
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya (Awakening of the King and Morning Observances)
ဤအဓ್ಯಾಯ (နမူနာအရ) သည် ဝသိဋ္ဌ၏အသံဖြင့် ဖရိမ်တင်ကာ နန်းတော်မနက်ခင်းအစဉ်အလာကို သာသနာဓမ္မပုံစံတစ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ညအဆုံးတွင် စူတာ၊ မာဂဓ၊ ဝန္ဒင်တို့က ဗီဏာ၊ ဝေဏု၊ တာလနှင့် မူရ္ဍ္ဍချနာ/စကေးညွှန်ပြချက်များပါသော သီချင်းတီးဝိုင်းဆန်ဆန် စတုတိဖြင့် အိပ်နေသော မင်းကို နှိုးကြသည်။ လမင်းကျခြင်း၊ နေထွက်၍ အမှောင်ပျောက်ခြင်း စသည့် ကောသမိုလောဂျီပုံရိပ်များနှင့် မင်းဘုရားချီးမွမ်းခြင်းကို ပေါင်းစပ်ကာ မင်းအာဏာကို နေ့ညလှည့်ပတ်သည့် ကမ္ဘာလောကစည်းကမ်းနှင့် တပြိုင်နက်တည်းဟု ပြသသည်။ မင်းသည် နိုးထပြီး နိတျယကမ္မကို သတိထား၍ ဆောင်ရွက်ကာ မင်္ဂလာကိစ္စများနှင့် အလှဆင်ခြင်း ပြုလုပ်ပြီး တောင်းခံသူများအား ဒါနပေး၊ နွားနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ဂုဏ်ပြုကာ မြို့ပြင်ထွက်၍ နေထွက်ဘ္ဟာစ్కရကို ပူဇော်သည်။ ဝန်ကြီးများ၊ အခွန်ခံမင်းများနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင်များ စုဝေးပြီး မင်းသည် အဖွဲ့အပါအဝင် တပသျာကြွယ်ဝသော ရှင်တော် (တပောနိဓိ) ထံသို့ သွားကာ ဦးညွှတ်၍ ကောင်းချီးခံယူပြီး ထိုင်ရန် ဖိတ်ကြားခံကာ ညအခြေအနေကောင်းမကောင်းကို ရှင်တော်မေးမြန်းသည်။ ထိုသို့ ဤအခန်းသည် နိုင်ငံရေးပူဇော်ပွဲ၊ နေ့စဉ်ဓမ္မနှင့် မင်း-ရှင်တော်ဆက်ဆံရေးကို ကမ္ဘာလောကစည်းကမ်းနှင့် မျိုးရိုးအုပ်ချုပ်မှု၏ မိုက်ခရိုကော့စမ်အဖြစ် ကုဒ်သွင်းထားသည်။
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः // २७// वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः / प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये
ဤသို့ သီရိဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌ ဝါယုမိန့်ကြားသော အလယ်ပိုင်း၊ တတိယ အစပျိုးပိုဒ်၊ အర్జုနဥပాఖ్యာန်တွင် အခန်း ၂၇ ဖြစ်၏။ ဝသಿಷ್ಠ မိန့်သည်—ညအဆုံး၌ စူတ၊ မာဂဓ နှင့် ချီးမွမ်းသူတို့သည် အိပ်ပျော်နေသော မင်းထံသို့ လာ၍ မစိုးရိမ်ဘဲ အသံမြင့်စွာ သီဆိုကာ မင်းကို နိုးစေကြ၏။
Verse 2
वीणावेणुरवोन्मिश्रकलतालततानुगम् / समस्तश्रुतिसुश्राव्यप्रशस्तमधुरस्वरम्
ဗီဏာနှင့် ဝေဏု၏ အသံနာဒများ ပေါင်းစပ်ကာ ကလ-တားလ လယကို လိုက်နာသည့်; နားထောင်သူအားလုံးအတွက် နားဝင်ချိုမြိန်၍ ချီးမွမ်းထိုက်ကာ မధုရသံရှိသည်။
Verse 3
स्निग्धकण्ठाः सुविस्पष्टमूर्च्छनाग्रामसूचितम् / जगुर्गेयं मनोहारि तारमन्द्रलयान्वितम्
နူးညံ့သော လည်ချောင်းသံရှိသူတို့သည် မူර්ချ္ဌနာနှင့် ဂြာမကို အလွန်ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြကာ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်သော သီချင်းကို သီဆိုကြ၏။ ထိုသီချင်းသည် အမြင့်သံနှင့် အနိမ့်သံ လယနှစ်မျိုး ပေါင်းစည်းထားသည်။
Verse 4
ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः / स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः
ထိုအခါ စူတနှင့် မာဂဓတို့သည် အိပ်ပျော်နေသော မဟာတ్మာ မင်းကို မျိုးစုံသော စကားများဖြင့် တဖြည်းဖြည်း နိုးထစေလို၍ ပြောကြသည်။
Verse 5
पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः / विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया
ကြည့်ပါ၊ ရာဇာတို့၏ လမင်းကဲ့သို့သော လမင်းသည် ရှုံးနိမ့်သကဲ့သို့ နေဝင်သို့ ဆင်းသက်နေသည်။ အမှန်တကယ် သင်၏ မျက်နှာကြာပန်း၏ တိုးပွားလာသော သရဖူတင့်တယ်မှုကြောင့်ပင်။
Verse 6
द्रष्टुं त्वदान नांभोजं समुत्सुक इवाधुना / तमांसि भिन्दन्नादित्यः संप्राप्तो ह्युदयं विभो
ယခု သင်၏ မျက်နှာကြာပန်းကို မြင်လိုသကဲ့သို့ စိတ်အားထက်သန်၍ အမှောင်ကို ခွဲဖောက်ကာ နေမင်းသည်၊ အို ဗိဘို၊ ထွက်ပေါ်ချိန်သို့ ရောက်လာပြီ။
