Adhyaya 167

Verse 1

नाम षटूषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरीरुवाच / वातरक्तनिदानं ते वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः

ဤသည်မှာ အခန်းတစ်ရာခြောက်ဆယ်ခုနှစ် ဖြစ်၏။ ဓန္ဝန္တရီက မိန့်ကြားသည်—«အို စုश्रုတ၊ ဝါတာရက္တ (vātarakta) ၏ နိဒါန်းအကြောင်းကို သင့်အား ငါပြောမည်၊ နားထောင်လော့။ မကိုက်ညီသော အစာများ၊ အလွန်အကျွံ/အချိန်မတော် စားသောက်ခြင်း၊ ဒေါသ၊ နေ့ခင်းအိပ်ခြင်း၊ ညအိပ်မပျော် နိုးနေခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်»။

Verse 2

प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् / स्थूलानां सुखिनां चापि कुप्यते वातशोणितम्

အများအားဖြင့် ဝါတာရက္တသည် ကိုယ်ခန္ဓာနူးညံ့သူများတွင် မမှန်ကန်သော အစားအစာနှင့် အနေအထိုင်ကို လိုက်နာသူတို့ကြောင့် တက်ကြွလာတတ်သည်။ ထို့ပြင် အဝလွန်သူများနှင့် သက်သာချမ်းသာကို လိုလား၍ အဆင်ပြေစွာ နေထိုင်သူများတွင်လည်း ကုန်ခမ်းမကောင်းစွာ တက်လာတတ်သည်။

Verse 3

अग्निघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते / वातलैः शीतलैर्वायुर्वृद्धः क्रुद्धो विमार्गगः

အစာချေမီး (အဂ္နိ) ပျက်ယွင်း၍ မသန့်ရှင်းမှုကြောင့် လူ၏သွေးသည် အညစ်အကြေးဝင်ကာ ပျက်စီးသွားလျှင်၊ ဗာတကိုတိုးစေသော အေးမြသောအကြောင်းများကြောင့် ဗာယု (vāyu) သည် ဖောင်းပွ၍ ဒေါသထွက်ကာ လမ်းကြောင်းမမှန်သို့ လှည့်လည်သွားသည်။

Verse 4

तादृशैवासृजा रुद्धः प्राक्तदैव प्रदूषयेत् / तथा वातो गुदे पीडां बलासं वातशोणितम्

ထိုကဲ့သို့ ပျက်စီးသွေးကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်လမ်းကြောင်းများ ပိတ်ဆို့သွားလျှင်၊ အရင်က လျှို့ဝှက်နေသော အခြေအနေသည် ထပ်မံညစ်ညမ်းပျက်စီးလာသည်။ ထိုနည်းတူ ပျက်ယွင်းသော ဗာတသည် ဂုဒ (အနောက်ပိုင်း/အူအဆုံး) တွင် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ကဖ (balāsa) နှင့် ဗာတ–သွေး ပေါင်းစည်းမှုကိုလည်း ချိုးဖောက်လှုပ်ရှားစေသည်။

Verse 5

संस्तभ्य जनयेत्पूर्वं पश्चात्सर्वत्र धावति / विशेषाद्वमनाद्यैश्च प्रलम्बस्तस्य लक्षणम्

အစတွင် တင်းကျပ်ပိတ်ဆို့မှုကို ဖြစ်စေပြီး၊ နောက်တစ်ခါတွင် ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ လှည့်လည်ပြန့်နှံ့သွားသည်။ အထူးသဖြင့် အန်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်လက္ခဏာများသည် «ပရလမ္ဗ» (pralamba) ဟုခေါ်သော အခြေအနေ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။

Verse 6

भविष्यतः कुष्ठसमं तथा साम्बुदसंज्ञकम् / जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु

နောက်လာမည့်အဆင့်တွင် ၎င်းသည် ကုဋ္ဌ (kuṣṭha) နှင့်တူသကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး «သာမ္ဗုဒ» (sāmbuda) ဟု ခေါ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဒူး၊ ခြေထောက်အောက်ပိုင်း၊ ပေါင်၊ ခါး/တင်ပါး၊ ပခုံး၊ လက်၊ ခြေ နှင့် အခြားအဆစ်အမြစ်များတွင် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်သည်။

Verse 7

कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः / भूत्वा भूत्वा प्रशाम्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च

ယားယံခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ အပ်စိုက်သကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်း၊ ခွဲကွာသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း၊ လေးလံခြင်းနှင့် မေ့မောထုံထိုင်းခြင်းတို့သည် ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်လာပြီး၊ ခဏတာ သက်သာသွားကာ နောက်တဖန် မကြာခဏ ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာသည်။

Verse 8

पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि / आखोरिव विलं क्रुद्धः कृत्स्नं देहं बिधावति

တခါတရံ ခြေဖျားအမြစ်ကို ဆုပ်ကိုင်တတ်ပြီး၊ တခါတရံ လက်များတွင်ပင် ကပ်လျက်တတ်၏။ ဒေါသထွက်သော ကြွက်က အပေါက်ထဲသို့ ပြေးဝင်သကဲ့သို့၊ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံးကို လျင်မြန်စွာ လှည့်လည်ပြေးလွှား၏။

