Adhyaya 18
Pṛthu Mahārāja Milks the Earth (Bhūmi-dugdha) and Organizes Human Settlement
Bhūmi-devī သည် ပထုမင်းကြီးအား အမျက်ဒေါသကို ထိန်းသိမ်းရန် မေတ္တာရပ်ခံပြီး၊ ယဇ်ပူဇော်မှု (yajña) ကို လစ်လျူရှုခြင်းကြောင့် အစာရေစာ ရှားပါးရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ မင်းကြီးသည် Svāyambhuva Manu ကို နွားပေါက်အဖြစ် အသုံးပြုကာ မြေကြီးမှ အစာရေစာများကို နို့အဖြစ် ရယူခဲ့သည်။ အခြားသော သူများကလည်း ၎င်းတို့လိုလားရာများကို ရယူကြသည်။ ထို့နောက် မင်းကြီးသည် မြေပြင်ကို ညှိကာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မြို့ရွာများ တည်ထောင်ပြီး ဓမ္မအပေါ်အခြေခံသော ယဉ်ကျေးမှုကို စတင်ခဲ့သည်။
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच इत्थं पृथुमभिष्टूय रुषा प्रस्फुरिताधरम् । पुनराहावनिर्भीता संस्तभ्यात्मानमात्मना ॥ १ ॥
မૈထရေယက ပြောသည်—ဗိဒုရရေ၊ မြေမိခင်က ပృထုမင်းကို ချီးမွမ်းပြီးသော်လည်း မင်းသည် မငြိမ်သက်သေးဘဲ ဒေါသကြောင့် နှုတ်ခမ်းတုန်လှုပ်နေ하였다။ မြေမိခင်သည် ကြောက်ရွံ့သော်လည်း စိတ်ကို တည်ငြိမ်ခိုင်မာစေပြီး မင်းကို နားလည်စေရန် ထပ်မံ၍ ဤသို့ ပြော하였다။
Verse 2
सन्नियच्छाभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे । सर्वत: सारमादत्ते यथा मधुकरो बुध: ॥ २ ॥
အရှင်ဘုရား၊ ကျေးဇူးပြု၍ ဒေါသကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ပြီး ကျွန်ုပ်တင်ပြမည့် စကားကို သည်းခံစွာ နားထောင်ပါ။ ကျွန်ုပ်သည် ဆင်းရဲနိမ့်ကျသော်လည်း ပညာရှိသည် နေရာတိုင်းမှ အနှစ်သာရကို ယူတတ်သည်၊ ပျားက ပန်းတိုင်းမှ ပျားရည် စုသကဲ့သို့။
Verse 3
अस्मिँल्लोकेऽथवामुष्मिन्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । दृष्टा योगा: प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेय:प्रसिद्धये ॥ ३ ॥
ဤလောက၌ဖြစ်စေ နောက်လောက၌ဖြစ်စေ လူသားတို့၏ ကောင်းကျိုးအတွက် တတ္တဝဒർശီ မုနိများသည် ယောဂလမ်းစဉ်မျိုးစုံကို တွေ့မြင်၍ လက်တွေ့ကျင့်သုံးရန် ညွှန်ပြထားကြသည်၊ ထိုသည် လူထုအကျိုးအတွက် ဖြစ်သည်။
Verse 4
तानातिष्ठति य: सम्यगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवर: श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽञ्जसा ॥ ४ ॥
ရှေးက မဟာရိရှီတို့ ပြသထားသော နည်းလမ်းများကို ယုံကြည်သဒ္ဓါဖြင့် မှန်ကန်စွာ လိုက်နာသူသည် လိုလားသော အကျိုးရလဒ်နှင့် ဘဝ၏ သာယာမှုကို လွယ်ကူစွာ ရရှိနိုင်သည်။
Verse 5
ताननादृत्य योऽविद्वानर्थानारभते स्वयम् । तस्य व्यभिचरन्त्यर्था आरब्धाश्च पुन: पुन: ॥ ५ ॥
မဟာရိရှီတို့၏ မပြိုမပျက် ညွှန်ကြားချက်များကို မလေးစားဘဲ စိတ်ကူးယဉ်အတွေးဖြင့် ကိုယ့်နည်းကိုယ်ဟန် တီထွင်သူ အမိုက်သည် ကြိုးပမ်းမှုတိုင်းတွင် ထပ်ခါထပ်ခါ မအောင်မြင်ပါ။
Verse 6
पुरा सृष्टा ह्योषधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते । भुज्यमाना मया दृष्टा असद्भिरधृतव्रतै: ॥ ६ ॥
