Adhyaya 29
Nārada Explains the Allegory of King Purañjana (Deha–Indriya–Manaḥ Mapping and the Remedy of Bhakti)
ပူရဉ္ဇန အလင်္ကာရကို နားမလည်သေးသော ပရာစီနဗာရဟိ မင်းအား နာရဒ မုနိက စနစ်တကျ ဖော်ထုတ်ရှင်းလင်းသည်။ ဇီဝသည် ပူရဉ္ဇန၊ “မသိမမြင် မိတ်ဆွေ” သည် ဘဂဝန်၊ လူ/ဒေဝ ကိုယ်ခန္ဓာသည် တံခါးကိုးပေါက်မြို့ဖြစ်၍ အင်္ဒြိယများ၊ မန၊ ပရာဏများနှင့် ဗုဒ္ဓိတို့ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဒုက္ခကို အတူတကွ ခံစားစေသည်ဟု ဆိုသည်။ တံခါးတစ်ပေါက်ချင်းစီကို အာရုံခံလုပ်ဆောင်ချက်နှင့် အာရုံဝတ္ထုများနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို ရထားအဖြစ်—ဗုဒ္ဓိက မောင်းသူ၊ မနက ကြိုးချည်—ဟု ထပ်မံဖော်ပြသည်။ အချိန် (စဏ္ဍဝေဂ) သည် နေ့ညဖြင့် အသက်တမ်းကို ချိုင့်ချိုင့်လျော့စေပြီး၊ အိုမင်းခြင်း (ကာလကညာ/ဇရာ) သည် သေမင်းနှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သည်။ နာရဒက ကရမကဏ္ဍ ဂုဏ်မာန်ကို ဝေဖန်၍ လုပ်ရပ်များကို ပြန်စီရုံဖြင့် ကရမ မပျက်နိုင်ကြောင်း၊ ကృష్ణ-သတိ (Kṛṣṇa consciousness) ထဲသို့ နိုးထလာခြင်း—အထူးသဖြင့် သဒ္ဓါဝန်များနှင့် ပေါင်းသင်းကာ နားထောင်ခြင်း—သာ သံသာရ အိပ်မက်ကို အဆုံးသတ်နိုင်ကြောင်း ပြသည်။ မင်းက အမှားပြင်လက်ခံပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကူးပြောင်းရာတွင် ကရမ ဆက်လက်မှုကို မေးမြန်းသဖြင့် နာရဒက မန၊ အထင်အမြင်အကျန် (saṁskāra) နှင့် ဆန္ဒတို့ဖြင့် သုက္ခမကိုယ် (subtle body) ကူးပြောင်းပုံကို ရှင်းပြသည်။ အဆုံးတွင် မင်းသည် လောကီကို စွန့်လွှတ်၍ မုက္ခကို ရပြီး၊ ဂရုတစိုက် နားထောင်သူတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာအဖြစ် အထင်မှားခြင်းမှ လွတ်မြောက်မည်ဟု ဖလ-श्रုတိ ကတိပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
प्राचीनबर्हिरुवाच भगवंस्ते वचोऽस्माभिर्न सम्यगवगम्यते । कवयस्तद्विजानन्ति न वयं कर्ममोहिता: ॥ १ ॥
ဘုရင် ပရာချီနဗာရဟိ က ပြောသည်— အို ဘဂဝန်၊ သင်ဟောကြားသော ပုရဉ္ဇန အလင်္ကာရပုံပြင်၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မပြည့်စုံစွာ နားမလည်နိုင်ပါ။ ဝိညာဉ်ပညာ၌ ပြည့်စုံသော ပညာရှိများသာ သိနိုင်ကြပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကမ္မမောဟ၌ ချုပ်နှောင်နေသဖြင့် ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို သိမြင်ရန် ခက်ခဲပါသည်။
Verse 2
नारद उवाच पुरुषं पुरञ्जनं विद्याद्यद् व्यनक्त्यात्मन: पुरम् । एकद्वित्रिचतुष्पादं बहुपादमपादकम् ॥ २ ॥
နာရဒ မုနိက ဆက်၍ ပြောသည်— ‘ပုရဉ္ဇန’ ဟူသည်မှာ ဇီဝ (အသက်ဝိညာဉ်) ကို ဆိုလိုပြီး၊ မိမိကမ္မအတိုင်း ‘မြို့’ ဖြစ်သော ကိုယ်ခန္ဓာကို ခံယူသည်။ တစ်ခြေ၊ နှစ်ခြေ၊ သုံးခြေ၊ လေးခြေ၊ ခြေများစွာ သို့မဟုတ် ခြေမရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာများသို့ ပြောင်းလဲဝင်ရောက်ကာ သံသရာ၌ လှည့်လည်ပြီး၊ ကိုယ်ကို ‘ခံစားသူ’ ဟု ထင်မြင်သဖြင့် ပုရဉ္ဇန ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 3
योऽविज्ञाताहृतस्तस्य पुरुषस्य सखेश्वर: । यन्न विज्ञायते पुम्भिर्नामभिर्वा क्रियागुणै: ॥ ३ ॥
ကျွန်ုပ် ‘မသိနိုင်သူ’ ဟု ဖော်ပြခဲ့သူသည် အမြင့်ဆုံး ဘုရားသခင် ဘဂဝန် ဖြစ်ပြီး၊ ဇီဝ၏ အရှင်နှင့် အနန္တမိတ်ဆွေ ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့သည် ပစ္စည်းဆန်သော အမည်၊ လုပ်ရပ်၊ ဂုဏ်သတ္တိတို့ဖြင့် သူ့ကို မသိနိုင်သဖြင့်၊ ချုပ်နှောင်ခံ ဇီဝအတွက် သူသည် အမြဲတမ်း မသိနိုင်သူအဖြစ်သာ ရှိနေသည်။
Verse 4
यदा जिघृक्षन् पुरुष: कार्त्स्न्येन प्रकृतेर्गुणान् । नवद्वारं द्विहस्ताङ्घ्रि तत्रामनुत साध्विति ॥ ४ ॥
ဇီဝသည် ပရကృతိ၏ ဂုဏ်များကို အပြည့်အဝ ခံစားလိုသောအခါ၊ ကိုယ်ခန္ဓာပုံစံများစွာထဲမှ တံခါးကိုးပေါက်ရှိ၍ လက်နှစ်ဖက်၊ ခြေနှစ်ဖက်ရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာကို ‘သင့်တော်’ ဟု ထင်ကာ လက်ခံသည်။ ထို့ကြောင့် လူ သို့မဟုတ် ဒေဝတားအဖြစ် မွေးဖွားလာသည်။
Verse 5
बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्ठाय देहेऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्तेऽक्षभिर्गुणान् ॥ ५ ॥
ဤနေရာတွင် ‘ပရမဒါ’ ဟူသည်မှာ ပစ္စည်းဆန်သော ဉာဏ်—အဝိဇ္ဇာ—ကို ဆိုလိုပြီး ‘ငါ’ ‘ငါ့ဟာ’ ဟူသော စိတ်ကို ဖန်တီးသည်။ ထိုဉာဏ်ကို အားကိုးလျက် လူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို ကိုယ်တိုင်ဟု သတ်မှတ်ကာ အင်္ဒြိယများဖြင့် ဂုဏ်များကို ခံစား၍ ဆင်းရဲလည်း ခံစားရသဖြင့် ဇီဝသည် ချုပ်နှောင်ခံရသည်။
Verse 6
सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सख्यस्तद्वृत्तय: प्राण: पञ्चवृत्तिर्यथोरग: ॥ ६ ॥
အလုပ်အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ဉာဏ်ရယူသည့် အင်္ဂါငါးပါးတို့သည် ပုရဉ္ဇနီ၏ ယောက်ျားမိတ်ဆွေများဖြစ်သည်။ ထိုအင်္ဂါများ၏ အကူအညီဖြင့် ဇီဝသည် ဉာဏ်ကိုရယူ၍ ကမ္မကိုပြုလုပ်သည်။ အင်္ဂါတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများသည် မိတ်သမီးများကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး၊ ပရాణသည် ခေါင်းငါးလုံးမြွေကဲ့သို့ လည်ပတ်မှုငါးမျိုးတွင် လုပ်ဆောင်သည်။
Verse 7
बृहद्बलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पञ्चाला: पञ्च विषया यन्मध्ये नवखं पुरम् ॥ ७ ॥
အခြားသူများ၏ အမိန့်ပေးသူဖြစ်သော ဆယ့်တစ်မြောက် အစေခံကို ‘မန’ (စိတ်) ဟု သိရသည်။ ၎င်းသည် ဉာဏ်အင်္ဂါနှင့် အလုပ်အင်္ဂါ နှစ်မျိုးလုံး၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ အာရုံငါးပါးသည် ပဉ္စာလ နိုင်ငံဖြစ်၍ ထိုနေရာတွင် ခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုပဉ္စာလအတွင်း တံခါးကိုးပေါက်ရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာမြို့တော် ရှိသည်။
