Adhyaya 172
Strīroga–Prasūti–Bāla Cikitsā, Viṣa-haraṇa, Rasāyana, Ṛtucaryā, Pañcakarma-saṅgraha
ခန္ဓ ၁ အတွင်း အာယုဗေဒသင်ခန်းစာကို ဆက်လက်ဖော်ပြရာတွင် ဓနွန္တရီသည် သုရှရုတအား ယောနီရောဂါများ (yoni-vyāpats) ကို ရှင်းပြပြီး ဝါတာသက်သာစေသော နည်းလမ်းများနှင့် ယောနီနာကျင်မှု၊ ဘေး/နှလုံးဆိုင်ရာ မအီမသာ၊ gulma နှင့် arśas အတွက် ဆေးဖော်စပ်များကို ပေးသည်။ အနာကွဲ/အနာပေါက်၊ အနံ့ဆိုး၊ သွေးယိုများခြင်းတို့အတွက် လိမ်းဆေး (lepa) နှင့် ဆေးထည့်ဃြတကို ညွှန်ကြားပြီး၊ သားဖွားနိုင်စွမ်းနှင့် သားသမီးတိုးပွားစေသော ပြင်ဆင်ချက်များ၊ ကိုယ်ဝန်ကာလ ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲသက်သာစေသော ဆေးနှင့် မွေးဖွားလွယ်ကူစေရန် အပြင်လိမ်းအသုံးများကို ဆက်တင်ပြသည်။ ထို့နောက် နို့တိုက်နှင့် ကလေးကုသမှုသို့ ပြောင်းကာ နို့တိုးစေခြင်း၊ နို့တိုက်မိခင်/နို့မိခင်၏ နို့သန့်စင်ခြင်း၊ ကလေးအတွက် ရသာယနသဘော လိမ်းစားဆေးများနှင့် အန်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုး၊ ဖျားနာ၊ ဝမ်းလျှော၊ အရေပြားရောဂါတို့အတွက် ကုထုံးများကို ဖော်ပြသည်။ graha ဆိုင်ရာ ရေချိုး/ဆီလိမ်းနှင့် ကာကွယ်မန်ထရ-ဘလိ ပူဇော်နည်းများလည်း ထည့်သွင်းထားသည်။ အဆိပ်ဗေဒပိုင်းတွင် အဆိပ်နှင့် မြွေကိုက်အတွက် ဖြေဆေးများကို ပေးပြီး၊ ရသာယနအစီအစဉ်များ—ဟရိတကီကို ရာသီလိုက်သုံးခြင်း၊ ဖျားပြီးနောက် ပြန်လည်အားဖြည့်ခြင်း၊ အသက်ရှည်နှင့် သန်မာမှုတိုးစေသော ဆေးများ—သို့ ဆက်သွားသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ṛtucaryā နှင့် အာဟာရညွှန်ကြားချက်များ၊ ခေါင်း/နှာခေါင်းကုထုံးများနှင့် pañcakarma (vamana, virecana, basti) ၏ အခြေခံလုပ်ငန်းစဉ်များ၊ ဝမ်းအမျိုးအစားစိစစ်ခြင်းနှင့် basti ကိရိယာ/အတိုင်းအတာတို့ကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြကာ နောက်အခန်းများအတွက် အခြေခံတည်ဆောက်သည်။
Shlokas
Verse 1
नामैकसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / स्त्रीरोगादिचिकित्सां च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / योनिव्यापत्सु भूयिष्टं शस्यते कर्म वातजित्
ဓနွန္တရိက ပြောသည်— «ဤသည်မှာ အခန်းတစ်ရာခုနစ်ဆယ်နှစ် ဖြစ်၏။ အို ဆုရှရုတ၊ နားထောင်လော့။ မိန်းမရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်သောအခြေအနေများ၏ ကုသနည်းကို ငါဆိုမည်။ ယောနိဗျာပတ် (သားအိမ်နှင့် ယောနိရောဂါများ) တွင် ဝါတကို ငြိမ်းစေသော ကုထုံးများကို အထူးသဖြင့် ချီးမြှောက်အကြံပြုသည်»။
Verse 2
वचोपकुञ्चिकाजातीकृष्णावासकसैन्धवम् / अजमोदायवक्षारं चित्रकं शर्करान्वितम्
