Adhyaya 102
Vānaprastha-Dharma: Forest Discipline, Vows, Seasonal Tapas, and Equanimity
Ācāra-khaṇḍa ၏ āśrama သင်ကြားမှုကို ဆက်လက်၍ ယာဇ္ဉဝလ္က്യက Vānaprastha အဆင့်ကို ရှင်းပြသည်။ မိမိဇနီးကို သားများထံ အပ်နှံပြီး (သို့မဟုတ် ဇနီးနှင့်အတူ) အိမ်ထောင်ဘဝမှ တရားဝင် ထွက်ခွာခြင်းကို ဆိုသည်။ ဤအခန်းတွင် ဝေဒဗဟိုပြု တောဘဝစည်းကမ်းကို ချမှတ်ကာ သန့်ရှင်းမီးများ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်း၊ သည်းခံခြင်း၊ လယ်မထွန်ဘဲ ရရှိသော အစာဖြင့် အသက်မွေးခြင်းနှင့် Deva၊ Pitṛ၊ ဧည့်သည်တို့ကို ဂုဏ်ပြုခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ ဆံပင်ချည်ကပ်၊ မုတ်ဆိတ်ထားခြင်း၊ သုံးစန္ဓျာ ရေချိုးခြင်း၊ လက်ဆောင်မယူခြင်း၊ လိုအပ်သမျှကို တိုင်းတာကောက်ယူခြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် Āśvayuja တွင် ပြုပြင်အစားအစာ စွန့်ခြင်း၊ အနည်းငယ်သာ စားခြင်း (dantolūkhalika စံ)၊ Cāndrāyaṇa လိုက်နာခြင်း၊ မြေပြင်ပေါ် အိပ်ခြင်းနှင့် ရာသီတပသ (နွေတွင် pañcāgni၊ မိုးတွင် sthāṇḍila ပေါ်နားခြင်း၊ ဆောင်းတွင် စိုစွတ်အဝတ်နှင့် ယောဂ) ကို ညွှန်ကြားသည်။ နိဂုံးတွင် ထိခိုက်ခံရသော်လည်းကောင်း ချီးမြှောက်ခံရသော်လည်းကောင်း စိတ်တည်ငြိမ်၍ အမျက်မထွက်ဘဲ နေရန် သင်ကြားကာ နောက်တစ်ဆင့် လွတ်မြောက်ရေးအတွက် စိတ်ပိုင်းအခြေခံကို တည်ဆောက်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
नामैकोत्तरशततमो ऽध्यायः याज्ञवल्क्य उवाच / वानप्रस्थाश्रमं वक्ष्ये तच्छृण्वन्तु महर्षयः / पुत्रेषु भार्यां निः क्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा
ယာဇ္ဉဝလ్కျက ဆိုသည်– “ဝါနပရස්ထ (တောနေအာရှရမ်) ၏ စည်းကမ်းကို ငါရှင်းပြမည်၊ မဟာရိရှီတို့ နားထောင်ကြပါစေ။ မိမိ၏ ဇနီးကို သားတို့ထံ အပ်နှံထားပြီး တောသို့ ထွက်ခွာရမည်—တစ်ယောက်တည်းဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ဇနီးနှင့်အတူဖြစ်စေ”။
Verse 2
वानप्रस्थो ब्रह्मचारी साग्निः सोपासनः क्षमी / अफालकृष्टेनाग्नींश्च पितृदेवातिथींस्तथा
ဝါနပရස්ထနှင့် ဗြဟ္မစာရီသည် သန့်ရှင်းသော မီးများကို ထိန်းသိမ်း၍ အုပာသနာ (ဝတ်ပြုခြင်း) တွင် တည်ကြည်ကာ သည်းခံရမည်။ ထွန်ယက်မစိုက်ပျိုးဘဲ ရရှိသော အစာဖြင့် မီးများကို သင့်တော်စွာ ထောက်ပံ့ပြီး၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) များ၊ ဒေဝ (Devas) များနှင့် ဧည့်သည်တို့ကိုလည်း လေးစားကာ ဧည့်ခံရမည်။
Verse 3
भृत्यांस्तु तर्पयेच्छ्मश्रुजटालोमभृदात्मवान् / दान्तस्त्रिषवणस्नायी निवृत्तश्च प्रतिग्रहात्
အတ္တကိုထိန်းချုပ်သော ယောဂီသည် မုတ်ဆိတ်၊ ဆံပင်ချည်ကပ် (ဇဋာ) နှင့် ကိုယ်အမွှေးတို့ကို တပသ္ယာ၏ လက္ခဏာအဖြစ် ထားကာ မိမိအပေါ်မူတည်သူများနှင့် အလုပ်သမား/ကျွန်များကို သင့်တော်စွာ ကျေနပ်အောင် ပြုစေ။ သည်းခံသိက္ခာရှိ၍ သုံးဆန်ဓျာတွင် ရေချိုးကာ လက်ဆောင်လက်ခံခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်စေ။
