Adhyaya 17
Chaturtha SkandhaAdhyaya 1736 Verses

Adhyaya 17

Pṛthu Pursues the Earth and the Earth Takes the Form of a Cow (Bhūmi as Gauḥ)

ပုထုမင်း၏ဂုဏ်သတ္တိများကို သီဆိုသူများက ချီးမွမ်းပြီးနောက် မင်းသည် ဗြာဟ္မဏ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများ၊ ယဇ္ဈပုရောဟိတ်များ၊ ပြည်သူများနှင့် အားကိုးသူများအားလုံးကို ဂုဏ်ပြုကာ ရာဇဣရှီအုပ်ချုပ်ရေး၏ တည်ငြိမ်မှုကို ပြသသည်။ ထို့နောက် ဝိဒုရသည် မૈထရေယအား—ဘာကြောင့် ဘူမိ (မြေမိခင်) သည် နွားပုံစံယူသနည်း၊ မြေပြင်ကို မည်သို့ညီညာစေသနည်း၊ အိန္ဒြာက ယဇ္ဈမြင်းကို ဘာကြောင့် ခိုးသနည်း၊ စနတ်ကုမာရ၏ သင်ကြားမှုနောက် ပုထုမင်း၏ အဆုံးတိုင်ရာဂတိကို မည်သို့ရသနည်း—ဟူ၍ တိတိကျကျ မေးမြန်းသည်။ မૈထရေယက ပုထုမင်း အာဏာတက်ချိန်တွင် အစာရှားပါးမှုကြီး ဖြစ်ပွား၍ ပြည်သူများက ဘုရားပေးအာဏာရှိသော ကာကွယ်ရှင်အဖြစ် မင်းထံ အစာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို တောင်းခံကြသည်ဟု ဆက်လက်ဆိုသည်။ အကြောင်းရင်းကို စုံစမ်းရာတွင် ပုထုမင်းသည် စပါးနှံများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် မြေမိခင်ကို ဒေါသဖြင့် ရင်ဆိုင်သည်။ ကြောက်လန့်သော ဘူမိသည် နွားပုံစံယူကာ လောကဓာတ်တစ်လျှောက် ထွက်ပြေးသော်လည်း မလွတ်နိုင်။ လက်နက်ချသည့်အခါ သူမက ဓမ္မ (မိန်းမအပေါ် အကြမ်းမဖက်)၊ စကြဝဠာအပေါ် မူတည်မှု (မြေသည် သတ္တဝါအားလုံးကို ထမ်းဆောင်သော လှေ) နှင့် သာသနာဗေဒအရ—ပုထုမင်းကို ဂုဏ်သုံးပါးက မထိခိုက်နိုင်သော ဘုရား၏ အာဏာပေးပုံရိပ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဤအခန်းသည် ဖျက်ဆီးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဓမ္မတရားနှင့် ကိုက်ညီသော ဖြေရှင်းချက်—မြေကို မှန်ကန်စွာ “နွားနို့ညှစ်” သကဲ့သို့ ထုတ်ယူ၍ စည်းစိမ်ပြန်လည်ရစေမည်ကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။

Shlokas

Verse 1

मैत्रेय उवाच एवं स भगवान् वैन्य: ख्यापितो गुणकर्मभि: । छन्दयामास तान् कामै: प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ॥ १ ॥

မૈထြေးယက ပြောသည်—ဤသို့ပင် ဘဂဝန် ဝိုင်နျ (ပೃഥု) ၏ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် သူရဲကောင်းကာရိယာများကို ချီးမွမ်းသီဆိုကြသည်။ ထို့နောက် မဟာရာဇာ ပೃഥု သည် ထိုချီးမွမ်းသူများကို သင့်လျော်စွာ ပူဇော်ဂုဏ်ပြု၍ ကြိုဆိုကာ အမျိုးမျိုးသော လှူဒါန်းမှုများဖြင့် စိတ်ကျေနပ်စေ하였다။

