Adhyaya 2
Trikūṭa Mountain, Ṛtumat Garden, and the Beginning of Gajendra’s Crisis
ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီသည် မဟာရာဇ ပရိက္ခစ်ထံသို့ နို့သမုဒ္ဒရာ (Kṣīra-samudra) အတွင်း ထွက်ပေါ်တည်ရှိသော တြိကူဋတောင်၏ အလွန်မြင့်မြတ်ခမ်းနားမှုကို ဖော်ပြပြီး အဓိကတောင်ထိပ် သုံးခုနှင့် ရတနာချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ရေတံခွန်များ၊ ငှက်များ၊ ကောင်းကင်နေထိုင်သူများပါဝင်သည့် သဘာဝလောကကို ရှင်းလင်းတင်ပြသည်။ ထို့နောက် ကഥာသည် ဝရုဏ၏ ရာသီမရွေးပန်းခြံ Ṛtumat နှင့် ကြာပန်းပြည့်ဝသော ရေကန်သို့ ကျဉ်းမြောင်းလာကာ အရေးကြီးသော ဓမ္မဖြစ်ရပ်အတွက် အလှအပဖြင့် မိတ်ဆက်ပေးသည်။ ထိုနေရာသို့ ဆင်အုပ်ခေါင်းဆောင် ဂဇပတိ (ဂဇേന്ദ്ര) သည် အုပ်စုနှင့်အတူ ရေကန်သို့လာ၍ ရေချိုးသောက်ပြီး မိသားစုကို ချစ်ခင်စွာ ပြုစုကာ မာယာအောက်ရှိ ကိုယ်ခန္ဓာဆိုင်ရာ တွယ်တာမှုကို ပြသသည်။ ဒိုင်ဝ (ကံကြမ္မာ/ပရောဗီဒင့်စ်) အရ အင်အားကြီး မိကျောင်းတစ်ကောင်က ဂဇೇಂದ್ರ၏ ခြေထောက်ကို ကိုက်ခဲ၍ တစ်ထောင်နှစ်ကြာ တိုက်ပွဲရှည်ကို စတင်စေသည်။ ဂဇेंद्र၏ အင်အားလျော့နည်းလာပြီး ရေထဲတွင် အားသာသော မိကျောင်းက ပိုမိုခိုင်မာလာသဖြင့် ဂဇेंद्रသည် လောကီအကူအညီ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိမြင်ကာ အမြင့်ဆုံးဘုရားသခင်ကိုသာ အလုံးစုံ၏ အားကိုးရာအဖြစ် ရှာဖွေရန် ဆုံးဖြတ်သည်။ ဤအခန်းသည် ကမ္ဘာလောကအလှမှ အတ္တရှိမှုအန္တရာယ်သို့ ပြောင်းလဲကာ နောက်ပိုင်းတွင် အပ်နှံဆုတောင်းနှင့် ဘုရားကယ်တင်ခြင်းကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच आसीद् गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुत: । क्षीरोदेनावृत: श्रीमान्योजनायुतमुच्छ्रित: ॥ १ ॥
သီရိရှုကဒေဝက မိန့်ကြားသည်—အရှင်မင်းကြီး၊ တြိကူဋ ဟုကျော်ကြားသော တောင်ကြီးတစ်လုံးရှိ၏။ နို့ပင်လယ်က ဝိုင်းရံထား၍ အလွန်လှပကာ ယောဇန တစ်သောင်းမြင့်တက်နေ၏။
Verse 2
तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: शृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥
ထိုတောင်သည် အလျားအနံ တူညီလောက်အောင် ကျယ်ဝန်း၏။ သံ၊ ငွေ၊ ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဓိကတောင်ထိပ် သုံးခုက အရပ်ရှစ်မျက်နှာနှင့် ကောင်းကင်ကို တောက်ပစေ၏။ အခြားထိပ်များမှာ ရတနာနှင့် သတ္တုဓာတ်များဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားပြီး သစ်ပင်၊ လျားပင်၊ ချုံပင်များဖြင့် အလှဆင်လျက်၊ ရေတံခွန်သံမြည်ချိုသာမှုက အရပ်အားလုံး၏ အလှကို တိုးပွားစေ၏။
Verse 3
तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: शृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥
ထိုတောင်သည် အလျားအနံ တူညီလောက်အောင် ကျယ်ဝန်း၏။ သံ၊ ငွေ၊ ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဓိကတောင်ထိပ် သုံးခုက အရပ်ရှစ်မျက်နှာနှင့် ကောင်းကင်ကို တောက်ပစေ၏။ အခြားထိပ်များမှာ ရတနာနှင့် သတ္တုဓာတ်များဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားပြီး သစ်ပင်၊ လျားပင်၊ ချုံပင်များဖြင့် အလှဆင်လျက်၊ ရေတံခွန်သံမြည်ချိုသာမှုက အရပ်အားလုံး၏ အလှကို တိုးပွားစေ၏။
