Adhyaya 32

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चतुर्युगाख्यानं नामैकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच युगेषु यास्तु जायन्ते प्रजास्ता मे निबोधत / आसुरी सर्पगान्धर्वा पैशाची यक्षराक्षसी

ဤသို့ ဝါယုမိန့်ကြားသော သီရိဘြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၏ ပထမပိုင်း၊ ဒုတိယ အနုသင်္ဂပဒ၌ ‘စတုရယုဂအాఖ్యာန်’ ဟူသော အခန်း ၃၁။ စူတက ပြောသည်—ယုဂတို့၌ မွေးဖွားသော ပရဇာတို့ကို ငါ့ထံမှ နားထောင်ကြလော့—အာသူရီ၊ နာဂ/မြွေ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ပိသಾಚီ နှင့် ယက္ခ-ရာက္ခသီ။

Verse 2

यस्मिन्युगे च संभूति स्तासां यावच्च जीवितम् / पिशाचासुरगन्धर्वां यक्षराक्षसपन्नगाः

သူတို့သည် မည်သည့်ယုဂ၌ ပေါ်ပေါက်သနည်း၊ အသက်တမ်း မည်မျှရှိသနည်း—ဤကို ငါဖော်ပြမည်။ ပိသಾಚ၊ အသူရ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ယက္ခ၊ ရာက္ခသ နှင့် ပန္နဂ (နာဂ) တို့။

Verse 3

परिणाहोच्छ्रयैस्तुल्या जायन्ते ह कृते युगे / षण्णवत्यङ्गुलो त्सेधो ह्यष्टानां देवजन्मनाम्

ကృతယုဂ၌ သူတို့သည် ကိုယ်ဝန်းနှင့် အမြင့် တူညီစွာ မွေးဖွားကြသည်။ ဒေဝဇန్మ အမျိုးအစား ၈ မျိုး၏ အမြင့်မှာ အင်္ဂုလ ၉၆ ဖြစ်သည်။

Verse 4

स्वेनाङ्गुलप्रमाणेन निष्पन्नेन च पौष्टिकात् / एतत्स्वाभाविकं तेषां प्रमाणमिति कुर्वते

မိမိတို့၏ အင်္ဂုလအတိုင်းအတာကိုပင်—အာဟာရပို့ဆောင်မှုကြောင့် ပြည့်စုံလာသောအတိုင်း—အသုံးပြု၍ အလျားအနံကို သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုအတိုင်းအတာကိုပင် သူတို့၏ သဘာဝစံဟု ယူဆကြသည်။

Verse 5

मनुष्या वर्तमानास्तु युगं संध्याशकेष्विह / देवासुरप्रमाणं तु सप्तसप्तङ्गुलादसत्

ဤနေရာ၌ စန္ဓျာအংশ ယုဂများတွင် ရှိနေသော လူသားတို့၏ (အရွယ်အစား) သည် ဤသို့ဖြစ်သည်။ ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ စံအရွယ်အစားမှာ အင်္ဂုလ ၇ စီ ၇ စီ လျော့နည်းလာခဲ့သည်။

Verse 6

अङ्गुलानां शतं पूर्णमष्टपञ्चाशदुत्तरम् / देवासुरप्रमाणं तु उच्छ्रयात्कलिजैः स्मृतम्

လက်ချောင်းအတိုင်းအတာ အပြည့်တစ်ရာနှင့် ထပ်တိုး ငါးဆယ်ရှစ်—ဤသည်မှာ ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ အမြင့်အတိုင်းအတာဟု ကလိယုဂလူတို့ မှတ်သားကြသည်။

Verse 7

चत्वारश्चाप्यशीतिश्च कलिजैरङ्गुलैः स्मृतः / स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन ऊर्द्ध्वमापादमस्तकात्

ကလိယုဂ၏ လက်ချောင်းမီတာအရ လေးနှင့် ရှစ်ဆယ် (84) ဟု ဆိုကြသည်။ ကိုယ့်လက်ချောင်းစံနှုန်းဖြင့် ခြေဖျားမှ ခေါင်းထိ အပေါ်သို့ တိုင်းတာသည်။

Verse 8

इत्येष मानुषोत्सेधो ह्रसतीह युगांशके / सर्वेषु युगकालेषु अतीतानागतेष्विह

ဤသို့ လူ၏အမြင့်သည် ယုဂအပိုင်းအလိုက် ဤနေရာတွင် လျော့နည်းသွားသည်—အတိတ်နှင့် အနာဂတ် ယုဂကာလအားလုံးတွင်။

Verse 9

स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन अष्टतालः स्मृतो नरः / आपादतलमस्तिष्को नवतालो भवेत्तु यः

ကိုယ့်လက်ချောင်းစံနှုန်းအရ လူသည် တာလ ၈ ဟု ဆိုကြသည်။ ခြေဖျားမှ ခေါင်းထိ တိုင်းတာသူသည် တာလ ၉ ဖြစ်သည်။

Verse 10

संहता जानुबाहुस्तु स सुरैरपि पूज्यते / गवाश्वहस्तिनां चैव महिष स्यावरात्मनाम्

လက်မောင်းများ တင်းရင်းညီညာ၍ ဒူးထိ ရောက်သူသည် ဒေဝတို့ကပင် ပူဇော်ခံရသည်။ ထိုလက္ခဏာသည် နွား၊ မြင်း၊ ဆင်၊ ကျွဲ စသည့် တည်ငြိမ်သဘောရှိသော သတ္တဝါများတွင်လည်း အထူးကောင်းမြတ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 11

कर्मणैतेन विज्ञेये ह्रासवृद्धी युगे युगे / षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशूनां ककुदस्तु वै

ဤကမ္မမီတာဖြင့် ယုဂတိုင်း၌ လျော့နည်းခြင်းနှင့် တိုးတက်ခြင်းကို သိနိုင်သည်။ တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကကူဒ (ကုန်း/ခုံး) သည် အင်္ဂုလ ၇၆ မြင့်သည်ဟု ဆိုထားသည်။

Verse 12

अङ्गुलाष्टशतं पूर्णमुत्सेधः करिणां स्मृतः / अङ्गुलानां सहस्रं तु चत्वारिंशाङ्गुलैर्विना

ဆင်၏ အမြင့်ကို အင်္ဂုလ ၈၀၀ ပြည့်ဟု မှတ်သားထားသည်။ ထို့ပြင် (အခြားမီတာ) အင်္ဂုလ ၁၀၀၀ ဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂုလ ၄၀ ကို လျော့ထားသည်။

Verse 13

पञ्चाशता यवानां च उत्सेधः शाखिनां स्मृतः / मानुषस्य शरीरस्य सन्निवेशस्तु यादृशः

အကိုင်းအခက်ရှိသော သစ်ပင်တို့၏ အမြင့်ကို ယဝ ၅၀ ဟု မှတ်သားထားသည်။ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ (စန္နိဝေသ) မည်သို့ရှိသည်ကိုလည်း (နောက်တွင်) ဖော်ပြမည်။

Verse 14

तल्लक्षणस्तु देवानां दृश्येत तत्त्वदर्शनात् / बुद्ध्यातिशययुक्तश्च देवानां काय उच्यते

တတ္တဝဒဿန (အမှန်တရားမြင်ခြင်း) ဖြင့် ဒေဝတို့၏ လက္ခဏာများကို မြင်နိုင်သည်။ ဉာဏ်ပညာ၏ ထူးကဲမြင့်မြတ်မှုနှင့် ယှဉ်တွဲသော ကိုယ်ခန္ဓာကို ဒေဝတို့၏ ကာယဟု ခေါ်သည်။

Verse 15

तथा सातिशयस्छैव मानुषः काय उच्यते / इत्येते वै परिक्रान्ता भावा ये दिव्यमानुषाः

ထို့အတူ ထူးကဲမြင့်မြတ်မှု (စាតិရှယ) ပါဝင်သော လူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကိုလည်း ‘ကာယ’ ဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ ဒေဝ-လူဆန်သော အခြေအနေများကို အနှံ့အပြား ဖော်ပြပြီးပြီ။