Verse 2

ब्राह्मणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधस: । पौराञ्जानपदान् श्रेणी: प्रकृती: समपूजयत् ॥ २ ॥

မဟာရာဇာ ပೃഥု သည် ဘြာဟ္မဏ ဦးဆောင်သော အတန်းအစားအားလုံး၏ ခေါင်းဆောင်များကိုလည်းကောင်း၊ မိမိ၏ အမှုထမ်းများ၊ ဝန်ကြီးများ၊ ပုရောဟိတ်များကိုလည်းကောင်း၊ မြို့သူမြို့သား၊ ကျေးလက်ပြည်သူ၊ အခြားအသိုင်းအဝိုင်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ထောက်ခံသူများကိုလည်းကောင်း—အားလုံးကို တန်းတူဂုဏ်ပြု၍ စိတ်ကျေနပ်စေသဖြင့် အားလုံး ဝမ်းမြောက်ကြသည်။

Verse 3

विदुर उवाच कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी । यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ॥ ३ ॥

ဝိဒုရက မေးသည်—အို ဘြာဟ္မဏာ၊ ပုံသဏ္ဍာန်မျိုးစုံ ယူနိုင်သော မြေမိခင်သည် အဘယ်ကြောင့် နွားမပုံစံကို ယူခဲ့သနည်း။ ပೃಥု မင်းကြီးက သူမကို နို့ညှစ်သောအခါ နွားကလေးသည် မည်သူနည်း၊ နို့ညှစ်နည်းက ဘာနည်း၊ နို့ခံပုံး(ပാത്ര)က ဘာနည်း။

Verse 4

प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् । तस्य मेध्यं हयं देव: कस्य हेतोरपाहरत् ॥ ४ ॥

မြေမျက်နှာပြင်သည် သဘာဝအားဖြင့် တချို့နေရာ မြင့်၍ တချို့နေရာ နိမ့်သည်။ မဟာရာဇာ ပೃഥု သည် မည်သို့ ညီညာအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် ယဇ్ఞအတွက် သတ်မှတ်ထားသော သန့်ရှင်းသော မြင်းကို ကောင်းကင်မင်း အိန္ဒြာက အဘယ်ကြောင့် ခိုးယူခဲ့သနည်း။

Verse 5

सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षि: कां गतिं गत: ॥ ५ ॥

အို ဘြဟ္မဏ်! ရာဇဣသီ ပෘထုသည် ဝေဒပညာအမြင့်ဆုံး သိမြင်သူ စနတ်ကုမာရထံမှ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော ဉာဏ်နှင့်တကွ ဗဟုသုတကို ရရှိပြီးနောက် မည်သည့် အလိုရှိရာ ဂတိသို့ ရောက်ခဲ့သနည်း။

Verse 6

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

သင်သည် ဘုရားသခင် ကృష్ణ၏ သာမန်မဟုတ်သော အင်အားတော်များ၏ «ရှက္တျာဝေရှ» အဝတားဖြစ်သဖြင့်၊ သူ၏ လီလာကഥာများကို နားထောင်ခြင်းသည် အလွန်ချိုမြိန်၍ ကုသိုလ်မင်္ဂလာကို ပေးစွမ်းကာ ယခင်ဘဝကഥာများကို အခြေခံသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သင်၏လည်းကောင်း၊ အဓိုက္ရှဇ ဘုရား၏လည်းကောင်း အနုရက္တ ဘက္တဖြစ်သဖြင့်၊ ဝေန၏သားရূপဖြင့် ဂေါ-ရূপ မြေကြီးကို နို့ညှစ်ခဲ့သော ရာဇာ ပෘထု၏ ကഥာအားလုံးကို မေတ္တာဖြင့် ပြောကြားပါ။