«(ယူပါ) ဝစာ၊ ဥပကုဉ္စိကာ၊ ဇာတိ၊ ကృష్ణာ၊ ဝါဆက နှင့် စိုင်န္ဓဝ (ကျောက်ဆား)။ (ထို့ပြင်) အဇမောဒါ၊ ယဝက္ခာရ နှင့် စိတ္ရက—သကြားနှင့် ပေါင်းစပ်၍»။
Verse 3
पिष्ट्वालोड्य जलाद्यैश्च खादयेद्धृतभर्जितम् / योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शो विनिवर्तयेत्
ဤဆေးပစ္စည်းတို့ကို ကြိတ်ညက်ကာ ရေနှင့်စသည်တို့ဖြင့် ရောနှောပြီး ဂီ (ghee) ဖြင့်ကြော်ကာ စားသောက်စေရာ၏။ ယောနိနှင့် ကိုယ်ဘက်ခြမ်းနာကျင်မှု၊ နှလုံးရောဂါ၊ ဝမ်းဗိုက်အတွင်းအဖု (ဂုလ္မ) နှင့် အမြှေးရောင် (အရှ) ကို သက်သာစေ၏။
Verse 4
बदरीपत्रसंलेपाद्योनिर्भिन्ना प्रशाम्यति / लोध्रतुम्बीफलालेपाद्योनेर्दार्ढ्यं करोति च
ဘဒရီ (jujube) ရွက်များဖြင့် ပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးကို လိမ်းလျှင် ပေါက်ကွဲနာကျင် သို့မဟုတ် အနာဖြစ်နေသော ယောနိ သက်သာ၍ ကောင်းမွန်လာ၏။ လောဓရ (lodhra) နှင့် တုမ္ဘီ (tumbī) သီးတို့၏ လိမ်းဆေးကို လိမ်းလျှင် ယောနိ၏ တင်းရင်းခိုင်မာမှုနှင့် အားကောင်းမှုကို ဖြစ်စေ၏။
Verse 5
पञ्चपल्लवपिष्टाह्वमालतीकुसुमैर्घृतम् / रविपक्वमसृग्धारं योनिगन्धविनाशनम्
«ပဉ္စပလ္လဝ» (အရွက်နုငါးမျိုး) ကို ကြိတ်ညက်ကာ မာလတီပန်းများနှင့်အတူ ဂီ (ghee) ထဲတွင် ပြုလုပ်၍ နေရောင်ဖြင့်ပင် ချက်သကဲ့သို့ (ravi-pakva) ပြုထားသော ဂီသည် သွေးယိုလွန်ကဲမှုကို ထိန်းချုပ်ပြီး ယောနိ၏ အနံ့ဆိုးကို ဖျက်ဆီးပေး၏။
Verse 6
सकाञ्जिकं जपापुष्पपुष्पं ज्योतिष्मतीदलम् / दूर्वापिष्टं च संप्राश्य चित्रकं शर्करान्वितम्
ကာဉ္ဇိက (kāñjika—ချဉ်ရည်ဖျော်) နှင့်အတူ ဇပါပန်း (hibiscus) နှင့် ဂျျောတိရှ္မတီ ရွက်တို့ကို ဒူရ္ဝာမြက်ကို ကြိတ်ညက်ထားသည့် ပစ္စည်းနှင့်ပေါင်း၍ သောက်သုံးရ၏။ ထို့ပြင် စိတြက (citraka) ကို သကြားနှင့်ရောကာလည်း ယူသုံးရ၏။
Verse 7
धात्र्यञ्जनाभयाचूर्णं तोयपीतं रजो हरेत् / सदुग्धा लक्ष्मणा पीता नस्याद्वा पुत्रदा ऋतौ
ဓာတြီ (āmalakī)၊ အဉ္ဇန (añjana) နှင့် အဘယာ (harītakī) အမှုန့်ကို ရေနှင့်သောက်လျှင် မမှန်ကန်သည့် သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ ရာဇို (မစင်သွေး/ရာသီသွေး) ကို ဖယ်ရှားပေး၏။ ထို့အတူ လက္ရှ္မဏာ (lakṣmaṇā) ကို နို့နှင့်သောက်သော်လည်းကောင်း၊ နာသျ (nasya) အဖြစ် နှာခေါင်းမှ ထည့်သော်လည်းကောင်း၊ သန္ဓေတည်နိုင်သည့် ကာလ (ṛtu) တွင် အသုံးပြုလျှင် သားပေးသော အကျိုးကို ဖြစ်စေ၏။
Verse 8
दुग्धस्यार्धाढकं चाज्यमश्वगन्धा च पुत्रदा / वन्ध्या पुत्रं लभेत्पीत्वा घृतेन व्योपकेसरम्
နို့ကို အာဍ္ဍက တစ်ဝက်ယူ၍ ဂျီ(ထောပတ်ဆီ)နှင့် အရှွဝဂန္ဓာကို ပေါင်းသောက်လျှင် သားသမီးပေးသော ဆေးဖြစ်သည်။ မမွေးနိုင်သော မိန်းမသည် ဂျီနှင့် ကေသရ(ဇာဖရန်)ရော၍ သောက်လျှင် သားကို ရနိုင်သည်။