Verse 8
अक्षिणी नासिके कर्णौ मुखं शिश्नगुदाविति । द्वे द्वे द्वारौ बहिर्याति यस्तदिन्द्रियसंयुत: ॥ ८ ॥
မျက်စိနှစ်လုံး၊ နှာခေါင်းပေါက်နှစ်ပေါက်၊ နားနှစ်ဖက်တို့သည် တစ်နေရာတည်းရှိသော တံခါးအတွဲများဖြစ်သည်။ ပါးစပ်၊ လိင်အင်္ဂါနှင့် မစင်ပေါက်တို့လည်း သီးခြားတံခါးများဖြစ်သည်။ တံခါးကိုးပေါက်ရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာ၌ နေထိုင်သော ဇီဝသည် ပြင်ပလောက၌ လှုပ်ရှား၍ ရုပ်၊ အရသာ စသည့် အာရုံများကို ခံစားသည်။
Verse 9
अक्षिणी नासिके आस्यमिति पञ्चपुर: कृता: । दक्षिणा दक्षिण: कर्ण उत्तरा चोत्तर: स्मृत: । पश्चिमे इत्यधोद्वारौ गुदं शिश्नमिहोच्यते ॥ ९ ॥
မျက်စိနှစ်လုံး၊ နှာခေါင်းပေါက်နှစ်ပေါက်နှင့် ပါးစပ်—ဤငါးတံခါးသည် ရှေ့ဘက်တွင်ရှိသည်။ ညာနားသည် တောင်ဘက်တံခါး၊ ဘယ်နားသည် မြောက်ဘက်တံခါးဟု မှတ်ယူသည်။ အနောက်ဘက်အောက်ပိုင်းရှိ တံခါးနှစ်ပေါက်ကို မစင်ပေါက်နှင့် လိင်အင်္ဂါဟု ခေါ်သည်။
Verse 10
खद्योताविर्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते । रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वर: ॥ १० ॥
‘ခဒ္ယောတာ’ နှင့် ‘အာဝိရ်မုခီ’ ဟုခေါ်သော တံခါးနှစ်ပေါက်သည် တစ်နေရာတည်းတွင် ဘေးဘေးကပ်ကပ် ဖန်တီးထားသော မျက်စိနှစ်လုံးဖြစ်သည်။ ‘ဝိဘ္ရာဇိတ’ ဟုခေါ်သော မြို့တော်ကို ရုပ်ပုံ (ရူပ) ဟု နားလည်ရမည်။ ထို့ကြောင့် မြင်ခြင်း၏ အရှင်သည် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်ပုံများကို အမြဲမြင်နေသည်။
Verse 11
नलिनी नालिनी नासे गन्ध: सौरभ उच्यते । घ्राणोऽवधूतो मुख्यास्यं विपणो वाग्रसविद्रस: ॥ ११ ॥
နလိနီ နှင့် နာလိနီ ဟူသော တံခါးနှစ်ပေါက်သည် နှာခေါင်းပေါက်နှစ်ဖက်ဖြစ်ပြီး၊ စော်ရဘ ဟူသော မြို့သည် အနံ့ကို ဆိုလိုသည်။ အဝဓူတ ဟူသော အဖော်သည် အနံ့ခံအင်္ဒြိယ ဖြစ်သည်။ မုခ္ယာ တံခါးသည် ပါးစပ်၊ ဝိပဏ သည် စကားပြောနိုင်စွမ်း၊ ရသဝိဒြသ သည် အရသာခံအင်္ဒြိယ ဖြစ်သည်။
Verse 12
आपणो व्यवहारोऽत्र चित्रमन्धो बहूदनम् । पितृहूर्दक्षिण: कर्ण उत्तरो देवहू: स्मृत: ॥ १२ ॥
အာပဏ ဟူသော မြို့သည် လျှာ၏ စကားပြောလုပ်ငန်းကို ဆိုလိုပြီး၊ ဘဟူဒန သည် အစားအစာ အမျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။ ညာဘက် နားသည် ပိတೃဟူ တံခါး၊ ဘယ်ဘက် နားသည် ဒေဝဟူ တံခါး ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 13
प्रवृत्तं च निवृत्तं च शास्त्रं पञ्चालसंज्ञितम् । पितृयानं देवयानं श्रोत्राच्छ्रुतधराद्व्रजेत् ॥ १३ ॥
ပရဝృတ္တိ နှင့် နိဝృတ္တိ ကို ညွှန်ပြသော သာသနာကျမ်းကို ‘ပဉ္စာလ’ ဟု ခေါ်သည်။ သက်ရှိသည် နားနှစ်ဖက်မှတစ်ဆင့် ရှရုတိကို ခံယူ၍ ဗဟုသုတ ရရှိသည်; ထိုကြားနာမှုကြောင့် အချို့သည် ပိတృယာနဖြင့် ပိတృလောကသို့၊ အချို့သည် ဒေဝယာနဖြင့် ဒေဝလောကသို့ ရောက်ကြသည်။
Verse 14
आसुरी मेढ्रमर्वाग्द्वार्व्यवायो ग्रामिणां रति: । उपस्थो दुर्मद: प्रोक्तो निऋर्तिर्गुद उच्यते ॥ १४ ॥
အာဆုရီ ဟူသော အောက်တံခါးသည် လိင်အင်္ဂါ ဖြစ်သည်။ ထိုတံခါးမှတစ်ဆင့် ဂြာမက ဟူသော မြို့သို့ ရောက်ပြီး၊ ထိုမြို့သည် လိင်ဆက်ဆံရေးအတွက် ဖြစ်ကာ မိုက်မဲသော သာမန်လူတို့အတွက် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်သည်။ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းကို ဒုర్మဒ ဟု ခေါ်ပြီး၊ အနောက်ပေါက်ကို နိရృတိ ဟု ခေါ်သည်။
Verse 15
वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे शृणु । हस्तपादौ पुमांस्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ॥ १५ ॥
ပုရဉ္ဇန သည် ဝိုင်ရှသ သို့ သွားသည်ဟု ဆိုသည်မှာ နรกသို့ သွားခြင်း—အနောက်ပေါက်နှင့် ဆက်နွယ်—ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ သူနှင့်အတူ လုဗ္ဓက ဟူသော အဖော်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် အနောက်ပေါက်၏ လုပ်ဆောင်ရေး အင်္ဒြိယ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ပြောခဲ့သော မျက်ကန်းအဖော်နှစ်ဦးမှာ လက်နှင့် ခြေ ဖြစ်သည်။ လက်ခြေ၏ အကူအညီဖြင့် သက်ရှိသည် အလုပ်မျိုးစုံကို လုပ်ကာ ဟိုဒီ သွားလာနိုင်သည်။
Verse 16
अन्त:पुरं च हृदयं विषूचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षं प्राप्नोति तद्गुणै: ॥ १६ ॥
“အန္တಃပုရ” ဟူသည်မှာ နှလုံးသားကို ဆိုလိုပြီး “ဝိသူချီ” (အရပ်ရပ်သို့ သွားလာသော) ဟူသည်မှာ စိတ်ကို ညွှန်းသည်။ ထိုစိတ်အတွင်း၌ သတ္တဝါသည် ပရကృతိ၏ ဂုဏ်သုံးပါး၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် တခါတရံ မောဟ၊ တခါတရံ စိတ်ချမ်းသာမှု၊ တခါတရံ ဝမ်းမြောက်ပီတိကို ခံစားရသည်။
Verse 17
यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा । तथा तथोपद्रष्टात्मा तद्वृत्तीरनुकार्यते ॥ १७ ॥
ဂုဏ်တို့ကြောင့် ကလုရှ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓိ၏ သက်ရောက်မှုအောက်တွင် သတ္တဝါသည် ဘယ်လိုဘယ်လို ပြောင်းလဲသလဲ သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်သလဲ၊ အဲဒီအတိုင်းပင် သူသည် အုပ်ဒရഷ്ടာ-အာတ္မာကဲ့သို့ ဗုဒ္ဓိ၏ လှုပ်ရှားမှုများကိုသာ လိုက်တုပနေသည်။ နိုးနေစဉ်နှင့် အိပ်မက်တွင် ဗုဒ္ဓိသည် အခြေအနေမျိုးစုံကို ဖန်တီးသည်။
Verse 18
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
နာရဒမုနိက ဆက်လက်ဆိုသည်—ငါ “ရထား” ဟု ခေါ်ခဲ့သည့်အရာသည် အမှန်တကယ် ဤကိုယ်ခန္ဓာပင် ဖြစ်သည်။ အင်္ဒြိယများသည် ရထားကို ဆွဲသော မြင်းများဖြစ်၏။ နှစ်ပြီးနှစ် ကာလ၏ အရှိန်ဖြင့် အတားအဆီးမရှိ ပြေးလွှားသော်လည်း အမှန်တကယ် တိုးတက်မှု မရှိ။ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ကံတို့သည် ဘီးနှစ်ဘီး; သုံးဂုဏ်သည် အလံ; ပရాణငါးပါးသည် ချည်နှောင်မှု။ စိတ်သည် ကြိုးကွင်း၊ ဗုဒ္ဓိသည် စာရഥီ။ နှလုံးသားသည် ထိုင်ခုံ၊ သုခ–ဒုက္ခ စသည့် ဒွန္ဒွများသည် ချည်ကပ်ရာ။ ဓာတ်ခုနစ်ပါးသည် အကာအကွယ်; ကမ္မအင်္ဒြိယငါးပါးသည် ပြင်ပလုပ်ငန်း; အင်္ဒြိယတစ်ဆယ့်တစ်ပါးသည် စစ်တပ်။ အာရုံခံစားမှု၌ မူးမောသော ဇီဝသည် ရထားပေါ်ထိုင်၍ မိဂတৃষ္ဏာကဲ့သို့ မိဿာဆန္ဒများ ပြည့်စုံရေးအတွက် မွေးဖွားမှုတိုင်း ပြေးလွှားနေသည်။
