Adhyaya 38
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology (Bhūr–Antarikṣa–Dyu)
ဤအဓ್ಯಾಯသည် စူတားဦးဆောင်သော ဝတ္ထုတင်ပြမှုဖြင့် မနွန္တရ လောဂစ်နှင့် ကမ္ဘာဗေဒ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုမှုကို အခြေခံသည်။ Vaivasvata မနု စက်ဝန်းအတွင်းတွင် ဆွေးနွေးချက်ကို တည်နေရာချပြီး Marīci–Kaśyapa မျိုးရိုးဆက်စပ်မှုမှ ဒေဝအုပ်စုများနှင့် ပရမရ္ဓိများ ပေါ်ပေါက်လာပုံကို ဖော်ပြသည်။ Āditya, Vasu, Rudra, Sādhya, Viśvedevas, Marut စသည့် ဒေဝစုကြီးများကို ရေတွက်ကာ အချို့ကို Kaśyapa ၏ သားစဉ်မြေးဆက်နှင့် ချိတ်ဆက်ပြီး အချို့ကို Dharma ၏ သားများနှင့် ဆက်စပ်သဖြင့် မျိုးရိုးဗေဒနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်အလိုက် ခွဲခြားမှုကို ပေါင်းစည်းထားသည်။ ထို့နောက် မနွန္တရတိုင်းရှိ Indra များသည် သဘောသဘာဝတူညီ၍ tapas, tejas, buddhi, bala, śruta တို့ဖြင့် လောကများကို ထိန်းသိမ်းကြောင်း ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် လောကသုံးပါးကို ကာလအမျိုးအစား (bhūta/bhavat/bhavya) အဖြစ်လည်းကောင်း Bhūr–Antarikṣa–Dyu/Div ဟူသော နာမများအဖြစ်လည်းကောင်း ရှင်းပြပြီး “Bhūr” ကို bhū (ရှိခြင်း) အမြစ်မှ ဆင်းသက်ကြောင်း၊ Brahmā ၏ မူလအသံထွက် (vyāhṛti) သည် အမည်ပေးခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာတည်ရှိမှုကို တည်ငြိမ်စေကြောင်း အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह / मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः
ဤသို့ ဝါယုမိန့်ကြားသော သီရိဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၏ ပူရ္ဝဘာဂ ဒုတိယ အနုသင်္ဂပဒ၌ “ချာක්ෂုသ-သර්ဂ ဖော်ပြချက်” ဟူသော အခန်း ၃၇ ဖြစ်သည်။ စူတက ဆိုသည်—ဝိုင်ဝස්ဝတ မနု၏ ခုနစ်မြောက် ကာလ၌ မာရီချိဝంశ ကശ്യပမှ ဒေဝတားများနှင့် မဟာရိရှီများ ပေါ်ပေါက်하였다။
Verse 2
आदित्या वसवी रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः / भृगवोंऽगिरसश्चैव ते ऽष्ठौ देवगणाः स्मृताः
အာဒိတျ၊ ဝသု၊ ရုဒြ၊ သာဓျ၊ ဝိශ්ဝေဒေဝ၊ မရုတ်ဂဏ၊ ဘೃဂု နှင့် အင်္ဂိရသ—ဤအရာတို့သည် ဒေဝဂဏ ၈ မျိုးဟု စ್ಮృతి၌ မှတ်သားထားသည်။
Verse 3
आदित्या मरुतो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः / साध्याश्य वसवो विश्वे धर्मपुत्रास्त्रयो गणाः
အာဒိတျ၊ မရုတ်၊ ရုဒြတို့သည် ကശ്യပ၏ သားများဟု သိရမည်။ သာဓျ၊ ဝသု၊ ဝိශ්ဝေဒေဝတို့ သုံးဂဏသည် ဓမ္မ၏ သားဂဏများ ဖြစ်သည်။
Verse 4
भृगोस्तु भृगवो देवा ह्यङ्गिरसोंऽगिरः सुताः / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नित्ये ते छन्दजा मताः
ဘೃဂု မှ ဘೃဂဝ ဒေဝများ ပေါ်ပေါက်ပြီး အင်္ဂိရသ မှ အင်္ဂိရသ၏ သားများ ပေါ်ပေါက်သည်။ ဤ ဝိုင်ဝස්ဝတ မနွန္တရ၌ သူတို့ကို နိစ္စနှင့် ချန္ဒ (chandas) မှ ဇာတိဟု ယူဆကြသည်။
Verse 5
एते ऽपि च गमिष्यन्ति महान्तं कालपर्ययात् / एवं सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रतः शुभः
သူတို့လည်း ကာလ၏ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် မဟာအဆုံးသို့ ရောက်ကြမည်။ ထို့ကြောင့် မာရီချိနှင့် ဆက်နွယ်သော ဤသර්ဂကို ယခုအခါ သုဘဟု သိမှတ်ရမည်။
Verse 6
तेजस्वी सांप्रतस्तेषामिन्द्रो नाम्ना महाबलः / अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये
သူတို့၏ လက်ရှိကာလ၌ “အိန္ဒြ” ဟူသော အမည်ရှိ၍ အင်အားကြီးမားကာ တောက်ပသော ဒေဝတော် တည်ရှိသည်။ အတိတ်က ရှိသူများ၊ အနာဂတ်၌ ရှိမည့်သူများနှင့် ယခုရှိသူများ အားလုံး၏ အရှင်ဖြစ်သည်။
Verse 7
सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः / भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः
မန်ဝန္တရတိုင်း၏ အိန္ဒြတို့သည် လက္ခဏာတူညီကြသည်ဟု သိမှတ်ရမည်။ သူတို့သည် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်တို့၏ နာထ၊ မျက်စိတစ်ထောင်ရှိသူ၊ “ပုရန္ဒရ” ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
Verse 8
सघवन्तश्चते सर्वे शृङ्गिणो वज्रपाणयः / सर्वैः क्रतुशतेनेष्टं पृथक्छतगुणेन तु
သူတို့အားလုံးသည် စဃဝန္တ၊ ချိုရှိသူများ၊ ဝဇ္ရကို ကိုင်ဆောင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ အားလုံးက ကရတု(ယဇ္ဉ) တစ်ရာကို ဆောင်ရွက်ပြီး၊ တစ်ဦးချင်းစီကလည်း သီးခြားစွာ ရာဆတိုးသော အကျိုးဖြင့် အိဋ္ဌိကို ပြုလုပ်하였다။
Verse 9
त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / अभिभूयावतिष्ठन्ति धर्माद्यैः कारणैरपि
သုံးလောက၌ လှုပ်ရှား၍ ဂတိရရှိသူများနှင့် တည်ငြိမ်သော (ဓြုဝ) အရာများပင်လျှင်၊ ဓမ္မ စသည့် အကြောင်းရင်းများ၏ အာဏာအောက်တွင် ကျရောက်ကာ ကိုယ့်ကိုယ့်အနေအထား၌ တည်နေကြသည်။
Verse 10
तेजसा तपसा बुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / भूतभव्यभवन्नाथा यथा ते प्रभविष्णवः
တေဇစ်(တောက်ပမှု)၊ တပစ်(တပသ)၊ ဗုဒ္ဓိ၊ အင်အား၊ ရှရုတိ(ဝေဒသဒ္ဓါ) နှင့် ပါရာက్రమတို့ကြောင့်၊ သူတို့သည် အတိတ်-ပစ္စုပ္ပန်-အနာဂတ်၏ နာထများအဖြစ် ထိုသို့ပင် အာနုဘော်ကြီး၍ အင်အားထွန်းကားကြသည်။
Verse 11
एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः
ဤအရာအားလုံးကို ငါပြောမည်၊ ငါ၏စကားကို သေချာနားထောင်ကြ။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကို ဓ്യာနပြု၍ ဒွိဇတို့သည် သုံးလောကကို သတိရခဲ့သည်။
Verse 12
भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्
ဤဘူရ္လောကကို ‘အတိတ်’ ဟု မှတ်ယူကြပြီး အန္တရိက္ခကို ‘ပစ္စုပ္ပန်’ ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဒိဝလောကကို ‘အနာဂတ်’ ဟု ဆိုကြ၏; ယခု ထိုအရာတို့၏ စာဓနကို ငါရှင်းပြမည်။
Verse 13
ध्यायता लोकनामानि ब्रह्मणाग्रे विभाषितम् / भूरिति व्याहृतं पूर्वं भूर्लोको ऽयमभूत्तदा
လောကအမည်များကို ဓ്യာနပြုစဉ် ဘြဟ္မာသည် အစကာလ၌ ထုတ်ဖော်အော်ဟစ်တော်မူ၏။ ပထမဦးစွာ ‘ဘူಃ’ ဟူသော ဗျာဟෘတိကို ဆိုခဲ့ပြီး ထိုအခါ ဤဘူရ္လောက ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 14
भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने / भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः
‘ဘူ’ ဓာတုသည် ‘ရှိခြင်း/တည်ရှိမှု’ အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် မှတ်ယူကြပြီး လောကမြင်ကွင်း၌လည်း ထင်ရှားသည်။ ‘ဘူတ’ ဖြစ်ခြင်းနှင့် မြင်ရခြင်းတို့ကြောင့် ဤဘူရ္လောက ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 15
अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः / भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः
ထို့ကြောင့် ဤပထမလောကကို ‘ဘူတ’ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဒွိဇတို့က ‘ဘူಃ’ ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့နောက် ဤဘူတအတွင်း၌ပင် ဘြဟ္မာသည် ဒုတိယကို ‘ဘဝಃ’ ဟု ထပ်မံ ခေါ်ဆိုတော်မူ၏။