အရှင်ဘုရင်၊ ရှေးက ဘြဟ္မာဒေဝက ဖန်ဆင်းခဲ့သော မျိုးစေ့၊ အမြစ်၊ ဆေးပင်နှင့် သီးနှံများကို ယခုအခါ ဘက္တိမရှိ၍ ဝိညာဉ်ရေးနားလည်မှုကင်းသောသူများက အသုံးချနေသည်ကို ကျွန်ုပ်မြင်ရသည်။
Verse 7
अपालितानादृता च भवद्भिर्लोकपालकै: । चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्रसमोषधी: ॥ ७ ॥
အရှင်ဘုရင်၊ လောကကိုကာကွယ်သူများက ကျွန်ုပ်ကို သင့်တော်စွာ မထိန်းသိမ်းကြပါ; အာရုံခံစားမှုအတွက် သီးနှံကို သုံးစွဲ၍ လူတို့သည် ခိုးသူများဖြစ်လာပြီး အပြစ်ဒဏ်မခံရကြ။ ထို့ကြောင့် ယဇ్ఞအတွက် ရည်ရွယ်သော မျိုးစေ့များကို ကျွန်ုပ် ဖုံးကွယ်ထားသည်။
Verse 8
नूनं ता वीरुध: क्षीणा मयि कालेन भूयसा । तत्र योगेन दृष्टेन भवानादातुमर्हति ॥ ८ ॥
အချိန်အလွန်ကြာစွာ သိုလှောင်ထားသဖြင့် ကျွန်ုပ်အတွင်းရှိ သီးနှံမျိုးစေ့များသည် သေချာပေါက် အားနည်းပျက်စီးလာပြီ။ ထို့ကြောင့် သာသနာကျမ်းနှင့် အာချာရျများညွှန်ကြားသည့် စံနည်းလမ်းအတိုင်း ချက်ချင်း ထုတ်ယူရန် စီစဉ်ပါ။
Verse 9
वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥
အို သူရဲကောင်း၊ သတ္တဝါတို့၏ ကာကွယ်သူ! သတ္တဝါများကို စပါးသီးနှံဖြင့် ပြည့်ဝစေလို၍ ငါ့ထံမှ နို့ကို ညှစ်ယူလိုပါက သင့်လျော်သော နွားကလေး၊ နို့ထည့်ရန် အိုးနှင့် နို့ညှစ်သူကို စီစဉ်ပါ။ ငါသည် နွားကလေးကို မေတ္တာဝတ্সလျဖြင့် ချစ်သောကြောင့် သင်၏ ဆန္ဒ ပြည့်စုံမည်။
Verse 10
वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥
အို လက်မောင်းကြီးသူ၊ သတ္တဝါတို့ကို ပြုစုသူ! ဘဂဝန်၏ အလိုတော်အတိုင်း သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးအတွက် အားဖြည့်သီးနှံအစာကို လိုလားပါက နို့ညှစ်သူကို ခန့်ထားပါ။ သင့်တော်သော ညှစ်ယူမှုဖြင့် အားလုံးကို ပျိုးထောင်နိုင်မည်။
Verse 11
समां च कुरु मां राजन्देववृष्टं यथा पय: । अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो ॥ ११ ॥
အို မင်းကြီး၊ ငါ့မြေမျက်နှာပြင်ကို ပြေပြစ်ညီညာအောင် လုပ်ပေးပါ။ ထိုသို့လျှင် အင်ဒြဒေဝ၏ မိုးရေသည် နို့ကဲ့သို့ မြေပေါ်တွင် တည်နေမည်။ မိုးရာသီကုန်ပြီးနောက်လည်း စိုစွတ်မှု မပျောက်ဘဲ ကျန်မည်; သင်အတွက် မင်္ဂလာဖြစ်မည်။
Verse 12
इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपति: । वत्सं कृत्वा मनुं पाणावदुहत्सकलौषधी: ॥ १२ ॥
မြေမိခင်၏ ချစ်ဖွယ်ကောင်း၍ အကျိုးရှိသော စကားကို ကြားပြီး မင်းကြီးသည် လက်ခံ하였다။ ထို့နောက် စဝာယမ္ဘုဝ မနုကို နွားကလေးအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ မြေမိခင်-နွားမမှ ဆေးပင်နှင့် သီးနှံအားလုံးကို မိမိလက်ခုပ်အတွင်းသို့ နို့ညှစ်ယူ하였다။
Verse 13
तथापरे च सर्वत्र सारमाददते बुधा: । ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ १३ ॥
ထိုနည်းတူ အခြား ပညာရှိများလည်း နေရာအနှံ့မှ မြေ၏ အနှစ်သာရကို ယူဆောင်ကြသည်။ ထို့နောက် ပೃထုမင်း၏ နမူနာကြောင့် အားပေးခံရ၍ လူတိုင်းသည် မိမိဆန္ဒအတိုင်း မြေမှ လိုသမျှကို နို့ညှစ်ယူကြသည်။