Verse 16

पशूनां पक्षिणां चैव स्थावराणां च सर्वशः / गावो ह्यजावयो ऽश्वाश्च हस्तिनः पक्षिणो नगाः

တိရစ္ဆာန်များ၊ ငှက်များနှင့် မလှုပ်ရှားသော အရာအားလုံးအတွင်း—နွား၊ ဆိတ်-သိုး၊ မြင်း၊ ဆင်၊ ငှက်များနှင့် တောင်တန်းများ အားလုံး ပါဝင်သည်။

Verse 17

उपयुक्ताः क्रियास्वेते यज्ञियास्विह सर्वशः / देवस्थानेषु जायन्ते तद्रूपा एव ते पुनः

ဤနေရာတွင် ယဇ్ఞဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် အပြည့်အဝ အသုံးချခံရသူတို့သည်၊ နတ်ဘုရားတို့၏ နေရာများတွင် ထိုပုံစံတူဖြင့် ပြန်လည် မွေးဖွားကြသည်။

Verse 18

यथाशयोपभोगास्तु देवानां शुभमूर्त्तयः / तेषां रूपानुरूपैस्तु प्रमाणैः स्थाणुजङ्गमैः

နတ်ဘုရားတို့၏ မင်္ဂလာရုပ်သဏ္ဌာန်များသည် သူတို့၏ အလိုဆန္ဒနှင့် ခံစားမှုအတိုင်း ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မလှုပ်ရှားသည့်နှင့် လှုပ်ရှားသည့် သတ္တဝါတို့လည်း ထိုရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် ကိုက်ညီသော အရွယ်အစားကို ရရှိကြသည်။

Verse 19

मनोज्ञैस्तत्र भावैस्ते सुखिनो ह्युपपेदिरे / अतः शिष्टान्प्रवक्ष्यामि सतः साधूंस्तथैव च

အဲဒီနေရာတွင် စိတ်နှစ်သက်ဖွယ် အခြေအနေများကြောင့် သူတို့သည် ပျော်ရွှင်စွာ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယခု ငါသည် သီလရှိသူများ၊ သမာဓိရှိသူများနှင့် သာဓုသူတော်ကောင်းများကို ဖော်ပြမည်။

Verse 20

सदिति ब्रह्मणः शब्दस्तद्वन्तो ये भवन्त्युत / साजात्याद्ब्रह्मणस्त्वेते तेन सन्तः प्रचक्षते

‘သတ်’ ဟူသည်မှာ ဘြဟ္မန်၏ စကားလုံးဖြစ်သည်။ ထို ‘သတ်’ ကို ကိုယ်တွင် ထားရှိသူတို့သည် ဘြဟ္မန်နှင့် သဘာဝတူညီသဖြင့် ‘စန္တ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 21

दशात्मके ये विषये कारणे चाष्टलक्षणे / न क्रुध्यन्ति न त्दृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः

ဒသအတ္မက အာရုံများနှင့် အဋ္ဌလက္ခဏာရှိသော အကြောင်းတရားအတွင်း၌ နေထိုင်လျက် ဒေါသမထွက်၊ တဏှာမတက်သူတို့ကို မိမိကိုယ်ကို အနိုင်ယူသူ (ဇိတအတ္မာ) ဟု မှတ်ကြသည်။

Verse 22

सामान्येषु तु धर्मेषु तथा वैशेषिकेषु च / ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद्युक्तास्तस्मा द्द्विजातयः

အထွေထွေဓမ္မနှင့် အထူးဓမ္မတို့တွင် ဘြာဟ္မဏ၊ က္ෂတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျတို့ ပါဝင်ယှဉ်တွဲသဖြင့် ထို့ကြောင့် သူတို့ကို “ဒွိဇာတိ” (နှစ်ကြိမ်မွေး) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 23

वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गतौ सुखचारिमः / श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते

ဝဏ္ဏ-အာශ්ရမ ဓမ္မ၌ ယှဉ်တွဲတည်မြဲ၍ ကောင်းကင်လမ်းကို ပျော်ရွှင်စွာ လျှောက်လှမ်းသူသည်၊ ရှရောတ-စမာရ္တ ဓမ္မ၏ ဗဟုသုတကြောင့် “ဓမ္မသိသူ” ဟု ခေါ်သည်။

Verse 24

विद्यायाः साधनात्साधुर्ब्रह्मचारी गुरोर्हितः / गृहाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते

ဗိဒ္ယာကို လေ့ကျင့်သင်ယူခြင်းဖြင့် ဆရာ၏ အကျိုးကို ရှေးရှုသော ဘြဟ္မစာရီသည် “သာဓု” ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်ရေးတာဝန်ကို စောင့်ထိန်းခြင်းဖြင့် ဂೃಹಸ್ಥလည်း “သာဓု” ဟု ခေါ်သည်။

Verse 25

साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः / यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात्

တောတွင်း၌ တပသ်ကို လေ့ကျင့်ခြင်းကြောင့် ဝိုင်ခာနသ (Vaikhānasa) ကို “သာဓု” ဟု မှတ်ကြသည်။ ယောဂကို လေ့ကျင့်၍ ကြိုးစားသော ယတိလည်း “သာဓု” ဟု မှတ်ကြသည်။

Verse 26

एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः / गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा

ဤသို့ အာရှရမဓမ္မများကို ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့်သာ သာဓုဟု မှတ်ယူကြသည်—ဂৃহသ္ထ၊ ဗြဟ္မစာရီ၊ ဝါနပရස්ထ နှင့် ယတိတို့ဖြစ်သည်။

Verse 27

अथ देवा न पितरो मुनयो न च मानुषाः / अयं धर्मो ह्ययं नेति विन्दते भिन्नदर्शनाः

ထို့နောက် မဟာဒေဝတို့မဟုတ်၊ ပိတೃတို့မဟုတ်၊ မုနိတို့မဟုတ်၊ လူသားတို့လည်းမဟုတ်—အမြင်ကွဲသူတို့က “ဤသည်ဓမ္မ၊ ဤသည်မဟုတ်” ဟုဆိုကာ ဆုံးဖြတ်ကြသည်။

Verse 28

धर्माधर्माविहप्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ / कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविह स्मृताम्

ဤနေရာတွင် ‘ဓမ္မ’ နှင့် ‘အဓမ္မ’ ဟူသော စကားလုံးနှစ်လုံးသည် လုပ်ရပ်အဖြစ် ဆိုထားသည်; ကုသလနှင့် အကုသလ ကံတို့ကို ဓမ္မနှင့် အဓမ္မဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 29

धारणर्थो धृतिश्चैव धातुः शब्दे प्रकीर्त्तितः / अधारणामहत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते

‘dhṛ’ သဒ္ဒါဓာတု၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ ထိန်းသိမ်းတင်ဆောင်ခြင်းနှင့် တည်ကြည်ခိုင်မာခြင်းဟု ဆိုကြသည်; ထိန်းမထားနိုင်၍ မဟတ္တမရှိသည့်အရာကို ‘အဓမ္မ’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 30

अथेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते / अधर्मश्चानिष्टफलोह्याचार्यैरुपदिश्यते

အာစာရျတို့က သင်ကြားသည်မှာ ဓမ္မသည် လိုလားသော အကျိုးကို ရစေသည်; အဓမ္မသည် မလိုလားသော အကျိုးကို ပေးသည်—ဤသို့လည်း အာစာရျတို့က ညွှန်ပြသည်။

Verse 31

वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव त्वात्मवन्तो ह्यदांभिकाः / सम्यग्विनीता ऋजवस्तानाचार्यान्प्रजक्षते

အသက်ကြီး၍ လောဘမရှိ၊ ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး မဟုတ်မမှန်မပြု၊ သေချာစွာသင်ကြားထား၍ ဖြောင့်မတ်သူတို့ကို လူတို့က “အာစာရျ” ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်။