Verse 7
राजन्नखिलशीतांशुवंशमौलिशिखामणे / निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्
အို မင်းကြီး၊ လမင်းဝంశတစ်လျှောက်၏ မော်လီ-ရှಿಖာမဏိ၊ မဟာဉာဏ်ရှိသူရေ! အိပ်ရေးတော်တော်လောက်ပြီ—ယခု နိုးထပါ။
Verse 8
इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः / क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः
သူတို့၏ စကားကို ကြားနေရသော်လည်း မင်းကြီးသည် မနိုးထသေး။ နို့ပင်လယ်၌ ရှေရှာအိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်စက်သော ပဒ္မလောစန (ဗိဿနု) ကဲ့သို့ပင်။
Verse 9
विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् / चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः
အိပ်ငိုက်မှုမရှိသော မျက်လုံးဖြင့် ထ၍ သူသည် ရိုသေစွာ နေ့စဉ်ကမ္မများကို ဆောင်ရွက်하였다။ ထို့နောက် သတိထားကာ အောင်ပွဲဆိုင်ရာ စသည်တို့ အလုပ်အားလုံးကို ပြည့်စုံစွာ ပြုလုပ်하였다။
Verse 10
देवतामभिवन्द्येष्टां गां दिव्यस्रग्गन्धभूषणः / कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च
ကိုယ်တော်ကြိုက်နှစ်သက်သော ဒေဝတာကို ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီး နတ်မင်းဆန်သော ပန်းကုံး၊ အနံ့သာနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများကို ဝတ်ဆင်하였다။ ထို့နောက် ဒူర్వာမြက်၊ မျက်ကွင်းဆေး၊ မှန်နှင့် မင်္ဂလာပစ္စည်းများကိုလည်း စီစဉ်하였다။
Verse 11
दत्त्वा दानानि चार्थिभ्यो नत्वा गोब्रह्मणानपि / निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्
တောင်းခံသူများအား လှူဒါန်းပြီး နွားနှင့် ဗြဟ္မဏများကို ဦးညွှတ်ကာ၊ ထိုမြို့မှ ထွက်ခွာ၍ ဘာஸ్కရ (နေဒေဝ) ကို ပူဇော်하였다။
Verse 12
तावदभ्याययुः सर्वं मन्त्रिसामन्तनायकाः / रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्
ထိုအချိန်တွင် ဝန်ကြီးများ၊ စာမန်တများနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင်များ အားလုံး ရောက်လာကြသည်။ လက်အုပ်ချီ၍ အရှင်ဘုရင်၊ သူတို့သည် အကောင်းဆုံး မင်းကို ဦးညွှတ်နမസ്കာရ하였다။
Verse 13
ततः स तैः परिवृतः समुपेत्य तपोनिधिम् / ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा
ထို့နောက် သူတို့က ဝိုင်းရံထားသဖြင့် သူသည် တပဿာ၏ خزانہ ဖြစ်သော တပောနိဓိထံ သွားရောက်ကာ နေတောက်ပသကဲ့သို့ တောက်ပသော تاج နှင့်အတူ သူ၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်၌ ဦးညွှတ်နမസ്കာရ하였다။
Verse 14
आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः / प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति
မဟာရသီသည် မင်းကို ကောင်းချီးပေး၍ ချီးမွမ်းကာ၊ လေးစားစွာ ငုံ့နေသူအား နူးညံ့သောစကားဖြင့် “ထိုင်ပါ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။
Verse 15
तमासीनं नरपतिं महार्षिः प्रीतमानसः / उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप
ပျော်ရွှင်သောစိတ်ရှိသည့် မဟာရသီက ထိုင်နေသော မင်းကို “ညက ကျော်လွန်သွားပြီ၊ အရှင်မင်း၊ ကျန်းမာချမ်းသာပါသလား” ဟု မေး၏။
Verse 16
अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् / शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्
အရှင် ရာဇേന്ദ്ര၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် တောတွင် တောစာဖြင့် အသက်မွေးသူများဖြစ်၍၊ သမင်ကဲ့သို့သော သဘာဝရှိသူတို့အတွက် မည်သို့မဆို နေထိုင်နိုင်သည်။
Verse 17
अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा / अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्
သို့သော် အရှင် ရာဇೇಂದ್ರ၊ မြို့နေသူတို့အတွက် တောတွင် နေထိုင်ခြင်းသည် အလွန်ခက်ခဲသည်။ မလေ့ကျင့်ဖူးသည့်အရာအားလုံးသည် ခက်ခဲတတ်သည်။
