
Lord Rāmacandra’s Charity, Sītā’s Departure, and the Lord’s Return to Vaikuṇṭha
ရာမရာဇျာကို တည်ထောင်ပြီး နေရောင်မျိုးဆက်၌ သခင် ရာမချန္ဒြ၏ စံနမူနာပြ အုပ်ချုပ်မှုအပြီး ဤအဓ್ಯಾಯတွင် သခင်သည် အာစာရျ၏ ဦးဆောင်မှုအောက်၌ အလွန်ခမ်းနားသော ယဇ్ఞများကို ပြုလုပ်ကာ မိမိနိုင်ငံ၏ လေးဘက်ကို ဒက္ခိဏာအဖြစ် ပေးလှူပြီး နောက်ဆုံးတွင် အရာအားလုံးကို ဗြာဟ္မဏများထံ ပေးအပ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ဖြင့် အမြင့်ဆုံးဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင်ကိုပင် ပူဇော်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသကာ စံပြ ဒါနနှင့် အလွတ်သဘောကို သင်ကြားသည်။ ဗြာဟ္မဏများသည် အမှန်တကယ်သော အလှူ—နှလုံးသားအလင်းရောင်—ကြောင့် ကျေနပ်ကာ ဥစ္စာကို ပြန်လည်ပေးပြီး သခင်၏ အထွတ်အမြတ်ကို ချီးမွမ်းကြသည်။ ထို့နောက် လူမှုရေးဖြစ်ရပ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ရာမသည် မျက်နှာဖုံးဝတ်၍ စီတာအပေါ် လူထုဝေဖန်မှုကို ကြားရသည်။ မသိမြင်မှုမှ ထွက်ပေါ်သော ကောလာဟလကြားတွင် ရာဇဓမ္မ၏ သမာဓိကို ကာကွယ်ရန် ကိုယ်ဝန်ဆောင် စီတာကို စွန့်လွှတ်ရပြီး စီတာသည် ဝါလ္မီကိ အာရှရမ်၌ ခိုလှုံကာ လဝနှင့် ကုရှကို မွေးဖွားသည်။ လက္ခ္မဏ၊ ဘရတ၊ သတ္ရုဃ္နတို့၏ သားများမှ မျိုးဆက်တိုးပွားမှုကိုလည်း ဖော်ပြပြီး သတ္ရုဃ္နက လဝဏကို သတ်၍ မထုရာကို တည်ထောင်သည်ဟု ဆိုသည်။ စီတာသည် ရာမကို သတိပြုစိတ်တည်ကာ မြေကြီးထဲသို့ ဝင်သွားပြီး ရာမသည် လောကထက်လွန်သော ဝမ်းနည်းမှုကို ခံစားကာ ဘြဟ္မစရိယာကို ထိန်းသိမ်း၍ အဂ္နိဟောတရကို ရှည်လျားစွာ ဆောင်ရွက်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဘြဟ္မဇျောတိထက်လွန်သော မိမိ၏ ဝိုင်ကွဏ္ဍ အဘောဒ်သို့ ပြန်လည်တက်ရောက်သည်။ အဆုံးတွင် ရာမ၏ အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော ဂုဏ်သတင်းနှင့် သူ၏ လီလာကို နားထောင်ခြင်း၏ လွတ်မြောက်စေသော အာနိသင်ကို ချီးကျူးကာ ပရိက္ခစ်၏ နောက်မေးခွန်း—ညီအစ်ကိုများနှင့် ပြည်သူတို့အပေါ် ရာမ၏ ပြုမူပုံ—သို့ ဆက်သွားသည်။
Verse 1
श्रीशुक उवाच भगवानात्मनात्मानं राम उत्तमकल्पकै: । सर्वदेवमयं देवमीजेऽथाचार्यवान् मखै: ॥ १ ॥
ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီက ဆိုသည်—ထို့နောက် ဘဂဝန် ရာမချန္ဒရသည် အာချာရျကို လက်ခံကာ အလွန်မြတ်သော ပစ္စည်းများဖြင့် ယဇ్ఞများကို ဆောင်ရွက်하였다။ သူသည် ဒေဝတားအားလုံး၏ အမြင့်ဆုံးအရှင်ဖြစ်သဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် မိမိကိုယ်ကို ပူဇော်ခဲ့သည်။
Verse 2
होत्रेऽददाद् दिशं प्राचीं ब्रह्मणे दक्षिणां प्रभु: । अध्वर्यवे प्रतीचीं वा उत्तरां सामगाय स: ॥ २ ॥