Verse 19
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
နာရဒမုနိက ဆက်လက်ဆိုသည်—ငါ “ရထား” ဟု ခေါ်ခဲ့သည့်အရာသည် အမှန်တကယ် ဤကိုယ်ခန္ဓာပင် ဖြစ်သည်။ အင်္ဒြိယများသည် ရထားကို ဆွဲသော မြင်းများဖြစ်၏။ နှစ်ပြီးနှစ် ကာလ၏ အရှိန်ဖြင့် အတားအဆီးမရှိ ပြေးလွှားသော်လည်း အမှန်တကယ် တိုးတက်မှု မရှိ။ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ကံတို့သည် ဘီးနှစ်ဘီး; သုံးဂုဏ်သည် အလံ; ပရాణငါးပါးသည် ချည်နှောင်မှု။ စိတ်သည် ကြိုးကွင်း၊ ဗုဒ္ဓိသည် စာရഥီ။ နှလုံးသားသည် ထိုင်ခုံ၊ သုခ–ဒုက္ခ စသည့် ဒွန္ဒွများသည် ချည်ကပ်ရာ။ ဓာတ်ခုနစ်ပါးသည် အကာအကွယ်; ကမ္မအင်္ဒြိယငါးပါးသည် ပြင်ပလုပ်ငန်း; အင်္ဒြိယတစ်ဆယ့်တစ်ပါးသည် စစ်တပ်။ အာရုံခံစားမှု၌ မူးမောသော ဇီဝသည် ရထားပေါ်ထိုင်၍ မိဂတৃষ္ṇာကဲ့သို့ မိဿာဆန္ဒများ ပြည့်စုံရေးအတွက် မွေးဖွားမှုတိုင်း ပြေးလွှားနေသည်။
Verse 20
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
နာရဒမုနိက ဆက်လက်ဆိုသည်—ငါ “ရထား” ဟု ခေါ်ခဲ့သည့်အရာသည် အမှန်တကယ် ဤကိုယ်ခန္ဓာပင် ဖြစ်သည်။ အင်္ဒြိယများသည် ရထားကို ဆွဲသော မြင်းများဖြစ်၏။ နှစ်ပြီးနှစ် ကာလ၏ အရှိန်ဖြင့် အတားအဆီးမရှိ ပြေးလွှားသော်လည်း အမှန်တကယ် တိုးတက်မှု မရှိ။ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ကံတို့သည် ဘီးနှစ်ဘီး; သုံးဂုဏ်သည် အလံ; ပရాణငါးပါးသည် ချည်နှောင်မှု။ စိတ်သည် ကြိုးကွင်း၊ ဗုဒ္ဓိသည် စာရഥီ။ နှလုံးသားသည် ထိုင်ခုံ၊ သုခ–ဒုက္ခ စသည့် ဒွန္ဒွများသည် ချည်ကပ်ရာ။ ဓာတ်ခုနစ်ပါးသည် အကာအကွယ်; ကမ္မအင်္ဒြိယငါးပါးသည် ပြင်ပလုပ်ငန်း; အင်္ဒြိယတစ်ဆယ့်တစ်ပါးသည် စစ်တပ်။ အာရုံခံစားမှု၌ မူးမောသော ဇီဝသည် ရထားပေါ်ထိုင်၍ မိဂတৃষ္ṇာကဲ့သို့ မိဿာဆန္ဒများ ပြည့်စုံရေးအတွက် မွေးဖွားမှုတိုင်း ပြေးလွှားနေသည်။
Verse 21
संवत्सरश्चण्डवेग: कालो येनोपलक्षित: । तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धर्व्यो रात्रय: स्मृता: । हरन्त्यायु: परिक्रान्त्या षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ २१ ॥
ယခင်က “စဏ္ဍဝေဂ” ဟုရှင်းပြခဲ့သည့်အရာသည် အင်အားကြီးသော ကာလ (အချိန်) ဖြစ်ပြီး နေ့နှင့်ညတို့ဖြင့် သိမြင်နိုင်သည်။ နေ့များကို “ဂန္ဓဗ္ဗ”၊ ညများကို “ဂန္ဓဗ္ဗီ” ဟုခေါ်ကြပြီး ၃၆၀ ကြိမ် လှည့်ပတ်သွားလာမှုကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အသက်တာသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။
Verse 22
कालकन्या जरा साक्षाल्लोकस्तां नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहे मृत्यु: क्षयाय यवनेश्वर: ॥ २२ ॥
“ကာလကညာ” ဟုခေါ်ဆိုထားသည်မှာ တကယ်တမ်း “ဇရာ” (အိုမင်းခြင်း) ဖြစ်သည်။ လူလောကသည် အိုမင်းခြင်းကို မနှစ်သက်သော်လည်း “ယဝနေရှဝရ” ဟူသော မရဏသည် ပျက်စီးခြင်းအတွက် ဇရာကို မိမိ၏ အစ်မ/ညီမအဖြစ် လက်ခံယူသည်။
Verse 23
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
စိတ်ပူပန်မှုများနှင့် ရောဂါများသည် သူ့ကိုလိုက်သော ယဝန-ချာ စစ်သည်များဖြစ်ကြပြီး၊ ভূတအန္တရာယ်များနှင့် အာသူရ အနှောင့်အယှက်များလည်း ထိုနည်းတူပင်။ “ပရဇ္ဝါရ” သည် အဖျားနှစ်မျိုး၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မှောင်မိုက်မှုဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော ဇီဝသည် ကံတရား၊ အခြားသတ္တဝါများနှင့် မိမိ၏ ကိုယ်-စိတ်မှ ပေါ်လာသော ဒုက္ခမျိုးစုံကြောင့် နှိပ်စက်ခံကာ ဤကိုယ်ထဲတွင် နှစ်တစ်ရာတိုင်အောင် နေထိုင်ရသည်။ အမှန်အားဖြင့် နိရ္ဂုဏ ဖြစ်သော်လည်း ပရాణ၊ အင်ဒြိယ၊ စိတ်၏ သဘောတရားများကို အာတ್ಮာပေါ်သို့ တင်ကပ်စေပြီး၊ ကာမတွင် မျက်ကန်းဖြစ်ကာ “ငါ” “ငါ့ဟာ” ဟူသော မိစ္ဆာအဟင်ကာရဖြင့် ကర్మပြု၍ နေလျက်ရှိသည်။
Verse 24
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
ထို့ကြောင့် မှောင်မိုက်မှုဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော ဇီဝသည် ကံတရား၊ အခြားသတ္တဝါများနှင့် မိမိ၏ ကိုယ်-စိတ်မှ ပေါ်လာသော ဒုက္ခမျိုးစုံကြောင့် နှိပ်စက်ခံကာ ဤကိုယ်ထဲတွင် နှစ်တစ်ရာတိုင်အောင် နေထိုင်ရသည်။
Verse 25
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
အမှန်အားဖြင့် နိရ္ဂုဏ ဖြစ်သော်လည်း ပရాణ၊ အင်ဒြိယ၊ စိတ်၏ သဘောတရားများကို အာတ್ಮာပေါ်သို့ တင်ကပ်စေပြီး၊ ကာမတွင် မျက်ကန်းဖြစ်ကာ “ငါ” “ငါ့ဟာ” ဟူသော ခံယူချက်ဖြင့် ကర్మပြု၍ နေလျက်ရှိသည်။
Verse 26
यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वदृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥
သက်ရှိဇီဝသည် မိမိအတ္တသဘောကို မသိဘဲ အမြင့်ဆုံးဆရာတော်ဖြစ်သော ဘဂဝန်ကို မေ့လျော့သော် ပရကృతి၏ ဂုဏ်သုံးပါးတွင် ကပ်ငြိမ့်သွားသည်။ ဂုဏ်အဟင်္ကာရကြောင့် မလွတ်မလပ် ကမ္မကို ပြု၍ ကမ္မအလိုက် အဖြူ၊ အမည်း၊ အနီ စသည့် ကိုယ်ခန္ဓာမျိုးစုံကို ရရှိသည်။
Verse 27
यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वदृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥
ဂုဏ်အဟင်္ကာရရှိသော ဇီဝသည် ထိုအခါ မလွတ်မလပ် ကမ္မကို ပြုသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္မအလိုက် အဖြူ၊ အမည်း၊ အနီ စသည့် ကိုယ်ခန္ဓာမျိုးစုံတွင် မွေးဖွားကာ ပရကృతిဂုဏ်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ယောနီမျိုးစုံ၌ လှည့်လည်နေသည်။
Verse 28
शुक्लात्प्रकाशभूयिष्ठाँल्लोकानाप्नोति कर्हिचित् । दु:खोदर्कान् क्रियायासांस्तम:शोकोत्कटान् क्वचित् ॥ २८ ॥