Verse 16
भवदित्यत्पद्यमाने काले शब्दो ऽयमुच्यते / भवनात्तु भुवल्लोको निरुत्तया हि निरुच्यते
‘ဘဝတ်’ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဤစကားကို ဆိုကြသည်။ ‘ဘဝန’ မှ ‘ဘုဝಃ’ လောကဟူသောအမည်ကို နိရုတ်တအရ ရှင်းလင်းထားသည်။
Verse 17
अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते / उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः
ထို့မှ အန္တရိက္ခ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ဒုတိယလောကဟု ခေါ်သည်။ ဒုတိယလောက ထွက်ပေါ်လာသောအခါ ဘြဟ္မာသည် ထပ်မံ၍…
Verse 18
भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते
ထို့နောက် ‘ဘဗျ’ ဟူသော ဗျာဟရတိကို ဆိုကြပြီး ‘ဘဗျ’ အမည်ရှိသော လောက ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ‘ဘဗျ’ သည် အနာဂတ်၊ အနာဂတ်ကာလဟူသော အဓိပ္ပါယ်လည်း ရှိသည်။
Verse 19
तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् / भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्
ထို့ကြောင့် ‘ဘဗျ’ လောကကို အမည်အားဖြင့် ‘ထရိဒိဝ’ ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ‘ဘူಃ’ သည် မြေ၊ ‘ဘုဝಃ’ သည် အန္တရိက္ခ ဟု မှတ်သားကြသည်။
Verse 20
दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः / त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्
‘ဒိဝ’ ကိုလည်း ‘ဘဗျ’ ဟု မှတ်ယူကြသည်—ဤသည်မှာ တ్రိလောက၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည်။ တ్రైလောကနှင့် ဆက်စပ်သော ဤဗျာဟာရများမှ ဗျာဟရတိ သုံးပါး ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 21
नाथ इत्येष धातुर्वै धातुज्ञैः पालने स्मृतः / यस्माद्भूतस्य लोकस्य भव्यस्य भवतस्तथा
‘နာထ’ ဟူသောဓာတ်ကို ဓာတ်ပညာရှင်တို့က ‘စောင့်ရှောက်ပျိုးထောင်ခြင်း’ ဟု မှတ်ကြသည်၊ အတိတ် ပစ္စုပ္ပန် အနာဂတ် လောကတို့ကို ထိန်းသိမ်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 22
लोकत्रयस्य नाथास्ते तस्मादिन्द्राद्विजैः स्मृताः / प्रधानभूता देवेन्द्रा गुणभूतास्तथैव च
သူတို့သည် သုံးလောက၏ နာထများ ဖြစ်သဖြင့် ဒွိဇတို့က ‘အိန္ဒြ’ ဟု ခေါ်မှတ်ကြသည်။ ဒေဝိန္ဒြတို့သည် တခါတရံ ပရဓာန-သဘော၊ တခါတရံ ဂုဏ-သဘောလည်း ဖြစ်ကြသည်။
Verse 23
मन्वन्तरेषु ये देवा यज्ञभाजो भवन्ति हि / यज्ञगन्धर्वरक्षांसि पिशाचो रगमानुषाः
မန်ဝန္တရများတွင် ယဇ္ဉာ၏ အပိုင်းကို ခံယူသော ဒေဝများမှာ ယဇ္ဉ-ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ရက္ခသ၊ ပိသာချ နှင့် ရဂမာနုသ တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။
Verse 24
महिमानः स्मृता ह्येते देवेन्द्राणां तु सर्वशः / देवेन्द्रा गुरवो नाथा राजानः पितरो हि ते
ဤအရာတို့သည် ဒေဝိန္ဒြတို့၏ ဂုဏ်မဟိမာများကို အပြည့်အစုံ မှတ်သားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒေဝိန္ဒြတို့သည် ဆရာ၊ နာထ၊ မင်းနှင့် ဖခင်တူလည်း ဖြစ်ကြသည်။
Verse 25
रक्षन्तीमाः प्रजा ह्येते धर्मेणेह सुरोत्तमाः / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं देवेन्द्राणां समासतः
ဤစူရောတ္တမတို့သည် ဓမ္မဖြင့် ဤလောက၌ ပြည်သူတို့ကို စောင့်ရှောက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဒေဝိန္ဒြတို့၏ လက္ခဏာကို အကျဉ်းချုပ် ပြောဆိုပြီးပြီ။
