Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 3
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
စိတ်နှင့် အာရုံများကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ သည်းခံခြင်း၊ ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း၊ တပစ်၊ သစ္စာ၊ ကရုဏာ၊ သတိ၊ ကျေနပ်ခြင်း၊ ပေးကမ်းခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ အလိုမရှိခြင်း၊ ဂုရုအပေါ် ယုံကြည် श्रद्धာ၊ မသင့်တော်သော အပြုအမူအပေါ် ရှက်ကြောက်ခြင်း၊ ဒါန၊ ရိုးရှင်းခြင်း၊ နိမ့်ချခြင်းနှင့် အတွင်းစိတ်အေးချမ်းခြင်း—ဤတို့သည် စတ္တဝဂုဏ်၏ လက္ခဏာများ။ ဆန္ဒကာမ, ကြီးမားသော ကြိုးပမ်းမှု, မိုက်မဲရဲတင်းမှု, အမြတ်ရှိလည်း မကျေနပ်ခြင်း, မိမိကိုယ်ကို ဂုဏ်ယူခြင်း, လောကီတိုးတက်ရေး ဆုတောင်းခြင်း, မိမိကို အခြားသူထက် သာလွန်ဟု ထင်ခြင်း, အာရုံပျော်ရွှင်မှု, တိုက်ခိုက်ရန် အလျင်အမြန်, ချီးမွမ်းသံ ကြိုက်နှစ်သက်ခြင်း, အခြားသူကို လှောင်ပြောင်ခြင်း, မိမိအင်အားကို ကြော်ငြာခြင်းနှင့် အင်အားကို အကြောင်းပြ၍ လုပ်ရပ်ကို တရားသဖြင့် ဆိုခြင်း—ဤတို့သည် ရဇဂုဏ်။ မခံနိုင်သော ဒေါသ, လောဘ, သာသနာစာအခြေမရှိသော စကား, အကြမ်းဖက်ခြင်း, ပရဇီဝီဘဝ, ကပတ်, ရေရှည်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု, ရန်ဖြစ်ခြင်း, ဝမ်းနည်းခြင်း, မောဟ, စိတ်ကျခြင်း, အလွန်အကျွံအိပ်ခြင်း, မမှန်ကန်သော မျှော်လင့်ချက်, ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် ပျင်းရိခြင်း—ဤတို့သည် တမဂုဏ်၏ အဓိက လက္ခဏာများ။ ယခု သုံးဂုဏ် ပေါင်းစည်းမှုကို နားထောင်လော့။
FAQs
This verse lists rajo-guna traits such as lust, restless striving, pride/intoxication, craving, stubbornness, divisiveness, fame-attachment, frivolity, and strenuous overendeavoring.
Krishna teaches Uddhava how material nature binds the soul through the gunas; by recognizing rajas and its symptoms, one can cultivate detachment and move toward transcendence and bhakti.
Use it as a self-check: reduce impulsive desire, fame-seeking, and overwork; choose steady practices (sādhana), humility, and service to shift from agitation toward clarity and devotion.