Verse 7

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

သင်သည် ဘုရားသခင် ကൃഷ്ണ၏ သာမန်မဟုတ်သော အင်အားတော်များ၏ «ရှက္တျာဝေရှ» အဝတားဖြစ်သဖြင့်၊ သူ၏ လီလာကഥာများကို နားထောင်ခြင်းသည် အလွန်ချိုမြိန်၍ ကုသိုလ်မင်္ဂလာကို ပေးစွမ်းကာ ယခင်ဘဝကഥာများကို အခြေခံသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သင်၏လည်းကောင်း၊ အဓိုက္ရှဇ ဘုရား၏လည်းကောင်း အနုရက္တ ဘက္တဖြစ်သဖြင့်၊ ဝေန၏သားရূপဖြင့် ဂေါ-ရূপ မြေကြီးကို နို့ညှစ်ခဲ့သော ရာဇာ ပෘထု၏ ကഥာအားလုံးကို မေတ္တာဖြင့် ပြောကြားပါ။

Verse 8

सूत उवाच चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति । प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेय: प्रत्यभाषत ॥ ८ ॥

စူတ ဂိုಸ್ವာမီက ပြောသည်—ဗိဒုရသည် ဗာစုဒေဝကഥာကို နားထောင်လိုစိတ်ဖြင့် ထိုးထွင်းလှုံ့ဆော်ခံရသောအခါ စူတက သူ့ကို ချီးမွမ်း하였다။ ထို့နောက် ဗိဒုရအပေါ် ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်သော မૈတ্ৰေယကလည်း ချီးကျူးကာ အောက်ပါအတိုင်း ပြော하였다။

Verse 9

मैत्रेय उवाच यदाभिषिक्त: पृथुरङ्ग विप्रै-रामन्त्रितो जनतायाश्च पाल: । प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्यक्षुत्क्षामदेहा: पतिमभ्यवोचन् ॥ ९ ॥

မૈတ্ৰေယက ပြောသည်—ချစ်သော ဗိဒုရ၊ ပೃထုကို ဗြာဟ္မဏနှင့် ရှိများက အဘိသိက္ကာပြု၍ ပြည်သူတို့၏ ကာကွယ်သူဟု ကြေညာသောအခါ၊ မြေပြင်ပေါ်တွင် အစာအဟာရရှားပါးနေ하였다။ ဆာလောင်မှုကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာက ချုံ့ယုတ်သွားသော ပြည်သူတို့သည် ရာဇာရှေ့သို့ လာကာ မိမိတို့၏ အမှန်တကယ် အခြေအနေကို တင်ပြ하였다။

Verse 10

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

အရှင်မင်းကြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းပိုင်းအပေါက်၌ မီးလောင်နေသော သစ်ပင်သည် တဖြည်းဖြည်း ခြောက်သွေ့သကဲ့သို့၊ ကျွန်ုပ်တို့လည်း ဝမ်းဗိုက်အတွင်း ဆာလောင်မှုမီးကြောင့် ခြောက်သွေ့ကာ အားနည်းနေပါသည်။ အရှင်သည် အားကိုးဝင်ရောက်သူတို့၏ ကာကွယ်ရှင်ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို စီမံရန် ခန့်အပ်ထားသောကြောင့် သင့်ထံ သာရဏံလာပါသည်။

Verse 11

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

နရဒေဝဒေဝ မင်းကြီး၊ ဆာလောင်မှုကြောင့် ဒုက္ခရောက်နေသော ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အစာအဟာရကို သင့်တော်စွာ ခွဲဝေစီမံပေး၍ ဆာလောင်မှုကို သက်သာစေပါ။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အားအင် မကုန်ခင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါ; အရှင်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအရှင်နှင့် လောကပာလ ဖြစ်ပါသည်။

Verse 12

मैत्रेय उवाच पृथु: प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् । दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ॥ १२ ॥

မૈထရေယက ပြောသည်—ပြည်သူတို့၏ ကရုဏာပြည့်ဝသော ငိုကြွေးသံကို ကြားပြီး သူတို့၏ သနားဖွယ်အခြေအနေကို မြင်သောအခါ မင်းပೃထုသည် အကြာကြီး စဉ်းစားကာ အတွင်းခံအကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် ကြိုးစား하였다။

Verse 13

इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासन: । सन्दधे विशिखं भूमे: क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ॥ १३ ॥