ရာမချန္ဒရဘုရားသည် ဟောတာပုရောဟိတ်အား အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက်လုံးကို၊ ဘြဟ္မာပုရောဟိတ်အား တောင်ဘက်ကို၊ အဓွရျုအား အနောက်ဘက်ကို၊ စာမဝేద သီဆိုသူ ဥဒ္ဂာတာအား မြောက်ဘက်ကို ပေးလှူ하였다။ ဤသို့ဖြင့် မိမိ၏ နိုင်ငံတော်ကိုပင် ဒါနပြုခဲ့သည်။
Verse 3
आचार्याय ददौ शेषां यावती भूस्तदन्तरा । मन्यमान इदं कृत्स्नं ब्राह्मणोऽर्हति नि:स्पृह: ॥ ३ ॥
ထို့နောက် “လောကီလိုလားမှုမရှိသော ဘြာဟ္မဏများသာ ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးကို ထိုက်တန်သည်” ဟု ယူဆကာ အရှေ့-အနောက်-မြောက်-တောင် အကြား ကျန်ရှိသမျှ မြေယာအားလုံးကို အာချာရျထံ ပေးအပ်하였다။
Verse 4
इत्ययं तदलङ्कारवासोभ्यामवशेषित: । तथा राज्ञ्यपि वैदेही सौमङ्गल्यावशेषिता ॥ ४ ॥
ဤသို့ ဘြာဟ္မဏများအား အရာအားလုံးကို ဒါနပြုပြီးနောက် ရာမချန္ဒရဘုရားထံတွင် ကိုယ်ပိုင်အဝတ်အစားနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများသာ ကျန်ရစ်하였다။ ထိုနည်းတူ မဟာမိဖုရား ဝိုင်ဒေဟီ စီတာထံတွင်လည်း မင်္ဂလာလက္ခဏာဖြစ်သော နှာခေါင်းအလှဆင်ပစ္စည်းသာ ကျန်ခဲ့သည်။
Verse 5
ते तु ब्राह्मणदेवस्य वात्सल्यं वीक्ष्य संस्तुतम् । प्रीता: क्लिन्नधियस्तस्मै प्रत्यर्प्येदं बभाषिरे ॥ ५ ॥
ယဇ်ပူဇော်ပွဲ၏ အလုပ်အမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်နေသော ဗြဟ္မဏများအားလုံးသည် ဗြဟ္မဏတို့ကို ချစ်ခင်ကာကွယ်သော သီရိရာမချန္ဒရ၏ ချီးမွမ်းထိုက်သော မေတ္တာကို မြင်၍ အလွန်ပျော်ရွှင်ကြသည်။ နှလုံးသားပျော့ပြောင်း၍ သူထံမှ ရရှိသော ပစ္စည်းကို ပြန်လည်အပ်နှံကာ ဤသို့ ပြောကြသည်။
Verse 6
अप्रत्तं नस्त्वया किं नु भगवन् भुवनेश्वर । यन्नोऽन्तर्हृदयं विश्य तमो हंसि स्वरोचिषा ॥ ६ ॥
အို ဘဂဝန်၊ အို စကြဝဠာ၏ အရှင်! သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့အား မပေးခဲ့သည့်အရာ ဘာရှိသနည်း။ သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နှလုံးအတွင်းအနက်သို့ ဝင်ရောက်၍ သင်၏ တောက်ပမှုဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၏ အမှောင်ကို ဖယ်ရှားပေးသည်—ဤသည်ပင် အမြင့်ဆုံး အလှူတော်ဖြစ်၍ ပစ္စည်းအလှူ မလိုပါ။
Verse 7
नमो ब्रह्मण्यदेवाय रामायाकुण्ठमेधसे । उत्तमश्लोकधुर्याय न्यस्तदण्डार्पिताङ्घ्रये ॥ ७ ॥
ဗြဟ္မဏတို့၏ အရှင် ဘြဟ္မဏ္ယဒေဝ သီရိရာမအား နမസ്കာရ။ သင်၏ ဉာဏ်နှင့် မှတ်ဉာဏ်သည် စိုးရိမ်ပူပန်မှုကြောင့် မတုန်လှုပ်။ သင်သည် အုတ္တမရှ္လိုကတို့အနက် အဓိက; ဒဏ်ခတ်အာဏာ၏ နယ်ပယ်ကို ကျော်လွန်သော ရှင်တော်များသည် သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်၌ တံတားကို ချထား၍ ရှరణယူကြသည်—သင်အား ဦးညွှတ်ပါ၏။
Verse 8