သတ္တဝဂုဏ်ကြောင့် တခါတရံ အလင်းရောင်ပြည့်ဝသော မြင့်မြတ်လောကများကို ရရှိသည်။ ရဇဂုဏ်ကြောင့် ပင်ပန်းသော လုပ်ဆောင်မှုများနှင့် ဒုက္ခဖလ ဖြစ်ပေါ်သည်။ တမဂုဏ်ကြောင့် အမှောင်၊ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ပြင်းထန်သော ကလေရှများကို ခံစားရသည်။
Verse 29
क्वचित्पुमान् क्वचिच्च स्त्री क्वचिन्नोभयमन्धधी: । देवो मनुष्यस्तिर्यग्वा यथाकर्मगुणं भव: ॥ २९ ॥
တမဂုဏ်က ဖုံးလွှမ်းထားသော ဉာဏ်ရှိသည့် ဇီဝသည် တခါတရံ ယောက်ျား၊ တခါတရံ မိန်းမ၊ တခါတရံ မနှစ်မျိုးလုံး; တခါတရံ နတ်၊ လူ၊ ငှက် သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် ဖြစ်လာသည်။ ဤသို့ ကမ္မနှင့် ဂုဏ်အလိုက် သံသရာ၌ လှည့်လည်နေသည်။
Verse 30
क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥
ဆာလောင်၍ သနားဖွယ် ခွေးတစ်ကောင်က အိမ်တစ်အိမ် လှည့်လည်ကာ ကံကြမ္မာအလိုက် တခါတရံ အပြစ်ဒဏ်ခံရပြီး တခါတရံ အနည်းငယ်သော အစာရသကဲ့သို့၊ အလိုဆန္ဒများဖြင့် ပြည့်နေသော ဇီဝသည် လမ်းမျိုးစုံ၌ လှည့်လည်ကာ—တခါတရံ အထက်သို့၊ တခါတရံ အောက်သို့၊ တခါတရံ အလယ်လောကသို့—ကံအလိုက် နှစ်သက်ဖွယ် သို့မဟုတ် မနှစ်သက်ဖွယ် အကျိုးကို ခံစားရသည်။
Verse 31
क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥
ဆာလောင်၍ သနားဖွယ် ခွေးတစ်ကောင်က အိမ်တစ်အိမ် လှည့်လည်ကာ ကံကြမ္မာအလိုက် တခါတရံ အပြစ်ဒဏ်ခံရပြီး မောင်းထုတ်ခံရသကဲ့သို့၊ တခါတရံ အစာအနည်းငယ် ရသကဲ့သို့ပင်၊ ဇီဝသည် အလိုဆန္ဒများစွာ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကံအလိုက် ယောနီမျိုးစုံတွင် လှည့်လည်နေသည်။ တခါတရံ မြင့်၊ တခါတရံ နိမ့်; တခါတရံ နတ်ပြည်၊ တခါတရံ နရက၊ တခါတရံ အလယ်လောကများသို့ သွားကာ နှစ်သက်ဖွယ်နှင့် မနှစ်သက်ဖွယ် အကျိုးများကို ခံစားရသည်။
Verse 32
दु:खेष्वेकतरेणापि दैवभूतात्महेतुषु । जीवस्य न व्यवच्छेद: स्याच्चेत्तत्तत्प्रतिक्रिया ॥ ३२ ॥
ကံကြမ္မာ၊ အခြားသတ္တဝါများ၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဒုက္ခများကို တားဆီးရန် ဇီဝတို့သည် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် တုံ့ပြန်ကြသည်။ သို့သော် သဘာဝ၏ ဥပဒေများအောက်တွင် ချုပ်နှောင်ခံနေရသဖြင့် မည်မျှကြိုးစားစေကာမူ ထိုချုပ်နှောင်မှုကို မဖြတ်တောက်နိုင်။
Verse 33
यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् । तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वा: प्रतिक्रिया: ॥ ३३ ॥
လူတစ်ယောက်က ခေါင်းပေါ်တွင် လေးလံသော အလေးကို ထမ်းပြီး အလွန်လေးတယ်ဟု ခံစားလာသော် ခေါင်းမှ ပခုံးပေါ်သို့ ပြောင်းတင်ကာ ခေါင်းကို သက်သာစေသကဲ့သို့၊ ထိုကဲ့သို့သော တုံ့ပြန်နည်းလမ်းများအားလုံးသည် အလေးကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး အလေးသည် အမှန်တကယ် မပျောက်ကွယ်။
Verse 34
नैकान्तत: प्रतीकार: कर्मणां कर्म केवलम् । द्वयं ह्यविद्योपसृतं स्वप्ने स्वप्न इवानघ ॥ ३४ ॥
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်—အပြစ်ကင်းသူရေ! ကရမ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ကရိယာတစ်မျိုးကို ထပ်တိုးဖန်တီးခြင်းဖြင့်၊ အထူးသဖြင့် ကృష్ణ-စိတ်ဓာတ်မပါသော လုပ်ရပ်ဖြင့်၊ အပြည့်အဝ မတားဆီးနိုင်။ အကြောင်းမှာ နှစ်မျိုးလုံးသည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆိုးရွားသော အိပ်မက်ကို ဆိုးရွားသော အမြင်မှားတစ်ခုဖြင့် မဖယ်ရှားနိုင်ဘဲ နိုးထခြင်းဖြင့်သာ ဖယ်ရှားနိုင်သကဲ့သို့၊ ဤလောကဘဝသည် အဝိဇ္ဇာနှင့် မောဟကြောင့် ဖြစ်သော အိပ်မက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆုံးစွန် ဖြေရှင်းချက်မှာ ကృష్ణ-စိတ်ဓာတ်၌ နိုးထလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 35
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । मनसा लिङ्गरूपेण स्वप्ने विचरतो यथा ॥ ३५ ॥
အရာဝတ္ထု အမှန်တကယ် မရှိသော်လည်း သံသရာလည်ပတ်မှု မရပ်တန့်ဘဲ ရှိနေသည်။ အိပ်မက်ထဲတွင် စိတ်သည် သေးငယ်သော ပုံသဏ္ဍာန်ဖြင့် လှည့်လည်သကဲ့သို့ပင်။ အိပ်မက်ထဲတွင် ကျားကိုမြင်ခြင်း သို့မဟုတ် မြင်ကွင်းတွင် မြွေကိုမြင်ခြင်းကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ ဒုက္ခခံရသော်လည်း အမှန်တကယ် ကျားလည်း မရှိ၊ မြွေလည်း မရှိ။ သေးငယ်သော စိတ်ကူးဖန်တီးမှုကြောင့် ဒုက္ခဖြစ်ပြီး အိပ်မက်မှ မနိုးမချင်း မသက်သာ။
Verse 36
अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वयवच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥
သက်ရှိ၏ အမှန်တကယ် အကျိုးဟာ မသိမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော မွေးသေပြန်လည်မှုမှ လွတ်မြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကုသနည်းတစ်ခုတည်းမှာ ဘုရား၏ ကိုယ်စားလှယ် ဂုရုထံ၌ အမြင့်ဆုံး ဘက္တိဖြင့် ရှရဏာဂတိ ပြုခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဝါစုဒေဝ ဘဂဝန်၌ တည်မြဲသော ဘက္တိယောဂသည် အမှန်တကယ် ဝိုင်ရာဂျနှင့် ဉာဏ်ကို မွေးဖွားစေသည်။
Verse 37
अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वयवच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥
ဝါစုဒေဝ ဘဂဝန်၌ တည်မြဲသော ဘက္တိယောဂသာလျှင် မှန်ကန်သော ဝိုင်ရာဂျနှင့် အမှန်တကယ် ဉာဏ်ကို မွေးဖွားစေသည်။ ၎င်းမရှိလျှင် ပြည့်စုံသော လွတ်ကင်းမှုလည်း မဖြစ်၊ တတ္တဝ ဉာဏ်၏ အလင်းလည်း မပေါ်နိုင်။
Verse 38
सोऽचिरादेव राजर्षे स्यादच्युतकथाश्रय: । शृण्वत: श्रद्दधानस्य नित्यदा स्यादधीयत: ॥ ३८ ॥
အို ရာဇဋ္ဌိ! ယုံကြည်ခြင်းရှိ၍ အချျုတ၏ ကထာကို အမြဲ အားကိုးကာ နေ့စဉ် နားထောင်၍ လေ့လာသူသည် မကြာခင် ဘုရားကို မျက်နှာချင်းဆိုင် မြင်တွေ့ရန် အရည်အချင်းပြည့်မီလာသည်။
Verse 39
यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥
အို မင်းကြီး၊ ဘာဂဝတ ဘက္တများ—စိတ်သန့်ရှင်းသော သာဓုများ—ဘုရား၏ ဂုဏ်တော်များကို ကီර්တန်၍ နားထောင်ရာတွင် အလွန်စိတ်အားထက်သန်နေသော နေရာ၌ မဟာပုရုရှတို့၏ ပါးစပ်မှ ပျားရည်ချိုသကဲ့သို့သော प्रभု-ചരിത്ര အမృతစီးကြောင်းများသည် မြစ်လှိုင်းများကဲ့သို့ အနှံ့စီးဆင်းသည်။ ထိုအမృతကို မအေးမနား အနက်ရှိုင်းသော နားဖြင့် သောက်သုံးသူတို့ကို ဆာလောင်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မောဟ မထိခိုက်နိုင်။
Verse 40
यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥
အဲဒီနေရာမှာ မဟာပုရုရှတို့၏ ပါးစပ်မှ ပျားရည်ချိုသကဲ့သို့သော प्रभု-ചരిత్ర အမృతစီးကြောင်းများသည် မြစ်လှိုင်းများကဲ့သို့ အနှံ့စီးဆင်းသည်။ အို မင်းကြီး၊ ထိုအမృతကို မအေးမနား အနက်ရှိုင်းသော နားဖြင့် သောက်သုံးသူတို့ကို ဆာလောင်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် မောဟ မထိခိုက်နိုင်။
Verse 41
एतैरुपद्रुतो नित्यं जीवलोक: स्वभावजै: । न करोति हरेर्नूनं कथामृतनिधौ रतिम् ॥ ४१ ॥
ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ချက်များဖြစ်သော ဆာလောင်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ချုပ်နှောင်ခံသတ္တဝါသည် အမြဲနှောင့်ယှက်ခံရသဖြင့်၊ သရီးဟရီ၏ အမృతတရားတော်ကို နားထောင်ရာ၌ အာသကတိုးပွားရန် အချိန်နည်းပါးသည်။
Verse 42
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
ပရဇာပတိတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော ဘုရားဗြဟ္မာ၊ ဂိရီရှ ဘုရားရှီဝ၊ မနု၊ ဒက္ခ စသည့် လူသားတို့၏ အုပ်ချုပ်သူများ၊ စနက‑စနာတန စသည့် နိဋ္ဌာရှိသော ဗြဟ္မစာရီများ၊ မရီချိ၊ အတြိ၊ အင်္ဂိရသ၊ ပုလஸ္တျ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ဘೃဂု၊ ဝသိဋ္ဌ နှင့် ကျွန်ုပ် (နာရဒ) တို့သည် ဝేదကျမ်းကို အာဏာရှိစွာ ဟောပြောနိုင်သော ခိုင်မာသည့် ဗြာဟ္မဏများဖြစ်ကြသည်။ တပဿ၊ ပညာ၊ သမာဓိတို့ကြောင့် အင်အားကြီးသော်လည်း၊ အမြဲမြင်နေရသော ပရမေရှဝရကိုပင် အပြည့်အဝ မသိနိုင်သေး။
Verse 43
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
ပရဇာပတိတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော ဘုရားဗြဟ္မာ၊ ဂိရီရှ ဘုရားရှီဝ၊ မနု၊ ဒက္ခ စသည့် လူသားတို့၏ အုပ်ချုပ်သူများ၊ စနက‑စနာတန စသည့် နိဋ္ဌာရှိသော ဗြဟ္မစာရီများ၊ မရီချိ၊ အတြိ၊ အင်္ဂိရသ၊ ပုလஸ္တျ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ဘೃဂု၊ ဝသိဋ္ဌ နှင့် ကျွန်ုပ် (နာရဒ) တို့သည် ဝేదကျမ်းကို အာဏာရှိစွာ ဟောပြောနိုင်သော ခိုင်မာသည့် ဗြာဟ္မဏများဖြစ်ကြသည်။ တပဿ၊ ပညာ၊ သမာဓိတို့ကြောင့် အင်အားကြီးသော်လည်း၊ အမြဲမြင်နေရသော ပရမေရှဝရကိုပင် အပြည့်အဝ မသိနိုင်သေး။
Verse 44
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
ပရဇာပတိတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော ဘုရားဗြဟ္မာ၊ ဂိရီရှ ဘုရားရှီဝ၊ မနု၊ ဒက္ခ စသည့် လူသားတို့၏ အုပ်ချုပ်သူများ၊ စနက‑စနာတန စသည့် နိဋ္ဌာရှိသော ဗြဟ္မစာရီများ၊ မရီချိ၊ အတြိ၊ အင်္ဂိရသ၊ ပုလஸ္တျ၊ ပုလဟ၊ ကရတု၊ ဘೃဂု၊ ဝသိဋ္ဌ နှင့် ကျွန်ုပ် (နာရဒ) တို့သည် ဝేదကျမ်းကို အာဏာရှိစွာ ဟောပြောနိုင်သော ခိုင်မာသည့် ဗြာဟ္မဏများဖြစ်ကြသည်။ တပဿ၊ ပညာ၊ သမာဓိတို့ကြောင့် အင်အားကြီးသော်လည်း၊ အမြဲမြင်နေရသော ပရမေရှဝရကိုပင် အပြည့်အဝ မသိနိုင်သေး။
Verse 45
शब्दब्रह्मणि दुष्पारे चरन्त उरुविस्तरे । मन्त्रलिङ्गैर्व्यवच्छिन्नं भजन्तो न विदु: परम् ॥ ४५ ॥
အကန့်အသတ်မရှိ၍ ဖြတ်ကျော်ရန်ခက်သော သဗ္ဒဗြဟ္မန် (ဝేద) ထဲတွင် လှည့်လည်ကာ၊ မန္တရလက္ခဏာများအတိုင်း နတ်များကို ကိုးကွယ်နေသော်လည်း၊ အမြင့်ဆုံးသော ပုရုෂ—အလွန်အင်အားကြီးသော ဘုရားသခင်ကို မသိနိုင်ကြ။
Verse 46
यदा यस्यानुगृह्णाति भगवानात्मभावित: । स जहाति मतिं लोके वेदे च परिनिष्ठिताम् ॥ ४६ ॥
ဘဂဝန်သည် အကြောင်းမဲ့ကရုဏာဖြင့် မည်သူ့ကိုမဆို ကူညီအနုဂ्रहပြုသောအခါ၊ နိုးကြားသော ဘက္တသည် လောကီလုပ်ရပ်များနှင့် ဝေဒကရမကဏ္ဍ အခမ်းအနားများကို စွန့်လွှတ်၍ သန့်ရှင်းသော ဘက္တိ၌ တည်မြဲသည်။
Verse 47
तस्मात्कर्मसु बर्हिष्मन्नज्ञानादर्थकाशिषु । मार्थदृष्टिं कृथा: श्रोत्रस्पर्शिष्वस्पृष्टवस्तुषु ॥ ४७ ॥
ထို့ကြောင့် ဘာဟိෂ္မာန် မင်းကြီးရေ၊ မသိမှုကြောင့် ဝေဒအခမ်းအနားများ သို့မဟုတ် အကျိုးလိုလားသော ကရမများကို—နားထောင်ရသာကောင်းသော်လည်း—ဘဝ၏ အမြင့်ဆုံးရည်မှန်းချက်ဟု မယူဆပါနှင့်; အဆုံးစွန်သော ရည်ရွယ်ချက် မဟုတ်ပါ။
Verse 48
स्वं लोकं न विदुस्ते वै यत्र देवो जनार्दन: । आहुर्धूम्रधियो वेदं सकर्मकमतद्विद: ॥ ४८ ॥
ဉာဏ်နည်းသူများသည် ဝေဒက ရိုးရာကရမကဏ္ဍများကိုပင် အားလုံးဟု ထင်ကြသည်။ ဒေဝ ဇနာရ္ဒန နေထိုင်ရာ မိမိတို့၏ အမှန်တကယ်အိမ်ကို မသိကြသဖြင့် မောဟထဲတွင် အခြားအိမ်များကို ရှာဖွေ၍ လှည့်လည်ကြသည်။
Verse 49
आस्तीर्य दर्भै: प्रागग्रै: कार्त्स्न्येन क्षितिमण्डलम् । स्तब्धो बृहद्वधान्मानी कर्म नावैषि यत्परम् । तत्कर्म हरितोषं यत्सा विद्या तन्मतिर्यया ॥ ४९ ॥
မင်းကြီးရေ၊ ကုရှမြက်၏ ချွန်ထက်သော အဖျားများဖြင့် ကမ္ဘာမြေတစ်လုံးလုံးကို ခင်းထားသကဲ့သို့ ယဇ္ဉများတွင် တိရစ္ဆာန်များစွာကို သတ်ဖြတ်ပြီး မာနကြီးနေသည်။ သို့သော် အမြင့်ဆုံးကရမသည် ဟရီကို ပျော်ရွှင်စေသော ကရမပင် ဖြစ်ကြောင်း မသိသေး။ ထိုကရမပင် ဗိဒ္ယာဖြစ်၍ ကရိရှ္ဏ-ချေတနာကို မြှင့်တင်သော ဉာဏ်လည်း ထိုပင်။
Verse 50
हरिर्देहभृतामात्मा स्वयं प्रकृतिरीश्वर: । तत्पादमूलं शरणं यत: क्षेमो नृणामिह ॥ ५० ॥
သီရိ ဟရီသည် ဤလောက၌ ကိုယ်ခန္ဓာယူထားသော သတ္တဝါအားလုံး၏ အတွင်းအတ္တ (ပရမာတ္မာ) နှင့် လမ်းညွှန်ဖြစ်တော်မူပြီး၊ ပစ္စည်းသဘာဝ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူလည်း ဖြစ်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် အားလုံးသည် သူ၏ ကြာပန်းခြေတော်၌ ခိုလှုံရမည်; ထိုသို့ဖြင့် ဘဝသည် မင်္ဂလာနှင့် ချမ်းသာခြင်းကို ရရှိသည်။
Verse 51
स वै प्रियतमश्चात्मा यतो न भयमण्वपि । इति वेद स वै विद्वान्यो विद्वान्स गुरुर्हरि: ॥ ५१ ॥
