Adhyaya 17
Brahma KhandaAdhyaya 179 Verses

Adhyaya 17

Sūrya-upāsanā: Lotus Mandala, Mudrā, Dik-nyāsa, and the Twelve Ādityas

အကျင့်အာစာရကို အခြေခံသော ပူဇော်နည်းညွှန်ကြားချက်ကို ဆက်လက်ဖော်ပြရာတွင် ဟရီ (ဗိဿနု) သည် သီဝအား ဓနပေးသော စူရယပူဇာရိတုကို သင်ကြားသည်။ သန့်စင်ထားသောနေရာ၌ ပန်းကြာရွက် ၈ ပွင့် မဏ္ဍလကို တည်ဆောက်ခြင်းမှ စတင်ပြီး၊ အာဝါဟနီမုဒြာဖြင့် နေဘုရားကို ဖိတ်ခေါ်ကာ ကလသ (ရေဗူး) ကို တည်ထောင်၍ မန္တရကို ကိုယ်စားပြုသော မုဒြာဖြင့် သက်ရှိတည်နေမှုကို ချည်နှောင်ထားသည်။ ထို့နောက် ဒိက်-ညာသအဖြစ် ဘုရား၏ နှလုံး၊ ခေါင်းနှင့် ရှိခါကို သတ်မှတ်ထားသော အရပ်များတွင် တင်ထားပြီး၊ ဓမ္မ၊ စက္ခု (မျက်စိ) နှင့် ကာကွယ်ရေးအာယုဓများကို အရပ်အနှံ့ တပ်ဆင်ကာ ကာကွယ်ထားသော သန့်ရှင်းကွင်းကို ဖန်တီးသည်။ နောက်တစ်ဝိုင်းတွင် စောမ၊ လောဟိတ၊ စောမ၏သား၊ ဗြဟသ္ပတိ၊ သုကရ၊ သနိ၊ ကေတု၊ ရာဟုတို့ကို အရပ်အလိုက် ချထား၍ ကြယ်ဂြိုဟ်စနစ်ကို မဏ္ဍလထဲ ပေါင်းစည်းသည်။ ဒုတိယအကာအရံတွင် ဗိဿနု၏ ပုံစံ ၁၂ မျိုးဟု ခေါ်သော အာဒိတျ ၁၂ ပါးကို ပူဇော်ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ဒေဝတားများနှင့် အောင်မြင်ခြင်းအင်အားများ (ဇယာ၊ ဗိဇယာ၊ ဇယန္တီ၊ အပရာဇိတာ) ကို ရိုသေစွာ ပူဇော်ကာ ရှေသ၊ ဝါစုကီ စသည့် နာဂများနှင့်အတူ နောက်ဆက်တွဲ ကာကွယ်ရေးနှင့် ချဲ့ထွင်ပူဇော်မှုများအတွက် အစီအစဉ်ကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။

Shlokas

Verse 1

नाम षोडशो ऽध्यायः हरिरुवाच / पुनः सूर्यार्चनं वक्ष्ये यदुक्तं धनदाय हि / अष्टपत्रं लिखेत्पद्मं शुचौ देशे सकर्णिकम्

ဟရီ (ဗိဿနု) မိန့်တော်မူသည်—«ထပ်မံ၍ နေဘုရားပူဇော်ခြင်းကို ငါဆိုမည်။ ထိုပူဇော်မှုသည် ဓနကို ပေးသနားသည်ဟု ဆိုကြ၏။ သန့်ရှင်းသော နေရာ၌ အလယ်အုံ (ကဏ္ဏိကာ) ပါသော ပန်းကြာ အရွက်ရှစ်ရွက်ကို ရေးဆွဲရမည်»။

Verse 2

आवाहनीं ततो बद्धा मुद्रामावाहयेद्रविम् / खखोल्कं स्थाप्य मुद्रां तु स्थापयेन्मन्त्ररूपिणीम्

ထို့နောက် အာဝါဟနီ မုဒြာ (ဖိတ်ခေါ်လက်ဟန်) ကို ဖွဲ့၍ ရဝိ (နေဘုရား) ကို ဖိတ်ခေါ်ရမည်။ ခခိုးလ္က (khakholka) အိုးကို နေရာချပြီးနောက် မန္တရ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြစ်သော မုဒြာကို ထားတည်ရမည်။

Verse 3

आग्नेय्यां दिशि देवस्य हृदयं स्थापयेच्छिव ! / ऐशान्यां तु शिरः स्थाप्यं नैरृत्यां विन्यसेच्छिखाम्

အို ရှိဝ! ဒေဝ၏ “နှလုံး” ကို အာဂ္နေယ (အရှေ့တောင်) ဘက်၌ ထားရမည်။ ထို့နောက် “ခေါင်း” ကို အိုင်ရှာန (အရှေ့မြောက်) ဘက်၌ ထားရမည်၊ “ရှိခါ” (ဆံထုံးထိပ်) ကို နိုင်ရုတ်တျ (အနောက်တောင်) ဘက်၌ စီမံထားရမည်။