कदाचिल्लोकजिज्ञासुर्गूढो रात्र्यामलक्षित: । चरन्वाचोऽशृणोद् रामो भार्यामुद्दिश्य कस्यचित् ॥ ८ ॥
ရှုကဒေဝ ဂိုಸ್ವာမီ ဆက်လက်ပြောသည်—တစ်ခါက လူထု၏ အမြင်ကို သိလိုသဖြင့် သီရိရာမသည် ညအချိန်တွင် မျက်နှာဖုံးဝတ်၍ မသိသာအောင် လျှို့ဝှက်စွာ လမ်းလျှောက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ သူသည် တစ်ယောက်ယောက်က မိမိ၏ မဟာမိဖုရား စီတာဒေဝီအကြောင်း မကောင်းစကား ပြောနေသည်ကို ကြား하였다။
Verse 9
नाहं बिभर्मि त्वां दुष्टामसतीं परवेश्मगाम् । स्त्रैणो हि बिभृयात् सीतां रामो नाहं भजे पुन: ॥ ९ ॥
[ထိုယောက်ျားက မသစ္စာရှိသော မိန်းမကို ပြောသည်] နင်က တခြားယောက်ျားအိမ်ကို သွားတတ်လို့ မသန့်ရှင်း မသစ္စာရှိသူပဲ။ ငါ နင့်ကို ထပ်မံ မထောက်ပံ့တော့ဘူး။ မိန်းမအလိုလိုက်တဲ့ ယောက်ျားပဲ စီတာလို မိန်းမကို လက်ခံမယ်—ရာမက လက်ခံခဲ့တယ်; ဒါပေမယ့် ငါ သူလို မဟုတ်လို့ နင့်ကို ပြန်မလက်ခံဘူး။
Verse 10
इति लोकाद् बहुमुखाद् दुराराध्यादसंविद: । पत्या भीतेन सा त्यक्ता प्राप्ता प्राचेतसाश्रमम् ॥ १० ॥
ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီ မိန့်ကြားသည်—အသိပညာနည်း၍ စိတ်သဘောဆိုးသောသူတို့သည် မျက်နှာများစွာဖြင့် အဓိပ္ပါယ်မဲ့စကားများ ပြောတတ်ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော လူဆိုးတို့ကို ကြောက်ရွံ့၍ ဘဂဝန် ရာမချန္ဒြာသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေသော စီတာဒေဝီကိုပင် စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး စီတာသည် ပရာချေတစ် ဝါလ်မီကိ မုနိ၏ အာရှရမ်သို့ ရောက်ရှိ하였다။
Verse 11
अन्तर्वत्न्यागते काले यमौ सा सुषुवे सुतौ । कुशो लव इति ख्यातौ तयोश्चक्रे क्रिया मुनि: ॥ ११ ॥
အချိန်ရောက်လာသောအခါ ကိုယ်ဝန်ဆောင် စီတာဒေဝီသည် အမြွှာသားနှစ်ယောက်ကို မွေးဖွားခဲ့ပြီး နောက်တွင် လဝ နှင့် ကုရှ ဟု ကျော်ကြားလာသည်။ သူတို့၏ မွေးဖွားဆိုင်ရာ သင်္ကာရများကို ဝါလ်မီကိ မုနိက ဆောင်ရွက်하였다။
Verse 12
अङ्गदश्चित्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजौ स्मृतौ । तक्ष: पुष्कल इत्यास्तां भरतस्य महीपते ॥ १२ ॥
အို မဟာရာဇ ပရိက္ခစ်! လက္ရှမဏတွင် အင်္ဂဒ နှင့် စိတ္တရကေတု ဟူသော သားနှစ်ယောက်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင် အို ဘုရင်၊ ဘရတတွင်လည်း တက္ရှ နှင့် ပုရှ္ကလ ဟူသော သားနှစ်ယောက်ရှိ하였다။
Verse 13
सुबाहु: श्रुतसेनश्च शत्रुघ्नस्य बभूवतु: । गन्धर्वान् कोटिशो जघ्ने भरतो विजये दिशाम् ॥ १३ ॥ तदीयं धनमानीय सर्वं राज्ञे न्यवेदयत् । शत्रुघ्नश्च मधो: पुत्रं लवणं नाम राक्षसम् । हत्वा मधुवने चक्रे मथुरां नाम वै पुरीम् ॥ १४ ॥
