Adhyaya 162

Verse 1

ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / पाण्डुशोथनिदानञ्च शृणु सुश्रत वच्मि ते / पित्तप्रधानाः कुपिता यथोक्तैः कोपनैर्मलाः

ဓနွန္တရီက မိန့်တော်မူသည်– «အို သုश्रုတ၊ ပाण्डု (အရောင်ဖျော့/သွေးအားနည်းသကဲ့သို့) နှင့် သောထ (ဖောင်းရောင်/ရေဖောင်း) ၏ အကြောင်းရင်းကို ငါ့ထံမှ နားထောင်လော့။ စာတမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည့် လှုံ့ဆော်ကာရဏများကြောင့် ပိတ္တကို အဓိကထားသော ဒိုးရှများ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ပြင်းထန်လာသော် ဤရောဂါများ ပေါ်ပေါက်လာသည်»။

Verse 2

नत्रानिलेन बलिना क्षिप्ताक्षिप्तं यदि स्थितम् / धमनीर्दशमीः प्राप्य व्याप्नुवन्सकलां तनुम्

ထိုနေရာ၌ အလွန်အားကောင်းသော အသက်လေ (ဝါယု) ကြောင့် ထပ်ခါထပ်ခါ လှုပ်ခတ်ပစ်ခံရသော်လည်း ထိုသဘောတရားက တည်နေပါက၊ နာဍီ (လမ်းကြောင်း) ဆယ်ခုသို့ ရောက်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံးကို ပျံ့နှံ့သွားသည်။

Verse 3

त्वगसृक्छ्लेष्ममांसानि प्रदूष्यन्रसमाश्रितम् / त्वङ्मांसयोस्तु कुरुते त्वचि वर्णान् पृथग्विधान्

၎င်းသည် ရသ (rasa) အရည်ဓာတ်၌ အခြေပြု၍ အသားအရေ၊ သွေး၊ ချွဲ (ကဖ) နှင့် အသားကို ပျက်စီးစေပြီး၊ အသားအရေနှင့် အသားထဲတွင် သက်ရောက်ကာ အသားအရေပေါ်တွင် အရောင်ပြောင်းလဲမှု အမျိုးမျိုးကို သီးခြားစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 4

स्वयं हरिद्रा हारिद्रं पाण्डुत्वं तेषु चाधिकम् / यातो ऽयं प्रहतेदुग्रः स रोगस्तेन गौरवम्

ကိုယ်ခန္ဓာသည် ကိုယ်တိုင်ပင် နနွင်းရောင်ကဲ့သို့ အဝါရောင်နက်နက် ဖြစ်လာပြီး ပाण्डုသဘော (ဖျော့နုခြင်း) လည်း ပိုမိုထင်ရှားလာသည်။ ဤပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသော ရောဂါသည် ဝင်ရောက်ထိခိုက်လာသောအခါ၊ ထိုရောဂါကြောင့် ကိုယ်လက်လေးလံခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 5

धातूनां स्पर्शशैथिल्यमामजश्च गुणक्षयः / ततो ऽल्परक्तमेदो ऽस्थिनिः सारः स्याच्छ्लथेन्द्रियः

ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဓာတ်တစ်ရပ်ချင်းစီတွင် ထိတွေ့မှုလျော့ရဲ၍ ပျော့ဖျော့လာကာ၊ အာမ (မကြေသေးသော အဆိပ်သဘောကျန်ရစ်မှု) ကြောင့် ဂုဏ်သတ္တိများလည်း လျော့နည်းသည်။ ထို့ကြောင့် သွေးနည်း၊ အဆီလျော့၊ အရိုး၏ အနှစ်သာရပျက်ကွက်၍ အာရုံအင်္ဂါများ ပျော့ယိုင်အားနည်းလာသည်။

Verse 6

शीर्यमाणैरिवाङ्गैस्तु द्रवता हृदयेन च / शूलोक्षिकूटवदने स्तैमित्यं तत्र लालया

အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသည် ပျက်ယွင်း၍ ချွတ်ယွင်းသွားသကဲ့သို့ ခံစားရပြီး၊ နှလုံးလည်း ရည်ပျော်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ မျက်စိ၊ ခေါင်းဘေး (တံတား) နှင့် မျက်နှာတွင် နာကျင်မှုရှိကာ၊ ထိုနေရာ၌ မောင့်မိုက်တင်းကျပ်မှု (ထုံထိုင်းခြင်း) ပေါ်လာပြီး တံတွေးအလွန်ထွက်သည်။