Verse 32

स्वयमाचरते यस्मादाचारं स्थापयत्यपि / आचिनोति च शास्त्राणि आचार्यस्तेन चोच्यते

ကိုယ်တိုင် အကျင့်အကြံကို လိုက်နာပြီး အကျင့်အကြံကို တည်ထောင်ကာ သာස්တရများကို စုဆောင်းလေ့လာသူဖြစ်သောကြောင့် ထိုသူကို “အာစာရျ” ဟု ခေါ်သည်။

Verse 33

धर्मज्ञैर्विहितो धर्मः श्रौतः स्मार्त्तो द्विधा द्विजैः / दाराग्निहोत्रसम्बन्धाद्द्विधा श्रौतस्य लक्षणम्

ဓမ္မကို သိမြင်သူများက ဒွိဇများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဓမ္မမှာ ရှရောတ (śrauta) နှင့် စမာရတ (smārta) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ရှရောတဓမ္မ၏ လက္ခဏာလည်း ဒါရာ (ဇနီး) နှင့် အဂ္နိဟောတရ အဆက်အသွယ်ကြောင့် နှစ်မျိုးဟု ဆိုသည်။

Verse 34

स्मार्त्तो वर्णाश्रमाचारैर्यमैः सनियमैः स्मृतः / पूर्वेभ्यो वेदयित्वेह श्रौतं सप्तर्ष यो ऽब्रुवन्

စမာရတဓမ္မကို ဝဏ္ဏ-အာရှရမ အကျင့်များ၊ ယမနှင့် နိယမတို့အဖြစ် စမృతিতে မှတ်သားထားသည်။ ရှရောတဓမ္မကိုတော့ ဤနေရာတွင် ပူရဝများအား အသိပေးပြီးနောက် စပ္တရိရှီတို့က ကြေညာခဲ့သည်။

Verse 35

ऋचो यजूंसामानि ब्रह्मणो ऽङ्गानि च श्रुतिः / मन्वन्तरस्यातीतस्य स्मृत्वाचारान्मनुर्जगौ

ရိဂ်၊ ယဇုစ်၊ စာမ—ဤသည်တို့သည် ရှရုတိဖြစ်၍ ဘြဟ္မန်၏ အင်္ဂါများဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော မနွန္တရ၏ အကျင့်အကြံများကို မှတ်မိ၍ မနုက ထုတ်ဖော်ဟောကြား하였다။

Verse 36

तस्मा त्स्मार्त्तः धर्मो वर्णाश्रमविभाजकः / स एष विविधो धर्मः शिष्टाचार इहोच्यते

ထို့ကြောင့် စမာရ္တဓမ္မသည် ဝဏ္ဏနှင့် အာශ්ရမကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သော ဓမ္မဖြစ်၏။ ဤအမျိုးမျိုးသော ဓမ္မကို ဤနေရာ၌ “ရှိဋ္ဌာစာရ” ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

Verse 37

शेषशब्दः शिष्ट इति शेषं शिष्टं प्रचक्षते / मन्वन्तरेषु ये शिष्टा इह तिष्ठन्ति धार्मिकाः

“śeṣa” ဟူသောစကားသည် “śiṣṭa” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျန်ရှိနေသူတို့ကို śiṣṭa ဟု ခေါ်ကြသည်။ မနွန္တရများတွင် ဓမ္မရှိသော śiṣṭa များသည် ဤနေရာ၌ တည်ရှိနေကြသည်။

Verse 38

मनुः सप्तर्षयश्चैव लोकसंतानकारमात् / धर्मार्थं ये च तिष्ठन्ति ताञ्छिष्टान्वै प्रचक्षते

မနုနှင့် စပ္တရ္ရှိတို့သည် လောက၏ ဆက်စပ်တည်တံ့မှုအတွက် ဖြစ်၍၊ ဓမ္မအတွက် တည်ကြည်နေသူတို့ကိုပင် śiṣṭa ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 39

मन्वादयश्च ये ऽशिष्टा ये मया प्रागुदीरिताः / तैः शिष्टैश्चरितो धर्मः सम्यगेव युगे युगे

မနုစသော śiṣṭa များကို ငါ ယခင်က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို śiṣṭa များက ကျင့်သုံးသော ဓမ္မသည် ယုဂတိုင်း ယုဂတိုင်းတွင် မှန်ကန်စွာ တည်တံ့သည်။

Verse 40

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिरिज्या वर्णाश्रमास्तथा / शिष्टैराचर्यते यस्मान्मनुना च पुनः पुनः

ထရယီ (ဝေဒ), ဝါရ္တ္တာ, ဒဏ္ဍနီတိ, အိဇ္ယာ နှင့် ဝဏ္ဏ-အာශ්ရမ စနစ်တို့ကို śiṣṭa များနှင့် မနုက ထပ်ခါထပ်ခါ ကျင့်သုံးကြသည်။

Verse 41

पूर्वैः पूर्वगतत्वाच्च शिष्टाचारः स सात्वतः / दानं सत्यं तपो ज्ञानं विद्येज्या व्रजनं दया

ရှေးဘိုးဘွားတို့ လိုက်နာခဲ့သဖြင့် စာတ္တဝ သီလအကျင့် (śiṣṭācāra) ဟူသည်—ဒါန၊ သစ္စာ၊ တပဿ၊ ဉာဏ်၊ ဝိဒ္ယာ၊ အိဇ္ယာ(ပူဇော်ခြင်း)၊ တီရ္ထသွားခြင်းနှင့် ကရုဏာ ဖြစ်သည်။

Verse 42

अष्टौ तानि चरित्राणि शिष्टाचारस्य लक्षणम् / शिष्टा यस्माच्चरन्त्येनं मनुः सप्तर्षयस्तु वै

ဤအကျင့်ရှစ်ပါးသည် śiṣṭācāra ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ သီလရှိသူတို့က ဤအတိုင်း လိုက်နာကြသည်—မနုနှင့် အမှန်တကယ် စပ္တရ္ဩီတို့လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 43

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शिष्टाचारस्ततः स्मृतः / विज्ञेयः श्रवणाच्छ्रौतः स्मरणात्स्मार्त्त उच्यते

မနွန္တရ အားလုံးတွင် śiṣṭācāra ကို ဤသို့ပင် မှတ်သားထားသည်။ ကြားနာခြင်း (śruti) ဖြင့် သိရသည်ကို śrauta ဟုခေါ်ပြီး၊ မှတ်မိခြင်း (smṛti) ဖြင့် သိရသည်ကို smārta ဟုဆိုသည်။

Verse 44

इज्यावेदात्मकः श्रौतः स्मार्त्तो वर्णाश्रमात्मकः / प्रत्यङ्गानि च वक्ष्यामि धर्मस्येह तु लक्षणम्

śrauta ဓမ္မသည် အိဇ္ယာနှင့် ဝေဒကို အခြေခံသော ဓမ္မဖြစ်သည်။ smārta ဓမ္မသည် ဝဏ္ဏ–အာශ්ရမ ကို အခြေခံသည်။ ယခု ဤနေရာတွင် ဓမ္မ၏ လက္ခဏာဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းများကိုလည်း ငါပြောမည်။

Verse 45

दृष्ट्वा तु भूतमर्थं यः पृष्टो वै न निगू हति / यथा भूतप्रवादस्तु इत्येतत्सत्यलक्षणम्

အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်မှုကို မြင်ပြီးနောက် မေးမြန်းလာသော် မဖုံးကွယ်ဘဲ ဖြစ်သကဲ့သို့ ပြောဆိုခြင်း—ဤသည်ပင် သစ္စာ၏ လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။

Verse 46

ब्रह्मचर्यं जपो मौनं निराहारत्वमेव च / इत्येतत्तपसो रूपं सुघोरं सुदुरा सदम्

ဗြဟ္မစရိယ၊ မန္တရဇပ၊ တိတ်ဆိတ်ခြင်းနှင့် အစာရှောင်ခြင်း—ဤသည်တို့သည် တပဿ၏သဘောရূপဖြစ်၍ အမြဲတမ်း အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ခက်ခဲသည်။