ဘက္တိဝန်ဆောင်မှု၌ စိတ်နှလုံးတင်ထားသူသည် လောကီဘဝ၌ အနည်းငယ်မျှ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ၊ အကြောင်းမှာ သရီဟရီသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ ပရမာတ္မာနှင့် အမြင့်ဆုံးမိတ်ဆွေ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤလျှို့ဝှက်တရားကို သိသူသာ အမှန်တကယ် ပညာရှိ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုပညာရှိသည် ကမ္ဘာ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ဆရာ ဖြစ်နိုင်သည်။ ကృష్ణ၏ စစ်မှန်သော ကိုယ်စားလှယ် စဒ္ဂုရုသည် ကృష్ణနှင့် မကွာခြား။
Verse 52
नारद उवाच प्रश्न एवं हि सञ्छिन्नो भवत: पुरुषर्षभ । अत्र मे वदतो गुह्यं निशामय सुनिश्चितम् ॥ ५२ ॥
နာရဒ မုနိက ပြောသည်— အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ သင်မေးသော မေးခွန်းကို ငါ သင့်တော်စွာ ဖြေပြီးပြီ။ ယခု သာဓုသူတော်များ လက်ခံသော အလွန်လျှို့ဝှက်နက်နဲသည့် အခြားဇာတ်ကြောင်းတစ်ပုဒ်ကို ငါပြောသမျှကို သေချာစွာ နားထောင်လော့။
Verse 53
क्षुद्रं चरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्तं षडङ्घ्रिगणसामसु लुब्धकर्णम् । अग्रे वृकानसुतृपोऽविगणय्य यान्तं पृष्ठे मृगं मृगय लुब्धकबाणभिन्नम् ॥ ५३ ॥
အို မင်းကြီး၊ မိမိမိန်းမနှင့်အတူ လှပသော ပန်းဥယျာဉ်တွင် မြက်စားနေသော သမင်ကို ရှာကြည့်ပါ။ ၎င်းသည် မိမိအလုပ်နှင့် အာသာတွင် အလွန်ကပ်လျက်ရှိပြီး ပျားတို့၏ ချိုမြိန်သီချင်းကို နားထောင်ကာ မောဟနေသည်။ မျက်နှာရှေ့တွင် အသားစားကျားရှိပြီး နောက်တွင် မြားချွန်ဖြင့် ထိုးဖောက်မည့် မုဆိုးရှိသည်ကို မသိသဖြင့် ၎င်း၏ သေခြင်းသည် နီးကပ်နေပြီ။
Verse 54
सुमन:समधर्मणां स्त्रीणां शरण आश्रमे पुष्पमधुगन्धवत्क्षुद्रतमं काम्यकर्मविपाकजं कामसुखलवं जैह्व्यौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनीभूय तदभिनिवेशितमनसंषडङ्घ्रिगणसामगीत वदतिमनोहरवनितादिजनालापेष्वतितरामतिप्रलोभितकर्णमग्रे वृकयूथवदात्मन आयुर्हरतोऽहोरात्रान्तान् काललवविशेषानविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्ठत एव परोक्षमनुप्रवृत्तो लुब्धक: कृतान्तोऽन्त:शरेण यमिह पराविध्यति तमिममात्मानमहो राजन् भिन्नहृदयं द्रष्टुमर्हसीति ॥ ५४ ॥
အို မင်းကြီး၊ မိန်းမသည် အစတွင် ပန်းကဲ့သို့ ဆွဲဆောင်သော်လည်း အဆုံးတွင် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသည်။ သတ္တဝါသည် ကာမတွင် ပိတ်မိကာ လိုချင်သော ကမ္မ၏ အကျိုးဖြစ်သော အာရုံခံအပျော်—လျှာမှ အင်္ဂါလိင်အထိ—ကို ရွေးချယ်၍ မိန်းမနှင့် ပေါင်းစည်းကာ အိမ်ထောင်ရေးကိုပင် ပျော်ရွှင်မှုဟု ထင်မြင်သည်။ မိန်းမနှင့် ကလေးတို့၏ ချိုမြိန်စကားများသည် ပန်းပေါ်မှ ပျားသံကဲ့သို့ နားကို အလွန်မက်မောစေသည်။ သူသည် မျက်နှာရှေ့တွင် ကာလက နေ့ည ဖြတ်သန်းသလို အသက်တမ်းကို ခိုးယူနေသည်ကို မတွက်မိ၊ နောက်ကွယ်မှ မမြင်ရဘဲ သေမင်းရုပ် မုဆိုးက အတွင်းမြားဖြင့် ထိုးဖောက်ရန် လိုက်လာသည်ကိုလည်း မမြင်။ ထိုကြောင့် အို မင်းကြီး၊ ဤအခြေအနေကို သိမြင်ပါ—သင်သည် အရပ်ရပ်မှ အန္တရာယ်တွင် ရှိနေသည်။
Verse 55
स त्वं विचक्ष्य मृगचेष्टितमात्मनोऽन्त- श्चित्तं नियच्छ हृदि कर्णधुनीं च चित्ते । जह्यङ्गनाश्रममसत्तमयूथगाथं प्रीणीहि हंसशरणं विरम क्रमेण ॥ ५५ ॥
အို မင်းကြီး၊ သမင်၏ ဥပမာအနေအထားကို နားလည်၍ နှလုံးထဲတွင် အတွင်းစိတ်ကို ထိန်းချုပ်ပါ၊ နားကို ဆွဲဆောင်သော အသံများကို စိတ်ထဲ မနေရာပေးပါနှင့်။ ကာမပြည့်သော အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ထိုသို့သော ဇာတ်လမ်းများကို စွန့်လွှတ်၍ လွတ်မြောက်သော ဟံသာသဘော မဟာတ္မာတို့၏ ကရုဏာဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဘုရား၏ အရိပ်အာဝါသကို ခိုလှုံပါ။ ထိုနည်းဖြင့် လောကီအာသက်ကို တဖြည်းဖြည်း ချန်လှပ်ပါ။
Verse 56
राजोवाच श्रुतमन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यदभाषत । नैतज्जानन्त्युपाध्याया: किं न ब्रूयुर्विदुर्यदि ॥ ५६ ॥
ဘုရင်က ပြောသည်—“အို ဗြာဟ္မဏ၊ သင်က ဘဂဝန်၏ ဝစနဟု ဆို၍ ပြောသောအရာကို ကျွန်ုပ် အလွန်ဂရုစိုက်၍ နားထောင်ပြီး စဉ်းစားသုံးသပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အကျိုးလိုလားသော ကမ္မများတွင် ကျွန်ုပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့သော အာစာရျများသည် ဤလျှို့ဝှက်သော ဉာဏ်ကို မသိကြဟု သိလာသည်။ သိခဲ့လျှင် အဘယ်ကြောင့် မရှင်းပြခဲ့သနည်း?”
Verse 57
संशयोऽत्र तु मे विप्र सञ्छिन्नस्तत्कृतो महान् । ऋषयोऽपि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियवृत्तय: ॥ ५७ ॥
အို ဝိပရ၊ သင်၏ သင်ကြားမှုကြောင့် ကျွန်ုပ်၏ ကြီးမားသော သံသယသည် ဖြတ်တောက်ပျောက်ကင်းသွားပြီ။ ယခု ဘက္တိ၊ ဉာဏ်၊ ဝိရာဂျ္ယ တို့၏ ခြားနားချက်ကို နားလည်လာသည်။ အသက်တာ၏ အမှန်တကယ် ရည်ရွယ်ချက်၌ အင်ဒြိယဝတ္တိ မရှိသော်လည်း မဟာရိရှီများတောင် မောဟဖြစ်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း သိလာသည်; အင်ဒြိယသုခအကြောင်းဆိုရန်ပင် မလို။
Verse 58
कर्माण्यारभते येन पुमानिह विहाय तम् । अमुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदश्नुते ॥ ५८ ॥
ဤဘဝ၌ သတ္တဝါ ပြုလုပ်သော ကမ္မ၏ အကျိုးရလဒ်ကို နောက်ဘဝ၌ အခြားကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် ခံစားရသည်။
Verse 59
इति वेदविदां वाद: श्रूयते तत्र तत्र ह । कर्म यत्क्रियते प्रोक्तं परोक्षं न प्रकाशते ॥ ५९ ॥
ဝေဒသိဒ္ဓాంతကို သိသူများက အတိတ်ကမ္မ၏ အကျိုးကို ခံစားရမည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် အတိတ်ဘဝ၌ ကမ္မပြုခဲ့သော ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီးသားဖြစ်သည်; ထို့ကြောင့် အခြားကိုယ်ခန္ဓာ၌ ထိုကမ္မအကျိုးကို ဘယ်လို ခံစားနိုင်မည်နည်း?