Verse 7

हीनतृट् शिशिरद्वेषी शीर्णलोभो हतानलः / मन्दशक्तिर्ज्वरी श्वासी कर्णशूली तथा भ्रमी

ရေငတ်မှုလျော့နည်း၍ အအေးကို မုန်းတီးကာ၊ အစာစားချင်စိတ်ပျက်သွားပြီး အစာချေမီး (အဂ္နိ) လည်း အားနည်းသည်။ အင်အားမန့်၍ ဖျားနာခြင်းနှင့် အသက်ရှူမဝခြင်းရှိကာ၊ နားနာခြင်းနှင့် မူးဝေခြင်းလည်း ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 8

स पञ्चधा पृथग्दोषैः समस्तैर्मृत्तिकादनात् / प्राग्रूपमस्य हृदयस्पन्दनं रूक्षता त्वचि

ဒို့ရှများသည် ငါးမျိုးအဖြစ် သီးခြားလည်းကောင်း စုပေါင်းလည်းကောင်း လှုပ်ရှားပျက်ကွက်လာသောအခါ—ဥပမာ မြေ/ကလေးကို စားသုံးခြင်းကြောင့်—၎င်း၏ အစောပိုင်းလက္ခဏာမှာ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်းနှင့် အသားအရေခြောက်သွေ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 9

अरुचिः पीतमूत्रत्वं स्वेदाभावो ऽल्पमृत्रता / मेदः समानिलात्तत्र गाढरुक्क्लेदगात्रता

အရသာမခံနိုင်၍ အစာမစားချင်ခြင်း၊ ဆီးအဝါရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ချွေးမထွက်ခြင်းနှင့် ဆီးနည်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လေဒို့ရှ (ဝါတ) ပူးပေါင်းလှုပ်ရှား၍ ချို့ယွင်းသဖြင့် အဆီဓာတ် ထိခိုက်ကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံး နာကျင်လေးလံ၍ စိုစွတ်ကပ်ကပ် ဖြစ်လာသည်။

Verse 10

कृष्णेक्षणं कृष्णशिरानखविण्मूत्रनेत्रता / शोथो नासास्यवैरस्यं विट्शोषः पार्श्वमूर्छना

ဝါတ (vāta) အာဏာကြီးလာသော် မျက်စိမဲမှောင်၍ ခေါင်း၊ သွေးကြော၊ လက်သည်း၊ မစင်၊ ဆီးနှင့် မျက်မြင်တောင် မဲညိုသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဖောင်းရောင်လာ၍ နှာခေါင်းနှင့် ပါးစပ်တွင် မနှစ်သက်ဖွယ် အရသာပျက်ကွက်သည်။ မစင်ခြောက်ကပ်၍ ဘေးဖက်နာကျင်ကာ မူးလဲတတ်သည်။

Verse 11

पित्ते हरितपित्ताभः शिरादिषु ज्वरस्तमः / तृट्शोषमूर्छादौर्गन्ध्यं शीतेच्छा कटुवक्रता

ပိတ္တ (pitta) အာဏာကြီးလာသော် အဝါစိမ်းရောင် သည်းရည်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလာသည်။ ခေါင်းနှင့် ဆက်စပ်ရာများတွင် ဖျားနာခြင်းနှင့် မှောင်မိုက်စိတ်ရှုပ်ထွေးမှု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ရေငတ်ခြင်း၊ ခြောက်ကပ်ခြင်း၊ မူးလဲခြင်းနှင့် အနံ့ဆိုးရှိလာ၍ အအေးကို တောင့်တကာ ပါးစပ်တွင် ခါးသက်၍ လွဲကွာသော အရသာ ဖြစ်သည်။

Verse 12

विड्भेदश्चाम्लको दाहः कफाच्च हृदयार्द्रता / तन्द्रा लवणवक्रत्वं रोमहर्षः स्वरक्षयः

ဝမ်းလျှောခြင်း၊ အချဉ်တက်/အက်ဆစ်ဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်နှင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဖ (kapha) အာဏာကြီးလာသော် နှလုံးအနီးတွင် လေးလံစိုစွတ်၍ ဖိနှိပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ ဆားငန်အရသာပျက်ကွက်ခြင်း၊ အမွှေးထောင်ခြင်းနှင့် အသံအားနည်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 13