Verse 4
स्वाध्यायवान्ध्यानशीलः सर्वभूतहित रतः (तिः) / अह्नो मासस्य मध्ये वा कुर्याद्वार्थपरिग्रहम्
သဗ္ဗဓမ္မကို ကိုယ်တိုင်လေ့လာသည့် စွဝါဓျာယရှိ၍ ဓျာနကိုချစ်မြတ်နိုးကာ သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးကို နှစ်သက်သူသည် လိုအပ်သမျှ အာဟာရ/ပစ္စည်း (သို့) ဓနကို ဓမ္မအတိုင်း စုဆောင်းလက်ခံခြင်းကို နေ့လယ်အချိန် သို့မဟုတ် လအလယ်တွင် ပြုလုပ်သင့်သည်။
Verse 5
कृतं त्यजेदाश्वयुजे युञ्जेत्कालं व्रतादिना / पक्षे मासे थवाश्नीयाद्दन्तोलूखलिको भवेत्
အာရှ္ဝယုဇ (Āśvayuja) လတွင် ‘ကృత’ ဟူသော ပြင်ဆင်ပြီး/ပြုပြင်ထားသော အစားအစာကို စွန့်လွှတ်၍ ဝရတ (အဓိဋ္ဌာန်) စသည့် စည်းကမ်းတရားများဖြင့် အချိန်ကို အသုံးချစေ။ တစ်ပတ်ခွဲ (ပက္ခ) သို့မဟုတ် တစ်လပတ်လုံး အနည်းငယ်သာ စားသုံးစေကာ ထိုသို့ဖြင့် ‘ဒန္တောလူခလိက’—သွားဖြင့်သာ ကြိတ်စားရသော ရိုးရှင်းသည့် အာဟာရဖြင့် နေသူ—ကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။
Verse 6
चान्द्रायणी स्वपेद्भूमौ कर्म कुर्यात्फलादिना / ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः
ချန်ဒြာယဏ (Cāndrāyaṇa) လဝရတကို စောင့်ထိန်းသူသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်စက်၍ သတ်မှတ်ထားသော ကర్మ/ပူဇာအခမ်းအနားများကို သစ်သီး စသည့် အာဟာရဖြင့်သာ အားထားကာ ပြုလုပ်စေ။ နွေရာသီတွင် မီးငါးပုံအလယ်၌ ရပ်တည်သည့် တပသ္ယာကို ကျင့်စေပြီး မိုးရာသီတွင် စ្ថဏ္ဍိလ (sthāṇḍila) ဟူသော မြေဗေဒိကာအလွတ်ပေါ်၌ လဲလျောင်းစေ။
Verse 7
आर्द्रवासास्तु हेमन्ते योगाभ्यासाद्दिनं नयेत् / यः कण्टकैर्वितुदति चन्दनैर्यश्च लिम्पति / अक्रुद्धः परितुष्टश्च समस्तस्य च तस्य च
ဟေမန္တ (ဆောင်း) ရာသီတွင် စိုစွတ်သော အဝတ်အစားဝတ်ကာ တစ်နေ့တာကို ယောဂလေ့ကျင့်မှုဖြင့် ဖြတ်သန်းစေ။ ဆူးဖြင့် ထိုးနာစေသူနှင့် စန္ဒနကပ်လိမ်းပေးသူ—ထိုနှစ်ဦးနှင့် အားလုံးအပေါ်တူညီစွာ—သူသည် အမျက်မထွက်ဘဲ စိတ်ကျေနပ်တည်ငြိမ်နေ၏။
Frequently Asked Questions
It indicates a reduced-violence, low-attachment livelihood: living on naturally available forest produce (fruits, roots, gleanings) rather than agriculture-driven accumulation, aligning sustenance with tapas and non-possessiveness while still maintaining sacrificial duties.
Cāndrāyaṇa is a regulated lunar-discipline of intake and restraint used to purify body and mind, strengthen self-control, and support ritual steadiness; here it functions as a structured bridge from household abundance to ascetic simplicity.