Verse 47

पशूनां द्रव्यहविषामृक्सामयजुषां तथा / ऋत्विजां दक्षिणानां च संयोगो यज्ञ उच्यते

ပူဇော်သတ္တဝါ၊ ပစ္စည်းဟဝိဿ၊ ရိဂ်-သာမ-ယဇု မန္တရများ၊ ရ္တဝိဇ်များနှင့် ဒက္ခိဏာတို့ ပေါင်းစည်းခြင်းကို ‘ယဇ္ဉ’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 48

आत्मवत्सर्वभूतेषु या हितायाहिताय च / प्रवर्त्तन्ते समा दृष्टिः कृत्स्नाप्येषा दया स्मृता

သတ္တဝါအားလုံးကို ကိုယ့်ကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့မြင်၍ အကျိုးရှိ/မရှိ အခြေအနေများတွင်ပါ တူညီသောမြင်ကွင်းဖြင့် ပြုမူခြင်း—ဤအရာကို ပြည့်စုံသော ‘ဒယာ’ (ကရုဏာ) ဟု ဆိုသည်။

Verse 49

आक्रुष्टो निहतो वापि नाक्रोशेद्यो न हन्ति च / वाङ्मनःकर्मभिर्वेत्ति तितिक्षैषा क्षमा स्मृता

ဆဲဆိုခံရသော်လည်း ရိုက်နှက်ခံရသော်လည်း ပြန်မဆဲ၊ ပြန်မထိခိုက်စေ; စကား၊ စိတ်၊ လုပ်ရပ်ဖြင့် သည်းခံခြင်း—ဤသည်ကို ‘ခ္ရှမာ’ (ခွင့်လွှတ်ခြင်း) ဟု မှတ်သားသည်။

Verse 50

स्वामिना रक्ष्यमाणानामुत्सृष्टानां च संभ्रमे / परस्वानामनादानमलोभ इति कीर्त्यते

ပိုင်ရှင်က ကာကွယ်ထားသော်လည်း၊ ရုတ်ရုတ်သဲသဲအတွင်း ပစ်ထားသော်လည်း—သူတစ်ပါး၏ ဥစ္စာကို မယူခြင်းကို ‘အလိုဘ’ (လောဘမရှိခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 51

मैथुनस्यासमाचारो न चिन्ता नानुजल्पनम् / निवृत्तिर्ब्रह्मचर्यं तदच्छिद्रं तप उच्यते

မေထုန်ကို မကျင့်ခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုမရှိခြင်း၊ အလဟသ စကားမပြောခြင်း—အင်ဒြိယတို့ကို ပြန်လည်ငြိမ်းစေခြင်းသည် ဘြဟ္မစရိယ ဖြစ်၍၊ ထိုသည် ချို့ယွင်းမရှိသော တပဿ ဖြစ်သည်။

Verse 52

आत्मार्थं वा परार्थं वा चेन्द्रियाणीह यस्य वै / मिथ्या न संप्रवर्त्तन्ते शामस्यैतत्तु लक्षमम्

ဤလောက၌ ကိုယ့်အကျိုးအတွက်ဖြစ်စေ သူတစ်ပါးအကျိုးအတွက်ဖြစ်စေ အင်ဒြိယတို့ကို မမှန်ကန်သော အလုပ်များတွင် မပါဝင်စေသူ—ဤသည်ပင် ရှမ (စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု) ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။

Verse 53

दशात्मके यो विषये कारणे चाष्टलक्षणे / न क्रुद्ध्येत प्रतिहतः स जितात्मा विभाव्यते

ဒသမျိုးသော အာရုံများနှင့် အဋ္ဌလက္ခဏာရှိသော အကြောင်းတရားများတွင် တားဆီးခံရသော်လည်း ဒေါသမထွက်သူ—သူသည် ကိုယ်ကိုအနိုင်ယူသူ (ဂျိတాత္မာ) ဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 54

यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं च यत् / तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम्

တရားမျှတသောနည်းဖြင့် ရရှိသော အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသည့် ပစ္စည်းကို သင့်တော်သော ဂုဏ်ရှိသူအား ပေးကမ်းခြင်း—ဤသည်ပင် ဒါန (လှူဒါန်းခြင်း) ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။

Verse 55

दानं त्रिविधमित्येतत्कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम् / तत्र नैश्रेयसं ज्येष्ठं कनिष्ठं स्वार्थसिद्धये

ဒါနသည် သုံးမျိုးရှိသည်—နိမ့်၊ အလယ်၊ အမြင့်။ ထိုတွင် အမြင့်ဒါနသည် နိုင်ရှ္ရေယသ (အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုး) ကို ပေးပြီး၊ နိမ့်ဒါနသည် ကိုယ့်အကျိုးအတွက် ဖြစ်သည်။

Verse 56

कारुण्यात्सर्वभूतेषु संविभागस्तु मध्यमः / श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्माश्रमात्मकः

သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကရုဏာဖြင့် တရားမျှတစွာ ခွဲဝေခြင်းသည် အလယ်လမ်းဖြစ်သည်။ ရှရုတိနှင့် စမရိတိက သတ်မှတ်သော ဓမ္မသည် ဝဏ္ဏ–အာရှရမ် သဘောတရားဖြစ်၏။

Verse 57

शिष्टाचाराविरुद्धश्च धर्मः सत्साधुसंमतः / अप्रद्वेषोह्यनि ष्टेषु तथेष्टस्याभिनन्दनम्

သိက္ခာရှိသူတို့၏ အကျင့်အကြံနှင့် မဆန့်ကျင်ဘဲ သတ္တပုရုရှ်–သာဓုတို့က လက်ခံသော ဓမ္မ; မနှစ်သက်ရာတွင် မုန်းတီးမှုမရှိခြင်းနှင့် နှစ်သက်ရာကို ချီးမွမ်းကြိုဆိုခြင်း။

Verse 58

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता / संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

ပျော်ရွှင်မှု၊ ပူပန်နာကျင်မှု၊ ဝမ်းနည်းမှုတို့မှ လွတ်ကင်းခြင်းသည် ဝိရာဂျယ ဖြစ်သည်။ သံညာသသည် ကမ္မတို့ကို ချထားခြင်း—လုပ်ပြီးနှင့် မလုပ်ရသေးသမျှ အားလုံးကိုပါ။

Verse 59

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते / व्यक्ता ये विशेषास्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှု နှစ်မျိုးလုံးကို စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ‘နျာသ’ ဟု ခေါ်သည်။ ထင်ရှားသော ကွဲပြားချက်များသည် ဤ မသိစိတ်ပြောင်းလဲမှု၌သာ ရှိသည်။

Verse 60

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते / प्रत्यङ्गानां तु धर्मस्य त्वित्येतल्लक्षणं स्मृतम्

အသိရှိသောအရာ (ချေတနာ) နှင့် အသိမရှိသောအရာ (အချေတနာ) တို့၏ ကွာခြားမှုကို သိမြင်ခြင်းကို ‘ဉာဏ်’ ဟု ခေါ်သည်။ ဤသည်မှာ ဓမ္မ၏ အင်္ဂ-အပိုင်းများ၏ လက္ခဏာဟု စမရိတိတွင် မှတ်သားထားသည်။

Verse 61

ऋषिभिर्धर्मतत्त्वज्ञैः पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / अत्र वो वर्णयिष्यामि विधिं मन्वन्तरस्य यः

ဓမ္မ၏အနှစ်သာရကို သိမြင်သော ရှင်ရသီတို့သည် ယခင်က စွာယံဘုဝ မန်ဝန္တရ၌ ထိုနည်းလမ်းကို ဟောကြားခဲ့သည်; ယခု ဤနေရာ၌ မန်ဝန္တရ၏ বিধိကို သင်တို့အား ရှင်းလင်းဖော်ပြမည်။

Verse 62

तथैव चातुर्हेत्रस्य चातुर्विद्यस्य चैव हि / प्रतिमन्वन्तरे चैव श्रुतिरन्या विधीयते

ထိုနည်းတူပင် cāturhetra နှင့် cāturvidyā အကြောင်းလည်း—မန်ဝန္တရတိုင်းတွင် śruti (ဝေဒပညာရပ်) ကို မတူညီသကဲ့သို့ သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 63