काशश्छर्दिश्च निचयान्नष्टलिङ्गो ऽतिदुः सहः / उत्कृष्टेनिलपित्ताभ्या कटुर्वा मधुरः कफः

ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် အန်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဒုရှ (doṣa) စုပုံလာခြင်းကြောင့် လက္ခဏာအမှတ်အသားများ မထင်ရှားတော့ဘဲ အလွန်ခံရခက်သော အခြေအနေ ဖြစ်လာသည်။ ဝါတနှင့် ပိတ္တ ပြင်းထန်စွာ တက်လာသော် ကဖသည် တခါတရံ စပ်သော သဘော သို့မဟုတ် တခါတရံ ချိုသော သဘောဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။

Verse 14

दूषयित्वा वसादींश्च रौक्ष्याद्रक्तविमोक्षणम् / स्रोतसां संक्षयं कुर्यादनुरुध्य च पूर्ववत्

ဝဆာ (အဆီ) နှင့် ဆက်စပ်သော ဓာတ်များကို ပျက်စီးစေပြီး၊ ခြောက်ကပ်မှုကြောင့် သွေးအားလျော့ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးယိုစီးခြင်း ဖြစ်လာကာ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ စရိုတစ် (srotas) လမ်းကြောင်းများကို လျော့ပါးပျက်ယွင်းစေသည်။ ထိုရောဂါသည် ယခင်ဖော်ပြသကဲ့သို့ တူညီသော လမ်းစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 15

पाण्डुरोगेक्षयेजाते नाभिपादास्यमेहनम् / पुरीषं कृमिवन्मुञ्चेद्भिन्नं सास्त्रं कफान्वितम्

ပဏ္ဍု (pāṇḍu) ရောဂါရှိသူတွင် ချွတ်ယွင်းပျက်စီးမှု (kṣaya) ဖြစ်လာသော် ဗိုက်ခလုတ် (နာဘိ)၊ ခြေထောက်၊ ပါးစပ်နှင့် ဆီးလမ်းကြောင်းတို့ နာကျင်ထိခိုက်သည်။ ဝမ်းသည် ပိုးများပြည့်သကဲ့သို့ ရေပါး၍ သွေးရောကာ ကဖ (kapha) ပါဝင်လျက် ထွက်လာသည်။

Verse 16

यः पित्तरोगी सेवेत पित्तलं तस्य कामलम् / कोष्ठशा खोद्गतं पित्तं दग्ध्वासृङ्मांसमाहरेत्

ပဏ္ဍု-ရောဂါ (pāṇḍu-roga) ခံစားသူက ပိတ္တကိုတိုးစေသော အရာများ (pittala) ကို ဆောင်ရွက်သုံးစွဲလျှင် ကာမလာ (kāmalā) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အူအတွင်း (koṣṭha) မှ ပိတ္တတက်လာ၍ သွေးနှင့် အသားကို လောင်ကျွမ်းစေကာ အန္တရာယ်ကြီးစေသည်။

Verse 17

हारिद्रमूत्रनेत्रत्वं मुखं रक्तं शकृत्तथा / दाही विपाकतृष्णावान् भेकाभो दुर्बलेन्द्रियः

သူ၏ ဆီးနှင့် မျက်လုံးတို့ အဝါရောင်သို့ ပြောင်းလဲပြီး၊ မျက်နှာနီမြန်းကာ ဝမ်းလည်း မမှန်ကန်တော့သည်။ ကိုယ်တွင်းလောင်ကျွမ်းမှုနှင့် အစာချေမကောင်းခြင်းကြောင့် ပူလောင်ကာ ရေငတ်ပြင်းထန်၍ နှိပ်စက်ခံရသည်။ ဖားကဲ့သို့ မြင်ရပြီး အာရုံအင်္ဂါများ အားနည်းလာသည်။

Verse 18

भवेत्पित्तानुगः शोथः पाण्डुरोगावृतस्य च / उपेक्षया च शोथाद्याः सकृच्छ्राः कुम्भकामलाः