Verse 26
सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः
ယခုကာလ၌ ကောင်းကင်ဘုံ၌ တည်နေသော သပ္တရ္ဓိတို့ကို ငါဖော်ပြမည်—ဂါဓိ၏သား၊ ကೌသိက မျိုးရိုးဝင်၊ ဉာဏ်ပညာပြည့်ဝ၍ မဟာတပသီ ဝိශ්ဝာမိတ္တရ ဖြစ်သည်။
Verse 27
भार्गवो जमदग्निश्च ह्यौर्वपुत्रः प्रतापवान् / बृहस्पतिसुतश्चापि भरद्वाजो महा यशाः
ဘားဂဝ မျိုးရိုးဝင် ဇမဒဂ္နိနှင့် အော်ရဝ၏သား တန်ခိုးကြီးသူ; ထို့ပြင် ဗြဟස්ပတိ၏သား ဘရဒ္ဝာဇလည်း မဟာဂုဏ်သတင်းရှိသူ ဖြစ်သည်။
Verse 28
औतथ्यो गौतमो विद्वाञ्शरद्वान्नाम धार्मिकः / स्वायंभुवो ऽत्रिर्भगवान्ब्रह्मकोशः सपञ्चमः
အော်တသျယ၊ ပညာရှိ ဂေါတမ၊ ‘ရှရဒ္ဝာန်’ ဟုခေါ်သော ဓမ္မနಿಷ್ಠ; ထို့ပြင် စွယံဘူမှ ပေါ်ထွန်းသော ဘဂဝန် အတြိ—ဤသူသည် ပဉ္စမ ‘ဗြဟ္မကိုးရှ’ ဟု ခေါ်သည်။
Verse 29
षष्ठो वसिष्ठपुत्रस्तु वसुमांल्लोकविश्रुतः / वत्सरः काश्यपश्यैव सप्तैते साधुसंमताः
ဆဋ္ဌမမှာ ဝသိဋ္ဌ၏သား ဝသုမာန် ဖြစ်၍ လောကတွင် ထင်ရှားသူ; ထို့ပြင် ဝတ္စရ နှင့် ကာရှျပ—ဤသတ္တဦးလုံးကို သာဓုတို့က လက်ခံကြသည်။
Verse 30
एते सप्तर्षयश्योक्ता वर्त्तन्ते सांप्रतेंऽतरे / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेब च
ဤသပ္တရ္ဓိတို့ကို ဖော်ပြပြီးပြီ; သူတို့သည် ယခု အန္တရ (မိမိမိမိ၏ လောက) တွင် တည်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် အိက္ရှဝာကူ၊ နೃဂ၊ ဓೃෂ္ဋ နှင့် ရှရျာတိ လည်းရှိသည်။
Verse 31
नरिष्यन्तश्चविख्यातो नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च पांशुश्चनवमः स्मृतः
နရိရှျန္တ သည် ထင်ရှားကျော်ကြားသူ ဖြစ်၍၊ နာဘာဂ နှင့် ဒိဋ္ဌ တို့လည်းရှိသည်။ ထို့ပြင် ကရူးෂ၊ ပೃષဓြ နှင့် ပಾಂရှု တို့ကို ကိုးမြောက်ဟု မှတ်သားကြသည်။
Verse 32
मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः / कीर्तिता वै तथा ह्येते सप्तमं चैतदन्तरम्
ဝိုင်ဝသွတ မနု၏ သားကိုးယောက်သည် အလွန်ဓမ္မနಿಷ್ಠသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ပင် ချီးမွမ်းဖော်ပြထားပြီး၊ ဤသည်ပင် ခုနစ်မြောက် မနွန္တရ ဖြစ်သည်။
Verse 33
इत्येष ह मया पादो द्वितीयः कथितोद्विजाः / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं कथयाम्यहम्
အို ဒွိဇတို့၊ ဤသို့ ငါသည် ဒုတိယ ပဒကို အစဉ်လိုက် အသေးစိတ် ပြောပြီးပြီ။ ယခု ငါက ထပ်၍ ဘာကို ပြောရမည်နည်း။
Frequently Asked Questions
The chapter anchors certain divine groups in a Marīci–Kaśyapa lineage (Kaśyapa as a key progenitor), while also attributing some collectives (e.g., Sādhyas/Vasus/Viśvedevas in the sample) to Dharma’s sons—showing how Purāṇic taxonomy often blends descent and function.
Indra is presented as a recurring office rather than a single unchanging individual: manvantara-Indras are said to be similar in marks and sustain the worlds through tapas, tejas, intellect, strength, and valor—supporting a cyclic-time model of divine governance.
They are framed as the three worlds (loka-traya) and also correlated with temporal categories (bhūta/bhavat/bhavya). “Bhūr” is etymologized from the root bhū (to be), and Brahmā’s primordial utterance (vyāhṛti) is treated as a naming-act that fixes cosmic ontology.