Verse 9
कुशकाशोरुचृकानां मृलैर्गोक्षुरकस्य च / शृतं दुग्धं सितायुक्तं गर्भिण्याः शूलनुत्परम्
ကူရှ၊ ကာရှ၊ ရုချ္ရိကာတို့၏ အမြစ်မျှင်(မူလ)နှင့် ဂိုက္ရှုရကို ပေါင်း၍ နို့ကို ချက်ပြုတ်ကာ သကြားနှင့် သောက်လျှင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမ၏ ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲသည့် ကော်လစ်နာကျင်မှုကို သက်သာစေရာ အလွန်ကောင်းသည်။
Verse 10
पाठालाङ्गलिसिंहाम्यमयूरकूटजैः पृथक् / नाभिबस्ति भगालेपात्सुखं नारी प्रसूयते
ပာဋ္ဌာလာ၊ အင်္ဂလိ၊ စിംဟာ၊ မယူးရကူဋဇ တို့ဟုခေါ်သော ဆေးပစ္စည်းများကို သီးသန့်စီ ပျစ်ပျစ်လိမ်းဆေးအဖြစ် ပြုလုပ်၍ ဗိုက်ခေါင်း(နာဘိ)၊ ဆီးအိမ်အနီး(ဘတ္စတိ) နှင့် မိန်းမအင်္ဂါပေါ်တွင် လိမ်းပေးလျှင် မိန်းမသည် သက်သာစွာ မွေးဖွားနိုင်သည်။
Verse 11
सूताया हृच्छिरोबस्तिशूलमर्कन्द (क्वल्ल) संज्ञितम् / यवक्षारं पिबेत्तत्र मस्तु कोष्णोदकेन वा
မွေးဖွားနေသော မိန်းမတွင် နှလုံးအနီး၊ ခေါင်းနှင့် ဆီးအိမ်အနီး နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်၍ အာရ္ကန္ဒ (ကွဗ္ဗလ) ဟုခေါ်သော ရောဂါဖြစ်လျှင် ယဝခ္ရှာရ(မုယောအယ်လ်ကလီ) ကို မတ်စ্তু(ဝေး) သို့မဟုတ် နွေးနွေးရေနှင့် သောက်သင့်သည်။
Verse 12
दशमूलीकृतः क्ताथः साज्यः मूतिरुजापहः / शातिलण्डुलचूर्णं तु सदुग्धं दुग्धकृद्भवेत्
ဒသမူလ အုပ်စုဖြင့် ပြုလုပ်သော က္ဝာထ(ဆေးရည်)ကို ဂျီနှင့်အတူ သောက်လျှင် ဆီးသွားနာကျင်မှုကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ ထို့ပြင် ရှာတိနှင့် ဆန်မှုန့်ကို နို့နှင့်အတူ သောက်လျှင် မိခင်နို့ထွက်စေသည်။
Verse 13
विदारी कन्दस्वरसं मूलं कार्पासजं तथा / धात्री स्तन्यविशुद्ध्यर्थं मुद्गयूपरसाशिनी
နို့တိုက်မိခင်၏ နို့ရည်ကို သန့်စင်ရန် ဗိဒာရီ အမြစ်ဥ၏ လတ်ဆတ်သောရည်နှင့် ဝါပင်အမြစ်ကို သောက်စေ၍၊ ထို့ပြင် မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း) နှင့် ယူပရည်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အနှစ်ကိုလည်း စားသုံးစေရာ၏။
Verse 14
कुष्ठा वचाभया ब्राह्मी मधुरा क्षौद्रसर्पिषा / वर्णायुः कान्तिजननं लेह्यं वालम्य दापयेत्
ကူဋ္ဌ (kuṣṭha)၊ ဝစာ (vacā)၊ အဘယာ (abhayā)၊ ဘြာဟ္မီ (brāhmī) နှင့် မဓုရာ (madhurā) ကို ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ghee) ဖြင့် ရောစပ်၍ လိမ်းစားနိုင်သော လေဟျ (electuary) ပြုလုပ်ကာ ကလေးအား လျက်သောက်စေရာ၏။ ၎င်းသည် အသားအရောင်၊ အသက်ရှည်ခြင်းနှင့် တောက်ပမှုကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 15
स्तन्याभावे पयश्छागं गव्यं वा तद्गुणं पिवेत् / स्वेदनं नाग्निशोफार्ते मृदा स्यादग्नितप्तया