ပဏ္ဍု (pāṇḍu) ရောဂါက ဖုံးလွှမ်းထားသူတွင် ပိတ္တ (pitta) နောက်လိုက်သော ဖောရောင် (śotha) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုဖောရောင်နှင့် ဆက်စပ်ရောဂါများကို မလျစ်လျူရှုဘဲ မကုသလျှင် ကုသရန်ခက်ခဲလာပြီး ကုမ္ဘ-ကာမလာ (kumbha-kāmalā) ဟူသော ပြင်းထန်သော အဝါရောင်ရောဂါသို့ တိုးတက်သွားသည်။

Verse 19

हरितश्यामपित्तत्वे पाण्डुरोगो यदा भवेत् / वातपित्ते भ्रमस्तृष्णा स्त्रीषु हर्षो मृदुज्वरः

ပိတ္တ (pitta) သည် အစိမ်းရင့်နှင့် အမဲရင့်သို့ ပြောင်းလဲလာသောအခါ ပဏ္ဍု (pāṇḍu) ရောဂါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဝါတ (vāta) နှင့် ပိတ္တ ပေါင်းစပ်သော ရောဂါတွင် မူးဝေခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ မိန်းမများအပေါ် ကာမစိတ်လှုပ်ရှားမှု တိုးလာခြင်းနှင့် အပူနည်းသော ဖျားနာခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 20

तन्द्रा वा चानलभ्रंशस्तं वदन्ति हलीमकम् / आलस्यञ्चातिभवति तेषां पूर्वमुपद्रवः

အိပ်ငိုက်ခြင်းနှင့် အစာချေမီး (အဂ္နိ) ကျဆင်းပျက်ယွင်းလာသောအခါ ထိုအခြေအနေကို «ဟလီမက» ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့နောက် ပျင်းရိထိုင်းမှိုင်းမှု အလွန်တိုးပွားလာပြီး ထိုသူတို့အတွက် ဤအရာများသည် ရောဂါမတိုင်မီ ပေါ်လာသော အနှောင့်အယှက်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။

Verse 21

शोथः प्रधानः कथितः स एवातो निगद्यते / पित्तरक्तकफान्वायुर्दुष्टो दुष्टान्बहिः शिराः

ဖောင်းရောင်ခြင်း (śotha) ကို အဓိကလက္ခဏာဟု ကြေညာထားသဖြင့် ယခု ဖော်ပြမည်။ ပိတ္တ၊ သွေး (ရက္တ) နှင့် ကဖ တို့နှင့် တွဲဖက်သော ဝါယု ပျက်ယွင်းလာသောအခါ အပြင်ဘက် သွေးကြော/ချန်နယ်များ (śirā) ကိုပါ ပျက်ယွင်းစေသည်။

Verse 22

नीत्वा रुद्धगतिस्तैर्हि कुर्यात्त्वङ्मांससंश्रयम् / उत्सेधं संहतं शोथं तमाहुर्निचयादतः

အကြောင်းကိစ္စများသည် ခန္ဓာကိုယ်လမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့၍ လှုပ်ရှားမှုကို တားဆီးသော်၊ ၎င်းတို့သည် အရေပြားနှင့် အသားအတွင်း တည်နေကာ တင်းကျပ်၍ မြင့်တက်သော ဖောင်းရောင်ကို ဖြစ်စေသည်။ ထိုကဲ့သို့ စုပေါင်းတင်းကျပ်သော ဖောင်းရောင်ကို ထို့ကြောင့် «နိချယ» (စုဆည်းဖောင်းရောင်) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 23

सर्वहेतुविशषैस्तु रूपभेदान्नवात्मकम् / दोषैः पृथग्विधैः सर्वैरभिघाताद्विषादपि

အကြောင်းရင်းအထူးများစွာနှင့် ပေါ်လွင်ပုံသဏ္ဌာန်ကွဲပြားမှုကြောင့် ဖောင်းရောင်ခြင်းကို ကိုးမျိုးသဘောတရားရှိသည်ဟု သိကြသည်—ဒိုးရှ (doṣa) မျိုးစုံမှလည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစည်းပုံကွဲပြားမှုအားလုံးမှလည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာနှင့် အဆိပ်သင့်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 24

तदेव नीयमानन्तु सर्वाङ्गे कामजम्भवेत् / पृथून्नताग्रग्रथितैर्विशेषैश्च त्रिधा विदुः