ရှတရုဃ္ဏတွင် သုဗာဟု နှင့် ရှရုတစೇန ဟူသော သားနှစ်ယောက်ရှိသည်။ ဒိဂ္ဝိဇယ ခရီးတွင် ဘရတသည် ဂန္ဓဗ္ဗများကို သန်းပေါင်းများစွာ သတ်ဖြတ်၍ သူတို့၏ ဥစ္စာကို ယူဆောင်ကာ ရာမချန္ဒြာ မင်းထံ အကုန်လုံး ဆက်ကပ်하였다။ ရှတရုဃ္ဏသည်လည်း မဓု ရာක්ෂသ၏ သား လဝဏ ဟူသော ရာක්ෂသကို သတ်ပြီး မဓုဝန တော၌ ‘မထုရာ’ ဟူသော မြို့ကို တည်ထောင်하였다။
Verse 14
सुबाहु: श्रुतसेनश्च शत्रुघ्नस्य बभूवतु: । गन्धर्वान् कोटिशो जघ्ने भरतो विजये दिशाम् ॥ १३ ॥ तदीयं धनमानीय सर्वं राज्ञे न्यवेदयत् । शत्रुघ्नश्च मधो: पुत्रं लवणं नाम राक्षसम् । हत्वा मधुवने चक्रे मथुरां नाम वै पुरीम् ॥ १४ ॥
ရှတရုဃ္ဏတွင် သုဗာဟု နှင့် ရှရုတစೇန ဟူသော သားနှစ်ယောက်ရှိသည်။ ဒိဂ္ဝိဇယ ခရီးတွင် ဘရတသည် ဂန္ဓဗ္ဗများကို သန်းပေါင်းများစွာ သတ်ဖြတ်၍ သူတို့၏ ဥစ္စာကို ယူဆောင်ကာ ရာမချန္ဒြာ မင်းထံ အကုန်လုံး ဆက်ကပ်하였다။ ရှတရုဃ္ဏသည်လည်း မဓု ရာක්ෂသ၏ သား လဝဏ ဟူသော ရာක්ෂသကို သတ်ပြီး မဓုဝန တော၌ ‘မထုရာ’ ဟူသော မြို့ကို တည်ထောင်하였다။
Verse 15
मुनौ निक्षिप्य तनयौ सीता भर्त्रा विवासिता । ध्यायन्ती रामचरणौ विवरं प्रविवेश ह ॥ १५ ॥
ခင်ပွန်းက စွန့်ပစ်သဖြင့် စီတာဒေဝီသည် သားနှစ်ယောက်ကို ဝါလ္မီကိ မုနိထံ အပ်နှံခဲ့သည်။ ထို့နောက် သရီ ရာမချန္ဒြ၏ ပဒ္မခြေတော်ကို သတိပြုသည့်အခါ မြေကြီးအတွင်းသို့ ဝင်လေ၏။
Verse 16
तच्छ्रुत्वा भगवान् रामो रुन्धन्नपि धिया शुच: । स्मरंस्तस्या गुणांस्तांस्तान्नाशक्नोद् रोद्धुमीश्वर: ॥ १६ ॥
မိခင် စီတာ မြေကြီးထဲ ဝင်သွားသည်ဟု ကြားသိသောအခါ ဘဂဝန် သရီ ရာမသည် ဝမ်းနည်းကြေကွဲလေ၏။ အမြင့်ဆုံး အရှင်ဖြစ်သော်လည်း စီတာ၏ မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်တော်များကို သတိရလျက် ချစ်ခြင်းမေတ္တာမှ ဖြစ်သော ဝမ်းနည်းမှုကို မတားနိုင်ခဲ့။
Verse 17
स्त्रीपुंप्रसङ्ग एतादृक्सर्वत्र त्रासमावह: । अपीश्वराणां किमुत ग्राम्यस्य गृहचेतस: ॥ १७ ॥
ယောက်ျားနှင့် မိန်းမတို့၏ ဆွဲဆောင်မှုသည် နေရာတိုင်းတွင် ကြောက်ရွံ့မှုကို ဆောင်လာသည်။ ဘြဟ္မာ၊ ရှိဝကဲ့သို့ ထိန်းချုပ်သူများတွင်ပင် ကြောက်ရခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သည်; အိမ်ထောင်ရေးလောက၌ ကပ်ငြိနေသူများကိုတော့ မဆိုလိုတော့။
Verse 18
तत ऊर्ध्वं ब्रह्मचर्यं धार्यन्नजुहोत् प्रभु: । त्रयोदशाब्दसाहस्रमग्निहोत्रमखण्डितम् ॥ १८ ॥
ထို့နောက် ပရဘု သရီ ရာမချန္ဒြသည် ပြည့်စုံသော ဗြဟ္မစရိယကို ထိန်းသိမ်း၍ နှစ်တစ်သောင်းသုံးထောင်ကြာ အနှောင့်အယှက်မရှိ အဂ္နိဟောတရ ယဇ္ဉကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
Verse 19
स्मरतां हृदि विन्यस्य विद्धं दण्डककण्टकै: । स्वपादपल्लवं राम आत्मज्योतिरगात् तत: ॥ १९ ॥