Verse 4
स चावनिज्यमानाङ्घ्रि: समन्तात् पयऊर्मिभि: । करोति श्यामलां भूमिं हरिन्मरकताश्मभि: ॥ ४ ॥
တောင်ခြေကို နို့လှိုင်းများက အရပ်အားလုံးမှ အမြဲတမ်း ဆေးကြောနေပြီး၊ ထိုမှ ပေါ်ထွန်းလာသော အစိမ်းရောင် မြရတနာကျောက်များကြောင့် အရပ်ရှစ်မျက်နှာလုံး မြေပြင်သည် အစိမ်းမဲမဲ လှပစွာ ဖြစ်လာ၏။
Verse 5
सिद्धचारणगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भिर्जुष्टकन्दर: ॥ ५ ॥
ထိုတောင်၏ ဂူများသည် အထက်လောကနေထိုင်သူများဖြစ်သော စိဒ္ဓ၊ ချာရဏ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ဝိဒ္ယာဓရ၊ မဟောရဂ (နဂါး)၊ ကိန္နရ နှင့် အပ္စရာတို့က ကစားပျော်ရွှင်ရန် လာရောက်ကြသဖြင့် အမြဲတမ်း ပြည့်နှက်နေ၏။
Verse 6
यत्र सङ्गीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया । अभिगर्जन्ति हरय: श्लाघिन: परशङ्कया ॥ ६ ॥
ဂူအတွင်း၌ နတ်တို့၏ သီချင်းသံက ပြန်လှန်တုန်ဟုန်မြည်နေသဖြင့်၊ အင်အားကို မာန်တက်သော ခြင်္သေ့တို့သည် “အခြားခြင်္သေ့တစ်ကောင်က ဟုန်မြည်နေသည်” ဟု ထင်ကာ မခံနိုင်သော မနာလိုစိတ်ဖြင့် ဟုန်မြည်ကြသည်။
Verse 7
नानारण्यपशुव्रातसङ्कुलद्रोण्यलङ्कृत: । चित्रद्रुमसुरोद्यानकलकण्ठविहङ्गम: ॥ ७ ॥
တရိကူဋတောင်အောက် ချိုင့်ဝှမ်းများသည် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုး၏ အုပ်စုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး၊ နတ်တို့၏ ဥယျာဉ်တွင် ပြုစုထားသော အလှပင်များပေါ်၌ သာယာသောအသံရှိ ငှက်များက တေးသံချိုမြိန်စွာ ကူးကူးမြည်ကြသည်။
Verse 8
सरित्सरोभिरच्छोदै: पुलिनैर्मणिवालुकै: । देवस्त्रीमज्जनामोदसौरभाम्ब्वनिलैर्युत: ॥ ८ ॥
တရိကူဋတောင်တွင် မြစ်များ၊ ရေကန်များ များစွာရှိပြီး ကမ်းခြေများမှာ သဲကဏ္ဍများကဲ့သို့ သေးငယ်သော ရတနာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ ရေသည် ကြည်လင်၍ ကြည်စင်ကာ ကြည်လင်သလောက် စဖတိကကဲ့သို့ပင်; နတ်သမီးများ ရေချိုးသည့်အခါ သူတို့၏ ကိုယ်နံ့သင်းပျံ့မှုက ရေနှင့် လေထဲသို့ စိမ့်ဝင်ကာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို သန့်ရှင်းသင်းပျံ့စေသည်။
Verse 9
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
တရိကူဋတောင်၏ ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုတွင် မဟာတ္မာ ဘက္တ ဝရုဏ၏ ‘ဋတုမတ် (Ṛtumat)’ ဟူသော ဥယျာဉ်ရှိ၍ နတ်သမီးတို့၏ ကစားရာနေရာဖြစ်သည်။ ထိုဥယျာဉ်သည် အနှံ့အပြားတွင် အမြဲပန်းပွင့်သီးပွင့်ပေးသော တိဗ္ဗသစ်ပင်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး—မန်ဒာရ၊ ပါရိဇာတ၊ ပါဋလ၊ အရှိုက၊ ချမ္ပက; ချူတ၊ ပိယာလ၊ ပနသ၊ သရက်၊ အာမ္ရాతက၊ ကရမုက (ကွမ်းသီး)၊ နာရိကေလ (အုန်း)၊ ချရ်ဇူးရ (ဒိတ်)၊ ဘီဇပူရက (သလဲ); မဓုက၊ ရှာလ၊ တာလ၊ တမာလ၊ အဆန၊ အာర్జုန၊ အရိဋ္ဌ၊ ဥဍုမ္ဗရ၊ ပလက္ခ၊ ဝဋ (ညောင်)၊ ကിംရှုက၊ စန္ဒန; ထို့ပြင် ပိချုမရ္ဒ၊ ကိုဝိဒာရ၊ စရလ၊ ဒေဝဒါရု၊ စပျစ်၊ ကြံ၊ ငှက်ပျော၊ ဇမ္ဗု၊ ဘဒရီ၊ အက္ခ၊ အဘယာ၊ အာမလကီ စသည်တို့လည်း ရှိသည်။