Verse 9

त्वङ्मांसाश्रयमत्तानं तत्पूर्वं जायते ततः / कालान्तरेण गम्भीरं सर्वधातूनभिद्रवेत्

အစတွင် အရေပြားနှင့် အသားအတွင်း၌ တည်နေသော ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိန်လှော့စေသည့် ရောဂါအဖြစ် ပေါ်ပေါက်၏။ ထို့နောက် အချိန်ကြာလာသော် နက်ရှိုင်းကာ ကိုယ်ခန္ဓာဓာတုအားလုံးကို ထိုးဖောက်နှိပ်စက်၏။

Verse 10

कट्यादिसंयतस्थाने त्वक्ताम्रश्यावलोहिताः / श्वयथुर्ग्रथितः पाकः स वायुश्चास्थिमज्जसु

ဝါတ (vāta) သည် ခါးနှင့် ဆက်စပ်နေရာများတွင် တင်းကျပ်ကန့်သတ်ခံရသောအခါ အရေပြားသည် ကြေးနီရောင်၊ မဲညိုရောင်၊ နီမြန်းရောင်သို့ ပြောင်းလဲ၏။ ခဲကပ်ကပ် အဖုအထစ်ဖြစ်သော ဖောရောင်နှင့် အနာပုပ် (ပက်) ပေါ်လာပြီး၊ ထိုဝါယု (vāyu) သည် အရိုးနှင့် အရိုးမြစ် (မဇ္ဇာ) ထဲသို့တိုင် ထိုးဝင်၏။

Verse 11

छिन्दन्निव चरत्यन्तश्चकीकुर्वंश्च वेगवान् / करोति खञ्जं पङ्गुं वा शरीरं सर्वतश्चरन्

ဝါယု (vāyu) သည် အတွင်း၌ လှုပ်ရှားရာတွင် ကိုယ်ကို ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့ ခံစားရစေပြီး၊ အက်ကွဲသံများကို အားပြင်းပြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ၏။ အနှံ့အပြား လှည့်လည်သွားလာကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို ခြေထောက်မကောင်း၍ လမ်းလျှောက်ခက် (ခန်ဇ) သို့မဟုတ် လုံးဝမသွားနိုင်သည့် ပင်ဂု အဖြစ်တိုင် ဖြစ်စေနိုင်၏။

Verse 12

वाताधिके ऽधिकं तत्र शूलस्फुरणभञ्जनम् / शोथस्य रौक्ष्यं कृष्णत्वं श्यावतावृद्धिहानयः

ဝါတ (vāta) အလွန်အကျွံ ဖြစ်သောအခါ ထိုနေရာ၌ ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲသကဲ့သို့သော နာကျင်မှု၊ တုန်ခါမှု/ခုန်လှုပ်မှု၊ နှင့် ချိုးဖောက်သကဲ့သို့ ခံစားရမှုတို့ ပိုမိုပြင်းထန်၏။ ဖောရောင်သည် ခြောက်သွေ့ကာ အမဲရောင်—မဲနက်မဲညို—သို့ ပြောင်းပြီး တိုးတက်ခြင်းနှင့် လျော့နည်းခြင်းတို့ အလှည့်ကျ ဖြစ်ပေါ်၏။

Verse 13

धमन्यङ्गुलिसन्धीनां संकोचोङ्गग्रहो तिरुक् / शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः

သွေးကြောများနှင့် လက်ချောင်းအဆစ်များ ကျဉ်းကျပ်လာ၍ ကိုယ်အင်္ဂါများ တင်းကျပ်ဖမ်းဆုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး ထိုးဖောက်နာကျင်မှု ရှိသည်။ အအေးကို မုန်းတီးသော်လည်း အအေးကြောင့် သက်သာလာကာ တင်းမာခြင်း၊ တုန်ခါခြင်းနှင့် မေ့မောသကဲ့သို့ ထုံခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

Verse 14

रक्ते शोथो ऽतिरुक्तोदस्ताम्राश्चिमिचिमायते / स्निग्धरूक्षैः समं नैति कण्डुक्लेदसमन्वितः

သွေး (ရက္တ) ထိခိုက်လာသောအခါ ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့် ထိုးစူးနာကျင်မှု ပြင်းထန်လာသည်။ အရောင်သည် ကြေးနီနီရောင်သို့ ပြောင်းကာ တုန်တက်သလို တင်းတိမ်သလို ဖြစ်သည်။ ဆီပြန်နည်းလမ်းဖြစ်စေ ခြောက်သွေ့နည်းလမ်းဖြစ်စေ တူညီစွာ မသက်သာဘဲ ယားယံခြင်းနှင့် စိုစွတ်ရည်ယိုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

Verse 15

पित्ते विदाहः संमोहः स्वादो मूर्छा मदस्तृषा / स्पर्शासहत्वं रुग्रावः शोषः पाको भृशोष्मता

ပိတ္တ (pitta) ပြင်းထန်လာသောအခါ မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူလောင်ခြင်းနှင့် စိတ်မရှင်းလင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ပါးစပ်တွင် ထူးခြားသောအရသာ၊ မူးလဲခြင်း၊ မူးယစ်သကဲ့သို့ အဆင်မပြေခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းတို့ ရှိသည်။ ထိတွေ့မှုကို မခံနိုင်ဘဲ ပူလောင်နာကျင်၍ အော်ဟစ်ရပြီး ခန္ဓာကိုယ် ခြောက်သွေ့ပိန်လှီခြင်း၊ အနာပုပ်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အပူပြင်းထန်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 16