Verse 18
वनवासपरिक्लेशं भवान्यत्सानुगो ऽसकृत् / आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः
အရှင်သည် အဖော်အပါများနှင့်အတူ တောနေထိုင်ရသည့် ဆင်းရဲဒုက္ခကို အကြိမ်ကြိမ် ခံယူခဲ့သည်။ ထိုသည်ပင် အရှင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို မြှင့်တင်သော အမြင့်တက်မှုဖြစ်သည်။
Verse 19
इत्युक्तस्तेन मुनिना स राजा प्रीतिपूर्वकम् / प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत
ထိုမုနိက ဤသို့ဆိုသော်၊ မင်းကြီးသည် ပီတိဖြင့်၊ ပြုံးသကဲ့သို့ ထပ်မံ၍ စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 20
ब्रह्मन्किमनया ह्युक्त्या दृष्टस्ते यादृशो महान् / अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्
အို ဘြဟ္မဏာ၊ ဤစကားဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ကျွန်ုပ်တို့သည် သင်၏ မဟာတန်ခိုးကို မြင်ခဲ့ပြီး၊ သင်၏ မဟိမကြောင့် လောကတစ်လောကလုံး အံ့ဩနေသည်။
Verse 21
भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः / इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने
အို မဟာမုနိ၊ သင်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဂုဏ်ရောင်ခြည်က စိတ်ကို ဖမ်းစားသဖြင့်၊ ကျွန်ုပ်၏ စစ်သည်များသည် ဒီနေရာမှ ထွက်ခွာလိုခြင်း မရှိကြ။
Verse 22
त्वादृशानां जगन्तीह प्रभावैस्तपसां विभो / ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्
အို ဗိဘော၊ သင်ကဲ့သို့သော တပသီတို့၏ တပဿာအာနုဘော်ကြောင့် ဤလောကသည် အမြဲတမ်း ထောက်တည်နေသည်။ အမှန်တကယ် မစဉ်းစားနိုင်သော ဘြဟ္မတေဇသည် အစဉ်တည်မြဲသည်။
Verse 23
नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् / ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्
အို ဗိဘော၊ သင်သည် တပဿာ၏ အင်အားဖြင့် လောကတို့၏ အခြေအနေ သုံးပါးကို အစဉ်လိုက် တည်ငြိမ်အောင် ပြုနိုင်ခြင်းမှာ အံ့ဩစရာ မဟုတ်ပါ။
Verse 24
सुदृष्टा ते तपःसिद्धिर्महती लोकपूजिता / गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्
သင်၏ တပဿာအောင်မြင်မှုသည် အလွန်ကောင်းမြတ်၍ ကြီးမြတ်ကာ လောကက ပူဇော်လေးစားကြ၏။ အို ဘြာဟ္မဏ၊ ကျွန်ုပ် မြို့သို့ သွားမည်ဖြစ်၍ ခွင့်ပြုပါ။
Verse 25
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेनस मुनिः कार्त्तवीर्येण सादरम् / संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत
ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်—ကာတ္တဝီရျက ဂုဏ်ပြုလေးစားစွာ ပြောသကဲ့သို့ မုနိသည် သူ့ကို အထူးဂုဏ်ပြုကာ “အဲဒီအတိုင်း” ဟု ပြန်လည်ဆို၏။
Verse 26
मुनिना समनुज्ञातो विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् / सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति
မုနိ၏ ခွင့်ပြုချက်ရပြီးနောက် သူသည် ထိုအာရှရမ်မှ ထွက်ခွာကာ စစ်တပ်အားလုံးက ဝိုင်းရံလျက် မြို့သို့ ထွက်ခွာသွား၏။
Verse 27
स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः / अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी
လမ်းခရီးတွင် သွားရင်း ဘုရင်သည် စိတ်ထဲတွင် တွေးမိ၏—“အဟော! ဤတပဿာ၏ စိဒ္ဓိသည် လောကကို အံ့ဩစေသည်”။
Verse 28
यया लब्धेदृशी धेनुः सर्वकामदुहां वरा / किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया
ဤအရာကြောင့် ဆန္ဒအားလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပေးသော အထူးမြတ်သော ဓေနုကို ရရှိပြီ—ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်အတွက် အစုံအလင် နိုင်ငံတော်က ဘာအကျိုးရှိမည်နည်း? များပြားသော ယောဂသမృద్ధိကလည်း ဘာတန်ဖိုးရှိမည်နည်း?