ယဇ္ဉကို ပြီးစီးပြီးနောက်၊ ဒဏ္ဍကာရဏျ၌ ဆူးများကြောင့် တခါတရံ ထိခိုက်ခဲ့သော မိမိ၏ ပဒ္မခြေတော်ကို သတိရနေသူများ၏ နှလုံးသား၌ သရီ ရာမချန္ဒြသည် တည်စေ하였다။ ထို့နောက် ဘြဟ္မဇျောတိကို ကျော်လွန်၍ မိမိ၏ ဝိုင်ကుంఠ သာမသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။
Verse 20
नेदं यशो रघुपते: सुरयाच्ञयात्त- लीलातनोरधिकसाम्यविमुक्तधाम्न: । रक्षोवधो जलधिबन्धनमस्त्रपूगै: किं तस्य शत्रुहनने कपय: सहाया: ॥ २० ॥
နတ်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အရ မြားမိုးဖြင့် ရာဝဏကို သတ်ခြင်းနှင့် သမုဒ္ဒရာပေါ် တံတားတည်ဆောက်ခြင်းသည် ရဃုပတိ ရာမချန္ဒရ၏ အမှန်တကယ် ဂုဏ်တော်မဟုတ်။ အမြဲလီလာ၌ တည်သော ဒိဗ္ဗကိုယ်တော်ရှိပြီး တန်းတူ သို့မဟုတ် အထက်သူ မရှိသဖြင့် ရန်သူသတ်ရာတွင် မျောက်တပ်၏ အကူအညီကို အဘယ်ကြောင့် လိုအပ်မည်နည်း။
Verse 21
यस्यामलं नृपसद:सु यशोऽधुनापि गायन्त्यघघ्नमृषयो दिगिभेन्द्रपट्टम् । तं नाकपालवसुपालकिरीटजुष्ट- पादाम्बुजं रघुपतिं शरणं प्रपद्ये ॥ २१ ॥
အပြစ်ကို ဖျက်ဆီးသော သန့်ရှင်းသည့် နာမဂုဏ်တော်သည် ဒိဂ္ဂဇ၏ အလှဆင်အဝတ်ကဲ့သို့ ယနေ့တိုင် အရပ်ရပ်တွင် သီဆိုချီးမွမ်းခံရသည်။ မာရ္ကဏ္ဍေယ ရှိစသည့် ရှင်သန်သူများသည် မဟာဘုရင်တို့၏ စည်းဝေးခန်းတွင်လည်း သူ၏ ဂုဏ်တော်ကို ချီးမွမ်းကြပြီး၊ ရှိဝနှင့် ဗြဟ္မာအပါအဝင် နတ်တို့နှင့် ဓမ္မနಿಷ್ಠ ဘုရင်တို့သည် မကွတ်ကို ငုံ့ကာ ရဃုပတိ၏ ပဒ္မခြေတော်ကို ဝတ်ပြုကြသည်။ ထိုရဃုပတိကို ငါသည် အားကိုးရာအဖြစ် ခိုလှုံ၏။
Verse 22
स यै: स्पृष्टोऽभिदृष्टो वा संविष्टोऽनुगतोऽपि वा । कोसलास्ते ययु: स्थानं यत्र गच्छन्ति योगिन: ॥ २२ ॥
ပရဘုကို ထိတွေ့သူ၊ မြင်တွေ့သူ၊ သူနှင့်အတူ ထိုင်သူ သို့မဟုတ် လဲသူ၊ သို့မဟုတ် ရိုးရိုးလိုက်ပါသွားသူ ကိုသလပြည်သူတို့အားလုံးသည် ဘက္တိ-ယောဂီတို့ ရောက်သည့် ဓာမသို့ သွားရောက်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သရီရာမချန္ဒရသည် မိမိ၏ အမြင့်ဆုံး ဓာမသို့ ပြန်လည်တော်မူခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 23
पुरुषो रामचरितं श्रवणैरुपधारयन् । आनृशंस्यपरो राजन् कर्मबन्धैर्विमुच्यते ॥ २३ ॥
အို မင်းကြီး ပရိက္ခစ်! သရီရာမ၏ လီလာဇာတ်ကြောင်းကို နားဖြင့် श्रद्धာဖြင့် နားထောင်ကာ နှလုံးထဲတွင် ထိန်းသိမ်းထားသူသည် မနာလိုမှုရောဂါမှ လွတ်ကင်းပြီး ကမ္မချည်နှောင်မှုများမှလည်း လွတ်မြောက်သည်။
Verse 24
श्रीराजोवाच कथं स भगवान् रामो भ्रातृन् वा स्वयमात्मन: । तस्मिन् वा तेऽन्ववर्तन्त प्रजा: पौराश्च ईश्वरे ॥ २४ ॥