ဤသို့ ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် မင်းကြီးသည် လေးနှင့်မြားကို ကိုင်ကာ ဒေါသဖြင့် မြေကြီးကို ပစ်မှတ်ထား하였다။ ဒေါသထန်သော တြိပုရဟာ ရှိဝက လောကကို ဖျက်ဆီးရန် တက်ကြွသကဲ့သို့ပင်။

Verse 14

प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् । गौ: सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ॥ १४ ॥

မင်းကြီးက လက်နက်ကို မြှောက်ထားသည်ကို မြေကြီးမြင်သောအခါ ကြောက်လန့်၍ တုန်ခါလာသည်။ ထို့နောက် နွားမပုံစံကို ယူကာ ပြေးလွှားထွက်ပြေးသည်—မုဆိုးလိုက်လံသည့်အခါ သမင်မ မြန်မြန်ပြေးသကဲ့သို့။

Verse 15

तामन्वधावत्तद्वैन्य: कुपितोऽत्यरुणेक्षण: । शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ॥ १५ ॥

ဤအရာကိုမြင်သော် ဝေနာ၏သား မဟာရာဇာ ပෘထုသည် အလွန်ဒေါသထွက်၍ မနက်အရုဏ်နေကဲ့သို့ မျက်လုံးနီရဲလာသည်။ လေးပေါ်သို့ မြားတင်ကာ နွားရုပ်ဖြစ်သော မြေကြီး မည်သည့်နေရာသို့ ပြေးလွတ်သော်လည်း ထိုနေရာတိုင်းသို့ လိုက်လံလိုက်ဖမ်း하였다။

Verse 16

सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयो: । धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ॥ १६ ॥

နွားရုပ်ဖြစ်သော မြေမိခင်သည် အရပ်အနှံ့နှင့် အရပ်ခွဲများသို့လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်လောကများနှင့် မြေပြင်ကြား အာကာသအတွင်းလည်းကောင်း ဒီဘက်ဟိုဘက် ပြေးလွတ်နေ하였다။ သူမ ဘယ်နေရာသို့ ပြေးသော်လည်း ထိုနေရာတိုင်းတွင် လေးနှင့်မြားကို မြှောက်ကာ ဘုရင်က လိုက်လံလိုက်ဖမ်းနေသည်ကို တွေ့မြင်하였다။

Verse 17

लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजा: । त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ॥ १७ ॥

လူတို့သည် ကြမ်းတမ်းသော သေမင်း၏ လက်မှ လွတ်မြောက်မရသကဲ့သို့ နွားရုပ်ဖြစ်သော မြေကြီးလည်း ဝေနာ၏သား၏ လက်မှ ကာကွယ်မှု မရနိုင်ခဲ့။ နောက်ဆုံးတွင် ကြောက်ရွံ့၍ နှလုံးသားနာကျင်ကာ အကူအညီမဲ့စွာ ပြန်လှည့်လာ하였다။

Verse 18

उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल । त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ॥ १८ ॥

ထို့နောက် သာသနာဓမ္မကိုသိ၍ အားကိုးလာသူတို့ကို ချစ်ခင်ကာကွယ်သော မဟာဘဂ္ဂ မဟာရာဇာ ပෘထုအား သူမက ပြောသည်— “ကျွန်မကိုလည်း ကယ်တင်ပါ။ သင်သည် သက်ရှိအပေါင်းတို့၏ ကာကွယ်သူဖြစ်ပြီး ယခု ဤကမ္ဘာ၏ ဘုရင်အဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။”

Verse 19

स त्वं जिघांससे कस्माद्दीनामकृतकिल्बिषाम् । अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मत: ॥ १९ ॥

နွားရုပ်ဖြစ်သော မြေမိခင်က ထပ်မံတောင်းပန်သည်— “ကျွန်မသည် ဆင်းရဲသူဖြစ်ပြီး အပြစ်မရှိပါ။ သို့ဖြစ်လျက် သင်သည် ကျွန်မကို အဘယ်ကြောင့် သတ်လိုသနည်း? သင်ကို ဓမ္မကိုသိသူဟု ယုံကြည်ကြသည်; ထို့ကြောင့် ကျွန်မအပေါ် မနာလိုမှု ဘာကြောင့်ရှိသနည်း၊ မိန်းမတစ်ယောက်ကို သတ်ရန် အဘယ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အလျင်အမြန် ဖြစ်နေသနည်း?”