Verse 29
गोरत्नभूता यदियं धेनुर्मुनिवरे स्थिता / अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि
အို မုနိမြတ်ရှင်! ဤနွားမသည် ‘ဂိုရတန’ အဖြစ် သင်၏ အာရှရမ်၌ တည်ရှိနေပါက၊ အမှန်တကယ် ဤနွားမကြောင့်ပင် ကောင်းကင်ဘုံနေသူတို့၏ စည်းစိမ်တောင် ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 30
ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् / अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्
သုံးလောကလုံးက ပူဇော်ကြသော အိန္ဒြာ၏ ထင်ရှားသော ဂုဏ်သိက္ခာမြင့်မားသည့် အဆင့်တောင်၊ ငါ့အမြင်အရ ဤနွားမ၏ ဆယ့်ခြောက်ပိုင်းတစ်ပိုင်းသော ကလားတောင် မတူညီနိုင်။
Verse 31
इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् / चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा
ဤသို့ စဉ်းစားနေသော ဘုရင်ထံသို့ နောက်ဘက်မှ ချဉ်းကပ်လာပြီး၊ ဝန်ကြီး ချန္ဒရဂုပ္တက လက်အုပ်ချီကာ ထိုအခါ ပြောကြား하였다။
Verse 32
किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि / रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव
အို မင်းတို့၏ ခြင်္သေ့တော်! ဘာကြောင့် မြို့တော်သို့ ပြန်လိုပါသနည်း။ ကာကွယ်ထားသော နိုင်ငံတော်နှင့် မြို့တော်က သင့်အတွက် ဘာအကျိုးရှိမည်နည်း။
Verse 33
गोरत्नभूता नृपतेर्यावर्धेनुर्न चालये / वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो
အို प्रभု! မင်း၏ ဤ ‘ဂိုရတန’ နွားမ မလှုပ်ရှားသရွေ့ သင်၏ နိုင်ငံတော်သည် တစ်ဝက်တောင် မလည်ပတ်နိုင်; အလွန်အမင်း ဗလာတူသည်။
Verse 34
अन्यच्च दृष्टमाश्चर्यं मया राजञ्छृणुष्व तत् / भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः
အရှင်မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်မြင်တွေ့ခဲ့သော အံ့ဩဖွယ်တစ်ပါးကိုလည်း နားထောင်ပါ—အဲဒီမှာ စိတ်နှစ်သက်ဖွယ် အိမ်အဆောင်များနှင့် စိတ်နှစ်သက်ဖွယ် မိန်းမများလည်း ရှိပါသည်။
Verse 35
प्रासादा विविधाकारा धनं चादृष्टसंक्षयम् / धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम
ပုံစံမျိုးစုံသော နန်းတော်များနှင့် မကုန်ခမ်းသကဲ့သို့သော ဥစ္စာရှိသော်လည်း၊ အဲဒါအားလုံးသည် ကျွန်ုပ်မြင်နေစဉ် တစ်ခဏအတွင်း ထိုနွားမထဲသို့ လုံးဝလီနသွားခဲ့သည်။
Verse 36
तत्तपोवनमेवासीदिदानीं राजसत्तम / एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्
အရှင်မင်းကြီးအထွတ်အမြတ်၊ ယခုရှိနေသည်မှာ ထိုတပောဝနပင် ဖြစ်၏။ ဤသို့ အာနုဘော်ရှိသူအတွက် မည်သည်က မရနိုင်သနည်း။
Verse 37
तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया / यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः
ထို့ကြောင့် ရတနာနှင့်တန်ဖိုးတူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ဤနွားမကို သင်လက်ခံသင့်သည်။ သင်ခွင့်ပြုပါက အမှုထမ်းတို့က ဆောင်ရွက်ရမည့်ကိစ္စကို တင်ပြမည်။
Verse 38
राजोवाच / एवमेवाहमप्येनां न जानामीत्यसांप्रतम् / ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः
မင်းကြီးက ပြောသည်—ကျွန်ုပ်လည်း ယခုထိ သူမကို သေချာမသိသေးပါ။ ‘ဗြာဟ္မဏ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကို မလုယူသင့်’ ဟူသော သံသယသည် ကျွန်ုပ်စိတ်၌ ရှိသည်။
Verse 39
एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः / गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते
ဘုရင်က ထိုသို့ ပြောနေစဉ် ပုရောဟိတ် ဂါဂ္ဂ—ပညာရှိတို့အနက် အမြတ်ဆုံး—ဟေ ဘူပတေ၊ တားမြစ်သတိပေးသကဲ့သို့ ဤသို့ ဆို၏။
Verse 40
ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन / ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते
ဗြာဟ္မဏ၏ ဥစ္စာကို အရေးပေါ်အခက်အခဲရှိသော်လည်း မည်သို့မျှ မလုယူသင့်; ဤလောက၌ ဗြဟ္မသွားနှင့်တူသည့် ခံရခက်သောအရာ မရှိ။
Verse 41
विषं हन्त्युपयोक्तारं लक्ष्यभूतं तु हैहय / कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः
အဆိပ်သည် သုံးစွဲသူကိုပင် သတ်သည်၊ ဟေ ဟೈဟယ၊ ပစ်မှတ်ဖြစ်သူကို; သို့သော် ဗြဟ္မသွား၏ အရဏီမီးသည် မျိုးရိုးကို အမြစ်တိုင်အောင် လောင်ကျွမ်းစေသည်။
Verse 42
अनिवार्यमिदं लोके ब्रह्मस्वन्दुर्जरं विषम् / पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव
ဟေ ပါရ္ထိဝ၊ ဤလောက၌ ဗြဟ္မသွားသည် ခံရခက်သော အဆိပ်ဖြစ်၍ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်; အကျိုးသည် သားမြေးအဆုံးတိုင်အောင် ရောက်ပြီး အဆုံးသတ်သည် အလွန်ခါးသီးသည်။
Verse 43
एश्वर्यमूढं हि मनः प्रभूममसदात्मनाम् / किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्
အကျင့်မကောင်းသူတို့၏ စိတ်သည် အာဏာနှင့် စည်းစိမ်ကြောင့် မူးယစ်မောဟဖြစ်တတ်သည်; ထို့နောက် နီးကပ်လာသောအခါ ဘာကိုမဆို မလုပ်မိဘူးလား၊ မမှန်ကန်မှုနှင့် ဗြာဟ္မဏဥစ္စာလိုဘမှုက မျက်စိကို လှည့်စားလျှင်။
Verse 44
वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम / आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति
အို မင်းမြတ်ကြီး၊ ဝေဒနှင့် ဒါန၌ သင်ကဲ့သို့ မေတ္တာရက်ရောသူ အခြားမည်သူရှိမည်နည်း။ ဒါနကို စွန့်၍ ယူယူချင်စိတ်သာ တွေးသူသည် ဘြာဟ္မဏတို့အပေါ်တောင် လောဘတက်သည်။
Verse 45
ईदृशस्त्वं महाबाहो कर्म सज्जननिन्दितम् / मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव
အို မဟာဗာဟု၊ သင်ကဲ့သို့ မြင့်မြတ်သူဖြစ်လျက် စင်ကြယ်သူတို့က ရှုတ်ချသော အလုပ်ကို မလုပ်ပါနှင့်။ ထိုအရာသည် လောကတွင် သင်၏ဂုဏ်သတင်းကို လျော့နည်းစေသည်။
Verse 46
वंशे महति जातस्त्वं वदान्यानां प्रहीभुजाम् / यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः
သင်သည် ဒါနရှင် မင်းများ၏ မဟာမျိုးရိုးတွင် မွေးဖွားသူဖြစ်သည်။ ဤအလုပ်ကြောင့် ယခု သင်၏ဂုဏ်သတင်းအပိုင်းအစများကို မဖျက်ဆီးပါနှင့်။
Verse 47
अहो ऽनुजीविनः किञ्चिद्भर्तारं व्यसनार्णवे / तत्प्रसादसमुन्नद्धा मज्जयं त्यनयोन्मुखाः
အိုဟို! အရှင်ကို အားကိုးနေသူများသည် မိမိအရှင်က ဒုက္ခပင်လယ်ထဲသို့ အနည်းငယ်ကျသွားသည်ကို မြင်လျှင်၊ သူ၏ကျေးဇူးကြောင့် မာန်တက်မူးယစ်ကာ မတရားဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ အရှင်ကိုပင် နစ်မြုပ်စေတတ်သည်။
Verse 48
श्रिया विकुर्वन्पुरुषकृत्यचिन्त्ये विचेतनः / तन्मतानुप्रवृत्तिश्च राजा सद्यो विषीदति
စည်းစိမ်ကြောင့် လွဲမှားကာ လူသားတာဝန်ကို မစဉ်းစားသော အသိမဲ့ဘုရင်သည် သူတို့၏အမြင်အတိုင်း လိုက်နာလျှင် ချက်ချင်းပင် စိတ်ညစ်ငြိုငြင်မှုသို့ ကျရောက်သည်။
Verse 49
अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ / आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्