ऋचो यजूंषि समानि यथा च प्रतिदैवतम् / आभूतसंप्लवस्यापि वर्ज्यैकं शतरुद्रियम्

Ṛk၊ Yajus၊ Sāma နှင့် နတ်တော်တစ်ပါးချင်းအလိုက် ပုဒ်စာများသည် bhūta-saṃplava (ပရလယ) အထိ တည်ရှိနေကြသည်; သို့သော် ‘Śatarudrīya’ တစ်ပုဒ်ကိုသာ ချန်လှပ်ထားသည်။

Verse 64

विधिर्हैत्रस्तथा स्तोत्रं पूर्ववत्संप्रवर्तते / द्रव्यस्तोत्रं गुणस्तोत्रं फलस्तोत्रं तथैव च

ဟိုက်ထရ (haitra) နည်းလမ်းနှင့် စတိုးတရ (stotra) များသည် ယခင်ကဲ့သို့ ဆက်လက်ကျင့်သုံးကြသည်—ပူဇော်ပစ္စည်းအကြောင်း stotra၊ ဂုဏ်သတ္တိအကြောင်း stotra၊ အကျိုးဖလအကြောင်း stotra တို့လည်း ထိုနည်းတူ။

Verse 65

चतुर्थमाभिजनकं स्तोत्रमेतच्चतुर्विधम् / मन्वन्तरेषु सर्वेषु यथा देवा भवन्ति ये

ဤသည်မှာ စတုတ္ထ ‘ābhijanaka’ စတိုးတရ ဖြစ်ပြီး စတိုးတရသည် လေးမျိုးရှိသည်; မန်ဝန္တရအားလုံးတွင် ထိုကာလရှိ နတ်တော်များအတိုင်း ကိုက်ညီစွာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 66

प्रवर्तयति तेषां वै ब्रह्मा स्तोत्रं चतुर्विधम् / एवं मन्त्रगणानां तु समुत्पत्तिश्चतुर्विधा

သူတို့အတွက် ဘြဟ္မာသည် စတုတ္ထမျိုးသော စတိုးတရကို စတင်ပြုလုပ်ပေးသည်။ ထိုနည်းတူ မန္တရအစုတို့၏ ပေါ်ပေါက်မှုလည်း စတုတ္ထမျိုးဖြစ်သည်။

Verse 67

अथर्वगर्यजुषां साम्नां वेदेष्विह पृथक्पृथक् / ऋषीणां तप्यतामुग्रं तपः परमदुष्करम्

ဤနေရာ၌ ဝေဒများတွင် အထရ္ဝ၊ ရိဂ်၊ ယဇုရ်၊ သာမ—တစ်ခုချင်းစီ သီးခြားရှိသည်။ တပသ်ကျင့်နေသော ရှိသီတို့၏ ပြင်းထန်သော တပသ်သည် အလွန်ခက်ခဲသည်။

Verse 68

मन्त्राः प्रादुर्बभूवुर्हि पूर्वमन्वन्तरेष्विह / असंतोषाद्भया द्दुःखात्सुखाच्छोकाच्च पञ्चधा

ဤနေရာ၌ အရင်မန်ဝန္တရများတွင် မန္တရများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ မကျေနပ်မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဒုက္ခ၊ သုခနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့မှ ငါးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 69

ऋषीणां तारकाख्येन दर्शनेन यदृच्छया / ऋषीणां यदृषित्वं हि तद्वक्ष्यामीह लक्षणैः

ရှိသီတို့သည် ‘တာရက’ ဟုခေါ်သော ဒർശနကို မတော်တဆရရှိခဲ့သည်။ ရှိသီတို့၏ ရှိသီဖြစ်ခြင်းကို ဤနေရာ၌ လက္ခဏာများနှင့်တကွ ငါပြောမည်။

Verse 70

अतीतानागतानां च पञ्चधा त्वृषिरुच्यते / अतस्त्वृषीणां वक्ष्यामि तत्र ह्यार्षसमुद्भवम्

အတိတ်နှင့် အနာဂတ်အကြောင်း၌ ရှိသီကို ငါးမျိုးဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာ၌ ရှိသီတို့၏ အာရ္ရှ-ဆမုဒ္ဘဝ (ရှေးဓမ္မဆိုင်ရာ မူလ) ကို ငါဖော်ပြမည်။

Verse 71

गुणसाम्ये वर्त्तमाने सर्वसंप्रलये तदा / अविभागे तु वेदानामनिर्देश्ये तमोमये

ဂုဏ်သုံးပါး ညီမျှနေသည့်အခါ စကြဝဠာပျက်ကွက်မှု (ပရလယ) ဖြစ်ပေါ်၍ ထိုအခါ ဝေဒများလည်း မခွဲမခြားတည်ရှိကာ ဖော်ပြမရသော တမစ်အမှောင်ဖြစ်သည်။

Verse 72

अबुद्धिबूर्वकं तद्वै चेतनार्थे प्रवर्त्तते / चेतनाबुद्धिपूर्वं तु चेतनेन प्रवर्त्तते

ထိုတတ္တဝါသည် အစတွင် ဗုဒ္ဓိမရှိဘဲ စိတ်သတိ၏ အဓိပ္ပါယ်သို့ လှုပ်ရှားသော်လည်း၊ စိတ်သတိနှင့် ဗုဒ္ဓိ အရင်ရှိလာသောအခါ စိတ်သတိကပင် လှုံ့ဆော်စေသည်။

Verse 73

प्रवर्त्तते तथा द्वौ तु यथा मत्स्योदके उभे / चेतनाधिष्ठितं सत्त्वं प्रवर्त्तति गुणात्मकम्

ထိုနှစ်ပါးသည် ရေထဲရှိ ငါးနှင့် ရေကဲ့သို့ အတူတကွ လှုပ်ရှားကြသည်။ စိတ်သတိအပေါ် အခြေခံထားသော စတ္တဝါသည် ဂုဏ်သဘောအဖြစ် လည်ပတ်သည်။

Verse 74

कारणत्वात्तथा कार्यं तदा तस्य प्रवर्त्तते / विषयो विषयित्वाच्च अर्थेर्ऽथत्वात्तथैव च

အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် အကျိုးလည်း ထိုအခါ လှုပ်ရှားလာသည်။ အရာဝတ္ထုသည် အရာဝတ္ထုဖြစ်မှုကြောင့်၊ အဓိပ္ပါယ်သည် အဓိပ္ပါယ်ဖြစ်မှုကြောင့် ထိုနည်းတူ ပေါ်ထွက်သည်။

Verse 75

कालेन प्रापणीयेन भेदास्तु करणात्मकाः / संसिध्यन्ति तदा व्यक्ताः क्रमेण महदादयः

အချိန်ကာလ ရောက်လာသဖြင့် ကရဏသဘောရှိသော ခွဲခြားမှုများ ပေါ်ထွက်လာသည်။ ထိုအခါ မဟတ် စသည့် တတ္တဝါများသည် အစဉ်လိုက် ထင်ရှား၍ ပြည့်စုံလာသည်။

Verse 76

महतश्चाप्यहङ्कारस्तस्माद्भूतेद्रियाणि च / भूतभेदाश्च भूतेभ्यो जज्ञिरे स्म परस्परम्

မဟတ်တတ္တဝမှ အဟင်္ကာရ ပေါ်ထွန်းလာ၍ ထိုမှပင် ဘူတများနှင့် အင်ဒြိယများ ပေါ်လာသည်။ ဘူတများမှပင် ဘူတကွဲပြားမှုများသည် အပြန်အလှန် မွေးဖွားလာသည်။

Verse 77

संसिद्धकार्यकरणः सद्य एव व्यवर्त्तत / यथोल्मुकात्तु त्रुटयः एककालाद्भवन्ति हि

လုပ်ငန်းနှင့် ကိရိယာတို့ ပြည့်စုံသောသူသည် ချက်ချင်းပင် လှုပ်ရှားလာသည်။ မီးခဲပူမှ မီးစက်များ တစ်ချိန်တည်း ပေါ်ထွန်းသကဲ့သို့။