Verse 14
ऋषयो दुदुहुर्देवीमिन्द्रियेष्वथ सत्तम । वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि ॥ १४ ॥
အို အမြတ်ဆုံးသူရေ! ရှိသီတို့သည် ဗြဟ္စပတိကို နွားကလေးအဖြစ်ထား၍ အင်ဒြိယများကို အိုးအဖြစ်ယူကာ ချန္ဒသ်ပြည့်ဝ သန့်ရှင်းသော ဝေဒဗေဒသိပ္ပံရည်ကို နို့ကဲ့သို့ညှစ်ထုတ်၍ စကား၊ စိတ်နှင့် နားထောင်မှုကို သန့်စင်စေ하였다။
Verse 15
कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो बलं पय: ॥ १५ ॥
ဒေဝတားတို့သည် အိန္ဒြကို နွားကလေးအဖြစ်ထား၍ ရွှေအိုးဖြင့် မြေကြီးမှ အမృతတူသော ဆိုမရည်ကို နို့ကဲ့သို့ညှစ်ထုတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့၏ ဗီရိယ၊ အိုဇစ်နှင့် အင်အား တိုးပွား하였다။
Verse 16
दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादमसुरर्षभम् । विधायादूदुहन् क्षीरमय:पात्रे सुरासवम् ॥ १६ ॥
ဒိတိ၏သား ဒೈತ್ಯနှင့် ဒာနဝတို့သည် အဆုရမျိုးထဲက အမြတ်ဆုံး ပရဟ္လာဒကို နွားကလေးအဖြစ်ထား၍ သံအိုးထဲသို့ မြေကြီးမှ အရက်မျိုးစုံ (sura, asava) ကို နို့ကဲ့သို့ညှစ်ထုတ်ကြသည်။
Verse 17
गन्धर्वाप्सरसोऽधुक्षन् पात्रे पद्ममये पय: । वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम् ॥ १७ ॥
ဂန္ဓဗ္ဗနှင့် အပ္စရာတို့သည် ဝိශ්ဝာဝသုကို နွားကလေးအဖြစ်ထား၍ ကြာပန်းအိုးထဲသို့ နို့ကိုညှစ်ထုတ်ကြသည်။ ထိုနို့သည် ဂန္ဓဗ္ဗဂီတ၏ ချိုမြိန်သံစဉ်နှင့် ကံကောင်းစေသော အလှအပအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။
Verse 18
वत्सेन पितरोऽर्यम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत । आमपात्रे महाभागा: श्रद्धया श्राद्धदेवता: ॥ १८ ॥
ရှရဒ္ဓပွဲ၏ ဒေဝတားဖြစ်သော ပိတೃလောကရှိ မဟာဘဂ္ဂ ပိတೃတို့သည် အာရျမာကို နွားကလေးအဖြစ်ထား၍ မီးမဖုတ်သေးသော မြေအိုးထဲသို့ ရှရဒ္ဓာဖြင့် ကဗျ (ဘိုးဘွားတို့အား အပ်နှံသော အစာပူဇာ) ရည်ကို နို့ကဲ့သို့ညှစ်ထုတ်ကြသည်။
Verse 19
प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धा: सङ्कल्पनामयीम् । सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधरादय: ॥ १९ ॥
ထို့နောက် စိဒ္ဓလောကရှိ စိဒ္ဓများနှင့် ဝိဒ္ဓာဓရလောကရှိ နေထိုင်သူများသည် မဟာရိရှီ ကပိလကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ ကောင်းကင်ကို အိုးအဖြစ် သတ်မှတ်၍ အဏိမာ စသည့် စိတ်ကူးဆန္ဒမှ ပေါ်လာသော ယောဂသိဒ္ဓိများကို နို့ကဲ့သို့ ဆွဲထုတ်ယူကြသည်။ ဝိဒ္ဓာဓရတို့သည် ကောင်းကင်ပျံသန်းခြင်း၏ ပညာကိုလည်း ရရှိ하였다။
Verse 20
अन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानाद्भुतात्मनाम् । मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुर्धारणामयीम् ॥ २० ॥
အခြား မာယာတတ်သူများဖြစ်သော ကിംပုရုရှလောကနေထိုင်သူများသည် အံ့ဖွယ်အတ္တများ၏ အန္တර්ဓာန် စသည့် မာယာအတွက် ဒေဝါ မယကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ «ဓာရဏာမယ» သိဒ္ဓိကို နို့ကဲ့သို့ ဆွဲထုတ်ယူကြသည်။ ထိုသိဒ္ဓိကြောင့် ချက်ချင်း မျက်စိရှေ့မှ ပျောက်ကွယ်ပြီး အခြားရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ပြန်ပေါ်နိုင်သည်။