Verse 20

प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृताग:स्वपि जन्तव: । किमुत त्वद्विधा राजन् करुणा दीनवत्सला: ॥ २० ॥

မိန်းမတစ်ဦးက အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ ပြုမိသော်လည်း သူမအပေါ် လက်မတင်သင့်ပါ။ ထို့ထက်ပို၍ မင်းကြီးကဲ့သို့ ကရုဏာပြည့်ဝ၍ ဆင်းရဲသူတို့ကို ချစ်မြတ်နိုးကာ ကာကွယ်သူအကြောင်း မည်သို့ဆိုရမည်နည်း။

Verse 21

मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् । आत्मानं च प्रजाश्चेमा: कथमम्भसि धास्यसि ॥ २१ ॥

မင်းကြီးရေ၊ ကျွန်မသည် မပျက်မယွင်း ခိုင်မာသော လှေတစ်စင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာလောကသည် ကျွန်မအပေါ် တည်ရှိနေသည်။ ကျွန်မကို ခွဲဖျက်လိုက်လျှင် မင်းကြီးနှင့် ပြည်သူတို့သည် ရေထဲတွင် မနစ်မြုပ်အောင် မည်သို့ကာကွယ်မည်နည်း။

Verse 22

पृथुरुवाच वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्‍मुखीम् । भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ॥ २२ ॥

ပൃထုမင်းကြီးက ပြောသည်—အို မြေမိခင်၊ သင်သည် ကျွန်ုပ်၏ အမိန့်ကို မနာခံခဲ့သည်။ ယဇ္ဈပူဇာများတွင် သင့်အပိုင်းကို လက်ခံသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့အတွက် လုံလောက်သော အစာသီးနှံကို မထုတ်ပေးသဖြင့် သင့်ကို အပြစ်ပေးမည်။

Verse 23

यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पय: । तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ॥ २३ ॥

သင်သည် နေ့စဉ် စိမ်းမြက်ကို စားသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ နို့ညှစ်အသုံးပြုနိုင်အောင် နို့အိတ်ကို မဖြည့်ပေး။ သင်သည် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ အပြစ်ကျူးလွန်နေသဖြင့် နွားရုပ်ယူထားသည်ဟုဆိုကာ အပြစ်မခံရဟု မဆိုနိုင်။

Verse 24

त्वं खल्वोषधिबीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भुवा । न मुञ्चस्यात्मरुद्धानि मामवज्ञाय मन्दधी: ॥ २४ ॥

စွယ်မ်ဘူ ဘြဟ္မာက အရင်က ဖန်ဆင်းထားသော ဆေးဖက်ဝင်အပင်နှင့် သီးနှံမျိုးစေ့များသည် သင့်အတွင်း၌ ဖုံးကွယ်နေသည်။ သို့သော် သင်သည် ဉာဏ်မတောက်ပဘဲ ကျွန်ုပ်၏ အမိန့်ကို မလေးစား၍ မထုတ်ပေး။

Verse 25

अमूषां क्षुत्परीतानामार्तानां परिदेवितम् । शमयिष्यामि मद्बाणैर्भिन्नायास्तव मेदसा ॥ २५ ॥

ယခု ငါ၏မြှားများဖြင့် သင့်အား အပိုင်းပိုင်းဖြတ်၍ အစာရေစာ ငတ်မွတ်လျက် ငိုကြွေးနေကြသော တိုင်းသူပြည်သားတို့အား သင့်အသားဖြင့် ဝလင်စေမည်။

Verse 26

पुमान् योषिदुत क्लीब आत्मसम्भावनोऽधम: । भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद्वधोऽवध: ॥ २६ ॥