သရီရာဇာ ပရိက္ခစ်က မေးမြန်းသည်– ဘဂဝန် သရီရာမသည် မည်သို့ အကျင့်အကြံပြုခဲ့သနည်း၊ မိမိ၏ ကိုယ်တိုင်အတ္တ၏ အကျယ်ပြန့်များဖြစ်သော ညီအစ်ကိုများနှင့် မည်သို့ ဆက်ဆံခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် ထိုညီအစ်ကိုများနှင့် အယောဓျာ၏ ပြည်သူပြည်သားများ၊ မြို့သူမြို့သားများသည် ထိုဣရှ္ဝရကို မည်သို့ ဆက်ဆံခဲ့ကြသနည်း။
Verse 25
श्रीबादरायणिरुवाच अथादिशद् दिग्विजये भ्रातृंस्त्रिभुवनेश्वर: । आत्मानं दर्शयन् स्वानां पुरीमैक्षत सानुग: ॥ २५ ॥
သီရိရှုကဒေဝက ပြောသည်—ဘရတ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် သုံးလောကအရှင် သီရိရာမချန္ဒရသည် ရာဇသိမ်းကို လက်ခံပြီး၊ ညီတော်များကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ဒိဂ္ဂဗိဇယအတွက် စေလွှတ်하였다။ မိမိသည် အကူအညီများနှင့် မြို့တော်၌ နေ၍ ပြည်သူတို့အား ဒർശနပေးကာ အုပ်ချုပ်ရေးကို ကြီးကြပ်하였다။
Verse 26
आसिक्तमार्गां गन्धोदै: करिणां मदशीकरै: । स्वामिनं प्राप्तमालोक्य मत्तां वा सुतरामिव ॥ २६ ॥
သီရိရာမချန္ဒရ၏ အုပ်ချုပ်မှုကာလတွင် အယောဓျာမြို့လမ်းများကို အနံ့သာရေဖြင့် ပက်ဖျန်းကြပြီး၊ ဆင်တို့၏ နှာမောင်းမှ ပက်လွှတ်သော မဒရည်၏ အနံ့သာစက်များလည်း ကျရောက်하였다။ မြို့ရေးကို သခင်တော်ကိုယ်တိုင် ဂုဏ်ဝင်စွာ ကြီးကြပ်နေသည်ကို မြင်သော် ပြည်သူတို့သည် ထိုဘုန်းတန်ခိုးကို အလွန်ချီးမွမ်း하였다။
Verse 27
प्रासादगोपुरसभाचैत्यदेवगृहादिषु । विन्यस्तहेमकलशै: पताकाभिश्च मण्डिताम् ॥ २७ ॥
နန်းတော်များ၊ တံခါးဂိုပုရများ၊ အစည်းအဝေးခန်းမများ၊ ချိုင်တျာနေရာများ၊ ဘုရားကျောင်းများ စသည့်နေရာတိုင်းတွင် ရွှေကလသ်များ တင်ထားပြီး အမျိုးမျိုးသော အလံပတಾಕာများဖြင့် အလှဆင်ထား하였다။
Verse 28
पूगै: सवृन्तै रम्भाभि: पट्टिकाभि: सुवाससाम् । आदर्शैरंशुकै: स्रग्भि: कृतकौतुकतोरणाम् ॥ २८ ॥
သီရိရာမချန္ဒရ သွားရောက်ရာနေရာတိုင်းတွင် ပန်းသီးပန်းပွင့်နှင့် သစ်သီးများပြည့်ဝသော မင်္ဂလာတံခါးတော်များကို ငှက်ပျောပင်များနှင့် အစုလိုက် အာရေကာပင်များဖြင့် တည်ဆောက်하였다။ ထိုတံခါးများကို အရောင်စုံအဝတ်အလံများ၊ ပတ္တီများ၊ မှန်များနှင့် ပန်းကုံးများဖြင့် အလှဆင်하였다။
Verse 29
तमुपेयुस्तत्र तत्र पौरा अर्हणपाणय: । आशिषो युयुजुर्देव पाहीमां प्राक्त्वयोद्धृताम् ॥ २९ ॥
သီရိရာမချန္ဒရ သွားရာနေရာတိုင်းတွင် မြို့သူမြို့သားများသည် ပူဇော်ပစ္စည်းများကို ကိုင်ဆောင်၍ အနီးသို့ လာကာ ကောင်းချီးတောင်းခံ하였다။ သူတို့က “အို ဒေဝ! ကျွန်ုပ်တို့ကို ကာကွယ်ပါ။ ယခင်က ဝရာဟာအဝတာရတွင် သင်သည် ပင်လယ်အောက်မှ မြေကြီးကို ထုတ်ယူကယ်တင်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုလည်း ဤမြေကို ထိန်းသိမ်းပါ; ကျွန်ုပ်တို့အား အာशीर्वာဒ ပေးပါ” ဟု ဆုတောင်း하였다။
Verse 30