နို့ရည်မရှိလျှင် ဆိတ်နို့ သို့မဟုတ် အလားတူဂုဏ်သတ္တိရှိသော နွားနို့ကို သောက်ရမည်။ ဖောင်းရောင်နာကျင်သူအတွက် အပူပေးနှိပ်နယ်ခြင်းကို မီးဖြင့်မဟုတ်ဘဲ အပူဖြင့်နွေးထားသော မြေညှိ (မြေခဲ) ဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 16
लेहो मुस्तविपायाश्च वमिकासज्वरे पिबेत् / सुस्तशुण्ठीविषाविल्वकूटजैरतिसारनुत
အန်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းအတွက် မုஸ္တ (musta) နှင့် ဝိပါယာ (vipāyā) ဖြင့် ပြုလုပ်သော လိမ်းလျက်ဆေး (linctus) ကို သောက်သုံးရမည်။ ဝမ်းလျှောခြင်းကို ခြောက်သွေ့သော ဂျင်း၊ ဝိသာ (viṣā)၊ ဘိလ္ဝ (bilva) နှင့် ကူဋဇ (kūṭaja) ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဆေးများက သက်သာစေသည်။
Verse 17
मधु व्योषं मातुलुङ्गं हिक्काच्छर्दिनिवारणम् / कुष्ठेन्द्रयवसिद्धार्था निशा दूर्वा च कुष्ठजित्
ပျားရည်၊ ဝျိုးရှ (vyoṣa—စပ်သုံးမျိုး) နှင့် မာတုလုင်္ဂ (citron) သည် ဟစ်ကပ်နှင့် အန်ခြင်းကို တားဆီးသော ဆေးဖြစ်သည်။ ကူဋ္ဌ (kuṣṭha)၊ အိန္ဒြယဝ (indrayava)၊ သိဒ္ဓာရ္ထ (siddhārtha)၊ နိရှာ (niśā) နှင့် ဒူးရ္ဝာ (dūrvā) တို့သည် အရေပြားရောဂါများကို အနိုင်ယူသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 18
महामुण्जितिकोजीच्यकाथैः स्नानं ग्रहापहम् / सप्तच्छदामयनिशाचन्दनैश्चानुलेपनम्
မဟာမုဉ္ဇာ၊ အိတိကာ၊ အိုဇီချျာ တို့၏ ဆေးရည်ပြုတ်ဖြင့် ရေချိုးလျှင် ဂြဟ (ဖမ်းဆီးသက်ရောက်မှု) ကြောင့် ဖြစ်သော ဒုက္ခများ ပျောက်ကင်းစေသည်။ ထို့ပြင် သပ္တချ္ဌဒာ၊ အာမယာ၊ နိရှာ နှင့် စန္ဒန သုတ်လိမ်းခြင်းကိုလည်း ညွှန်ကြားထားသည်။
Verse 19
शङ्खाब्जबीजरुद्राक्षवचालौहादिधारणम् / ॐ कं टं यं गं वैनतेयाय नमः / ॐ हों हां हः मन्त्रेण शान्तिर्वालानां मार्जनाद्वलिदानतः / ॐ ह्रीं बालम्रहाद्वलिं गृह्णीत वालं मुञ्चत स्वाहा
သင်္ခ (ခရုခွံ)၊ ကြာစေ့၊ ရုဒ္ရాక్ష၊ ဝစာ (sweet-flag)၊ သံနှင့် အစရှိသည့် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများကို ဆောင်ထားရမည်။ ထို့နောက် ဗိုင်နတေယ (ဂရုဍ) အား «oṃ kaṃ ṭaṃ yaṃ gaṃ vainateyāya namaḥ» မန္တရဖြင့် နမಸ್ಕာရ ပြုရမည်။ «oṃ hoṃ hāṃ haḥ» မန္တရဖြင့် ကလေးများအတွက် သာန်တိ (ငြိမ်းချမ်းစေခြင်း) ရပြီး မာర్జန (သန့်စင်ပူဇာ) နှင့် ဘလိ ပူဇာဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။ ထို့ပြင် «oṃ hrīṃ—ဤဘလိကို လက်ခံပါ၊ ကလေးကို လွှတ်ပါ—svāhā» ဟု ရွတ်ဆိုနိုင်သည်။
Verse 20
तण्डुलाद्भिः शिरीपस्य पलं पीतं विषापहम् / तण्डुलाद्भिश्च वर्षाभ्वाः शुक्लायाः सर्पदंशनुत्