Verse 21
यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचा: पिशिताशना: । भूतेशवत्सा दुदुहु: कपाले क्षतजासवम् ॥ २१ ॥
ထို့နောက် ယက္ခ၊ ရက္ခသ၊ ဘူတနှင့် အသားစား ပိသာချတို့သည် ဘူတနာထ ရုဒ္ဒရ (ရှီဝ၏ အဝတား) ကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ ခေါင်းခွံအိုးထဲတွင် သွေးဖြင့်ပြုလုပ်သော သောက်စရာကို နို့ကဲ့သို့ ဆွဲထုတ်ယူကြသည်။
Verse 22
तथाहयो दन्दशूका: सर्पा नागाश्च तक्षकम् । विधाय वत्सं दुदुहुर्बिलपात्रे विषं पय: ॥ २२ ॥
ထို့နောက် ခေါင်းဖုံးရှိ နာဂများ၊ ခေါင်းဖုံးမရှိ မြွေများ၊ မြွေကြီးများ၊ ကင်းမြီးကောက်နှင့် အခြား အဆိပ်ရှိ သတ္တဝါများသည် တက္ခကကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ မြေကြီးမှ နို့ကဲ့သို့ အဆိပ်ကို ဆွဲထုတ်ယူ၍ မြွေတွင်းများထဲတွင် သိမ်းဆည်းကြသည်။
Verse 23
पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥
နွားစသည့် လေးခြေသတ္တဝါများသည် ရှီဝ၏ ယာဉ် နန္ဒီနွားကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ တောကို အိုးအဖြစ် သတ်မှတ်၍ မြေကြီးမှ နို့ကဲ့သို့ စိမ်းလန်းသော မြက် (ယဝသ) ကို ဆွဲထုတ်ယူကြသည်။ သွားစွယ်ရှိ ကြမ်းတမ်းသော တိရစ္ဆာန်များသည် ခြင်္သေ့ကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ မိမိတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကိုပင် အိုးအဖြစ်ယူ၍ အသားကို နို့ကဲ့သို့ ဆွဲထုတ်ယူကြသည်။ ငှက်များသည် ဂရုဍကို နွားကလေးအဖြစ် ပြုကာ မြေကြီးမှ လှုပ်ရှားသော ပိုးမွှားများနှင့် မလှုပ်ရှားသော အပင်မြက်များကို ဒိုဟန ပြုကြသည်။
Verse 24
पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥
ခြေလေးချောင်းတိရစ္ဆာန်တို့သည် သီဝါ၏ ဝါဟနဖြစ်သော နွားထီးကို နွားကလေးအဖြစ် ပြု၍ တောကို အိုးအဖြစ်ယူကာ မြေမိခင်ထံမှ စိမ်းလန်းသော မြက်ကို နို့ကဲ့သို့ ညှစ်ယူကြသည်။ အစွယ်ရှိသော ရက်စက်တိရစ္ဆာန်တို့သည် ခြင်္သေ့ကို နွားကလေးအဖြစ် ပြု၍ အသားကို နို့ရূপဖြင့် ရယူကြသည်။ ငှက်တို့သည် ဂရုဍကို နွားကလေးအဖြစ် ပြု၍ လှုပ်ရှားသည့် ပိုးမွှားများနှင့် မလှုပ်ရှားသည့် အပင်နှင့် မြက်တို့ကို မြေမှ နို့ကဲ့သို့ ညှစ်ယူကြသည်။
Verse 25
वटवत्सा वनस्पतय: पृथग्रसमयं पय: । गिरयो हिमवद्वत्सा नानाधातून् स्वसानुषु ॥ २५ ॥
သစ်ပင်များသည် ဗဋ္ဋပင်ကို နွားကလေးအဖြစ် ပြု၍ မြေမှ အရသာမျိုးစုံသော ရည်များကို နို့ကဲ့သို့ ညှစ်ယူကြသည်။ တောင်တန်းများသည် ဟိမဝန္တကို နွားကလေးအဖြစ် ပြု၍ မိမိတို့၏ တောင်ထိပ်များကို အိုးအဖြစ်ယူကာ သတ္တုဓာတ်မျိုးစုံကို နို့ရূপဖြင့် ညှစ်ယူကြသည်။
Verse 26
सर्वे स्वमुख्यवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पय: । सर्वकामदुघां पृथ्वीं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ २६ ॥