မိမိကိုယ်ကျိုးအတွက်သာ ကြည့်ပြီး အခြားသတ္တဝါများအပေါ် ကြင်နာမှုကင်းမဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သူ မည်သူမဆို - ကျား၊ မ၊ သို့မဟုတ် မိန်းမလျှာ ဖြစ်စေ - ဘုရင်က သတ်နိုင်သည်။ ထိုသို့သတ်ခြင်းကို အပြစ်ဟု မယူဆပါ။

Verse 27

त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा मायागां तिलश: शरै: । आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजा: ॥ २७ ॥

သင်သည် မာန်မာနဖြင့် ဖောင်းပွနေပြီး ရူးသွပ်လုနီးပါး ဖြစ်နေပြီ။ ယခုအခါ သင်သည် သင်၏ တန်ခိုးအာဏာဖြင့် နွားမအသွင်ကို ယူထားသည်။ သို့သော်လည်း ငါသည် သင့်အား နှမ်းစေ့ကဲ့သို့ အပိုင်းပိုင်းဖြတ်၍ ငါ၏ ကိုယ်ပိုင် တန်ခိုးအာဏာဖြင့် တိုင်းသူပြည်သား အားလုံးကို စောင့်ရှောက်မည်။

Verse 28

एवं मन्युमयीं मूर्तिं कृतान्तमिव बिभ्रतम् । प्रणता प्राञ्जलि: प्राह मही सञ्जातवेपथु: ॥ २८ ॥

ထိုအချိန်တွင် ပရိတ်သုမဟာရာဇာသည် ယမမင်းကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသည် အလွန်ဒေါသထွက်နေပုံရသည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် သူသည် ဒေါသ၏ ကိုယ်ပွားဖြစ်သည်။ သူ့စကားကို ကြားပြီးနောက် ကမ္ဘာမြေကြီး တုန်လှုပ်လာသည်။ သူမသည် လက်မြှောက်အရှုံးပေးကာ လက်အုပ်ချီလျက် အောက်ပါအတိုင်း ပြောဆိုလေသည်။

Verse 29

धरोवाच नम: परस्मै पुरुषाय मायया विन्यस्तनानातनवे गुणात्मने । नम: स्वरूपानुभवेन निर्धुत द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २९ ॥

ကမ္ဘာမြေကြီးက ပြောသည်– အို အရှင်မြတ်၊ အို ဘုရားသခင်၏ အထွတ်အထိပ် ပုဂ္ဂိုလ်တော်၊ ကိုယ်တော်သည် လောကုတ္တရာ အဆင့်အတန်းတွင် ရှိတော်မူပြီး ကိုယ်တော်၏ ရုပ်ဝတ္ထု စွမ်းအင်ဖြင့် ကိုယ်တော်သည် သက်ရှိ ပုံသဏ္ဍာန် အမျိုးမျိုးနှင့် မျိုးစိတ်များတွင် ကိုယ်တော်တိုင် ပွားများတော်မူပါသည်။ အခြားသခင်များနှင့်မတူဘဲ၊ ကိုယ်တော်သည် အမြဲတမ်း လောကုတ္တရာ အနေအထားတွင် ရှိနေပြီး ရုပ်ဝတ္ထု ဖန်တီးမှုဒဏ်ကို မခံရပါ။

Verse 30

येनाहमात्मायतनं विनिर्मिता धात्रा यतोऽयं गुणसर्गसङ्ग्रह: । स एव मां हन्तुमुदायुध: स्वरा- डुपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३० ॥

မြေမိခင်က လျှောက်သည်— အရှင်ဘုရား၊ မာယာတန်ခိုးဖြင့် ဂုဏ်သုံးပါးပါသော စကြဝဠာကို ဖန်ဆင်း၍ သတ္တဝါအားလုံး၏ အားကိုးရာအဖြစ် ကျွန်မကို တည်စေတော်မူ၏။ အရှင်သည် လုံးဝလွတ်လပ်သော်လည်း ယခု လက်နက်ကိုင်၍ ကျွန်မကို သတ်ရန် ရှေ့တော်၌ ရောက်ရှိနေသည်။ ကျွန်မ ဘယ်သူ့ထံ ခိုလှုံရမည်နည်း၊ ဘယ်သူက ကာကွယ်မည်နည်း—မိန့်ကြားပါ။