Verse 10
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
တရိကူဋတောင်၏ ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုတွင် မဟာတ္မာ ဘက္တ ဝရုဏ၏ ‘ဋတုမတ် (Ṛtumat)’ ဟူသော ဥယျာဉ်ရှိ၍ နတ်သမီးတို့၏ ကစားရာနေရာဖြစ်သည်။ ထိုဥယျာဉ်သည် အနှံ့အပြားတွင် အမြဲပန်းပွင့်သီးပွင့်ပေးသော တိဗ္ဗသစ်ပင်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး—မန်ဒာရ၊ ပါရိဇာတ၊ ပါဋလ၊ အရှိုက၊ ချမ္ပက; ချူတ၊ ပိယာလ၊ ပနသ၊ သရက်၊ အာမ္ရাতက၊ ကရမုက၊ နာရိကေလ၊ ချရ်ဇူးရ၊ ဘီဇပူရက; မဓုက၊ ရှာလ၊ တာလ၊ တမာလ၊ အဆန၊ အာర్జုန၊ အရိဋ္ဌ၊ ဥဍုမ္ဗရ၊ ပလက္ခ၊ ဝဋ၊ ကിംရှုက၊ စန္ဒန; ထို့ပြင် ပိချုမရ္ဒ၊ ကိုဝိဒာရ၊ စရလ၊ ဒေဝဒါရု၊ စပျစ်၊ ကြံ၊ ရံဘ (ငှက်ပျော)၊ ဇမ္ဗု၊ ဘဒရီ၊ အက္ခ၊ အဘယာ၊ အာမလကီ စသည်တို့လည်း ရှိသည်။
Verse 11
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
တရိကူဋတောင်၏ ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခု၌ ‘ဣတုမတ်’ ဟူသော သာယာသန့်ရှင်းသော ဥယျာဉ်တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုဥယျာဉ်သည် မဟာတန်ခိုးရှိသော ဝရုဏဒေဝ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်ပြီး ဒေဝမိန်းမများ၏ ကစားရာနေရာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ ရာသီမရွေး ပန်းနှင့်အသီးပေးသော သစ်ပင်များ—မန်ဒါရ၊ ပါရိဇာတ၊ အရှိုက၊ ချမ္ပက စသည်—ပေါများလှသည်။
Verse 12
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
ထိုဥယျာဉ်တွင် မဓုက၊ ရှာလ၊ တာလပင်၊ တမာလ၊ အဆန၊ အာရ္ဇုန၊ အရိဋ္ဌ၊ ဥဒုမ္ဗရ၊ ပလက္ခ၊ ဗဋ္ဌ (ဗညား)၊ ကിംရှုက နှင့် စန္ဒနသစ်ပင်တို့လည်း ရှိသည်။ ပန်းသီးဖွယ်အမျိုးမျိုး မပြတ်မလပ်ဖြစ်သဖြင့် ဝရုဏဒေဝ၏ ဥယျာဉ်သည် နတ်မိန်းမတို့၏ ကစားကွင်းကဲ့သို့ လှပတောက်ပနေ၏။
Verse 13
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥
ထိုနေရာတွင် စပျစ်၊ ကြံ၊ ငှက်ပျော၊ ဇမ္ဗု၊ ဘဒရီ၊ အက္ခ၊ အဘယ နှင့် အာမလကီတို့လည်း ရှိပြီး၊ ပိချုမရ္ဒ၊ ကိုဝိဒာရ၊ ဆရလ နှင့် ဆုရဒါရု သစ်ပင်များကလည်း ပတ်လည်ဝန်းရံထားသည်။ ရာသီမရွေး ပန်းနှင့်အသီးအနှံ ကြွယ်ဝသဖြင့် ထိုဥယျာဉ်သည် တရိကူဋချိုင့်ဝှမ်း၌ သာယာတောက်ပလျက်ရှိ၏။
Verse 14
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ထိုဥယျာဉ်တွင် ဘိလွ၊ ကပိဋ္ဌ၊ ဇမ္ဗီရ နှင့် ဘ္ဟလ္လာတက စသည့် သစ်ပင်များဖြင့် ဝန်းရံထားသော အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် ရေကန်တစ်ကန် ရှိ၏။ ထိုကန်တွင် ရွှေရောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ကမလပန်းများ ပွင့်လန်းနေပြီး ကုမုဒ၊ ဥတ္ပလ၊ ကဟ္လာရ၊ ရှတပတ္တရ ပန်းများဖြင့်လည်း ပြည့်စုံကာ တောင်၏ အလှကို တိုးပွားစေ၏။
Verse 15