ဆန်ဆေးရေဖြင့် ရှိရီပ (śirīpa) ကို ပလ (pala) တစ်ပမာဏ သောက်လျှင် အဆိပ်ကို ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ ဆန်ဆေးရေနှင့် အဖြူရောင် ဝရ္သာဘ္ဟူ (varṣābhū) ကို သောက်လျှင် မြွေကိုက်ဒဏ်၏ အကျိုးဆက်ကို သက်သာစေသည်။
Verse 21
दध्याज्यं तण्डुलीयं च गृहधृमो निशा तथा / पिष्टं पानं तथा क्षौद्रं सिन्धृत्थस्य विपान्तकम्
ဒဓိ (နို့ချဉ်) နှင့် အာဇျ (ghee)၊ တဏ္ဍုလီယ (စားသုံးနိုင်သော အပင်)၊ အိမ်တွင်းမီးခိုးအညစ် (soot)၊ နိရှာ (နနွင်း) တို့ကိုလည်း—ပိသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် သောက်သုံးခြင်းဖြင့်၊ ထို့ပြင် ပျားရည်နှင့် ရောစပ်၍—စိန္ဓြတ္ထ (sindhṛttha) အဆိပ်အတွက် အန္တရာယ်ကာကွယ်သော ဆေးနည်းဖြစ်သည်။
Verse 22
अङ्कोटमूलनिष्क्वाथः साज्यः पीतो विषान्तकः / यज्जराव्याधिविध्वंसि भेषजं तद्रसायनम्
အင်္ကိုဋ (aṅkoṭa) အမြစ်ကို ပြုတ်၍ ရရှိသော ဆေးရည်ကို ဂhee နှင့် ရောသောက်လျှင် အဆိပ်ကို ဖျက်ဆီးသည်။ အသက်ကြီးခြင်းနှင့် ရောဂါကို ဖျက်သိမ်းပေးသော ဆေးမှန်သမျှကို ရသာယန (rasāyana) — ပြန်လည်အားဖြည့်ဆေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရမည်။
Verse 23
सिन्दूत्यरार्कराशुण्ठीकणामधुगुडैः क्रमात् / वर्षादिष्वभया सेव्या रसायनगुणौषिणा
စင်ဒူတျာ၊ အရ္က၊ ချင်းခြောက်၊ ပိပ္ပလီ၊ ပျားရည်နှင့် ဂျဂ္ဂရီကို အစဉ်လိုက် သင့်တော်သလို သောက်သုံး၍၊ မိုးရာသီမှစသော ရာသီများတွင် အဘယာ (ဟရိတကီ) ကို အပူပေးသော ရသာယန အဖြစ် သုံးစွဲရမည်။
Verse 24
ज्वरस्यान्ते ऽभयां चैकां प्रभुङ्क्ते द्वे विभीतके / भुक्त्वा मध्वाज्यधात्रीणां चतुष्कं शतवर्षकृत्
ဖျားနာမှုအဆုံးတွင် အဘယာ (ဟရိတကီ) တစ်လုံးနှင့် ဝိဘီတက သီး နှစ်လုံးကို စားသုံးရမည်။ ထို့နောက် ပျားရည်၊ ဂျီ (ghee) နှင့် ဓာတြီ (အာမလကီ) တို့ပါဝင်သော လေးမျိုးပေါင်းကို သောက်သုံးလျှင် ရာနှစ်အသက်တမ်းရရန် အကြောင်းဖြစ်သည်။
Verse 25
पीताश्वगन्धा पयसा घृतेनाशेपरोगनुत् / मण्डूकपर्ण्याः स्वरसो विदार्याश्चामृतोपमः
အဝါရောင် အရှွဂန္ဓာကို နို့နှင့် ဂျီ (ghee) ဖြင့် သောက်သုံးလျှင် လိင်အင်္ဂါဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ဖျက်ဆီးသည်။ ထို့အတူ မဏ္ဍူကပရဏီနှင့် ဝိဒါရီတို့၏ လတ်ဆတ်သော အရည်သည် အမృతတူသော အာနိသင်ရှိသည်။
Verse 26
तिलधात्रीभृङ्गराजौ जग्ध्वा वर्षशती भवेत् / त्रिकटु त्रिफला वह्निर्गुडूची च शतावरी
နှမ်း၊ ဓာတြီ (အာမလကီ) နှင့် ဘೃင်္ဂရာဇ ကို စားသုံးလျှင် ရာနှစ်အသက်ရှင်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် တြိကဋု၊ တြိဖလာ၊ ဝဟ္နိ (အစာချေမီး/၎င်းကို တိုးစေသောအရာ)၊ ဂုဍူချီ နှင့် ရှတாவရီ တို့လည်း အကျိုးရှိသည်။
Verse 27
विडङ्गलोहचूर्णं तु मधुना सह रोगनुत् / त्रिफला च कणा शुण्ठी गुडूची च शतावरी
