Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 6

यमबध्नाद् बृहस्पतिर्मणिं फालं घृतश्चुतमुग्रं खदिरमोजसे । तमग्निः प्रत्यमुञ्चत सो अस्मै दुह आज्यं भूयोभूयः श्वःश्वस्तेन त्वं द्विषतो जहि

yám abádhnād bṛ́haspátir maṇíṃ phā́laṃ ghṛtá-ścútam ugráṃ khadiráṃ ójase | tám agníḥ práty amuñcat sá asmái duha ā́jyaṃ bhū́yo-bhūyaḥ śváḥ-śvaḥ ténā tváṃ dviṣatáḥ jahi ||

The amulet which Bṛhaspati bound on—ploughshare, ghee-dripping, fierce, of khadira, for strength—this Agni gave back in turn; and it yields to him ghee, again and again, day after day. With that do thou smite the haters.

यम्whom/which
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अबध्नात्bound, fastened
अबध्नात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
मणिम्amulet, jewel
मणिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
फालम्ploughshare (plough-blade)
फालम्:
कर्म
TypeNoun
Rootफाल (प्रातिपदिक)
घृतश्चुतम्dripping with ghee
घृतश्चुतम्:
विशेषणम् (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootघृत-श्चुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √च्युत्/√च्यु ‘to drip, ooze’)
उग्रम्fierce, powerful
उग्रम्:
विशेषणम् (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
खदिरम्khadira-wood (Acacia catechu)
खदिरम्:
कर्म (द्रव्य-निर्देशः)
TypeNoun/Adjective
Rootखदिर (प्रातिपदिक)
ओजसेfor strength, for vigor
ओजसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
तम्that (one/it)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, back (in return)
प्रति:
उपसर्ग/दिशा-निर्देश
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
अमुञ्चतreleased, let loose
अमुञ्चत:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुहmilk out, yield
दुह:
क्रिया
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
आज्यम्clarified butter, ghee
आज्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
भूयः-भूयःagain and again, more and more
भूयः-भूयः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्ययीभाव/पुनरुक्त-अव्यय)
श्वः-श्वःday by day, each tomorrow
श्वः-श्वः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootश्वस्/श्वः (अव्यय)
तेनby that, with that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विषतःthe haters, enemies
द्विषतः:
कर्म
TypeNoun (participle used substantively)
Rootद्विष् (वर्तमान-कृदन्त ‘द्विषत्’ = hating; प्रातिपदिक) अथवा ‘द्विष्’ धातु-सम्बद्ध
जहिstrike down, slay
जहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु)

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Bṛhaspati and Agni (chartering/consecrating deities); Maṇi as empowered instrument

Chandas: Extended Anuṣṭubh/triṣṭubh-like expansion (Atharvanic long line with anuṣṭubh core)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From consecrated empowerment to decisive confrontation.","listener_experience":"A surge of protected courage—‘I am authorized to defend.’","intensity":7}