Verse 78

तथा विवृत्ताः क्षेत्रज्ञाः कालेनैकेन कारणात् / यथान्धकारे खद्योतः सहसा संप्रदृश्यते

ထိုနည်းတူ အကြောင်းမှ တစ်ချိန်တည်းတွင် က్షೇತ್ರज्ञ များ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ အမှောင်ထဲတွင် မီးပိုးကောင် ရုတ်တရက် မြင်ရသကဲ့သို့။

Verse 79

तथा विवृत्तो ह्यव्यक्तात्खद्योत इव सञ्ज्वलन् / स माहन्सशरीरस्तु यत्रैवायमवर्त्तत

ထိုနည်းတူ အဗျက္တမှ မီးပိုးကောင်ကဲ့သို့ တောက်လောင်၍ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုမဟာန်သည် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ၊ သူ လှုပ်ရှားစတင်ရာ နေရာတည်းမှာပင် တည်နေ၏။

Verse 80

तत्रैव संस्थितो विद्वान्द्वारशालामुखे विभुः / महांस्तु तमसः पारे वैलक्षण्याद्विभाव्यते

အဲဒီနေရာတည်းမှာပင် တံခါးခန်းအဝင်ဝတွင် ဗိဘူဖြစ်သော ပညာရှိသည် တည်နေ၏။ သို့ရာတွင် မဟာန်တတ္တဝသည် တမစ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိ၍ မိမိ၏ ထူးခြားလက္ခဏာကြောင့် သိမြင်ရသည်။

Verse 81

तत्रैव संस्थिते विद्वांस्तमसोंऽत इति श्रुतिः / बुद्धिर्विवर्त्तमानस्य प्रादुर्भूता चतुर्विधा

ထိုနေရာ၌ပင် တည်မြဲနေသော ပညာရှိအကြောင်းကို “အမှောင်၏ အဆုံး” ဟု သြတိက ဆိုသည်။ ပြောင်းလဲနေသော ဉာဏ်သည် လေးမျိုးဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာ၏။

Verse 82

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मश्चेति चतुष्टयम् / सांसिद्धिकान्यथैतानि विज्ञेयानि नरस्य वै

အသိပညာ၊ ကိလေသာကင်းခြင်း(ဝైరাগျ)၊ အိုင်ශ්ဝရျ(အာနုභာဝ/အာဏာ) နှင့် ဓမ္မ—ဤလေးပါးကို လူသား၏ သဘာဝတရားဖြင့် ရရှိသော စိဒ္ဓိများဟု သိရမည်။

Verse 83

स महात्मा शरीरस्य वैवर्त्तात्सिद्धिरुच्यते / अनुशेते यतः सर्वान्क्षेत्रज्ञानमथापि वा

ထို မဟာတ္မာသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ‘စိဒ္ဓိ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သူသည် အားလုံး၏ အတွင်း၌ အနုသေတဖြင့် နေထိုင်သဖြင့်—က்ஷೇತ್ರဇ్ఞလည်း ဖြစ်သည်။

Verse 84

पुरिषत्वाच्च पुरुषः क्षत्रेज्ञानात्स उच्यते / यस्माद्वुद्ध्यानुशेते च तस्माद्वोधात्मकः स वै

‘ပုရီ’ (ကိုယ်မြို့) အတွင်း နေထိုင်သဖြင့် ပုရုရှ ဟု ခေါ်သည်။ က္ෂೇತ್ರကို သိသဖြင့် က္ෂೇತ್ರဇ్ఞ ဟု ဆိုသည်။ ဘုဒ္ဓိနှင့်အတူ အတွင်း၌ အနုသေတဖြင့် နေသဖြင့် သူသည် ဘောဓ-သဘောတရားဖြစ်သည်။

Verse 85

संसिद्धये परिगतं व्यक्ताव्यक्तमचेतनम् / एवं विवृत्तः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानाभिसंहितः

ပြည့်စုံသော စိဒ္ဓိအတွက် သူသည် ထင်ရှားသောနှင့် မထင်ရှားသော အရာများ၊ အာရုံမရှိသော (အချေတန) ကိုပါ လွှမ်းခြုံယူသည်။ ဤသို့ ဖြန့်ကျက်သော က္ෂೇತ್ರဇ్ఞသည် က္ෂೇತ್ರ-ဇ్ఞာနနှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။

Verse 86

विवृत्तिसमकालं तु बुद्ध्याव्यक्तमृषिः स्वयम् / परं ह्यर्षयते यस्मात्परमर्षित्वमस्य तत्

ဗိဝෘတ္တိကာလ၌ ထိုရိရှီသည် မိမိ၏ ဗုဒ္ဓိဖြင့် မထင်ရှားသော ပရမတတ္တဝကို ထင်ရှားစေသည်။ ပရမကို ‘ရိရှယတိ’ ပြုသဖြင့် ထိုသူ၏ ပရမရိရှီဖြစ်မှုဟု ဆိုကြသည်။

Verse 87

गत्यर्थादृषतेर्धातोर्नाम निर्वृतिरादितः / यस्मादेव स्वयं भूतस्तस्माच्चाप्यृषिता स्मृता

လှုပ်ရှားခြင်းအဓိပ္ပါယ်ရှိသော ‘ऋष्’ ဓာတုမှ အစဦး ‘နိရ္ဝෘတိ’ ဟူသော အမည် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ‘ရိရှိတာ’ ဟုလည်း မှတ်ယူကြသည်။

Verse 88

ईश्वरात्स्वयमुद्भूता मानसा ब्रह्मणः सुताः / यस्मादुत्पद्यमानैस्तैर्महान्परिगतः परः

သူတို့သည် ဣရှွရမှ ကိုယ်တိုင်ပင် ပေါ်ထွန်းလာသော ဘြဟ္မာ၏ မနောပုတ্ৰများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့ ပေါ်ပေါက်လာစဉ် ပရမတတ္တဝကြီးသည် အရပ်ရပ်ကို လွှမ်းခြုံသွားသည်။

Verse 89

यस्माद-षन्ति ते धीरा महान्तं सर्वतो गुणैः / तस्मान्महर्षयः प्रोक्ता बुद्धेः परम दर्शिना

အကြောင်းမှာ ထိုသမာဓိရှိသူတို့သည် မဟာန်ကို အရပ်ရပ်မှ ဂုဏ်တရားများဖြင့် ‘ရိရှန္တိ’ (ထင်ရှားစေ၍ ချီးမွမ်း) ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓိ၏ အမြင့်ဆုံးကို မြင်သူက သူတို့ကို ‘မဟာရိရှီ’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 90

ईश्वराणां सुतास्तेषां मानसा औरसाश्च वै / अहङ्कारं तपश्चैव ऋषन्ति ऋषितां गताः

သူတို့သည် ဣရှွရတို့၏ သားများဖြစ်၍ မနောမွေးလည်း ဖြစ်၊ တိုက်ရိုက်မွေးလည်း ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် အဟင်္ကာရနှင့် တပသကိုပါ ‘ရိရှန္တိ’ (ထိန်းချုပ်၍ သန့်စင်) လုပ်ကာ ရိရှီအဆင့်သို့ ရောက်ကြသည်။

Verse 91

तस्मात्सप्तर्षयस्ते वै भूतादौ तत्त्वदर्शनात् / ऋषिपुत्रा ऋषीकास्तु मैथुनाद्गर्भसंभवाः

ထို့ကြောင့် စပ့်တရိရှီတို့သည် သတ္တဝါအစ၌ တတ္တဝဒർശနကြောင့် ထင်ရှားကြသည်။ ‘ရိရှီ၏သား’ ဟုခေါ်သော ရိရှီကာတို့သည် မေထုန်မှ ဂರ್ಭဖြစ်ပေါ်၍ မွေးဖွားကြသည်။