ဖောင်းရောင်ခြင်းတစ်မျိုးတည်းပင် ကိုယ်တစ်လုံးလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားလျှင် «ကာမဇ» (ကိုယ်လုံးလုံးဖောင်းရောင်) ဟု ဖြစ်လာသည်။ ထူးခြားလက္ခဏာများဖြစ်သော ကျယ်ပြန့်ခြင်း၊ မြင့်တက်ခြင်းနှင့် အဖုအထစ်/ချည်ကွက်ကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းတို့အရ ၎င်းကို သုံးမျိုးဟု သိကြသည်။

Verse 25

सामान्यहेतुः शोथानां दोषजातो विशेषतः / व्याधिः कर्मोपवासादिक्षीणस्य भवति द्रुतम्

ဖောင်းရောဂါ (śotha) ၏ အထွေထွေ အကြောင်းရင်းမှာ ကိုယ်ခန္ဓာဒို့ရှ (doṣa) များ ချို့ယွင်းပျက်ကွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အလုပ်ပင်ပန်းလွန်ကဲခြင်း၊ အစာရှောင်ခြင်း စသည့် အားနည်းစေသော အကျင့်များကြောင့် ခန္ဓာအားလျော့သူတွင် ရောဂါသည် လျင်မြန်စွာ ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 26

अतिमात्रं यदासेवेद्गुरुमत्यन्तशीतलम् / लवणक्षारतीक्ष्णाम्लशाकाम्बुस्वप्नजागरम्

အလွန်အကျွံ အလေးအစာများနှင့် အလွန်အမင်း အေးမြသောအရာများကို စားသုံးလျှင်၊ ထို့ပြင် ဆား၊ အယ်လ်ကလီ၊ စပ်ပြင်း၊ ချဉ်သောအရာများ၊ အရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ ရေကို အလွန်များစွာ သောက်ခြင်း၊ အိပ်ရေးမမှန်ခြင်း—အိပ်လွန်ခြင်းနှင့် မအိပ်ဘဲ နိုးနေခြင်း—တို့သည် ရောဂါကို ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။

Verse 27

रोधो वेगस्य वल्लूरमजीर्णश्रममैथुनम् / पच्यते मार्गगमनं यानेन क्षोभिणापि वा

ကိုယ်ခန္ဓာ၏ သဘာဝအရေးတော်ပုံ (urge) များကို တားဆီးခြင်း၊ အခြောက်သား စားခြင်း၊ အစာမကြေခြင်း၊ ပင်ပန်းအားထုတ်ခြင်း၊ လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ လမ်းခရီးသွားခြင်း—လမ်းလျှောက်ဖြစ်စေ လှုပ်ခတ်ကာ စိတ်ကိုနှိုးဆော်သော ယာဉ်ဖြင့်ဖြစ်စေ—ဤအကြောင်းများက ရောဂါကို ပိုမို “ချက်ကာ” တိုးပွားစေသည်။

Verse 28

श्वासकासातिसारार्शोजठरप्रदरज्वराः / विष्टम्भालस्यकच्छर्दिहिक्कापाण्डुविसर्पकम्

အချို့သည် အပေါ်ပိုင်းတွင် ဖောင်းစေသည်၊ အချို့သည် အောက်ပိုင်း ဆီးအိမ်ဒေသတွင် ဖြစ်စေသည်၊ အလယ်၌ တည်သောအရာများသည် အလယ်ပိုင်းတွင် ဖြစ်စေသည်။ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံးသို့ ပျံ့နှံ့လျှင် “ကိုယ်လုံးဖောင်း” ဟု ခေါ်ပြီး၊ နေရာအနှံ့ ပြန့်လျှင် “အနှံ့အပြားဖောင်း” ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် တည်ရာအလိုက် အပြင်သို့လည်း အတွင်းသို့လည်း ရွေ့လျားနိုင်သည်။

Verse 29

ऊर्ध्वशोथमधो बस्तौ मध्ये कुर्वन्ति मध्यगाः / सर्वाङ्गगः सर्वगतः प्रत्यप्रत्यगेति तदाश्रयः

အလယ်ဒေသကို လှုပ်ရှားသွားလာသောအရာများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် ဖောင်းစေပြီး၊ အောက်ပိုင်းတွင် ဆီးအိမ်ရောဂါများကို ဖြစ်စေကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အလယ်ပိုင်းကိုလည်း ထိခိုက်စေသည်။ ထိုသိမ်မွေ့သော သဘောတရားသည် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံးကို လွှမ်းမိုး၍ နေရာအနှံ့ ရှိနေပြီး၊ အပြင်သို့လည်း အတွင်းသို့လည်း ရွေ့လျားသည်ဟု ဆိုကြသည်—ကိုယ်ခန္ဓာ အားထားရာ အထောက်အကူ ဖြစ်၏။