မသိနားမလည်သော ရှင်တော်ကဲ့သို့သော ဝန်ကြီးက မင်းကို နীতိပညာ၏ ပင်လယ်ထဲသို့ ခေါ်ဆောင်သွားလျှင်၊ ထိုမိုက်မဲမှုသည် သံလှေကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ကိုယ်တိုင်ပါ နစ်မြုပ်စေလိမ့်မည်။
Verse 50
तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि / मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि
ထို့ကြောင့် မင်းတို့အထဲက ခြင်္သေ့တော်မင်းကြီး၊ မိုက်သူ၏ နীতိလမ်းကို မလိုက်ပါနှင့်။ အလွန်မိုက်မဲသူ၏ အမြင်ကို လိုက်နာခြင်းသည် မင်းအတွက် မသင့်တော်ပါ။
Verse 51
एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः / आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत
သူက အဲဒီလို ပြောနေစဉ်၊ သခင်၏ အကျိုးချမ်းသာကို ဖြစ်စေသော စကားကို အခြေခံ၍ ဝန်ကြီးက မင်းကို တားမြစ်ကာ ထပ်မံ၍ ဤသို့ ပြော하였다။
Verse 52
ब्राह्मणो ऽयं स्वजातीयहितमेव समीक्षते / महान्ति राजकार्याणि द्विजैर्वेत्तुं न शक्यते
ဤဗြာဟ္မဏသည် မိမိအမျိုးအစား၏ အကျိုးကိုသာ ကြည့်သည်။ မဟာသော နိုင်ငံရေးရာ ကိစ္စများကို ဒွိဇတို့ သိမြင်နိုင်ခြင်း မလွယ်ကူ။
Verse 53
राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया / विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति
နိုင်ငံရေးရာ ကိစ္စများကို မင်းက မိမိပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင် သိမြင်သင့်သည်။ အစားအစာပေးခြင်းနှင့် ဒါနမရှိလျှင် ဗြာဟ္မဏ (ဝိပရ) သည် မည်သည့်ကိစ္စမျှ မအောင်မြင်။
Verse 54
ब्राह्मणो नावमन्तव्यो वन्दनीयश्च नित्यशः / प्रतिसंग्राहयणीयश्च नाधिकं साधितं क्वचित्
ဗြာဟ္မဏကို မည်သည့်အခါမျှ မထီမဲ့မြင်မပြုရ; အမြဲတမ်း ဦးညွှတ်ပူဇော်ထိုက်သည်။ သင့်တင့်သောဂုဏ်ပြုလက်ခံရမည်; ဤထက်မြင့်သော သာဓနာ မရှိ။
Verse 55
तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप / नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्
ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ ထိုနွားမကို လက်ခံယူ၍ မိမိမြို့သို့ ပြန်သွားပါ။ မဟုတ်လျှင် နိုင်ငံကို စွန့်၍ တပသ်ပြုရန် တောသို့ သွားပါ။
Verse 56
क्षमावत्त्वं ब्राह्मणानां दण्डः क्षत्रस्य पार्थिव / प्रसह्य हरणे वापि नाधर्मस्ते भविष्यति
အရှင်ဘုရင်၊ ဗြာဟ္မဏတို့၏ဂုဏ်သည် ခွင့်လွှတ်ခြင်း၊ က္ଷတ္တရိယ၏ဓမ္မသည် ဒဏ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အင်အားဖြင့်ယူသော်လည်း သင့်အတွက် အဓမ္မမဖြစ်။
Verse 57
प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप / दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्
မင်းကြီး၊ အင်အားဖြင့်ယူခြင်းတွင် အပြစ်ရှိသည်ဟု မြင်လျှင် နွား၊ မြင်း စသည်တို့၏ တန်ဖိုးကို ပေးချေပြီး ရှိ၏နွားမကို လက်ခံယူပါ။
Verse 58
स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः / तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः
ထိုနွားမကို သင်မဖြစ်မနေ လက်ခံရမည်၊ သင်သည် ရတနာ၏ အခွင့်အရေးရှိသူဖြစ်သောကြောင့်။ တပသ်ဓနရှိသော ရှိများက ရတနာစုဆောင်းရန် ဘယ်လိုစိတ်ဝင်စားမည်နည်း။
Verse 59
तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि / तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति
အို မင်းကြီး၊ သူသည် တပဓန (တပဿာကြွယ်ဝသူ) ဖြစ်၍ အားကောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းပြီး မင်းကြီးအပေါ် ချစ်ခင်သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းကြီးတောင်းဆိုလျှင် ထိုဓေနုကို မလွဲမသွေ ပေးအပ်မည်။
Verse 60
अथ वा गोहिरण्यद्यं यदन्यदभिवाञ्छितम् / संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति
မဟုတ်လျှင် နွား၊ ရွှေ စသည်ဖြင့် သို့မဟုတ် အခြားလိုအပ်သမျှကို များပြားသော ဥစ္စာစုဆောင်းကာ ထိုဓေနုအစား ပြန်လည်ပေးအပ်မည်။
Verse 61
अनुपेक्ष्यं महद्रत्नं राज्ञा वै भूतिमिच्छता / इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्
စည်းစိမ်အာဏာကိုလိုလားသော မင်းသည် ဤမဟာရတနာကို လျစ်လျူမရှုသင့်—ဤသို့ပင် ကျွန်ုပ်၏အမြင်ဖြစ်သည်။ သင်ဘယ်လိုထင်ပါသနည်း။
Verse 62
राजोवाच / गत्वा त्वमेव तं विप्रं प्रसाद्य च विशेषतः / दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक
မင်းကြီးက ပြောသည်—“အို ဝန်ကြီး၊ သင်ကိုယ်တိုင် သွား၍ ထိုဗြဟ္မဏကို အထူးသဖြင့် ကျေနပ်အောင်လုပ်ပါ။ သူလိုချင်သမျှ ပေးပြီး ထိုနွားကို ယူဆောင်လာပါ။”
Verse 63
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः / निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्
ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်—မင်းကြီးက ထိုသို့မိန့်တော်မူသဖြင့် ဓမ္မ၏စည်းကမ်းအတိုင်း လှုံ့ဆော်ခံရသော ဝန်ကြီးသည် ပြန်လှည့်ကာ အမြန်ပင် ဇမဒဂ္နိ၏ အာရှရမ်သို့ ထွက်ခွာသွားသည်။
Verse 64
गते तु नृपतौ तस्मिन्नकृतव्रणसंयुतः / समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्
ထိုမင်းကြီး ထွက်ခွာသွားပြီးနောက်၊ ဝရတ၌ တည်ကြည်သော ရာမလည်း ဟောမအတွက် စမိဓာမီးဖိုင်းယူရန် တောသို့ ထွက်ခွာ하였다။
Verse 65
ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् / प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्
ထို့နောက် စစ်အင်အားနှင့်အတူ ဝန်ကြီးသည် အာရှရမ်သို့ ရောက်လာကာ မုနိမြတ်ကို ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီး ဤစကားကို ပြော하였다။
Verse 66
चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् / रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा
ချန္ဒရဂုပ္တက ပြောသည်— “အို ဘြဟ္မဏာ၊ ဤသည်မှာ မင်း၏ အမိန့်တော်ဖြစ်သည်။ မင်းသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ရတနာတို့၏ အခွင့်အရေးပိုင်ရှင်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနွားမသည် ရတနာကဲ့သို့ မြတ်၍ နို့ပေးနွားတို့အနက် အတုမရှိပါ။”
Verse 67
तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् / आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि
ထို့ကြောင့် သင့်တော်သော တန်ဖိုးအဖြစ် ရတနာ သို့မဟုတ် ရွှေကို လက်ခံယူပြီး၊ ရတနာကဲ့သို့မြတ်သော ထိုနွားမကို ကျွန်ုပ်အား ပေးအပ်ပါ။
Verse 68
जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् / राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति
ဇမဒဂ္နီက ပြောသည်— “ဤဟောမဓေနုသည် ငါ၏ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်၍ မည်သူ့ကိုမျှ မပေးသင့်။ သဒ္ဓါတရားရှိ၍ လှူဒါန်းတတ်သော မင်းသည် ဘြဟ္မဏ၏ ပစ္စည်းကို မည်သို့ လိုချင်နိုင်သနည်း?”