Verse 4

पौरन्दर्यां न्यसेद्धर्ंममेकाग्रस्थितमानसः / वायव्यां चैव नेत्रं तु वारुण्यामस्त्रमेव च

စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း အာရုံစိုက်၍ တည်ငြိမ်စွာနေကာ၊ အိန္ဒြာ၏ အရပ်၌ ဓမ္မကို တင်ထားရမည်။ ဝါယု၏ အရပ်၌ မျက်စိကို တင်၍၊ ဝရုဏ၏ အရပ်၌ ကာကွယ်သော အာယုဓကို တင်ထားရမည်။

Verse 5

ऐशान्यां स्थापयेत्सोमं पौरन्दर्यां तु लोहितम् / आग्नेय्यां सोमतनयं याम्यां चैव बृहस्पतिम्

အီရှာန (အရှေ့မြောက်) အရပ်၌ ဆိုမကို တင်ထားရမည်။ ပေါုရန္ဒရီ (အိန္ဒြာ၏ အရှေ့) အရပ်၌ လိုဟိတကို တင်၍၊ အာဂ္နေယီ (အရှေ့တောင်) အရပ်၌ ဆိုမ၏ သားကို တင်ကာ၊ ယာမျ (တောင်) အရပ်၌ ဗြဟ္စပတိကို တင်ထားရမည်။

Verse 6

नैरृत्यां दानवगुरुं वारुण्यां तु शनैश्चरम् / वायव्यां च तथा केतुं कौबेर्यां राहुमेव च

နైరဋ္ဋိ (အနောက်တောင်) အရပ်၌ ဒာနဝတို့၏ ဂုရု ရှုကရကို တင်ထားရမည်။ ဝရုဏ (အနောက်) အရပ်၌ ရှနૈශ්चर (စနိ) ကို တင်၍၊ ဝါယု (အနောက်မြောက်) အရပ်၌ ကေတုကို တင်ကာ၊ ကုဗေရ (မြောက်) အရပ်၌ ရာဟုကိုလည်း တင်ထားရမည်။

Verse 7

द्वितीयायां तु कक्षायां सूर्यान्द्वादश पूजयेत् / भगः सूर्योर्ऽय्यमा चैव मित्रो वै वरुणस्तथा

ဒုတိယ ကက္ခာ (အဝန်း) တွင် နေ၏ ပုံသဏ္ဍာန် ဆယ့်နှစ်ပါးကို ပူဇော်ရမည်—ဘဂ၊ ဆူရျ၊ အရျမာ၊ မိတ္တရ၊ ထို့အပြင် ဝရုဏလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 8

सविता चैव धाता च विवस्वांश्च महाबलः / त्वष्टा पूषा तथा चेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यते

ဆဝိတೃ၊ ဓာတೃ၊ အင်အားကြီးသော ဝိဝသွာန်၊ တွဝஷ္ဋೃ၊ ပူෂန်၊ နှင့် အိန္ဒြာ—ဤတို့သည် (အခြားသူတို့နှင့်အတူ) ဗိṣ္ṇု၏ ပုံသဏ္ဍာန် ဆယ့်နှစ်ပါးဟု ဆိုကြသည်။

Verse 9

पूर्वादावर्चयेद्देवानिन्द्रादीञ्छ्रद्धया नरः / जया च विजया चैव जयन्ति चापराजिता / शेषश्च वासुकिश्चैव नागानित्यादि पूजयेत्

အရှေ့ဘက်မှ စ၍ လူသည် ယုံကြည်သဒ္ဓာဖြင့် အင်ဒြာကို အစပြုကာ ဒေဝတားတို့ကို ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် ဇယာ၊ ဝိဇယာ၊ ဇယန္တီ၊ အပရာဇိတာတို့ကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့အတူ ရှေရှ၊ ဝါစုကီနှင့် နာဂများ အစရှိသည့်တို့ကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။

Frequently Asked Questions

The eight-petalled lotus functions as the ritual mandala-body (adhiṣṭhāna) for installing Sūrya’s presence. It provides a structured locus for invocation, enclosure-based worship, and directional placements, turning an ordinary space into an ordered sacred field.

This is a form of nyāsa (ritual installation) that distributes divine embodiment across space. By assigning key ‘limb’ loci to quarters, the practitioner establishes a stabilized presence and a protective geometry consistent with Purāṇic-Āgamic ritual logic.

The text explicitly states that Bhaga, Sūrya, Aryamā, Mitra, Varuṇa, Savitṛ, Dhātṛ, Vivasvān, Tvaṣṭṛ, Pūṣan, and Indra are the twelve forms of Viṣṇu. Thus, worship of the twelve solar forms is framed as Vaiṣṇava in essence.