तत: प्रजा वीक्ष्य पतिं चिरागतं दिदृक्षयोत्सृष्टगृहा: स्त्रियो नरा: । आरुह्य हर्म्याण्यरविन्दलोचन- मतृप्तनेत्रा: कुसुमैरवाकिरन् ॥ ३० ॥
ထို့နောက် အရှင်ကို ကြာရှည်မမြင်ရသဖြင့် မြို့သူမြို့သား အမျိုးသားအမျိုးသမီးတို့သည် ဒർശနာလိုလားစိတ်ဖြင့် အိမ်များကိုထားခဲ့ကာ နန်းတော်အမိုးပေါ်သို့တက်ကြသည်။ ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသော သီရိရာမချန္ဒရ၏ မျက်နှာတော်ကို မြင်ရသော်လည်း မျက်စိမပြည့်ဝသဖြင့် ပန်းများကို မိုးကဲ့သို့ ပက်ချကြသည်။
Verse 31
अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥
ထို့နောက် သီရိရာမချန္ဒရသည် မိမိ၏ အဘိုးအဘွားဘုရင်များက စံမြန်းခဲ့သော နန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်တော်မူသည်။ ထိုနန်းတော်သည် မကုန်ခန်းသော خز خزနာများဖြင့် ပြည့်စုံ၍ အလွန်တန်ဖိုးကြီးသော အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် စုံလင်နေ하였다။
Verse 32
अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥
တံခါးနှစ်ဖက်တွင် ပုလဲမဟုတ်ဘဲ ပင်လယ်မြှုပ်(ကော်ရယ်)ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထိုင်ခုံနေရာများရှိပြီး၊ အဝင်းအဝိုင်းကို ဝိုင်ဒူရျမဏိ တိုင်တန်းများက ဝန်းရံထားသည်။ ကြမ်းပြင်သည် တောက်ပသန့်ရှင်းသော မြရကတမဏိဖြစ်၍ နံရံများသည် ကြည်လင်သော စဖတိကကဲ့သို့ တောက်လက်နေသည်။
Verse 33
अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥
နန်းတော်သည် အလှပန်းကုံးမျိုးစုံ၊ အလံပတ်တီးများနှင့် မဏိတန်ဆာဆင်ထားသော အဝတ်အစားများဖြင့် တင့်တယ်စွာ সাজထားသည်။ ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးသော မုတျတားများနှင့် စိတ်ကိုဖမ်းစားသော လိုလားဖွယ် အလှဆင်ပစ္စည်းများက ထိုနန်းတော်ကို ပိုမိုတောက်ပစေသည်။
Verse 34
अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥
နန်းတော်သည် မွှေးကြိုင်သော မီးခိုးတိုင်နှင့် မီးအလင်းများ၊ ပန်းအလှဆင်များဖြင့် တင့်တယ်စွာ সাজထားသည်။ အတွင်း၌ နတ်တမန်ကဲ့သို့ မြင်ရသော အမျိုးသားအမျိုးသမီးတို့သည် အလှဆင်အဆင်တန်ဆာမျိုးစုံကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး၊ ကိုယ်ပေါ်တွင် တင်ဆင်ထားသဖြင့် ပိုမိုလှပနေသည်။
Verse 35
तस्मिन्स भगवान् राम: स्निग्धया प्रिययेष्टया । रेमे स्वारामधीराणामृषभ: सीतया किल ॥ ३५ ॥
ထိုနန်းတော်၌ ဘဂဝန် သရီရာမချန္ဒြာသည် ပညာရှင်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ မိမိ၏ချစ်မြတ်နိုးသော သက္တိဖြစ်သည့် သရီစီတာနှင့်အတူ နေထိုင်ကာ ပြည့်စုံသော ငြိမ်းချမ်းမှုကို ခံစားတော်မူ၏။
Verse 36
बुभुजे च यथाकालं कामान् धर्ममपीडयन् । वर्षपूगान् बहून् नृणामभिध्याताङ्घ्रिपल्लव: ॥ ३६ ॥