Verse 92

तन्मात्राणि च सत्यं च ऋषन्ते ते महौजसः / सप्तषर्यस्त तस्ते च परसत्यस्य दर्शनाः

အလွန်တောက်ပသော ရိရှီတို့သည် တန်မာတရနှင့် သစ္စာကို စူးစမ်းကြသည်။ ထိုစပ့်တရိရှီတို့သည် ပရမသစ္စာကို မြင်တွေ့သူများဖြစ်သည်။

Verse 93

ऋषीकाणां सुतास्ते स्युर्विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः / ऋषन्ति ते ऋतं यस्माद्विशेषांश्चैव तत्त्वतः

ရိရှီကာတို့၏ သားများကို ‘ရိရှီပုတ္တရက’ ဟု သိမှတ်ရမည်။ အကြောင်းမှာ သူတို့သည် ရ္တ (ဓမ္မ-သစ္စာ) နှင့် တတ္တဝအရ ထူးခြားချက်များကို စူးစမ်းကြသည်။

Verse 94

तस्मात्सप्तर्षयस्तेपि श्रुतेः परमदर्शनात् / अव्यक्तात्मा महानात्माहङ्कारात्मा तथैव च

ထို့ကြောင့် စပ့်တရိရှီတို့သည်လည်း ရှရုတိ၏ အမြင့်ဆုံးဒർശနဖြင့် (ဤတတ္တဝများကို) မြင်ကြသည်—အဗျက္တအာတ္မာ၊ မဟာန်အာတ္မာ၊ နှင့် အဟင်္ကာရအာတ္မာ။

Verse 95

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च तेषां तज्ज्ञानमुच्यते / इत्येता ऋषिजातीस्ता नामभिः पञ्च वै शृणु

ဘူတာတ္မာနှင့် အိန္ဒြိယာတ္မာ—ဤသည်ကို သူတို့၏ ဉာဏ်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤသို့ ဤတို့သည် ရိရှီမျိုးရိုးများဖြစ်သည်; ယခု သူတို့၏ အမည်ငါးပါးကို နားထောင်လော့။

Verse 96

भृगुर्मरीचिरत्रिश्च ह्यङ्गिराः पुलहः क्रतुः / मनुर्दक्षो वसिष्टश्च पुलस्त्यश्चेति ते दश

ဘೃဂု၊ မရီချိ၊ အတြိ၊ အင်္ဂိရ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ မနု၊ ဒက္ခ၊ ဝသိဋ္ဌ နှင့် ပုလස්တျ—ဤတို့သည် မဟာရိသိ ဆယ်ပါး ဖြစ်သည်။

Verse 97

ब्रह्मणो मानसा ह्येते उद्भूताः स्वयमीश्वराः / परत्वेनर्षयो यस्मात्स्मृतास्तस्मान्महर्षयः

ဤတို့သည် ဘြဟ္မာ၏ မနောမှ ပေါ်ထွန်းလာသော ကိုယ်တိုင်ဣશ્વရသဘောရှိသူများ ဖြစ်၍၊ အထွတ်အမြတ် ရိသိဟု မှတ်ယူကြသဖြင့် “မဟာရိသိ” ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 98

ईश्वराणां सुता ह्येते ऋषयस्तान्निबोधत / काव्यो बृहस्पतिश्चैव कश्यपश्व्यवनस्तथा

ဤရိသိတို့သည် ဣશ્વရတို့၏ သားတော်များ ဖြစ်ကြသည်—သိမှတ်ပါ: ကာဗျ (ရှုကရ), ဗြဟစပတိ, ကရှျပ နှင့် ဗျဝန။

Verse 99

उतथ्यो वामदेवश्च अपा स्यश्चोशिजस्तथा / कर्दमो विश्रवाः शक्तिर्वालखिल्यास्तथार्वतः

ဥတသျ၊ ဝာမဒေဝ၊ အပာသျ၊ ဥရှိဇ်; ကရ္ဒမ၊ ဝိශ්ရဝါ၊ ရှက္တိ; ထို့ပြင် ဝာလခိလျ နှင့် အရဝတ။

Verse 100

इत्येते ऋषयः प्रोक्तास्तपसा चर्षितां गताः / ऋषिपुत्रानृ षीकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत

ဤသို့ ဤရိသိတို့ကို ဖော်ပြခဲ့သည်—တပဿာဖြင့် ရိသိအဆင့်သို့ ရောက်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ယခုတော့ ဂರ್ಭမှ မွေးဖွားသော ရိသိသားများနှင့် ရိသိကာများကိုလည်း သိမှတ်ပါ။

Verse 101

वत्सरो नगृहूश्चैव भरद्वाजस्तथैव च / ऋषिदीर्घतमाश्चैव बृहदुक्थः शरद्वतः

ဝတ္စရ၊ နဂြဟူ၊ ဘရဒ္ဝာဇ၊ ထို့အပြင် ရှိ ဒီးဃတမာ၊ ဗြဟဒုက္ထ၊ ရှရဒ္ဝတ—တို့လည်း ထင်ရှားကြသည်။

Verse 102

वाजश्रवाः शुचिश्चैव वश्याश्वश्च पराशरः / दधीचः शंशपाश्चैव राजा वैश्रवणस्तथा

ဝါဇရှရဝါ၊ ရှုချိ၊ ဝရှျာအရှွ၊ ပရာရှရ; ထို့ပြင် ဒဓီချိ၊ ရှံရှပ နှင့် ဘုရင် ဝိုင်ရှရဝဏ—တို့လည်း ဖော်ပြထားသည်။

Verse 103

इत्येते ऋषिकाः प्रोक्तास्ते सत्यादृषितां गताः / ईश्वरा ऋषयश्चैव ऋषिकाश्चैव ते स्मृताः

ဤသို့ ဤရိရှိကတို့ကို ဆိုခဲ့ကြသည်; သူတို့သည် သစ္စာကို မြင်သိသော ရိရှိတဝါသို့ ရောက်ရှိကြ၏။ သူတို့ကို အီရှွရသဘောရှိသော ရိရှိနှင့် ရိရှိကဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။

Verse 104

एते मन्त्रकृतः सर्वे कृत्स्नशस्तान्निबोधत / भृगुः काव्यः प्रचेताश्च ऋचीको ह्यात्मवानपि

ဤသူတို့အားလုံးသည် မန္တရရေးသူများဖြစ်ကြသည်—နားထောင်သူတို့ အပြည့်အစုံ သိမှတ်ကြလော့။ ဘృဂု၊ ကာဗျ၊ ပရချေတစ် နှင့် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသော ရုချီကလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 105

और्वाथ जमदग्निश्च विदः सारस्वतस्तथा / आर्ष्टिषेणो युधाजिच्च वीतहव्यसुवर्चसौ

ထို့ပြင် အော်ရဝ၊ ဇမဒဂ္နိ၊ ဝိဒ၊ စာရသွဝတ; ထို့နောက် အာရ္ဋ္ဌိရှေဏ၊ ယုဓာဇိ၊ ဝီတဟဗျ နှင့် သုဝရ္စသ—တို့လည်း မန္တရရေးသူများဖြစ်ကြသည်။

Verse 106

वैन्यः पृथुर्दिवोदासो बाध्यश्वो गृत्सशौनकौ / एकोनविशतिर्ह्येतेभृगवो मन्त्रवादितः

ဝိုင်န်ယ ပೃထု၊ ဒိဝိုဒာသ၊ ဘာဓျအශ්ဝ၊ ဂೃတ্স နှင့် ရှောနက—မန္တရဝိဒ္ယာ၌ ထင်ရှားသော ဘೃဂုဝంశသား ဆယ့်ကိုးဦးဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

Verse 107

अङ्गिरा वैद्यगश्चैव भरद्वाजो ऽथ बाष्कलिः / ऋतवाकस्तथा गर्गः शिनिः संकृतिरेव च

အင်္ဂိရာ၊ ဝိုင်ဒျဂ၊ ဘရဒ္ဝာဇ၊ ဘာෂ္ကလိ၊ ဣတဝာက်၊ ဂရ္ဂ၊ ရှိနိ နှင့် သံကೃတိ—ဤတို့လည်း သန့်ရှင်းသော ပရമ്പရာ၌ အမှတ်ရစရာ နာမများဖြစ်သည်။