Verse 60
नारद उवाच येनैवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत्पुमान् । भुङ्क्ते ह्यव्यवधानेन लिङ्गेन मनसा स्वयम् ॥ ६० ॥
နာရဒ ရိရှီက ဆက်ပြောသည်—ဤဘဝ၌ သတ္တဝါသည် ထူထဲသော ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် ကမ္မကို ပြုလုပ်သော်လည်း ထိုကိုယ်ခန္ဓာကို စိတ်၊ ဉာဏ်၊ အဟင်ကာရတို့ပါဝင်သော သေးငယ်သော ကိုယ်ခန္ဓာက တွန်းအားပေးသည်။ ထူထဲသော ကိုယ်ခန္ဓာ ပျောက်ကွယ်သော်လည်း သေးငယ်သော ကိုယ်ခန္ဓာ မပျောက်ဘဲ အကျိုးဆက်၏ စုခ-ဒုက္ခကို ခံစားစေသည်; ထို့ကြောင့် ပြောင်းလဲမှုမရှိ။
Verse 61
शयानमिममुत्सृज्य श्वसन्तं पुरुषो यथा । कर्मात्मन्याहितं भुङ्क्ते तादृशेनेतरेण वा ॥ ६१ ॥
အိပ်မက်ထဲတွင် လူသည် အိပ်နေစဉ် ဤထူထဲသောကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်သကဲ့သို့ စိတ်နှင့် ဉာဏ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် အခြားကိုယ်တွင် နတ်ဖြစ်သော်လည်းကောင်း ခွေးဖြစ်သော်လည်းကောင်း ပြုမူနိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ ထူထဲသောကိုယ်ကို စွန့်ပြီးနောက် ဇီဝသည် အတိတ်ကမ္မ၏ အကျိုးကို ခံစားရန် ဤလောက သို့မဟုတ် အခြားလောကတွင် တိရစ္ဆာန်ကိုယ် သို့မဟုတ် နတ်ကိုယ်ကို ဝင်ရောက်ရယူသည်။
Verse 62
ममैते मनसा यद्यदसावहमिति ब्रुवन् । गृह्णीयात्तत्पुमान् राद्धं कर्म येन पुनर्भव: ॥ ६२ ॥
ဇီဝသည် ကိုယ်ခန္ဓာအယူအဆကြောင့် “ငါက ဒီဟာ၊ ငါက ဟိုဟာ; ဒါက ငါ့တာဝန်” ဟု စိတ်ထဲတွင် ပြောဆိုသည်။ ဤအရာများသည် စိတ်အမှတ်တရများသာဖြစ်၍ ယာယီပင် ဖြစ်သော်လည်း၊ အမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်တော် ဘဂဝန်၏ ကရုဏာကြောင့် ဇီဝသည် မိမိစိတ်က ပုံဖော်သမျှကို လုပ်ဆောင်ခွင့်ရပြီး ထို့ကြောင့် နောက်ထပ်ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုကို ရရှိသည်။
Verse 63
यथानुमीयते चित्तमुभयैरिन्द्रियेहितै: । एवं प्राग्देहजं कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभि: ॥ ६३ ॥
အသိရယူသော အင်္ဒြိယများနှင့် လုပ်ဆောင်သော အင်္ဒြိယများ—အင်္ဒြိယနှစ်မျိုး၏ လှုပ်ရှားမှုများမှ ဇီဝ၏ စိတ်အနေအထားကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ လူ၏ စိတ်အခြေအနေ၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုများမှလည်း အရင်ကိုယ်မှ ဖြစ်လာသော ကမ္မနှင့် အတိတ်ဘဝအနေအထားကို သိနိုင်သည်။
Verse 64
नानुभूतं क्व चानेन देहेनादृष्टमश्रुतम् । कदाचिदुपलभ्येत यद्रूपं यादृगात्मनि ॥ ६४ ॥
တစ်ခါတစ်ရံ ဤလက်ရှိကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် မမြင်ဖူး မကြားဖူးသည့် အရာတစ်ခုကို ရုတ်တရက် အတွေ့အကြုံရတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ထိုကဲ့သို့သော အရာများကို အိပ်မက်ထဲတွင်လည်း ချက်ချင်း မြင်တွေ့ရတတ်သည်။
Verse 65
तेनास्य तादृशं राजँल्लिङ्गिनो देहसम्भवम् । श्रद्धत्स्वाननुभूतोऽर्थो न मन: स्प्रष्टुमर्हति ॥ ६५ ॥
ထို့ကြောင့် မင်းကြီးရေ၊ စိတ်အလွှာပါသော လိင်္ဂကိုယ် (သိမ်မွေ့ကိုယ်) ကို ဆောင်ထားသည့် ဇီဝသည် အရင်ကိုယ်မှ ဆင်းသက်လာသော အမှတ်တရများကြောင့် အမျိုးမျိုးသော အတွေးအခေါ်နှင့် ပုံရိပ်များကို ဖန်တီးသည်—ဤအချက်ကို သေချာယုံကြည်ပါ။ အရင်ကိုယ်တွင် မတွေ့ကြုံဖူးသည့် အရာကို စိတ်သည် မဖန်တီးနိုင်၊ မထိတွေ့နိုင်ပါ။
Verse 66
मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतश्च भद्रं ते तथैव न भविष्यत: ॥ ६६ ॥
အို မင်းကြီး၊ သင့်အား မင်္ဂလာရှိပါစေ။ စိတ်သည် သတ္တဝါ၏ အတိတ်က ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အနာဂတ်က ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို ညွှန်ပြတတ်သည်။ ပရကృతိနှင့် ပေါင်းသင်းမှုအတိုင်း စိတ်သဘောကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာရရှိသည်; ထို့ကြောင့် စိတ်မှ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်ကို သိနိုင်သည်။
Verse 67
अदृष्टमश्रुतं चात्र क्वचिन्मनसि दृश्यते । यथा तथानुमन्तव्यं देशकालक्रियाश्रयम् ॥ ६७ ॥
တခါတရံ အိပ်မက်ထဲတွင် ဒီဘဝမှာ မမြင်ဖူး မကြားဖူးသည့်အရာများကို စိတ်ထဲတွင် မြင်ရတတ်သည်။ သို့သော် ထိုအဖြစ်အပျက်များသည် အချိန်၊ နေရာ၊ အခြေအနေ မတူညီသည့်အခါများတွင် ယခင်က အတွေ့အကြုံရှိခဲ့သည့်အရာများပင် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရမည်။
Verse 68
सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचरा: । आयान्ति बहुशो यान्ति सर्वे समनसो जना: ॥ ६८ ॥
အင်္ဂါရုံအာရုံများသည် စိတ်၏ အစဉ်လိုက် လှုပ်ရှားမှုအတိုင်း စိတ်ထဲသို့ မကြာခဏ ဝင်လာထွက်သွားသည်။ စိတ်သဘောတူညီသော သတ္တဝါတို့၏ စိတ်တွင် ထိုအတွေးအမြင်များသည် ပေါင်းစည်းပုံအမျိုးမျိုးဖြင့် တပြိုင်နက် ပေါ်လာသဖြင့် မမြင်ဖူး မကြားဖူးသကဲ့သို့သော ပုံရိပ်များလည်း တခါတရံ ပေါ်ထွက်တတ်သည်။
Verse 69
सत्त्वैकनिष्ठे मनसि भगवत्पार्श्ववर्तिनि । तमश्चन्द्रमसीवेदमुपरज्यावभासते ॥ ६९ ॥
စိတ်သည် စတ္တဝ၌ တစ်စိတ်တစ်သဘောတည်း တည်မြဲ၍ ဘဂဝန်၏ အနီးအနား၌ ရှိနေသော်၊ ဘက္တသည် စကြဝဠာကို ဘဂဝန်မြင်သကဲ့သို့ မြင်နိုင်သည်။ အမြဲမဖြစ်နိုင်သော်လည်း လပြည့်လ၏ ရှေ့တွင် ရာဟု၏ အမှောင်ကို မြင်ရသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာသည်။
Verse 70
नाहं ममेति भावोऽयं पुरुषे व्यवधीयते । यावद् बुद्धिमनोऽक्षार्थगुणव्यूहो ह्यनादिमान् ॥ ७० ॥
ဉာဏ်၊ စိတ်၊ အင်္ဂါရုံများ၊ အင်္ဂါရုံအရာဝတ္ထုများနှင့် ဂုဏ်သုံးပါး၏ ကမ္မဖလစုစည်းမှုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အစမရှိသော လိမ္မာကိုယ် (subtle body) ရှိနေသရွေ့ ‘ငါ’ ‘ငါ့ဟာ’ ဟူသော မိစ္ဆာသိမြင်မှုနှင့် ထူထဲကိုယ်အပေါ် အတည်ပြုအယူအဆလည်း ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။
Verse 71
सुप्तिमूर्च्छोपतापेषु प्राणायनविघातत: । नेहतेऽहमिति ज्ञानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥ ७१ ॥
အိပ်မက်မဲ့အိပ်စက်ခြင်း၊ မူးလဲခြင်း၊ ပြင်းထန်သောထိခိုက်မှု၊ သေဆုံးချိန် သို့မဟုတ် ဖျားနာအပူမြင့်ချိန်တွင် ပရာဏဝါယု၏ လှုပ်ရှားမှု ရပ်တန့်သည်; ထိုအခါ “ငါသည် ဤကိုယ်” ဟူသော ကိုယ်တော်တည်းဟူသောအသိ ပျောက်ကွယ်သည်။
Verse 72
गर्भे बाल्येऽप्यपौष्कल्यादेकादशविधं तदा । लिङ्गं न दृश्यते यून: कुह्वां चन्द्रमसो यथा ॥ ७२ ॥
ဝမ်းတွင်းနှင့် ကလေးဘဝတွင် မပြည့်စုံသေးသဖြင့် လင်္ဂ ၁၁ မျိုး—အင်ဒြိယ ၁၀ နှင့် စိတ်—မပေါ်လွင်; အမဝါသီည၏ မှောင်မိုက်က လကို ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့။
Verse 73
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ७३ ॥
အိပ်မက်တွင် အာရုံဝတ္ထုများ မရှိပေမယ့် အာရုံကို စူးစိုက်တွေးတောခြင်းကြောင့် ပေါ်ထွက်လာပြီး အနර්ථကို ယူဆောင်လာသည်; ထိုနည်းတူ အာရုံအပေါ်ကပ်လျက်မှုကြောင့် သံသရာသည် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုမရှိသော်လည်း မရပ်တန့်။
Verse 74
एवं पञ्चविधं लिङ्गं त्रिवृत् षोडश विस्तृतम् । एष चेतनया युक्तो जीव इत्यभिधीयते ॥ ७४ ॥
အာရုံဝတ္ထု ၅၊ ကမ္မအင်ဒြိယ ၅၊ ဉာဏအင်ဒြိယ ၅ နှင့် စိတ်—ဤတို့သည် ပစ္စည်းပိုင်းဆိုင်ရာ ချဲ့ထွင်မှု ၁၆ ပါးဖြစ်သည်။ တရိဂုဏ်၏ သက်ရောက်မှုအောက်တွင် ချေတနာနှင့် ယှဉ်တွဲနေသဖြင့် ထိုအရာကို ဘద్ధဇီဝ ဟု ခေါ်သည်။
Verse 75