कफे स्तैमित्यगुरुता सुप्तिस्निग्धत्वशीतता / कण्डूर्मन्दा च रुग्द्बन्द्वं सर्वलिङ्गञ्च संकरात्

ကဖ (kapha) အားကောင်းလာသောအခါ တင်းမာခြင်းနှင့် လေးလံခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ ဆီပြန်ခြင်းနှင့် အအေးဓာတ်တို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယားယံမှုမှာ မပြင်းထန်ဘဲ နာကျင်မှုများသည် ရောနှောစုံတွဲကဲ့သို့ ပေါ်လာတတ်သည်—ဒೋಷများ ရောနှောခြင်းကြောင့် လက္ခဏာအားလုံးပင် တစ်ပြိုင်နက် ပေါ်ထွက်နိုင်သည်။

Verse 17

एकदोषञ्च संसाध्यं याप्यञ्चैव द्विदोषजम् / त्रिदोषजन्त्यजेदाशु रक्तपित्तं सुदारुणम्

ဒೋಷတစ်မျိုးတည်းမှ ဖြစ်သောရောဂါသည် ကုသနိုင်သည်။ ဒೋಷနှစ်မျိုးမှ ဖြစ်သောရောဂါသည် ထိန်းသိမ်းကုသနိုင်သော်လည်း ရေရှည်တည်တံ့တတ်သည်။ သို့ရာတွင် တြိဒೋಷ (tridoṣa) မှ ဖြစ်သောအခြေအနေကို ကုရန်ခက်သဖြင့် အမြန်စွာ လက်လွှတ်သင့်သည်။ ထို့ပြင် ရက္တပိတ္တ (raktapitta) သည် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ အပြင်းထန်ဆုံးဟု သဘောထားရမည်။

Verse 18

रक्तमङ्गे निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः / निवेश्यान्योन्यमावार्य वेदनाभिर्हरत्यसून्

ဝါတာ (လေဓာတ်) သည် ကိုယ်အင်္ဂါတို့၏ အဆစ်အမြစ်များတွင် တည်နေရာယူလျှင် ကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးကို လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်စေသည်။ ထိုနေရာတွင် တည်ကာ အပြန်အလှန် တားဆီး၍ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုများကြောင့် အသက်ရှူသက်ကို ဆုတ်ခွာစေသည်။

Verse 19

वायौ पञ्चात्मके प्राणे रौक्ष्याच्चापल्यलङ्घनैः / अत्याहाराभिघाताच्च वेगोदीरणचारणैः

ပဉ္စဝိဓ ပရాణ-ဝါယု (အသက်လေ ငါးမျိုး) သည် ခြောက်သွေ့မှု၊ မတည်ငြိမ်သော လှုပ်ရှားမှု၊ အလွန်အကျွံ အစာရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် သင့်တော်သော ကန့်သတ်ချက်ကို ကျော်လွန်ခြင်း၊ အလွန်အကျွံ စားသောက်ခြင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာနှင့် ကိုယ်၏ သဘာဝအလိုဆန္ဒများကို အတင်းအကျပ် လှုံ့ဆော်ခြင်း သို့မဟုတ် မမှန်ကန်စွာ တားဆီးခြင်းတို့ကြောင့် လှုပ်ရှားမှု ပြင်းထန်လာသည်။

Verse 20

कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रकल्पयेत् / पीनसो दाहतृट्कासश्वासादिश्चैव जायते

ထိုဝါယု/ပရాణသည် ကုပိတ (ပြင်းထန်စွာ တက်ကြွ) လာသောအခါ မျက်စိနှင့် အာရုံအင်္ဂါများကို ထိခိုက်စေပြီး၊ နှာရည်ယို (ပီနသ)၊ ကိုယ်အပူလောင်ခြင်း၊ ရေငတ်လွန်ကဲခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း စသည့် ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 21

कण्ठरोधोमलभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान् / कुर्याच्च गलगण्डदींस्तञ्जत्रुमूर्ध्वसंश्रयः

၎င်းသည် အပေါ်ပိုင်း (လည်ချောင်း၊ လည်ပင်း၊ ခေါင်း) တွင် တည်နေရာယူလျှင် လည်ချောင်းပိတ်ဆို့ခြင်း၊ သာမန်ကြည်လင်မှု/အားကောင်းမှု လျော့ကျခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အစာမကြိုက်ခြင်း၊ နှာရည်ယို (ပီနသ) ကို ဖြစ်စေပြီး၊ လည်ပင်းဖောင်းကြီးခြင်း (ဂလဂဏ္ဍ) နှင့် ဆက်စပ်ရောဂါများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 22

व्यानो ऽतिगमनस्नानक्रीडाविषयचोष्टितैः / विरुद्धरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः

ဗျာန (Vyāna) ဟူသော အသက်လေ၏ အစိတ်အပိုင်းသည် လမ်းလျှောက်လွန်ကဲခြင်း၊ ရေချိုးလွန်ကဲခြင်း၊ ကစားပျော်ရွှင်မှုနှင့် အာရုံခံအရာဝတ္ထုများတွင် လွန်ကဲစွာ လိုက်လံပျော်ပါးခြင်းတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မကိုက်ညီသော အစားအစာများ၊ ခြောက်သွေ့မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ အလွန်အကျွံ စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ စိတ်ညစ်ညူးမှု စသည့်အကြောင်းများကြောင့်လည်းကောင်း ပျက်စီးညစ်ညမ်းလာသည်။

Verse 23

पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोकचित्तप्लवज्वरान् / सर्वाकारादिनिस्तोदरोमहर्षं सुषुप्तताम्

ထိုအညစ်အကြေးကြောင့် ယောက်ျားသတ္တိလျော့နည်းခြင်း၊ စိတ်အားထက်သန်မှုနှင့် အင်အားကျဆင်းခြင်း၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်း၊ စိတ်မတည်ငြိမ်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း၊ အမျိုးမျိုးသော ထိုးနာများ၊ အမွှေးထောင်တက်ခြင်းနှင့် အလွန်အမင်း အိပ်ငိုက်ခြင်းတို့ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 24

कुष्ठं विसर्पमन्यच्च कुर्यात् सर्वाङ्गसादनम् / समानो विषमाजीर्णशीतसङ्कीर्णभोजनैः

ထို့အတူ အစာချေမှုကို ထိန်းချုပ်သော သက်လေ “စမာန” သည် မညီမညာစားသောက်ခြင်း၊ မချေမလျှင်အစာ၊ အအေးစာနှင့် ရောနှောမညီသော အစာတို့ကြောင့် ပျက်စီးလျက်၊ ထို့နောက် ကုဋ္ဌ (အရေပြားပုပ်နာ)၊ ဝိသရပ (ပြန့်နှံ့သော အရေပြားရောဂါ) နှင့် အခြားရောဂါများ၊ ကိုယ်တစ်လုံးလုံး အားနည်းလေးလံခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 25

करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः / शूलगुल्मग्रहण्यादीन्यकृत्कामाश्रयान्गदान्

ကိုယ်တွင်းလေ “ဝါတ” သည် အချိန်မတော်အိပ်ခြင်း၊ အချိန်မတော်နိုးခြင်းနှင့် ထိုကဲ့သို့ မညီမညာသော အကျင့်များကြောင့် ပျက်စီးလာသောအခါ၊ ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲနာ (ရှူလ)၊ ဝမ်းဗိုက်အဖုအထစ် (ဂုလ္မ)၊ ဂြဟဏီရောဂါ (အစာချေလမ်းကြောင်းချို့ယွင်း) နှင့် အသည်းနှင့် ကာမအင်္ဂါကို အခြေခံသော ရောဂါများကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 26

अपानो रूक्षगुर्वन्नवेगाघातातिवाहनैः / यानपानसमुत्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः

အပာန-ဝါယု သည် ခြောက်သွေ့လေးလံသော အစာများ၊ သဘာဝအလိုဆန္ဒများကို ဖိနှိပ်ခြင်း (ဝေဂ)၊ အလွန်အကျွံ စီးနင်းသွားလာခြင်းတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် စီးနင်းခြင်း၊ သောက်သုံးခြင်း၊ မကြာခဏ ထရပ်ထခြင်းနှင့် အကြာကြီး လမ်းလျှောက်ခြင်းတို့ကို လွန်ကဲစွာ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ရောဂါဖြစ်အောင် လှုပ်ရှားပျက်စီးလာသည်။

Verse 27

कुपितः कुरुते रोगान्कृत्स्नान् पक्वाशयाश्रयान् / मूत्रसुक्रप्रदोषार्शोगुदभ्रंशादिकान्बहून्

ထိုသို့ ပြင်းထန်လာသောအခါ ၎င်းသည် အူကြီး (ပက္ဝါရှယ) ကို အခြေခံသော ရောဂါအမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေသည်—ဆီးနှင့် သုတ်ရည် ချို့ယွင်းခြင်း၊ အူဝ (အရှို)၊ အနောက်ပေါက်ကျခြင်း (ဂုဒဘ္ရံရှ) စသည့် ဆက်စပ်ရောဂါများ များစွာတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 28

सर्वाङ्गमाततं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवैः / स्निग्धत्वाद्बोध कालस्य शैत्यशोथाग्निहानयः

ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံးတွင် မညီမညာမဟုတ်ဘဲ တစ်ပြိုင်နက်တည်း မောပန်းထုံထိုင်းသော အလေးအနက်ကပ်လျက်ရှိ၍ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ ထုံထိုင်းခြင်း၊ အားနည်းပျင်းရိခြင်းတို့ဖြင့် မှတ်သားရပြီး၊ ဆီပြန်လွန်ကဲသဖြင့် နိုးကြားသိမြင်ချိန် နောက်ကျလာသောအခါ အအေးဓာတ်၊ ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့် အစာချေမီး အားလျော့ခြင်းတို့ ပေါ်ပေါက်သည်။

Verse 29

कण्डूरूक्षातिनाशेन तद्विधोपशमेन च / मुक्तिं विद्यान्निरामं तं तन्द्रादीनां विपर्ययात्