အားလုံးသည် မိမိတို့၏ အဓိကနွားကလေးကို အသုံးပြု၍ မိမိတို့၏ အိုးအတွင်းသို့ မြေမှ မတူညီသော “နို့” များ—ဆိုလိုသည်မှာ မိမိတို့အတွက် သင့်တော်သော အစာ—ကို ညှစ်ယူကြသည်။ မဟာရာဇ ပೃထု၏ ကာလ၌ မြေသည် သူ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိ၍ ဆန္ဒပြည့်စုံစေသော မြေမိခင်ဖြစ်သဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် လိုအပ်သလို အစာရိက္ခာကို ရရှိကြသည်။
Verse 27
एवं पृथ्वादय: पृथ्वीमन्नादा: स्वन्नमात्मन: । दोहवत्सादिभेदेन क्षीरभेदं कुरूद्वह ॥ २७ ॥
ကူရုတို့၏ အထွဋ်အမြတ် ဝိဒုရာ၊ ဤသို့ပင် ပೃထုနှင့် အစာပေါ်မူတည်၍ အသက်ရှင်သူတို့သည် ဒိုဟနနည်း၊ နွားကလေးနှင့် အိုးပုံစံတို့ကို မတူကွဲပြားစေကာ မြေမှ “နို့” အမျိုးမျိုးကို ထုတ်ယူ၍ မိမိတို့၏ အစာကို ရရှိကြသည်—ထိုအရာကို နို့ဟူ၍ သင်္ကေတပြုဖော်ပြထားသည်။
Verse 28
ततो महीपति: प्रीत: सर्वकामदुघां पृथु: । दुहितृत्वे चकारेमां प्रेम्णा दुहितृवत्सल: ॥ २८ ॥
ထို့နောက် မြေမင်း ပೃထုသည် မြေမိခင်က သတ္တဝါအားလုံးအတွက် အစာကို လုံလောက်စွာ ပေးစွမ်း၍ ဆန္ဒပြည့်စုံစေသော စွမ်းအားရှိသည်ကို မြင်သဖြင့် အလွန်ပျော်ရွှင်တော်မူသည်။ သမီးကို ချစ်မြတ်နိုးသကဲ့သို့ ပૃထုသည် မြေကို မိမိသမီးအဖြစ် သဘောထားကာ မေတ္တာဖြင့် စောင့်ရှောက်하였다။
Verse 29
चूर्णयन् स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट् । भूमण्डलमिदं वैन्य: प्रायश्चक्रे समं विभु: ॥ २९ ॥
ထို့နောက် ဘုရင်တို့၏ဘုရင် မဟာရာဇ ပෘထုသည် မိမိ၏ လေးတံအဖျား၏ အင်အားဖြင့် တောင်ထိပ်များကို ခွဲဖျက်၍ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ မညီမညာနေရာများကို ပြေပြစ်စေ하였다; သူ၏ ကရုဏာကြောင့် မြေမျက်နှာပြင်သည် လုံးဝနီးပါး ညီညာလာ하였다။
Verse 30
अथास्मिन् भगवान् वैन्य: प्रजानां वृत्तिद: पिता । निवासान् कल्पयां चक्रे तत्र तत्र यथार्हत: ॥ ३० ॥
ထို့နောက် ဘဂဝန် ဝိုင်နျ ပෘထုသည် ပြည်သူတို့အတွက် ဖခင်တော်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် ထိုအတွက် သင့်လျော်သော အလုပ်အကိုင်များကို စီမံပေးနေ하였다။ မြေပြင်ကို ညီညာစေပြီးနောက် သင့်တော်သလို နေရာနေရာတွင် နေထိုင်ရာများကို သတ်မှတ်စီစဉ်하였다။
Verse 31
ग्रामान् पुर: पत्तनानि दुर्गाणि विविधानि च । घोषान् व्रजान् सशिबिरानाकरान् खेटखर्वटान् ॥ ३१ ॥
ဤသို့ဖြင့် ဘုရင်သည် အမျိုးမျိုးသော ရွာများ၊ မြို့များ၊ ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို တည်ထောင်၍ ကာကွယ်ရေးခံတပ်များကို ဆောက်လုပ်하였다။ ထို့ပြင် နွားထိန်းသူတို့၏ နေရာများ၊ တိရစ္ဆာန်အိမ်ခြံများ၊ ရာဇစခန်းနေရာများ၊ သတ္တုတွင်းဒေသများ၊ စိုက်ပျိုးရေးမြို့များနှင့် တောင်တန်းရွာများကိုလည်း စီစဉ်တည်ဆောက်하였다။
Verse 32
प्राक्पृथोरिह नैवैषा पुरग्रामादिकल्पना । यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्राकुतोभया: ॥ ३२ ॥