ဝိဒင်္ဂ နှင့် လောဟ (သံ) အမှုန့်ကို ပျားရည်နှင့်အတူ သောက်သုံးလျှင် ရောဂါကို ဖယ်ရှားသည်။ ထို့အတူ တြိဖလာ၊ ကဏာ (ပိပ္ပလီ)၊ ရှုဏ္ဌီ (ချင်းခြောက်)၊ ဂုဍူချီ နှင့် ရှတาวရီ တို့လည်း အထောက်အကူပြုသည်။
Verse 28
विडङ्गभृङ्गराजादि भावितं सर्वरोगनुत् / चूर्णं विदार्या मध्वाज्यं लीढ्वा दश स्त्रियो व्रजेत्
ဗိဒါရီမှုန့်ကို ဝိဒင်္ဂ၊ ဘ္ရင်္ဂရာဇ စသည့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များဖြင့် ပြုပြင်စိမ့်ဝင်စေ၍ ရောဂါအားလုံးကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်ဟု ဆို၏။ ထိုမှုန့်ကို ပျားရည်နှင့် ဂျီ(သန့်ရှင်းသော ထောပတ်)နှင့်အတူ လျှာဖြင့်လိမ်းစားလျှင် ယောကျာ်းအား သန်မာသော ကာမအားတိုးကာ စ្ត្រីဆယ်ယောက်ထိ ချဉ်းကပ်နိုင်စေသည်။
Verse 29
घृतं शतावरीकल्कैः क्षीरैर्दशगुणैः पचेत् / शर्करापिप्पलीक्षौद्रयुक्तं वा जारकं विदुः
ဂျီ(သန့်ရှင်းသော ထောပတ်)ကို သတဝါရီကလ္က(śatāvarī အနှစ်ပျစ်)နှင့် ချက်၍ နို့ကို ဆယ်ဆ ပမာဏဖြင့် သုံးရမည်။ ထို့နောက် သကြား၊ ပိပ္ပလီ(ရှည်လျားငရုတ်ကောင်း) နှင့် ပျားရည် ပေါင်းစပ်လျှင် ၎င်းကို «जारक» (jāraka) ဟု ခေါ်သော အားတိုးဆေးတန်ဖိုးရှိ တိုနစ်ဟု သိကြသည်။
Verse 30
प्रतिमर्षो ऽवपीडश्च नस्यं प्रवपनं तथा / शिरोविरेचनं चेति पञ्चकर्म च कथ्यते
ပရတိမာရှ (pratimārśa)၊ အဝပီဍ (avapīḍa)၊ နသျ (nasya)၊ ပရဝပန (pravapana) နှင့် ရှိရောဝိရေစန (śiro-virecana) ဟူသည့် ငါးမျိုးကို နှာခေါင်း/ခေါင်းပိုင်း ကုထုံး၏ «ပဉ္စကမ္မ» ဟု ဖော်ပြကြသည်။
Verse 31
मासैर्द्विसंख्यैर्माघाद्यैः क्रमात्षडृतवः स्मृताः / अग्निसेवामधुक्षीरविकृतीः परिपेवयेत्
မာဃ (Māgha) မှ စ၍ အစဉ်လိုက် သွားသော် ရာသီခြောက်ပါးကို လနှစ်လစီအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ထိုကာလအတွင်း အပူဓာတ်ကို ထိန်းသိမ်းသည့် အကျင့်ကို လိုက်နာ၍ သန့်ရှင်းသော မီး/အပူကို ဆောင်ရွက်ကာ ပျားရည်နှင့် နို့မှ ပြုလုပ်သော အစားအစာများကို သုံးဆောင်ရမည်။
Verse 32
स्त्रीयुक्तः शिशिरे तद्वद्वसन्ते न दिवा स्वपेत् / त्यजेद्वर्षासु स्वप्नादीञ्छरदिन्दोश्च रश्मयः
အအေးရာသီတွင် ဇနီးနှင့် အတူနေထိုင်ပေါင်းသင်းခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်။ ထို့အတူ နွေဦးရာသီတွင် နေ့ခင်းအိပ်ခြင်း မပြုရ။ မိုးရာသီတွင် အိပ်ရေးလွန်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော အလွန်အကျွံ အပျော်အပါးတို့ကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ ဆောင်းဦးရာသီတွင် လမင်းရောင်ခြည်ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
Verse 33