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ထိုရေကန်သည် ကုမုဒ၊ ဥတ္ပလ၊ ကဟ္လာရ၊ ရှတပတ္တရ ပန်းများ၏ အလှဖြင့် ပြည့်စုံ၏။ ပျားများသည် ပျားရည်သောက်၍ မူးယစ်ကာ ဂုဉ်းသံထွက်ပြီး၊ သာယာသောအသံရှိသော ငှက်များကလည်း သီချင်းဆိုသကဲ့သို့ ကလကလမြည်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုနေရာသည် အလွန်ရမဏီယ ဖြစ်လေသည်။
Verse 16
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ထိုဥယျာဉ်အတွင်း၌ အလွန်ကျယ်ဝန်းသော ရေကန်တစ်ကန်ရှိ၍ ရွှေရောင်တောက်ပသော ကြာပန်းများနှင့် kumuda, utpala, kahlāra, śatapatra ပန်းများက တောင်၏အလှကို တိုးပွားစေ하였다။ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် bilva, kapittha, jambīra, bhallātaka စသော သစ်ပင်များရှိပြီး ပျားများသည် ပျားရည်သောက်၍ မူးယစ်ကာ ဟူးဟာသံထွက်သလို ငှက်များကလည်း သာယာသောသံဖြင့် သီဆိုကြသည်။
Verse 17
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ငါးနှင့် လိပ်တို့၏ လှုပ်ရှားသွားလာမှုကြောင့် ရေကန်ရေသည် လှိုင်းထလာပြီး ကြာပန်းမှ ကျသည့် ပန်းမှုန်များဖြင့် အလှဆင်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရှား하였다။ ထိုရေကန်ကို ကဒမ္ဗ၊ ဝေတသ၊ နလ၊ နီပ၊ ဝဉ္ဇုလက စသော အပင်များက ဝိုင်းရံထားသည်။
Verse 18
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ထိုရေကန်၏ ပတ်လည်တွင် kunda, kurubaka, aśoka, śirīṣa, kūṭaja, iṅguda, kubjaka နှင့် svarṇa-yūthī, nāga, punnāga, jātī စသော ပန်းပင်များဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားသည်။ အနံ့သာပန်းမျိုးစုံကြောင့် ကမ်းပါးလည်း စိတ်ချမ်းသာဖွယ် ဖြစ်နေ하였다။
Verse 19
८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥
ထိုရေကန်နှင့် ကမ်းပါးတို့သည် mallikā, śatapatra နှင့် mādhavī, jālakā စသော လိမ္မာလှပသော လျှောပင်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ ကမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်း အမြဲပန်းဖွင့်၍ အသီးပေးသော သစ်ပင်မျိုးစုံရှိကာ နိစ္စရသီကဲ့သို့ ဖြစ်နေ하였다။ ထို့ကြောင့် တောင်တစ်လုံးလုံးသည် သာသနာတော်ဆန်သော အလှအပဖြင့် တောက်ပလျက်ရှိ하였다။
Verse 20
तत्रैकदा तद्गिरिकाननाश्रय: करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् । सकण्टकं कीचकवेणुवेत्रवद् विशालगुल्मं प्ररुजन्वनस्पतीन् ॥ २० ॥
တစ်နေ့တွင် တြိကူဋတောင်၏ တောအတွင်းနေထိုင်သော ဆင်အုပ်ခေါင်းဆောင်သည် ဆင်မများနှင့်အတူ ရေကန်သို့ လှည့်လည်သွား하였다။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် မုလ်များကို မစဉ်းစားဘဲ အပင်များ၊ လျှောပင်များ၊ တောထူများနှင့် သစ်ပင်များကို များစွာ ချိုးဖျက်၍ သွားခဲ့သည်။
Verse 21
यद्गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगा: सखड्गा: । महोरगाश्चापि भयाद्द्रवन्ति सगौरकृष्णा: सरभाश्चमर्य: ॥ २१ ॥