Verse 30

तत्पूर्वरूपं क्षवथुः शिरायामङ्गगौरवम् / वाताच्छोथश्चलो रूक्षः खररोमारुणो ऽसितः

အရင်လက္ခဏာများမှာ နှာချေခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်နာခြင်းနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါများလေးလံခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဝါတာ(လေဓာတ်) မညီမညာဖြစ်သဖြင့် မတည်ငြိမ်၍ ခြောက်သွေ့သော ဖောင်းအုံမှု ပေါ်လာကာ အမွှေးတက်၍ နီညိုမဲရောင် ထင်ရှားသည်။

Verse 31

शङ्खबस्त्यन्त्रशोफर्तिमेदोभेदाः प्रसुप्तिता / वातोत्तानः क्लमः शीघ्रमुन्नमेत्पीडितां तनुम्

နားခေါင်းဘက်(တံတား)၊ ဆီးအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းတို့တွင် ဖောင်းအုံနာကျင်မှုရှိပြီး၊ အဆီအလွှာများတွင် ခွဲထွက်သကဲ့သို့ နာကျင်မှု ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် ထုံကျင်၍ မောပန်းနွမ်းနယ်သည်။ ဝါတာ အပေါ်သို့တက်လာသောအခါ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ပေါ်လာပြီး ဒုက္ခခံရသောကိုယ်ခန္ဓာသည် လျင်မြန်စွာ ဆင်းရဲကျပ်တည်းသို့ တွန်းပို့ခံရသည်။

Verse 32

सिग्धस्तु मर्दनैः शाम्येद्रात्रावल्पो दिवा महान् / त्वक्सर्षपविलिप्ते च तस्मिंश्चिमिचिमायते

«စိဂ္ဓ» ဟုခေါ်သောရောဂါသည် နှိပ်နယ်ခြင်းဖြင့် သက်သာသည်။ ညတွင် ပေါ့ပါးသော်လည်း နေ့တွင် ပြင်းထန်သည်။ ထို့ပြင် အရေပြားကို မုန်ညင်းဖြင့် လိမ်းလျှင် ထိုနေရာ၌ စူးစူးယားယား တုန်တုန်လှုပ်လှုပ် ခံစားရသည်။

Verse 33

पीतरक्तासिंताभासः पित्तजातश्च शोषकृत् / शीघ्रं नासौ वा प्रशमेन्मध्ये प्राग्दहते तनुम्

အဝါနီရောင် ထင်ရှားပြီး ပိတ္တ(သည်းရည်) မှ ဖြစ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို ခြောက်သွေ့ပိန်လှုပ်စေသည်။ ၎င်းသည် လျင်မြန်စွာ မပျောက်ကင်းဘဲ၊ အတွင်းမှ ကိုယ်ကို မီးလောင်သကဲ့သို့ အလယ်ဗဟိုမှ လောင်ကျွမ်းစေသည်။

Verse 34

सतृट्दाहज्वरस्वेदो भ्रमक्लोदमदभ्रमाः / साभिलाषी शकृद्भेदो गन्धः स्पर्शसहो मृदुः

ရေငတ်ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်းနှင့် ချွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မူးဝေခြင်း၊ စိုစွတ်ကပ်ကပ်ဖြစ်ခြင်း၊ မူးယစ်သကဲ့သို့ မောဟမူးဝေခြင်းနှင့် ခေါင်းမူးလှည့်လည်ခြင်းတို့လည်း ရှိသည်။ စားချင်တပ်မက်မှု၊ ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်လာပြီး ကိုယ်မှ အနံ့ထွက်ကာ ထိတွေ့ခံစားမှုသည် သည်းခံနိုင်သလို (မထိခိုက်လွယ်) ဖြစ်၍ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပျော့နူးသကဲ့သို့ ခံစားရသည်။

Verse 35

कण्डूमान्पाण्डुरोमा त्वक्कठिनः शीतलो गुरुः / स्निग्धःश्लक्ष्णः स्थिरः शूलो निद्राच्छर्द्यग्निमान्द्यकृत्