ယားယံခြင်းနှင့် အလွန်အမင်းခြောက်သွေ့ခြင်း ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ထိုသဘောတူသော အနှောင့်အယှက်များလည်း သက်သာငြိမ်းသွားခြင်းအားဖြင့်၊ အိပ်ငိုက်ခြင်းစသည့် လက္ခဏာများ ပြန်လှန်သွားသည်ကို အခြေခံကာ ရောဂါကင်းစင်သော အခြေအနေသို့ လွတ်မြောက်ခြင်းရှိသည်ဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 30

वायोरावरणं वातो बहुभेदं प्रचक्षते / पित्तलिङ्गावृते दाहस्तृष्णा शूलं भ्रमस्तमः

ဝါယု၏ အာဝရဏ (တားဆီးဖုံးလွှမ်းခြင်း) ကို အမျိုးအစားများစွာရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဝါတသည် ပိတ္တ၏ လက္ခဏာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရသောအခါ ပူလောင်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်းနှင့် အမြင်အာရုံမဲမှောင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 31

कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहशीतकामता / शैत्यगौरवशूलाग्निकट्वाज्यपयसो ऽधिकम्

ကိုယ်တွင်းလမ်းကြောင်းများ တားဆီးပိတ်ဆို့နေသောအခါ စပ်သော၊ ပူသော၊ ချဉ်သော၊ ဆားသော အရာများသည် ပူလောင်ယားယံသကဲ့သို့ ဗီဒာဟ (လောင်ကျွမ်းခြင်း) ကို ဖြစ်စေပြီး အအေးကို လိုလားတောင့်တလာသည်။ အအေးဓာတ်၊ အလေးအနက်၊ ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်းနှင့် အစာချေမီး ချို့ယွင်းခြင်းတို့ ထင်ရှားလာပြီး၊ စပ်ရသာ၊ ဂျီ (ghee) နှင့် နို့ကို အလွန်အကျွံ လိုလားခြင်းလည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 32

लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते / कफावृते ऽङ्गमर्दः स्याद्धृल्लासो गुरुतारुचिः

ကဖာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပိတ်ဆို့နေသောအခါ အစာလျှော့ခြင်း/အစာရှောင်ခြင်းကဲ့သို့ လျော့ပါးစေသော နည်းလမ်းများ၊ အားထုတ်လှုပ်ရှားခြင်း၊ ခြောက်သွေ့ခြင်းနှင့် အပူဓာတ်ကို လိုလားတောင့်တလာသည်။ ကဖာအာဝရဏတွင် ကိုယ်လက်နာကျင်ခြင်း၊ ပျို့အန်ချင်ခြင်း၊ အလေးအနက်နှင့် အစာမစားချင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 33

रक्तवृते सदाहार्तिस्तवङ्मांसाश्रयजा भृशम् / भवेत्सरागः श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च

သွေးကြောပိတ်ဆို့လာသောအခါ အရေပြားနှင့် အသားအတွင်းအခြေခံသော မီးလောင်ကဲ့သို့ နာကျင်မှု ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အနီရောင်ထွက်လာ၍ ဖောင်းရောင်ကာ စက်ဝိုင်းပုံ အဖုအပိန့်များလည်း ပေါ်လာသည်။

Verse 34

शोथो मांसेन कठिनो हृल्लासपिटिकास्तथा / हर्षः पिपीलिकानां च संचार इव जायते / चललग्रनो मृदुः शीतः शोथो गात्रेषु रोचकः

śotha ဖောင်းရောင်သည် အသားအတွင်းဝင်လျှင် ခက်တင်းလာသည်။ အန်ချင်ခြင်းနှင့် အဖုသေးသေးများ ပေါ်လာပြီး ပုရွက်ဆိတ်များ လှုပ်ရှားသကဲ့သို့ ယားယံတုန်လှုပ်သည့် ခံစားချက် ဖြစ်တတ်သည်။ လှုပ်ရွားသည့် အဖုကလေးများသည် ပျော့၍ အေးမြကာ လက်ခြေတို့၌ ဖြစ်သော ဖောင်းရောင်သည် ထူးခြားစွာ သိသာသည့် ခံစားချက်နှင့် တွဲဖက်သည်။

Verse 35

आढ्यवात इव ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसावतः / स्पर्श आच्छादितेत्युष्णशीतलश्च त्वनावृते / मज्जावृते तु विषमं जृम्भणं परिवेष्टनम्

ဖောင်းရောင်သည် အဆီအလွှာ (medas) ထိလျှင် āḍhyavāta နှင့် ဆင်တူကြောင်း သိရပြီး ကုသရန် ခက်ခဲသည်။ အရေပြားမပိတ်ဆို့လျှင် ထိတွေ့ခံစားမှုမှာ ပူ-အေး အလှည့်ကျ ဖြစ်တတ်သည်။ သို့ရာတွင် အရိုးမြစ် (majjā) ထိလျှင် မညီမညာ အော်ဟစ်သကဲ့သို့ အာဟာရမဲ့ အဟင်း (အော်ဟစ်/ဟင်း) နှင့် ကိုယ်ကို ပတ်ရစ်တင်းကျပ်သကဲ့သို့ ခံစားရသည်။

Verse 36

शूलञ्च पड्यिमानश्च पाणिभ्यां लभते सुखम् / शुक्रावृते तु शोथे वै चातिवेगो न विद्यते