ဂဇേന്ദ്ര၏ အနံ့ကိုသာ ရလိုက်သည်နှင့် အခြားဆင်များ၊ ကျားနှင့် အခြားကြမ်းတမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ၊ ခြင်္သေ့၊ ကြံ့၊ မြွေကြီးများ၊ အဖြူ‑အမည်း ဆာရဘများသည် ကြောက်ရွံ့၍ ထွက်ပြေးကြပြီး ချမရီ သမင်များလည်း ပြေးလွှားသွားကြသည်။
Verse 22
गोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च । अन्यत्र क्षुद्रा हरिणा: शशादय- श्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण ॥ २२ ॥
ဤဆင်မင်း၏ အနုဂ्रहကြောင့် မြေခွေး၊ ဝံပုလွေ၊ ကျွဲ၊ ဝက်ဝံ၊ တောဝက်၊ ဂိုပုစ္ဆ၊ မြွေကောင်မဟုတ်သော မြှားမြှားတိရစ္ဆာန်(မြှားပင့်)၊ မျောက်၊ ယုန်၊ အခြားသမင်များနှင့် သေးငယ်သော တိရစ္ဆာန်များစွာသည် တောအတွင်း အခြားနေရာများတွင် မကြောက်မရွံ့ လှည့်လည်နေကြပြီး သူ့ကို မကြောက်ကြ။
Verse 23
स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्द्रुतम् ॥ २४ ॥
နေရောင်အပူကြောင့် ပူလောင်နေသော ဆင်မင်းဂဇပတိသည် အထီး‑အမ ဆင်အုပ်ကြီးဖြင့် ဝိုင်းရံခံရပြီး မဒရည်ယိုနေသော ဆင်ကလေးများက နောက်မှလိုက်လာသည်။ သူ၏ အလေးချိန်ကြီးမားမှုကြောင့် တ్రိကူဋတောင်ကို ပတ်လည်တုန်ခါစေကာ လျှောက်လှမ်းသွားသည်။ ပျားအုပ်များက မဒရည်ကို စုပ်ယူကာ အမှုတော်ဆောင်ကြသည်။ အဝေးမှပင် လေထဲတွင် ရေကန်မှ လာသော ကြာပန်းမှုန့်၏ သင်းပျံ့မှုကို ရှူရှိုက်ကာ၊ မဒမူးသော မျက်လုံးများဖြင့်၊ ရေငတ်နေသော မိမိအုပ်နှင့်အတူ ရေကန်ကမ်းသို့ အလျင်အမြန် ရောက်လာသည်။
Verse 24
स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्द्रुतम् ॥ २४ ॥
နေရောင်အပူကြောင့် ပူလောင်နေသော ဆင်မင်းဂဇပတိသည် အထီး‑အမ ဆင်အုပ်ကြီးဖြင့် ဝိုင်းရံခံရပြီး မဒရည်ယိုနေသော ဆင်ကလေးများက နောက်မှလိုက်လာသည်။ သူ၏ အလေးချိန်ကြီးမားမှုကြောင့် တြိကူဋတောင်ကို ပတ်လည်တုန်ခါစေကာ လျှောက်လှမ်းသွားသည်။ ပျားအုပ်များက မဒရည်ကို စုပ်ယူကာ အမှုတော်ဆောင်ကြသည်။ အဝေးမှပင် လေထဲတွင် ရေကန်မှ လာသော ကြာပန်းမှုန့်၏ သင်းပျံ့မှုကို ရှူရှိုက်ကာ၊ မဒမူးသော မျက်လုံးများဖြင့်၊ ရေငတ်နေသော မိမိအုပ်နှင့်အတူ ရေကန်ကမ်းသို့ အလျင်အမြန် ရောက်လာသည်။
Verse 25
विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुरूषितम् । पपौ निकामं निजपुष्करोद्धृत- मात्मानमद्भि: स्नपयन्गतक्लम: ॥ २५ ॥
ဆင်မင်းသည် ကြည်လင်၍ အေးမြကာ အမృతတူသော ရေကန်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ရွှေရောင်ကြာပန်းနှင့် နီလဩတ္ပလ၏ ပန်းမှုန့်နံ့ဖြင့် သင်းပျံ့နေသော ရေဖြင့် ကိုယ်ကို ဆေးကြောကာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ပျောက်ကင်းသွားသည်။ ထို့နောက် စွန့်တံဖြင့် ရေကို ဆွဲယူ၍ စိတ်ကြိုက် သောက်ကာ တೃप्तသွားသည်။
Verse 26
स पुष्करेणोद्धृतशीकराम्बुभि- र्निपाययन्संस्नपयन्यथा गृही । घृणी करेणु: करभांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणोऽजमायया ॥ २६ ॥
ဝိညာဉ်ရေးရာအသိပညာမရှိဘဲ မိသားစုအပေါ်ကပ်လှုပ်နေသော လူတစ်ယောက်ကဲ့သို့၊ သီရိကృష్ణ၏ ပြင်ပမာယာကြောင့် မောဟနေသော ဂဇేంద్రသည် နှာမောင်းဖြင့် ကန်ရေကိုတင်ယူကာ မိမိ၏ မိန်းမဒံပျားများနှင့် ကလေးများကို ရေချိုးပေး၍ သောက်စေခဲ့သည်။ ထိုပင်ပန်းမှုကို မကဲြမန့်ခဲ့။