သူသည် ယားယံဝေဒနာခံရ၍ ကိုယ်ခန္ဓာအမွှေးအမျှင်များ ဖြူဖျော့လာသည်။ အသားအရေတင်းကျပ်ခဲလာပြီး အေးမြ၍ လေးလံသကဲ့သို့ခံစားရသည်။ အဆီပြန်သော်လည်း ချောမွေ့ကာ တည်ငြိမ်တင်းမာ၍ နာကျင်ပြီး အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ အန်ခြင်းနှင့် အစာချေမီးအားနည်းခြင်းတို့ ဖြစ်စေသည်။

Verse 36

आघातेन च शस्त्रादिच्छेदभेदक्षतादिभिः / हिमानिलैर्दध्यनिलैर्भल्लातकपिकच्छजैः

သူတို့သည် ထိုးနှက်ခြင်းနှင့် လက်နက်တို့ကြောင့်—ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ခွဲခြမ်းခြင်း၊ ဒဏ်ရာရခြင်းတို့ဖြင့်—ဒုက္ခရောက်ကြသည်။ ထို့ပြင် ရေခဲကဲ့သို့အေးသောလေ၊ ကြမ်းတမ်းသောလေတိုးများနှင့် ဘ္ဟလ္လာတက (marking-nut) သို့မဟုတ် ကပိကစ္ဆု (cowhage) ၏ စူးရှသောအမွှေးများကဲ့သို့ ယားယံစေသောအရာများကြောင့်လည်း နှိပ်စက်ခံရသည်။

Verse 37

रसैः शुष्कैश्च संस्पर्शाच्छ्वयथुः स्याद्विसर्पवान् / भृशोष्मा लोहिताभासः प्रायशः पित्तलक्षणः

အရည်များနှင့် ခြောက်သွေ့သောအရာများ ထိတွေ့မိခြင်းကြောင့် ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့် ပျံ့နှံ့သွားသောအနာ (visarpa) ဖြစ်နိုင်သည်။ အပူပြင်းထန်၍ အနီရောင်တောက်ပကာ အများအားဖြင့် ပိတ္တ (pitta) လက္ခဏာများနှင့် ကိုက်ညီသည်။

Verse 38

विषजः सविषप्राणिपरिसर्पणमूत्रणात् / दंष्ट्रादन्तनखाघातादविषप्राणिनामपि

အဆိပ်သည် အဆိပ်ရှိသော လှုပ်ရှားလျှောက်လှမ်းသတ္တဝါများ၏ ဆီးနှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် အဆိပ်မရှိသော သတ္တဝါများပင် ဖြစ်စေကာမူ ချွန်မြသော အစွယ်၊ သွား သို့မဟုတ် လက်သည်းတို့၏ ထိုးနှက်မှုကြောင့်လည်း အဆိပ်ဒဏ်ကဲ့သို့ ထိခိုက်နိုင်သည်။

Verse 39

विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्तुसंङ्करात् / विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात्

အဆိပ်ဒဏ် (သို့) အန္တရာယ်ရှိသော အညစ်အကြေးပေါင်းစည်းမှုသည် မသန့်ရှင်းသောအရာများ ရောနှောခြင်း—အညစ်အကြေး၊ မစင်၊ ဆီး၊ သုက်ရည်တို့ကြောင့် မလျော်ကန်သောအရာများ—မှ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အဆိပ်ပင်များကို ထိတွေ့လာသောလေကို ထိမိခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ပေါင်းစပ်အဆိပ် (gara) သို့မဟုတ် အဆိပ်မှုန့်များကို ပေးသုံးခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 40

मृदुश्चलो ऽवलम्बी च शीघ्रो दाहरुजाकरः / नवो ऽनुपद्रवः शोथः साध्यो ऽसाध्यः पुरेरितः

နူးညံ့၍ ရွေ့လျားနိုင်ကာ ချိတ်ဆွဲသလိုကျနေပြီး လျင်မြန်စွာပေါ်လာ၍ ပူလောင်နာကျင်စေသော ဖောင်းရောင်သည် အသစ်ဖြစ်၍ အနှောင့်အယှက်မရှိလျှင် ကုသနိုင်သည်ဟုဆိုကြသည်။ သို့သော် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းပိုင်း (pura) တွင်တည်သော အကြောင်းရောဂါက မောင်းနှင်လာလျှင် မကုသနိုင်ဟုသတ်မှတ်သည်။