पथ्यानि शालयो मुद्रा वर्षाम्भः क्वथितं पयः / निम्वातसीकुसुम्भानां शिग्रुसर्षपयोस्तथा
အာဟာရအတွက် သင့်တော်သောအရာများမှာ ဆာလီဆန်နှင့် မုဒ္ဂပဲ ဖြစ်၏။ သင့်လျော်သည့် မိုးရေ နှင့် ပြုတ်ထားသော နို့ကိုလည်း အကြံပြုသည်။ ထို့အပြင် နိမ် (neem)၊ အတစီ (flax)၊ ကုသုမ္ဘ (safflower)၊ ထို့တူ ရှိဂြု (moringa) နှင့် မတ်စတာဆီကိုလည်း သုံးစွဲရန် သာသနာတော်အရ ချီးမွမ်းထားသည်။
Verse 34
ज्योतिष्मतीमूलकानां तैलानि च हरन्ति हि / कृमिकुष्ठप्रमेहांश्च वातश्लेष्मशिरोरुजः
အို ဂရုဍာ၊ ဂျျောတိရှ္မတီ အမြစ်မှ ပြုလုပ်သော ဆီများသည် ပိုးဝင်ရောဂါ၊ အရေပြားရောဂါ၊ ပရမေဟ (ဆီးနှင့်ဆိုင်သောရောဂါ) တို့ကို အမှန်တကယ် ဖယ်ရှားပေးပြီး၊ ဝါတနှင့် ကဖကြောင့် ဖြစ်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းကိုလည်း သက်သာစေသည်။
Verse 35
दाडिमामलकीकोलकरमर्द्पियालकम् / जम्बीरं नागग्गं च आम्रातककपिन्थकम्
သလဲသီး၊ အာမလကီ၊ ကိုလ၊ ကရမရ္ဒ၊ ပိယာလက; ထို့ပြင် ဂျမ္ဘီရ၊ နာဂဂ္ဂ၊ အာမ္ရာတက နှင့် ကပိန္ထက—ဤအသီးများကို အာဟာရနှင့် ဆေးဘက်ဝင်အဖြစ် ဤနေရာတွင် ရေတွက်ဖော်ပြထားသည်။
Verse 36
पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणिच / जलं जीमूतकेक्ष्वाकुकुटजाकृतबन्धनम्
ဤအရာများသည် ပိတ္တကို တိုးစေပြီး ဝါတ (အနိလ) ကို သက်သာစေသော်လည်း ကဖကိုလည်း ပိုမိုတက်စေသည်။ ထို့ပြင် ဂျီမူတက၊ အိက္ခ္ဝာကု နှင့် ကုဋဇ ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆေးရည်/ရေကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။
Verse 37
धामार्गवश्च संयोज्याः सर्वथा वमनेष्वमी / पूर्वाह्ने वमनायेते मदनेन्द्रयवी वचा
ဓာမာရ္ဂဝ ကိုလည်း ဤပစ္စည်းများနှင့် ပေါင်းစပ်၍ အန်ထုတ်ကုသမှု (ဝမန) အမျိုးမျိုးတွင် အမြဲတမ်း သုံးသင့်သည်။ နံနက်ပိုင်းတွင် မဒန၊ အိန္ဒြယဝ နှင့် ဝစာ ကို အသုံးပြု၍ အန်ဆေးကို ပေးအပ်သည်။
Verse 38
मृदुकोष्टश्च पित्तेन खरो वातकफाश्रयात् / मध्यमः समदोषे स्यात्त्रिवृत्तिते विरेचनम्
ဝမ်းပျော့သဘောရှိသူသည် ပိတ္တ (pitta) ကြောင့်ဖြစ်၏။ ဝမ်းကြမ်း/ဝမ်းမာသဘောသည် ဝါတ (vāta) နှင့် ကဖ (kapha) တို့၏ အားပေးမှုကြောင့် ဖြစ်လာ၏။ ဒိုးရှ (doṣa) များညီမျှလျှင် ဝမ်းအလယ်အလတ် ဖြစ်ပြီး ထိုအခါ trivṛt ဖြင့် ဝိရေစန (purgation) ပြုရမည်။
Verse 39
शर्करामधुसंयुक्तं सैन्धवं नगरं त्रिवृत् / हरीतकीविहङ्गानि गोमूत्रेण विरेचनम्
ဝိရေစန (purgation) အတွက်—trivṛt ကို စိုင်န္ဓဝ (saindhava၊ ကျောက်ဆား) နှင့် နဂရ (nagara၊ ချင်းခြောက်) တို့နှင့်ပေါင်း၍ သကြားနှင့် ပျားရည်ဖြင့် ရောစပ်ပါ။ ထို့ပြင် ဟရီတကီ (harītakī) နှင့် ဝိဟင်္ဂ (vihaṅga) တို့ကိုလည်း နွားဆီးဖြင့် ပေးသောက်စေခြင်းသည် ဝမ်းချေ ဆေးပြင်ဖြစ်၏။