Verse 27
तं तत्र कश्चिन्नृप दैवचोदितो ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् । यदृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो यथाबलं सोऽतिबलो विचक्रमे ॥ २७ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ ကံကြမ္မာ၏ စီမံချက်အရ အင်အားကြီးသော မိကျောင်းတစ်ကောင်က ဒေါသထွက်၍ ရေထဲတွင် ဂဇೇಂದ್ರ၏ ခြေထောက်ကို ကိုက်ဖမ်းလိုက်သည်။ အကျပ်အတည်းက ရုတ်တရက်ရောက်လာသော်လည်း အင်အားကြီးသော ဒံပျားသည် မိမိအင်အားရှိသမျှဖြင့် လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးစား하였다။
Verse 28
तथातुरं यूथपतिं करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा । विचुक्रुशुर्दीनधियोऽपरे गजा: पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन् ॥ २८ ॥
ထို့နောက် အင်အားကြီးသော မိကျောင်းက အရှိန်ပြင်းပြင်းဖြင့် ဆွဲယူနေသော အုပ်စုခေါင်းဆောင် ဂဇേന്ദ്രကို ထိုအန္တရာယ်ကာလတွင် မြင်သဖြင့် မိန်းမဒံပျားများသည် အလွန်ဝမ်းနည်းကာ အော်ဟစ်ငိုကြွေးကြသည်။ အခြားဒံပျားများက နောက်မှဆွဲကာ ကယ်တင်လိုသော်လည်း မိကျောင်း၏ မဟာအင်အားကြောင့် မကယ်နိုင်ခဲ့။
Verse 29
नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयो- र्विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथ: । समा: सहस्रं व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चित्रममंसतामरा: ॥ २९ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ ဤသို့ ဒံပျားနှင့် မိကျောင်းတို့သည် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ရေထဲသို့၊ ရေပြင်ပသို့ ဆွဲထုတ်ဆွဲဝင်ကာ တိုက်ခိုက်နေကြသဖြင့် နှစ်တစ်ထောင်ကြာသွားသည်။ အသက်ရှိနေသေးသော နှစ်ဖက်၏ တိုက်ပွဲကို မြင်၍ ဒေဝတများ အံ့ဩကြသည်။
Verse 30
ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां कालेन दीर्घेण महानभूद् व्यय: । विकृष्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत् सकलं जलौकस: ॥ ३० ॥
ထို့နောက် ရေထဲသို့ ဆွဲချခံရပြီး နှစ်များစွာကြာ တိုက်ခိုက်နေသဖြင့် ဂဇೇಂದ್ರ၏ စိတ်အား၊ ကိုယ်အားနှင့် အာရုံခံအားတို့ အလွန်လျော့နည်းသွားသည်။ ထိုနှင့်ပြိုင်ဘက် ရေတွင်းနေသတ္တဝါဖြစ်သော မိကျောင်း၏ အခြေအနေက ပြောင်းပြန်ဖြစ်၍ စိတ်ဓာတ်၊ ကိုယ်အားနှင့် အာရုံခံအားတို့ ပိုမိုတိုးပွားလာသည်။
Verse 31
इत्थं गजेन्द्र: स यदाप सङ्कटं प्राणस्य देही विवशो यदृच्छया । अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत ॥ ३१ ॥
ဤသို့ ဂဇင်ဒြာ ဆင်ဘုရင်သည် ကံကြမ္မာအလိုတော်ကြောင့် မိကျောင်း၏ဖမ်းဆီးမှုအောက်တွင် ကျရောက်하였다။ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူဖြစ်သဖြင့် အားမဲ့ကာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ မိမိကိုယ်ကို မလွတ်မြောက်နိုင်ခဲ့။ သေမင်းကြောက်ရွံ့မှုဖြင့် အကြာကြီးစဉ်းစားပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဤဆုံးဖြတ်ချက်သို့ ရောက်하였다။