Verse 31

य एतदादावसृजच्चराचरं स्वमाययात्माश्रययावितर्क्यया । तयैव सोऽयं किल गोप्तुमुद्यत: कथं नु मां धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१ ॥

အရှင်ဘုရား၊ စကြဝဠာအစမှာ အရှင်၏ မတွေးမခေါ်နိုင်သော ကိုယ်တိုင်အခြေခံ မာယာတန်ခိုးဖြင့် လှုပ်ရှားသတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသတ္တဝါအားလုံးကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုတန်ခိုးတူတန်ခိုးဖြင့် ယခု သတ္တဝါတို့ကို ကာကွယ်ရန် ပြင်ဆင်နေပြီး၊ အရှင်သည် ဓမ္မ၏ အမြင့်ဆုံး ကာကွယ်ရှင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျက် ဂိုရုပ် (နွား) ဖြစ်သော ကျွန်မကို အဘယ်ကြောင့် သတ်လိုသနည်း?

Verse 32

नूनं बतेशस्य समीहितं जनै- स्तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभि: । न लक्ष्यते यस्त्वकरोदकारयद् योऽनेक एक: परतश्च ईश्वर: ॥ ३२ ॥

အရှင်ဘုရား၊ အရှင်သည် တစ်ပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း မတွေးမခေါ်နိုင်သော တန်ခိုးများဖြင့် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များအဖြစ် ပွားထွားတော်မူ၏။ ဘြဟ္မာအားဖြင့် ဤစကြဝဠာကို ဖန်ဆင်းစေတော်မူသဖြင့် အရှင်သည် တိုက်ရိုက် အမြင့်ဆုံး ဘုရားပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အရှင်၏ အနိုင်မယူနိုင်သော မာယာက ဖုံးလွှမ်းထားသူတို့သည် အရှင်၏ အလောကီမဟုတ်သော လီလာများကို မနားလည်နိုင်ကြ။

Verse 33

सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभि- र्द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मभि: । तस्मै समुन्नद्धनिरुद्धशक्तये नम: परस्मै पुरुषाय वेधसे ॥ ३३ ॥

အရှင်ဘုရား၊ အရှင်၏ တန်ခိုးများဖြင့် ဓာတ်ပစ္စည်းများ၊ လုပ်ဆောင်မှုများ၊ ကိရိယာများ (အင်ဒြိယ)၊ လုပ်ဆောင်သူများ (ထိန်းချုပ်ဒေဝတား)၊ စိတ်၊ ဉာဏ်နှင့် အဟင်္ကာရ အစရှိသမျှ၏ မူလအကြောင်းရင်းသည် အရှင်ဖြစ်သည်။ အရှင်၏ စွမ်းအားကြောင့် စကြဝဠာသည် ပေါ်ထွန်း၍ တည်တံ့ပြီး လျောကွယ်သွားသည်—တခါတရံ ပေါ်လွင်၊ တခါတရံ မပေါ်လွင်။ အကြောင်းရင်းတို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော အမြင့်ဆုံး ပုရုရှအား နမಸ್ಕာရပြုပါ၏။

Verse 34

स वै भवानात्मविनिर्मितं जगद् भूतेन्द्रियान्त:करणात्मकं विभो । संस्थापयिष्यन्नज मां रसातला- दभ्युज्जहाराम्भस आदिसूकर: ॥ ३४ ॥