śūla နာကျင်မှုနှင့် paḍyimāna ကဲ့သို့ လေးလံဖိနှိပ်သည့် မအီမသာ ခံစားချက် ရှိပြီး လက်ဖြင့် ပွတ်သပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိနှိပ်ခြင်းဖြင့် သက်သာမှု ရနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် śukra (မျိုးပွားအနှစ်) ပါဝင်သော ဖောင်းရောင်တွင် အလွန်လျင်မြန်စွာ ဆိုးရွားတက်ခြင်း မရှိပေ။

Verse 37

भुक्ते कुक्षौ रुजा जीर्णे निकृत्तिर्भवति ध्रुवम् / मूत्राप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्

အစာစားပြီးနောက် ဝမ်းဗိုက်နာ၍ မကြေသေးလျှင် ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့သော ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲမှု သေချာပေါက် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဆီးတားထား၍ ဆီးကြောင့် ဆီးအိမ် ပိတ်ဆို့လျှင် ဆီးမထွက်ခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းကားခြင်း ဖြစ်လာသည်။

Verse 38

छिद्रावृते विबन्धो ऽथ स्वस्थानं परिकृन्त ति / पतत्याशु ज्वराक्रान्तो मूर्छां च लभते नरः

ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လမ်းကြောင်းနှင့် အပေါက်များ ပိတ်ဆို့သွားလျှင် ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် တားဆီးပိတ်ကပ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့နောက် အင်အားသည် မိမိ၏ မူလနေရာကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သည်။ လူသည် အဖျားကပ်ကာ လျင်မြန်စွာ လဲကျပြီး မူးမေ့သွားတတ်သည်။

Verse 39

सकृत् पीडितमन्येन दुष्टं शुक्रं चिरात्सृजेत् / सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षणपृष्ठरुक्

အခြားအရာတစ်ခုက တစ်ကြိမ်တည်း ဖိနှိပ်ပိတ်ဆို့လိုက်သော်လည်း လူသည် အချိန်ကြာပြီးမှသာ ပျက်စီးသွားသော သုက္ကရည်ကို ထုတ်လွှတ်နိုင်တတ်သည်။ ဓာတ်အားလုံးက ဝါယု (vāyu) ကို ပိတ်ဆို့သော် တင်ပါး၊ ခြံခေါင် (groin) နှင့် ကျောတွင် နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 40

विलोमे मारुते चैव हृदयं परिपीड्यते / भ्रमो मूर्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते

မာရုတ် (vāyu) သည် ပြောင်းပြန်ဦးတည်ရာသို့ လှုပ်ရှားလာသောအခါ နှလုံးကို ဖိစီးနှိပ်စက်သည်။ ပိတ္တ (pitta) က ပရာဏ (prāṇa) ကို ပိတ်ဆို့သော် မူးဝေခြင်း၊ မူးမေ့ခြင်း၊ နာကျင်မှုနှင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ အပူတက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 41

रुजा तन्द्रा स्वरभ्रंशो दाहो व्याने तु सर्वशः / क्रमों गचेष्टाभङ्गश्च सन्तापः सहवेदनः

ဗျာန (vyāna) သည် အရပ်ရပ်မှ ထိခိုက်နှိပ်စက်ခံရသောအခါ နာကျင်မှု၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ အသံပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသံဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် လောင်ပူခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် လမ်းလျှောက်ပုံ ပျက်ယွင်းခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှု ချိုးဖောက်ကျိုးပဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်ကာ ဝေဒနာနှင့်အတူ ပူပန်ဆင်းရဲမှုလည်း ရှိသည်။

Verse 42

समान ऊष्मोपहतिः सस्वेदोपरतिः सुतृट् / दाहश्च स्यादपाने तु मले हारिद्रवर्णता

စမာန (samāna) ထိခိုက်သော် အစာချေမီးအပူ လျော့နည်းကာ ချွေးထွက်ခြင်း ရပ်တန့်ပြီး ရေငတ်မှု ပြင်းထန်သည်။ အပါန (apāna) ပျက်ယွင်းသော် လောင်ပူခြင်း ဖြစ်ကာ အညစ်အကြေးသည် နနွင်းဝါရောင်သို့ ပြောင်းလဲသည်။

Verse 43

रजोवृद्धिस्तापनञ्च तथा चानाहमेहनम् / श्लेष्मणा प्रावृते प्राणे नादः स्नोतो ऽवरोधनम्

ရဇစ် (rajas) တိုးလာသော် ကိုယ်တွင်းအပူလောင်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်တင်းကျပ်/ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဆီးရောဂါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ကဖ (kapha/śleṣman) က ပရာဏ (prāṇa) ကို ဖုံးလွှမ်းသော် ဟွမ်ဟွမ်သံ/အသံရှိုင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်တွင်းလမ်းကြောင်းများ (srotas) ပိတ်ဆို့ခြင်း ဖြစ်လာသည်။

Verse 44

ष्ठीवनञ्चैव सस्वेदश्वासनिः श्वाससंग्रहः / उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वाक्स्वरग्रहः

တံတွေး/ချွဲထွက်များခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ အသက်ရှူခက်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူတားဆီးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥဒါန (udāna) မတည်ငြိမ်သော် ကိုယ်အင်္ဂါများလေးလံ၍ အစာချင်စိတ်/အရသာ ပျောက်ကွယ်ကာ စကားနှင့်အသံ တင်းကျပ်ပျက်ယွင်းသည်။