अनेन पुरुषो देहानुपादत्ते विमुञ्चति । हर्षं शोकं भयं दु:खं सुखं चानेन विन्दति ॥ ७५ ॥
ဤ သုက္ခမလင်္ဂ (သုက္ခမကိုယ်) ကြောင့်ပင် ဇီဝသည် ထူထဲသောကိုယ်ကို ယူကာ စွန့်လွှတ်သည်; ထိုအရာကြောင့်ပင် ဝမ်းမြောက်မှု၊ ဝမ်းနည်းမှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဒုက္ခနှင့် သုခကို ခံစားရသည်။
Verse 76
यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥
ရွက်တစ်ရွက်ကို မလွှတ်မီ အခြားရွက်ကို အရင်ကပ်ကိုင်သကဲ့သို့၊ သတ္တဝါသည် အတိတ်က ကမ္မအာနိသင်ကြောင့် အခြားကိုယ်ခန္ဓာ မရမချင်း ယခုကိုယ်ခန္ဓာအပေါ် အစွဲကို သေခါနီးတိုင် မလွှတ်နိုင်။
Verse 77
यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥
အို လူတို့၏မင်းကြီး၊ ကမ္မ၏အစဉ်အလာအတိုင်း သတ္တဝါသည် အခြားကိုယ်ခန္ဓာ မရသေးသရွေ့ စိတ်သည်ပင် ဘဝကို ဖြစ်ပေါ်စေသူ၊ ဆန္ဒအမျိုးမျိုး၏ အခြေခံအိမ်ရာ ဖြစ်သည်။
Verse 78
यदाक्षैश्चरितान् ध्यायन् कर्माण्याचिनुतेऽसकृत् । सति कर्मण्यविद्यायां बन्ध: कर्मण्यनात्मन: ॥ ७८ ॥
အင်္ဂါရုံခံစားခဲ့သော အရာများကို ထပ်ခါထပ်ခါ စိတ်ကူးယဉ်သတိရလျှင် လူသည် ကမ္မကို ထပ်ခါထပ်ခါ စုဆောင်းသည်။ အဝိဇ္ဇာပါသော ကမ္မ၌ပင် ချည်နှောင်မှုရှိပြီး၊ မိမိမဟုတ်သည့်အရာကို ‘ငါ’ ဟုယူသော ကမ္မ၌ပင် ပိတ်မိသည်။
Verse 79
अतस्तदपवादार्थं भज सर्वात्मना हरिम् । पश्यंस्तदात्मकं विश्वं स्थित्युत्पत्त्यप्यया यत: ॥ ७९ ॥
ထို့ကြောင့် ထိုချည်နှောင်မှုကို ဖယ်ရှားရန် အလုံးစုံသောစိတ်နှလုံးဖြင့် ဟရီကို ဘက္တိဖြင့် ဆည်းကပ်ပါ။ ဤကမ္ဘာသည် သူ၏အလိုတော်ကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေါ်၊ တည်တံ့၊ ပျက်လဲသဖြင့် အရာအားလုံးကို သူနှင့်တစ်သားတည်းဟု မြင်ပါ။
Verse 80
मैत्रेय उवाच भागवतमुख्यो भगवान्नारदो हंसयोर्गतिम् । प्रदर्श्य ह्यमुमामन्त्र्य सिद्धलोकं ततोऽगमत् ॥ ८० ॥
မૈထရေယက ပြောသည်—ဘဂဝတတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး နာရဒမုနိသည် ဟံသယောဂ၏လမ်းကို ပြသ၍ မင်းကို ဖိတ်ခေါ်ပြီးနောက် စိဒ္ဓလောကသို့ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 81
प्राचीनबर्ही राजर्षि: प्रजासर्गाभिरक्षणे । आदिश्य पुत्रानगमत्तपसे कपिलाश्रमम् ॥ ८१ ॥
ဝန်ကြီးများရှေ့တွင် သန့်ရှင်းသောဘုရင် ပရာချီနဘရဟိ သည် သားများအား ပြည်သူများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် အမိန့်ပေးပြီး၊ ထို့နောက် အိမ်ကိုစွန့်ကာ ကပီလာအာရှရမ်သို့ တပဿာပြုရန် ထွက်ခွာသွားသည်။
Verse 82
तत्रैकाग्रमना धीरो गोविन्दचरणाम्बुजम् । विमुक्तसङ्गोऽनुभजन् भक्त्या तत्साम्यतामगात् ॥ ८२ ॥
ကပီလာအာရှရမ်တွင် သတ္တိခိုင်မာသော ပရာချီနဘရဟိ သည် စိတ်ကိုတစ်ချက်တည်းထား၍ ဂోవിന്ദ၏ ခြေဖဝါးကြာပန်းကို ဘက္တိဖြင့် အမြဲတမ်း ဆည်းကပ်ဝတ်ပြုခဲ့သည်။ အလှည့်အပြောင်းကပ်ငြိမှုများမှ လွတ်ကင်းကာ မောက္ခကို ရရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဘုရားနှင့် ဂုဏ်သတ္တိတူသော ဝိညာဉ်ရေးအဆင့်သို့ ရောက်하였다။
Verse 83
एतदध्यात्मपारोक्ष्यं गीतं देवर्षिणानघ । य: श्रावयेद्य: शृणुयात्स लिङ्गेन विमुच्यते ॥ ८३ ॥
အပြစ်ကင်းသော ဝိဒုရာ၊ ဒေဝရိရှီ နာရဒက သီဆိုဖော်ပြသော ဤဝိညာဉ်ရေးရာ အနက်ရှိုင်းသော ဇာတ်ကြောင်းကို နားထောင်သူ သို့မဟုတ် အခြားသူများအား ပြန်လည်ကြားနာစေသူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို မိမိဟုယူဆသည့် ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 84
एतन्मुकुन्दयशसा भुवनं पुनानं देवर्षिवर्यमुखनि:सृतमात्मशौचम् । य: कीर्त्यमानमधिगच्छति पारमेष्ठ्यं नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्तसमस्तबन्ध: ॥ ८४ ॥
ဒေဝရိရှီအထူး နာရဒ၏ ပါးစပ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဤဇာတ်ကြောင်းသည် မုကുന္ဒ၏ ဂုဏ်ရည်ယశဖြင့် ပြည့်ဝသဖြင့် လောကကို သန့်စင်ကာ နှလုံးသားကိုလည်း သန့်ရှင်းစေသည်။ ၎င်းကို ကီර්တန်ဖြင့် ပြောဆိုသူသည် အမြင့်ဆုံး ဝိညာဉ်ရေးအဆင့်ကို ရရှိပြီး၊ ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ လွတ်ကင်းကာ ဤလောက၌ ထပ်မံ မလှည့်လည်တော့။
Verse 85
अध्यात्मपारोक्ष्यमिदं मयाधिगतमद्भुतम् । एवं स्त्रियाश्रम: पुंसश्छिन्नोऽमुत्र च संशय: ॥ ८५ ॥
ဤအံ့ဖွယ် ဝိညာဉ်ရေးရာ အနက်ရှိုင်းသော ဉာဏ်ကို ကျွန်ုပ်သည် မိမိ၏ ဝိညာဉ်ရေးဆရာထံမှ ရရှိခဲ့သည်။ ဤအလင်္ကာဇာတ်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်သူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို မိမိဟုယူဆခြင်းမှ လွတ်ကင်းပြီး သေပြီးနောက် ဘဝကို ထင်ရှားစွာ သိမြင်မည်။ ဝိညာဉ်၏ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်းလည်း ဤဇာတ်ကြောင်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပြည့်စုံစွာ နားလည်နိုင်သည်။
Frequently Asked Questions
Purañjana represents the jīva (living entity) who enters and ‘enjoys’ within material bodies while identifying as the doer and enjoyer. His wanderings across one-legged, two-legged, four-legged, many-legged, or legless forms illustrate transmigration driven by karma and guṇa-association. The allegory is meant to expose how the self becomes bound by sense-centered life and how that bondage can be ended by turning toward the Supreme Lord.
The ‘unknown friend’ is the Supreme Personality of Godhead as Paramātmā—master, witness, and eternal well-wisher of the jīva. He is ‘unknown’ to the conditioned soul because material naming, qualities, and activities cannot capture Him, and because the jīva—absorbed in “I” and “mine”—fails to recognize the Lord’s guiding presence within the heart.
The nine gates are the body’s outlets of interaction: two eyes, two nostrils, two ears, mouth, genitals, and rectum. Nārada correlates these with sensory objects and functions (seeing form, smelling aroma, hearing instruction, tasting/speaking, sex, and evacuation), showing how embodied life becomes a network of sense engagements that reinforces identification with the body.
Nārada explains that actions are performed in the gross body but are impelled and recorded by the subtle body (mind, intelligence, and ego). When the gross body is lost, the subtle body persists and carries impressions (saṁskāras), desires, and karmic momentum, thereby enabling the jīva to enjoy or suffer reactions in a new gross body—much like the continuity seen in dreaming and waking transitions.
The criticism is not of the Veda itself but of mistaking ritual and fruitive elevation as the ultimate goal. Nārada argues that activities ‘manufactured’ without Kṛṣṇa consciousness merely shift burdens rather than end bondage. The Vedas’ purpose is to lead one to the Lord (Vāsudeva); when rituals foster pride or violence (e.g., animal sacrifice as prestige), they obscure the real telos—bhakti and inner awakening.