Verse 69
मन्त्र्युवाच रत्नभाक्त्वंन नृपतिर्द्धेनुं ते प्रतिकाङ्क्षति / गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि
ဝန်ကြီးက ပြောသည်—“သင်သည် ရတနာအခွင့်အရေးရှိသူဖြစ်၏။ မင်းသည် သင်၏ သန့်ရှင်းသော နွား (ဓေနု) ကို လိုလားသည်။ ထို့ကြောင့် နွားတစ်ထောင်တန်ဖိုးဖြင့် ထိုဓေနုကို မင်းထံ ပေးအပ်သင့်သည်။”
Verse 70
जमदग्निरुवाच क्रयविक्रययोर्नाहं कर्त्ता जातु कथञ्चन / हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा
ဇမဒဂ္နီက ပြောသည်—“ငါသည် ဝယ်ရောင်းလုပ်ငန်း၏ ကర్తာ မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် ယဇ္ဉာအတွက် ဟဝိရ္ဓာနီ (ပူဇာနွား) ကို သူ့အား လွယ်လွယ်ကူကူ မပေးနိုင်။”
Verse 71
मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः / देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति
ဝန်ကြီးက ပြောသည်—“ဟေ ဘြာဟ္မဏ၊ မင်း၏ နိုင်ငံတော်တစ်ဝက်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အကုန်လုံးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဤဓေနုတစ်ကောင်ကို ပေးပါ။ ထိုသည် သင့်အတွက် ကောင်းကျိုးဖြစ်မည်။”
Verse 72
जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते / गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः
ဇမဒဂ္နီက ပြောသည်—“ဟေ မကောင်းသောအမြင်ရှိသူ၊ ငါအသက်ရှင်နေသရွေ့ ဝါသဝ အင်ဒြာကိုတောင် မပေးမည်။ ဂုရုက တောင်းထားသည့်အရာမှလွဲ၍ မင်း၏စကားနဲ့ နန်းတော်၏စကားက မင်းအတွက် ဘာအကျိုးရှိသနည်း?”
Verse 73
मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया / यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि
ဝန်ကြီးက ပြောသည်—“သင်ကိုယ်တိုင် စိတ်လိုလက်ရဖြင့် မိတ်ဆွေစိတ်ထားကာ မင်းထံ ဓေနုကို ပေးပါ။ အကယ်၍ အင်အားဖြင့် ဆွဲယူသွားလျှင် သင် ဘာလုပ်နိုင်မည်နည်း?”
Verse 74
जमदग्निरुवाच दाता द्विजानां नृपतिः स यद्यप्याहरिष्यति / विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना
ဇမဒဂ္နီ မိန့်တော်မူသည်— ဒွိဇတို့အား ဒါနပေးသူမှာ မင်းဖြစ်၏; မင်းအလိုရှိလျှင် ပေးနိုင်မည်။ သို့သော် ငါသည် ဗြာဟ္မဏ ဖြစ်၍ စိတ်ဆန္ဒဖြင့် မပေးလျှင် ငါဘာလုပ်နိုင်မည်နည်း။
Verse 75
वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः / प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्
ဝသိဋ္ဌ မိန့်တော်မူသည်— ထိုသို့ ပြောသည်ကို ကြားသော် ပုပ်သိမ်းစိတ်ရှိသော ဝန်ကြီးသည် ဒေါသထွက်၍ ရှင်မုနိ၏ နို့ပေးနွားကို အင်အားဖြင့် ဆွဲယူကာ ခေါ်သွားရန် စတင်하였다။
It formalizes the king’s transition from sleep to rule through a scripted sequence: panegyric awakening, nitya-karma, auspicious preparations, dāna, reverence to go-brahmana, and solar worship—presenting governance as disciplined alignment with cosmic time.
Sūtas/Māgadhas/Vandins function as ceremonial bards who awaken and legitimate the king through musically structured praise; ministers and commanders represent administrative order; the sage (taponidhi/munipuṅgava) anchors royal power in ascetic authority and blessing.
Not explicitly in the provided sample; instead it uses cosmological imagery (moonset/sunrise, darkness pierced by the sun) as a legitimizing metaphor and embeds dharmic practice that supports lineage continuity rather than cataloging lineages or measurements.