များကို နှင်ထုတ်ကြောင်း၊ မျက်စိဆေး(collyrium) ဖြင့် ဖမ်းဆီးဝင်ရောက်သော ဝိညာဉ်ကို တားဆီးကြောင်း၊ guggulu မီးခိုးနှင့် ဇီးကွက်အမြီးကို သုံးကာ graha အဖမ်းအဆီးကို ဖယ်ရှားကြောင်း၊ လေးရက်တစ်ကြိမ်ဖျားနာပြီးနောက် ကာကွယ်ရေးအကျင့်သဘောတရားကို ညွှန်ကြားကာ အဆုံးသတ်သည်။
Verse 1
ऽध्यायः हरिरुवाच / निर्व्रणः स्यात्पूयंहीनो प्रहारो घृपूरितः / अपामार्गस्य वै मूलं हस्ताभ्याञ्च विमर्दितम् / तद्रसेन प्रहारस्य रक्तस्त्रावो न पूरणात्
ဟရိက မိန့်တော်မူသည်— «ဒဏ်ရာသည် အနာပုပ်မဖြစ်၊ ပြည်မထွက်၊ ဂျီ (ghee) ဖြင့်ပြည့်ဝလာ၏။ အပာမာရ္ဂ (apāmārga) အမြစ်ကို လက်နှစ်ဖက်ကြားတွင်ကောင်းကောင်းပွတ်၍ ထိုရည်ကို ဒဏ်ရာပေါ်လိမ်းလျှင် သွေးယိုခြင်း မဆက်လက်ဘဲ အနာမပုပ်ပျက်»။
Verse 2
रुद्र लाङ्गलिकामूलं चेक्षुदर्भस्तथैव च / तेन व्रणमुखं लिप्तं शल्यं निः स रति व्रणात् / चिरकालप्रविष्टो ऽपि तेन मार्गेण शङ्कर
အို ရှင်ကရာ (Śaṅkara)၊ ရုဒြ-လောင်းဂလိကာ (rudra-lāṅgalikā) အမြစ်နှင့် cekṣu၊ darbha တို့ကိုယူပါ။ ထိုအရာဖြင့် ဒဏ်ရာအပေါက်ကို လိမ်းလျှင် ဒဏ်ရာအတွင်းက ကပ်နေသော အပြင်ပစ္စည်း (သလျ) သည် ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်း ထွက်လာမည်—အချိန်ကြာကြာကပ်နေခဲ့သော်လည်း။
Verse 3
बालमूलं मेषशृङ्गीमूलं वा वारिघर्षितम् / तेन लिप्तं चिरं जातं व्रणं नाड्याः प्रशाम्यति
ဘားလ (bāla) အမြစ် သို့မဟုတ် မေဿ-ရှೃင်ဂီ (meṣaśṛṅgī) အမြစ်ကို ရေနှင့်ကြိတ်၍ လိမ်းပါ။ ထိုသို့လိမ်းလျှင် နာဍီ (nāḍī) လမ်းကြောင်းဒဏ်ရာကဲ့သို့ အချိန်ကြာကြာဖြစ်နေသော ဒဏ်ရာတောင် သက်သာ၍ ပျောက်ကင်းလာသည်။
Verse 4
जग्धं माहिषपध्ना च युक्तं कोद्रवभक्तकम् / हिङ्गुमूलस्य वै चूर्णं दत्तं नाडीव्रणापहम्
ကျွဲခြေခွာ (သို့) ခွာမှရသောအရာကို kodrava စပါးဖြင့်ချက်သော ထမင်းနှင့်အတူ စားသုံးပြီး၊ ဟိင်ဂု (hiṅgu/asafoetida) အမြစ်မှုန့်ကို ပေးလျှင် nāḍī-vraṇa (လမ်းကြောင်းဖောက်နာ/ဖစ်စတူလာ) ကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 5
ब्रह्मयष्टिफलं पिष्टं वारिणा तेनलेपितम् / तेन घृष्टं रक्तदोषः प्रणश्यति न संशयः
ဗြဟ္မယဿ္ဋိ (brahmayaṣṭi) အသီးကို ကြိတ်၍ ရေနှင့်ရောကာ လိမ်းပါ။ ထိုအရာဖြင့် ပွတ်လိမ်းလျှင် သွေးဒೋಷ (raktadoṣa) များ ပျက်ကင်းသွားသည်—သံသယမရှိ။
Verse 6
यवभस्म विडङ्गञ्च गन्धपाषाणमेव च / शुण्ठिरेषाञ्चैव चूर्णं भ्वितं रुधिरेणवै
မုယောပြာ၊ ဝိဒင်္ဂ၊ အနံ့ရှိသော ကျောက်ဓာတ် (gandha-pāṣāṇa) နှင့် ချင်းခြောက်တို့ကို အမှုန့်ပြု၍ သွေးဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 7
कृकलासस्य तल्लिप्तं विद्रधिं नाशयेच्छिव / सौभाञ्जनस्य बीजानि त्वतसीमसिना सह
အို ရှိဝ၊ ပုတ်အနာ (vidradhi) သည် မြွေခေါင်းပုတ်ကောင်မျိုး လိပ်ပြာကောင် (kṛkalāsa) ၏ အဆီဖြင့် လိမ်းထားသော ဆေးဖြင့် ပျက်စီးစေတတ်၏။ ထို့အတူ saubhāñjana ၏ မျိုးစေ့များကို tvatasī နှင့် masinā တို့နှင့်အတူ သုံးကြ၏။