Verse 32
न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजा: कुत: करिण्य: प्रभवन्ति मोचितुम् । ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो- ऽप्यहं च तं यामि परं परायणम् ॥ ३२ ॥
ကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေ ဆင်များပင် ဤအန္တရာယ်မှ မကယ်နိုင်ကြ; ထို့ပြင် ဆင်မများက ဘာလုပ်နိုင်မည်နည်း။ ကံသတ်မှတ်သူ၏ အလိုတော်ကြောင့် ဤမိကျောင်း၏ ပန်းကန်ပတ်တွင် ကျွန်ုပ် ပိတ်မိနေသည်။ ထို့ကြောင့် အားလုံး၏ အမြင့်ဆုံးအာရုံဖြစ်သော သီရိဘဂဝန်ထံ သာရာဏံ ဝင်မည်။
Verse 33
य: कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्भया- न्मृत्यु: प्रधावत्यरणं तमीमहि ॥ ३३ ॥
အရှင်ဘဂဝန်သည် အလွန်တန်ခိုးကြီးတော်မူသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ်အရှိန်ဖြင့် အချိန်ကာလ၏ မြွေက လူအားလုံးကို မျိုချရန် မပြတ်လိုက်လံသည်; သို့သော် ထိုမြွေကို ကြောက်၍ အရှင်ထံ သာရာဏံ ဝင်သူကို အရှင်က ကာကွယ်တော်မူသည်။ အရှင်၏ အာနုဘော်ကြောင့် သေမင်းတောင် ကြောက်၍ ထွက်ပြေးသည်။ ထို့ကြောင့် အားလုံး၏ အမှန်တကယ် အားကိုးရာဖြစ်သော မဟာအာဏာရှင်ထံ ကျွန်ုပ် အပ်နှံပါ၏။
Frequently Asked Questions
The ornate cosmographic description establishes the divine setting within the Kṣīra-samudra and highlights a key Bhāgavatam motif: even the most exalted, pleasure-filled environments cannot protect an embodied being from daiva and kāla (time). The contrast intensifies the lesson that true safety lies not in circumstance but in taking shelter of Bhagavān.
Gajendra’s affectionate care for wives and children—bathing them, providing water, and laboring for their comfort—is explicitly likened to a human lacking spiritual knowledge who is bound by family attachment. The point is not to condemn duty, but to show how māyā can eclipse awareness of the Lord until crisis reveals the limits of worldly dependence.
A powerful crocodile, arranged by providence, seizes Gajendra’s leg in the lake. The crocodile’s growing strength in water symbolizes how material nature empowers different forces according to their ‘element’ (field of advantage), teaching that embodied power is conditional and that reliance on strength alone cannot overcome divinely arranged danger.
They attempted to pull him from behind but could not overcome the crocodile’s superior strength in its domain. The narrative underscores that even sincere social support has limits against daiva; this prepares the doctrinal pivot toward exclusive dependence on the Supreme Lord.