Verse 40
एरण्डतैलं त्रिफलाक्वाथश्च द्विगुणस्तथा / वातोल्बणेषु दोषेषु भोजयित्वाथ वामयेत्
အဲရန်ဒတိုင်လ (castor oil) ကို တြိဖလာ (Triphalā) ချက်ရည်နှင့်အတူ နှစ်ဆအချိုးဖြင့်ယူ၍—ဝါတ (vāta) လွန်ကဲသော ဒိုးရှများတွင်—လူနာကို အစာကျွေးပြီးနောက် ပေးသောက်စေကာ ထို့နောက် အန်ခြင်း (emesis) ကို ဖြစ်စေရမည်။
Verse 41
वंशादिनेत्रं कुर्वीत पडष्टद्वादशाङ्गुलम् / कर्कन्धृफलवच्छिद्रं वस्तिरुत्तानशायिने
ဝါးစသည်တို့ဖြင့် နက်တြ (netra) ဟုခေါ်သော ထိုးပိုက်ကို အင်္ဂုလ (aṅgula) ရှစ်မှ တစ်ဆယ့်နှစ်အထိ အလျားဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။ အပေါက်သည် ကရ္ကန္ဓೃ (karkandhṛ) သီးကဲ့သို့ ဖြစ်ရမည်။ ဘஸ္တိ (basti—enema) ကို လူနာအား ကျောပေါ်လဲအိပ်စေပြီး ထိုးပေးရမည်။
Verse 42
निरूहदाने ऽपि विधिरयमेवमुदीरितः / अर्धत्रिपट्पले मात्रा लघुमध्योत्तमः क्रमात्
နိရူဟ (nirūha—ချက်ရည်ဘஸ္တိ) ပေးရာတွင်လည်း ဤပင်နည်းလမ်းတူတူကို သတ်မှတ်ထားသည်။ အတိုင်းအတာမှာ ပလ (pala) ကိန်းဖြင့် ကွဲ၍ ကွာတစ်ဝက်၊ သုံး၊ ငါး ပလ ဟူ၍—အစဉ်လိုက် ပေါ့ပါး၊ အလယ်အလတ်၊ အပြင်း အဆင့်များနှင့် ကိုက်ညီသည်။
Verse 43
पथ्याक्षवात्र्योकद्विचतुर्भाग रुगर्दनाः / शतवर्यसृताभृङ्गसिन्धुवारादिभाविताः
ရောဂါကိုသက်သာစေရန် pathyā၊ akṣa၊ vātṛyoka တို့နှင့် တိုင်းတာထားသောအပိုင်း (လေးပုံတစ်ပုံ သို့မဟုတ် နှစ်ပုံတစ်ပုံ) ဖြင့် ဆေးကိုပြုပြင်ချက်လုပ်၍ ဆေးဖော်စပ်ကြသည်။ ထို့ပြင် śatāvarī၊ ဂီ (ghee)၊ bhr̥ṅgarāja၊ sindhuvāra စသည့် ဆေးပင်များဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင်ဖျော်၍လည်း ပြုလုပ်ကြသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter explicitly states that in womb/vaginal disorders, vāta-śamana is especially recommended. In classical Āyurveda, vāta governs pain, dryness, constriction, and irregular movement; many yoni-vyāpat presentations (śūla/pain, fissuring, spasmodic symptoms) are therefore approached by snehana-type measures (ghee-based preparations), warming spices, and stabilizing applications.
It names: pratimārśa, avapīḍa, nasya, pravapana, and śiro-virecana—presented as a fivefold set of nasal/head therapies.
It prescribes a convalescent sequence: at the end of fever, taking harītakī and vibhītaka, followed by a combination including honey, ghee, and dhātrī (āmalakī), framed as a means toward long life—illustrating rasāyana as post-illness rebuilding and longevity support.