Verse 45

बलवर्णप्रणाशश्चा पाने पर्वास्थिसंग्रहः / गुरुताङ्गेषु सर्वेषु स्थूलत्वञ्चागतं भृशम्

အားအင်နှင့် အရောင်အဆင်း ပျက်ယွင်းဆုံးရှုံးသည်။ အပာန (apāna) မတည်ငြိမ်သော် အဆစ်နှင့် အရိုးများ တင်းကျပ်ကာ ချုပ်တည်းလာပြီး ကိုယ်အင်္ဂါအားလုံး လေးလံ၍ အလွန်အမင်း ထူထဲလေးလံခြင်း ပေါ်ထွက်သည်။

Verse 46

समाने ऽतिक्रियाज्ञत्वमस्वेदो मन्दवह्निता / अपाने सकलं मूत्रं शकृतः स्यात्प्रवर्तनम्?

စမာန (samāna) ပိတ်ဆို့သော် လှုပ်ရှားမှုများလွန်ကဲ၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ ချွေးမထွက်ခြင်းနှင့် အစာချေမီး (agni) အားနည်းခြင်း ဖြစ်သည်။ အပာန (apāna) ပိတ်ဆို့သော် ဆီးနှင့် ဝမ်းကို သင့်တော်စွာ ထုတ်လွှတ်ရန် ခက်ခဲလာသည်။

Verse 47

प्राणादयस्तथान्यो ऽन्यं समाक्रान्ता यथाक्रमम्

ပရာဏနှင့် အခြားသော အသက်လေများသည် အစဉ်လိုက်အတိုင်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုး၍ အနိုင်ယူကြသည်။

Verse 48

सर्वे ऽपि विंशतिविधं विद्यादावरणञ्च यत् / हृल्लासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः

အာဝရဏ (āvaraṇa) ဟူသော တားဆီးမှုသည် စုစုပေါင်း အမျိုးနှစ်ဆယ် ရှိကြောင်း သိထားရမည်။ ၎င်း၏ လက္ခဏာများမှာ အန်ချင်ခြင်း၊ အသက်ရှူပိတ်ကျပ်ခြင်း၊ နှာစေး/နှာရည်ယိုခြင်းနှင့် ခေါင်းလေးလံတင်းကျပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 49

हृद्रोगो मुखशोषश्च प्राणेनापान आवृते / उदानेनावृते प्राणे भवेद्धै बलसंक्षयः

အပာန (apāna) ကို ပရာဏ (prāṇa) က တားဆီးထားသော် နှလုံးရောဂါနှင့် ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် ပရာဏကို ဥဒာန (udāna) က တားဆီးထားသော် ကိုယ်ခန္ဓာအင်အား လျော့နည်းပျက်စီးခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 50

विचारणेन विभजेत्सर्वमावरणं भिषक् / स्थानान्यपेक्ष्य वातानां वृर्धिहानिं च कर्मणाम्

စိစစ်သုံးသပ်ခြင်းဖြင့် ဆရာဝန်သည် အာဝရဏ အမျိုးအစားတိုင်းကို ခွဲခြားသိမြင်ရမည်။ ဝါယုတို့၏ တည်နေရာများနှင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက် တိုးတက်ခြင်း သို့မဟုတ် လျော့နည်းခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။

Verse 51

प्राणादीनाञ्च पञ्चानां पित्तमावरणं मिथः / पित्तादीनामावसतिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः

ပရာဏ စသည့် ဝါယုငါးပါးအတွင်း၌ ပိတ္တ (pitta) သည် အပြန်အလှန် အာဝရဏကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့အတူ ရောဂါပေါင်းစပ်မှုများတွင် ပိတ္တနှင့် အခြား ဒိုရှ (doṣa) တို့သည် အတူတကွ နေထိုင်၍ အချင်းချင်း ရောနှောနေကြသည်။

Verse 52

मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्राण्यपित्वनेकधा / तांल्लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्

ထို့အတူ ပိတ္တ စသည့် ဒိုရှများနှင့် ရောနှောလာသော အခြေအနေများသည် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပိုမိုရောနှောသွားသည်။ သတိရှိသော ဆရာဝန်သည် လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာသလို သက်ဆိုင်ရာအတိုင်း တစ်ခုချင်း ခွဲခြားသိမြင်ရမည်။

Verse 53

शनैः शनैश्चोपशयान्दृढानपि मुहुर्मुहुः / विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते / स्यात्तयोः पीडनाद्धनिरायुषञ्च बलस्य च

အမြဲတမ်းတည်မြဲနေသည့် ရောဂါများပင် တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါး၍ ထပ်ခါထပ်ခါ သက်သာနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် «ပရာဏ» သည် အသက်တော်ဟု ခေါ်ကြပြီး «ဥဒါန» သည် အားခွန်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုနှစ်ပါးကို ထိခိုက်နှိပ်စက်လျှင် အသက်တမ်းနှင့် အားခွန်တို့ လျော့နည်းသွားသည်။

Verse 54

आवृता वायवो ऽज्ञाता ज्ञाता वा स्थानविच्युताः / प्रयत्नेनापि दुः साध्या भवेयुर्वानुपद्रवाः