အရှင်ကြီး၊ ဤလောကသည် အရှင်ကိုယ်တိုင် ဖန်ဆင်းထားသောအရာ—ဓာတ်များ၊ အင်ဒြိယများနှင့် အတွင်းစိတ် (အန္တಃကရဏ) အဖြစ် ဖြစ်သည်။ အရှင်သည် မမွေးဖွားသူ။ တစ်ခါတုန်းက မူလဝရాహ (အာဒီဆူကရ) ရုပ်ဖြင့် စကြဝဠာအောက်ခြေ ရသာတလ ရေထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသော ကျွန်မကို အပေါ်သို့ မြှောက်တင်ကာ ကယ်တင်၍ လောကကို တည်ထောင်စေတော်မူ၏။

Verse 35

अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिता: प्रजा भवानद्य रिरक्षिषु: किल । स वीरमूर्ति: समभूद्धराधरो यो मां पयस्युग्रशरो जिघांससि ॥ ३५ ॥

အရှင်ဘုရား၊ ယခင်က ရေထဲမှ ကျွန်ုပ်ကို ကယ်တင်၍ ပြည်သူတို့ကို ကာကွယ်ပေးခဲ့သဖြင့် “ဓရာဓရ” (မြေကို ထမ်းဆောင်သူ) ဟူသော နာမတော် ကျော်ကြားခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ယခုတွင် သူရဲကောင်းရূপဖြင့် ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ကျွန်ုပ်ကို သတ်မည်ဟု ရည်ရွယ်နေပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ရေပေါ်ရှိ လှေကဲ့သို့ အရာအားလုံးကို ထိန်းထားပါသည်။

Verse 36

नूनं जनैरीहितमीश्वराणा- मस्मद्विधैस्तद्गुणसर्गमायया । न ज्ञायते मोहितचित्तवर्त्मभि- स्तेभ्यो नमो वीरयशस्करेभ्य: ॥ ३६ ॥

အရှင်ဘုရား၊ တြိဂုဏမယ မာယာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကျွန်ုပ်တို့ကဲ့သို့သူများသည် မောဟစိတ်၏ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လိုက်သဖြင့် အရှင်၏ အကြံအစည်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို မသိနိုင်ပါ။ အရှင်၏ ဘက္တများ၏ လုပ်ရပ်များတောင် နားမလည်နိုင်သေးလျှင် အရှင်၏ လီလာများကို ဘယ်လိုဆိုနိုင်မည်နည်း။ ဂုဏ်သတင်းကို မြှင့်တင်သော ထိုဘက္တများအား နမස්ကာရပါသည်။

Frequently Asked Questions

The cow-form communicates that nature is meant to nourish when approached through dharma: like a cow gives milk when properly cared for and milked with the right method, Bhūmi yields grains and prosperity when governance is righteous and yajña-based reciprocity is honored. The imagery also frames the king’s role: not exploitation, but disciplined stewardship that converts latent abundance into sustenance for all beings.

Pṛthu argues from kṣatriya duty: when a powerful agent withholds essential sustenance and causes suffering, the ruler must correct it—even by force—because protecting citizens is primary. The narrative teaches that punishment in dharma is not personal vengeance but restoration of order; yet it also prepares for a higher resolution where coercion yields to cooperation—Bhūmi’s surrender leads to a regulated ‘milking’ rather than destruction.

Vidura asks this here, but the detailed identifications unfold in the subsequent narration: different beings ‘milk’ the earth using various calves and vessels, symbolizing that resources manifest according to the consciousness, method, and purpose of the seeker. The Bhagavata’s point is that nature’s gifts are accessed through qualified instruments and rightful intent, not merely by force.

It establishes the Bhagavata model of kingship: the ruler is accountable for both livelihood and moral order. The citizens address Pṛthu as protector of the surrendered, implying that political authority is legitimate only when it alleviates suffering and organizes society so that food, work, and dharma are sustained.

Because Pṛthu functions as the Lord’s empowered manifestation (śaktyāveśa) to restore dharma. Her theological praise emphasizes Bhagavān’s transcendence—remaining untouched by the guṇas while directing creation, maintenance, and dissolution—thereby framing the episode not as mere mythic conflict but as a revelation of divine governance operating through a righteous king.