Verse 8
सौरसर्षपयुक्तानि सर्वाण्येतानि शङ्कर / पिष्टान्यनम्लतक्रेण ग्रन्थिकं नाशयेद्धि वै
အို ရှင်ကရ၊ ဤဆေးပစ္စည်းအားလုံးကို မတ်စတာ (mustard) နှင့်ပေါင်း၍ အချဉ်မကဲသော နို့ချဉ်ရည် (buttermilk) ဖြင့် ကြိတ်လျှင် granthikā ဟုခေါ်သော အကျိတ်/အဖုကို အမှန်တကယ် ဖျက်ဆီးနိုင်၏။
Verse 9
श्वेतापराजितामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा / तेन नस्यप्रदानात्स्याद्भूतवृन्दस्य विद्रवः
အဖြူရောင် aparājitā ၏ အမြစ်ကို ဆန်ရည်နှင့် ကြိတ်ရော၍ နာစျ (nasya) အဖြစ် နှာခေါင်းမှ ထည့်ပေးလျှင် bhūta မကောင်းဝိညာဉ်အစုအဝေးသည် ထွက်ပြေးသွားမည်။
Verse 10
अगस्त्यपुष्पनस्यं वै समरीचं तु शूलहृत् / भुजङ्गचर्म वै हिङ्गु निम्बपत्रं तथा यवाः / गौरसर्षम एभिः स्याल्लेपो भूतहरः शिव
agastya ပန်း၏ နာစျ (nasya) ကို မရိချ (ငရုတ်ကောင်း) နှင့်အတူ၊ နာကျင်မှုဖယ်ရှားသော ဆေးပင်တစ်မျိုး၊ မြွေအရေ၊ ဟင်္ဂု (asafoetida)၊ နိမ်ရွက်၊ မုယောနှင့် အဖြူမတ်စတာတို့ကို ကြိတ်ရော၍ လိမ်းဆေးအဖြစ် ပြုလုပ်လျှင်—အို ရှိဝ၊ bhūta အနှောင့်အယှက်ဝိညာဉ်တို့ကို နှင်ထုတ်သော ရှိဝကောင်းချီးရ ဆေးလိမ်းဖြစ်၏။
Verse 11
गोरोचना मरीचानि पिप्पली सैन्धवं मधु / अञ्जनं कृतमेभिः स्याद्ग्रहभूतहरं शिव
အို မင်္ဂလာရှိသူ၊ ဂိုရိုချနာ၊ မရိချ (ငရုတ်ကောင်း)၊ ပိပ္ပလီ၊ ဆိုင်န္ဓဝ (ကျောက်ဆား) နှင့် ပျားရည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော မျက်စိလိမ်းဆေး (အန်ဇန) သည် ဂြဟနှင့် ဘူတတို့၏ ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်မှုကြောင့် ဖြစ်သော ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 12
गुग्गुलूलूकपुच्छाभ्यां धूपो ग्रहहरो भवेत् / चातुर्थिकज्वरैर्मुक्तो कृष्णवस्त्रावगुण्ठितः
ဂုဂ္ဂုလူနှင့် ငှက်အူလ်၏ အမြီးဖြင့် ပြုလုပ်သော မီးခိုးသုတ် (ဓူပ) သည် ဂြဟဒုက္ခကို ဖယ်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ စတုတ္ထနေ့တစ်ကြိမ် ပြန်ဖြစ်သော ဖျားနာမှု (quartan fever) မှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် အနက်ရောင်အဝတ်ဖြင့် မျက်နှာနှင့် ကိုယ်ကို ဖုံးအုပ်နေသင့်သည်။
Adhyāya 188 states that apāmārga root, well-rubbed and applied as juice to the injured spot, stops continued bleeding and helps the wound remain free from ulceration and pus, described metaphorically as becoming “filled with ghee,” i.e., conducive to healing/ropana.
The text prescribes an anointment using the root of rudra-lāṅgalikā along with cekṣu and darbha; when applied to the wound’s mouth, the foreign body is said to emerge through the same channel even if lodged for a long time—indicating a traditional śalya-extraction approach.