Verse 108

पुरुकुत्सश्च मान्धाता ह्यंबरीषस्तथैव च / युवनाश्वः पौरकुत्सस्त्रसद्दस्युश्च दस्युमान्

ပုရုကုတ္ဆ၊ မာန္ဓာတာ၊ အမ္ဗရီရှ၊ ယုဝနာရှဝ၊ ပေါရကုတ္ဆ၊ ထရစဒ္ဒသျု နှင့် ဒသျုမာန်—ဤတို့လည်း ဓမ္မဂုဏ်ကီर्तिဖြင့် ထင်ရှားသော နာမများဖြစ်သည်။

Verse 109

आहार्यो ह्यजमीढश्च तुक्षयः कपिरेव च / वृषादर्भो विरूपाश्वः कण्वश्चैवाथ मुद्गलः

အာဟာရျ၊ အဇမီဍ္ဍ၊ တုက္ရှယ၊ ကပိ၊ ဝೃષာဒರ್ಭ၊ ဝိရူပါရှဝ၊ ကဏ్వ နှင့် မုဒ္ဂလ—ဤတို့လည်း ကုသိုလ်နာမများ၏ အစဉ်အလာတွင် ပါဝင်သည်။

Verse 110

उतथ्यश्च सनद्वाजस्तथा वाजश्रवा अपि / अयास्यश्चक्रवर्त्ती चवामदेवस्तथैव च

ဥတသျ၊ စနဒ္ဝာဇ၊ ဝာဇရှရဝာ၊ အယာသျ၊ ချကရဝတ္တီ နှင့် ဝာမဒေဝ—ဤတို့လည်း သန့်ရှင်းသော မျိုးရိုး၌ ရိုသေလေးစားစွာ အမှတ်ရကြသည်။

Verse 111

असिजो बृहदुक्थश्च ऋषिर्दीर्घतमास्तथा / कक्षीवांश्च त्रयस्त्रिंशत्स्मृता ह्याङ्गिरसा वराः

အစိဇ၊ ဘృဟဒုက္ထ၊ ရှိ ဒီးဃတမ နှင့် ကက္ခီဝန်—ဤတို့သည် အင်္ဂိရသ ရှိမြတ် သုံးဆယ်သုံးပါးဟု မှတ်သားကြသည်။

Verse 112

एते मन्त्रकृतः सर्वे काश्यपांस्तु निबोधत / काश्यपश्चैव वत्सारो नैध्रुवो रैभ्य एव च

ဤသူတို့အားလုံးသည် ကာရှျပ မျိုးရိုးမှ မန္တရရေးသူများဖြစ်သည်။ သိမှတ်လော့—ကာရှျပ၊ ဝတ္စာရ၊ နೈဓရုဝ၊ ရိုင်ဘျ။

Verse 113

असितो देव लश्चैव षडेते ब्रह्मवादिनः / अत्रिरर्वसनश्चैव श्यावाश्वश्च गविष्ठिरः

အစိတနှင့် ဒေဝလ—ဤတို့သည် ဘြဟ္မဝါဒင် ခြောက်ပါးဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် အတြိ၊ အရဝစန၊ ရှျာဝာရှွ၊ ဂဝိဋ္ဌိရ။

Verse 114

आविहोत्र ऋषिर्द्धीमांस्तथा पूर्वातिथिश्च सः / इत्येते चा त्रयः प्रोक्ता मन्त्रकारा महर्षयः

ပညာရှိ အာဝိဟိုတြ ရှိနှင့် ပူರ್ವာတိသိ—ဤသို့ ဤမဟာရှိ သုံးပါးကို မန္တရရေးသူများဟု ဆိုကြသည်။

Verse 115

वसिष्ठश्चैव शक्तिश्च तथैव च पराशरः / चतुर्थ इन्द्रप्रमतिः पञ्चमश्च भरद्वसुः

ဝသိဋ္ဌ၊ ရှက္တိ နှင့် ပရာရှရ; စတုတ္ထမှာ အိန္ဒြပ్రమတိ၊ ပဉ္စမမှာ ဘရဒ္ဝစု ဖြစ်သည်။

Verse 116

षष्ठश्च मैत्रावरुणिः कुण्डिनः सप्तमस्तथा / इति सप्त वशिष्ठाश्च विज्ञेया ब्रह्मवादिनः

ခြောက်မြောက်မှာ မૈထ္ရာဝရုဏိ၊ ခုနစ်မြောက်မှာ ကုဏ္ဍိန ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤဝသိဋ္ဌ ခုနစ်ပါးကို ဗြဟ္မဝါဒင်ဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 117

विश्वामित्रस्तु गाधेयो देवरातस्तथोद्गलः / तथा विद्वान्मधुच्छन्दा ऋषिश्चान्यो ऽघमर्षणः

ဝိශ්ဝာမိတ္တရ (ဂါဓေယ)၊ ဒေဝရာတ်၊ ဥဒ္ဂလ; ထို့ပြင် ပညာရှိ မဓုချ္ဆန္ဒာ နှင့် အခြား ရှိ အဃမර්ෂဏ တို့လည်း ရှိသည်။

Verse 118

अष्टको लोहितश्चैव कतः कोलश्च तावुभौ / देवश्रवास्तथा रेणुः पूरणो ऽथ धनञ्जयः

အဋ္ဌက နှင့် လောဟိတ; ထို့ပြင် ကတ နှင့် ကိုလ—ထိုနှစ်ဦး; ထို့နောက် ဒေဝရှရဝါ၊ ရೇဏု၊ ပူရဏ နှင့် ဓနဉ္ဇယ တို့ဖြစ်သည်။

Verse 119

त्रयोदशैते धर्मिष्ठा विज्ञेयाः कुशिकावराः / अगस्त्यो ऽयो दृढायुश्च विध्मवाहस्तथैव च

ဤတစ်ဆယ့်သုံးပါးသည် ဓမ္မ၌ တည်ကြည်သော ကုရှိက မဟာသူတော်များဟု သိမှတ်ရမည်။ ထို့ပြင် အဂஸ္တျ၊ အယ၊ ဒృဍာယု နှင့် ဝိဓ္မဝါဟ တို့လည်း ရှိသည်။

Verse 120

ब्रह्मिष्ठागस्तपा ह्येते त्रयः परमकीर्त्तयः / मनुर्वैवस्वतश्चैव एलो राजा पुरूखाः

ဤသုံးပါးသည် ဗြဟ္မ၌ တည်ကြည်၍ တပသ်ပြုသူများဖြစ်ကာ အလွန်မြင့်မားသော ကီർത്തိရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ဝိုင်ဝസ്വတ မနု၊ ဘုရင် အေလ နှင့် ပုရူခာ တို့လည်း (ဖော်ပြ) ရှိသည်။

Verse 121

क्षत्र्रियाणां चरावेतौ विज्ञेयौ मन्त्रवादिनौ / भलन्दनश्च वत्सश्च संकीलश्चैव ते त्रयः

ခတ္တရိယတို့အတွင်း ဤ ‘ချရ’ နှစ်ဦးကို မန္တရဝါဒီ (မန္တရဆိုသူ) ဟု သိမှတ်ရမည်။ ဘလန္ဒန၊ ဝတ္ဆ၊ သံကီလ—ဤသုံးဦးဖြစ်သည်။

Verse 122

एते मन्त्रकृतश्चैव वैश्यानां प्रवराः स्मृताः / इत्येषा नवतिः प्रोक्ता मन्त्रा यैरृषिभिः कृताः / ब्राह्यणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत

ဤသူတို့သည် ဝိုင်ရှျတို့အတွက် မန္တရပြုသူများနှင့် အထူးကောင်းမြတ်သော ပရဝရများဟု မှတ်သားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှိများက ပြုလုပ်သော မန္တရတို့၏ အရေအတွက်ကို ကိုးဆယ်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ အို ဗြာဟ္မဏ၊ ခတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျတို့၊ ရှိပုတ্ৰတို့ကို နာမဖြင့် သိမှတ်ကြလော့။