တရားဓမ္မကို မလွန်ကျူးဘဲ၊ သမాధိတွင် ဘက္တများက ပူဇော်သော ကြာပန်းခြေတော်ရှိသည့် ဘဂဝန် သရီရာမချန္ဒြာသည် အချိန်အခါနှင့်အညီ နှစ်ပေါင်းများစွာ အာနန္ဒဆိုင်ရာ အပျော်အပါးများကို ခံစားတော်မူ၏။
The episode presents the ideal of yajña with complete dakṣiṇā, demonstrating that a perfect king sees all opulence as Bhagavān’s trust and uses it for dharma. The Bhāgavatam also reveals a deeper theology: the Lord is the Supreme of all devas, so His worship and giving teach by example—showing vairāgya (detachment) and the supremacy of devotion over possession.
The text frames the criticism as arising from “men with a poor fund of knowledge,” yet it depicts Rāma acting to uphold the perceived standard of rāja-dharma and protect the moral authority of the throne in the eyes of society. In Bhāgavata theology, this is līlā in which the Lord models the gravity of leadership and the consequences of public cynicism, while Sītā remains spiritually spotless and sheltered by Vālmīki.
Lava and Kuśa are the twin sons born to Sītā in Vālmīki’s āśrama, with their saṁskāras performed by Vālmīki. They represent the continuation of the Solar dynasty narrative (vaṁśānucarita) and anchor Sītā’s vindicated sanctity within a sacred setting rather than within contested public opinion.
The chapter states that, meditating on Lord Rāmacandra’s lotus feet, Sītā entered into the earth—signifying her return to her divine source (Bhū-devī/earth) and her transcendence beyond worldly accusation. It functions as a theological closure: her purity is not adjudicated by society but affirmed by her divine departure.
The text says He enters His own abode, Vaikuṇṭha, beyond the brahmajyoti. ‘Brahmajyoti’ refers to the impersonal spiritual effulgence; ‘beyond’ indicates the personal realm where Bhagavān’s form, qualities, and līlā are fully manifest—attained by bhakti-yogīs.
The Bhāgavatam states that aural reception (śravaṇa) of Rāma-kathā cures matsarya (envy), which is a root disease of conditioned life, and thereby loosens bondage to karma (fruitive reactions). Hearing the Lord’s spotless fame reorients the heart from rivalry and suspicion toward reverence, gratitude, and devotion.