အသက်လေများ (ဝါယု) ကို တားဆီးပိတ်ဆို့ထားသော်—မသိမမြင်ဘဲဖြစ်စေ၊ သိပြီးသားဖြစ်စေ သို့သော် မိမိနေရာမှ လွဲချော်သွားလျှင်—ထိုအနှောင့်အယှက်များသည် ကြိုးစားအားထုတ်လည်း ကုသရန် ခက်ခဲလာသည်။

Verse 55

विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माग्निसदनादयः / भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षया

အနာအုံ (vidradhi)၊ လိပ်ပြာ/လိပ်ကြီးရောဂါ (ပလီဟ)၊ နှလုံးရောဂါ၊ ဝမ်းဗိုက်အဖု (ဂုလ္မ)၊ အစာချေမီး (အဂ္နိ) ကျဆင်းခြင်း စသည့်အရာများသည် ဝါယုတားဆီးနေသူတို့ကို မလျစ်လျူရှုမိလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်သည်။

Verse 56

निदानं सुश्रुत ! मया आत्रेयोक्तं समीरितम् / सर्वरोगविवेकाय नराद्यायुः प्रवृद्धये

အို သုश्रုတ! အာत्रေယက သင်ကြားထားသည့်အတိုင်း ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းနှင့် ခွဲခြားသိမြင်မှုကို ငါ ရှင်းလင်းပြောကြားပြီးပြီ။ ဤသည်မှာ ရောဂါအားလုံးကို သေချာခွဲခြားသိရန်နှင့် လူတို့အပါအဝင် သတ္တဝါတို့၏ အသက်တမ်း တိုးပွားစေရန် ဖြစ်သည်။

Verse 57

एवं विज्ञाय रोगादींश्चिकित्सामथ वै चरेत् / त्रिफला सर्वरोगघ्नी मध्वाज्यगुडसंयुता

ဤသို့ ရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်အချက်များကို သိမြင်ပြီးနောက် ကုသမှုကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ «ထရိဖလာ» ကို ပျားရည်၊ ဂျီ (ghee) နှင့် ဂုဒ် (jaggery) တို့နှင့် ပေါင်းစပ်လျှင် ရောဂါအားလုံးကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 58

सव्योषा त्रिफला वापि सर्वरोगप्रमर्दिनी / शतावरीगुडूच्यग्निविडङ्गेन युताथवा

ထရိဖလာကို စ-ဗျိုးသ (စပ်သုံးမျိုး) နှင့်ပေါင်းသောက်လျှင် ရောဂါအားလုံးကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ထရိဖလာကို ရှတဝရီ၊ ဂုဍူချီ၊ အဂ္နိ (စိတ္ရက) နှင့် ဝိဍင်္ဂ တို့နှင့်ရောစပ်သောက်နိုင်သည်။

Verse 59

शतावरी गुडूच्यग्निः शुण्ठीमूषलिका बला / पुनर्नवा च बृहती निर्गुण्डी निम्बपत्रकम्

ရှတဝရီ၊ ဂုဍူချီ၊ အဂ္နိ (စိတ္ရက)၊ ခြောက်သွေ့ဂျင်း၊ မူရှလိကာ၊ ဘလာ; ထို့ပြင် ပုနර්နဝါ၊ ဗృဟတီ၊ နိရ္ဂုဏ္ဍီ နှင့် နိမ်ရွက်တို့—ဤတို့သည် ဤကုထုံးတွင် သတ်မှတ်ထားသော ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ ဖြစ်သည်။

Verse 60

भृङ्गराजश्चामलकं वासकस्तद्रसेन वा / भाविता त्रिफला सप्तवारमेखमथापिवा

ဘೃင်္ဂရာဇ နှင့် အာမလကာ၊ ထို့ပြင် ဝာသက—သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ရည်ဖြင့် ထရိဖလာကို စိမ်နှပ်ကာ ကြိတ်ဖျော်၍ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထိုသို့ ခုနှစ်ကြိမ်—သို့မဟုတ် တစ်ကြိမ်သာပင်—ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရမည်။

Verse 61

पूर्वोक्तश्च यथालाभयुक्तैश्चूर्णञ्च मोदकः / वटिका घृततैलं वा कषायो शोषरोगनुत् / पलं पलार्धकं वापि कर्षं कर्षार्धमेव वा

အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ပစ္စည်းများကို ရရှိသမျှအတိုင်း အသုံးပြုပြီး အမှုန့်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မိုဒက (ချိုလုံး) အဖြစ်လည်းကောင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ဝဋိကာ (ဆေးလုံး) အဖြစ်၊ သို့မဟုတ် ဂှရိတ (သန့်စင်ထောပတ်) သို့မဟုတ် ဆီနှင့်ပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ် ကషာယ (ပြုတ်ရည်) အဖြစ်လည်း သုံးနိုင်သည်။ ဤဆေးသည် ရှိုးသ (ခန္ဓာကိုယ်ပျော့ယွင်းပိန်လှီရောဂါ) ကို သက်သာစေသည်။ သောက်သုံးပမာဏမှာ ၁ ပလ၊ ၁/၂ ပလ၊ ၁ ကර්ရှ၊ သို့မဟုတ် ၁/၂ ကර්ရှ ဖြစ်နိုင်သည်။