ဘုရင် ပෘထု မတိုင်မီက မြို့ရွာ စသည်တို့အတွက် စီမံကိန်းတကျ အစီအစဉ် မရှိခဲ့ပါ။ လူတို့သည် ကြောက်ရွံ့မှုမရှိဘဲ မိမိအဆင်ပြေသလို နေရာနေရာတွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ခဲ့ကြသည်; သို့သော် ပෘထုခေတ်မှစ၍ မြို့နှင့် ရွာများကို စီမံကိန်းတကျ စတင်စီစဉ်하였다။
Frequently Asked Questions
Pṛthu’s anger arises from famine-like conditions—earth’s produce is withheld. Bhūmi-devī explains the moral cause: when rulers and people become nondevotees and consume grains for sense gratification, neglecting yajña and dharma, they effectively become thieves of nature’s gifts. Since grains were meant to support sacrifice and regulated living, she concealed seeds to prevent further misuse. The episode teaches that prosperity is not merely a natural accident but a dharma-governed trust.
The earth is portrayed as a cow whose yield depends on the correct relationship: a calf (object of affection), a pot (capacity/discipline), and a milker (qualified agent). Symbolically, it means nature yields abundance when approached through proper adhikāra and śāstric method—regulated extraction, gratitude, and yajña—rather than exploitation. Different beings obtain different ‘milks’ because each has distinct desires and karmic dispositions, yet all depend on the same earth.
Pṛthu Mahārāja uses Svāyambhuva Manu as the calf when milking grains and herbs. Manu represents lawful human order (Manvantara-dharma). The teaching is that human prosperity should be anchored in Manu’s dharmic framework—social regulation, sacrifice, and responsibility—so that the earth’s resources become sustaining rather than corrupting.
The sages, with Bṛhaspati as calf, extract Vedic knowledge to purify speech, mind, and hearing. The ‘pot of senses’ indicates that learning is received through disciplined sense engagement—especially śravaṇa (hearing). When senses are made fit vessels (controlled and sanctified), Vedic wisdom becomes nourishing rather than merely informational.
Leveling the earth enables stable agriculture and water retention after rains, supporting reliable food production. Founding planned settlements—villages, forts, pastures, mining and agricultural towns—shows rājadharma in practice: governance includes infrastructure, land use planning, and equitable livelihood systems. The Bhāgavatam presents civilization-building as sacred service when it protects beings and supports yajña and ethical prosperity.