Sutra 6

Devanagari script

वाग्मी प्रगल्भः स्मृतिमतिबलवानुदग्रः स्ववग्रहः कृतशिल्पोऽव्यसनो दण्डनाय्युपकारापकारयोर्दृष्टप्रतीकारी ह्रीमानापत्प्रकृत्योर्विनियोक्ता दीर्घदूरदर्शी देशकालपुरुषकारकार्यप्रधानः संधिविक्रमत्यागसम्यमपणपरच्छिद्रविभागी संवृतोऽदीनाभिहास्यजिह्मभ्रुकुटीक्षणः कामक्रोधलोभस्तम्भचापलोपतापपैशुन्यहीनः शक्लः स्मितोदग्राभिभाषी वृद्धोपदेशाचार इत्यात्मसम्पत् ॥ कZ_०६.१.०६ ॥

Transliteration

vāgmī pragalbhaḥ smṛtimatibalavānudagraḥ svavagrahaḥ kṛtaśilpo'vyasano daṇḍanāyy upakārāpakārayor dṛṣṭapratīkārī hrīmān āpatprakṛtyor viniyoktā dīrghadūradarśī deśakālapuruṣakārakāryapradhānaḥ saṃdhivikramatyāgasamyamapaṇaparacchidravibhāgī saṃvṛto'dīnābhihāsyajihmabhrukuṭīkṣaṇaḥ kāmakrodhalobhastambhacāpalopatāpapaiśunyahīnaḥ śaklaḥ smitodagrābhibhāṣī vṛddhopadeśācāra ity ātmasampat

Translation

မင်း၏ ကိုယ်ပိုင်အရည်အချင်း (ātma-sampat) တွင်—စကားပြောကျွမ်းကျင်မှု၊ ယုံကြည်မှုနှင့် ရဲရင့်မှု၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် ဉာဏ်ရည်ခိုင်မာမှု၊ ကိုယ်ကာယနှင့် စိတ်ဓာတ်ခွန်အား၊ မြင့်မြတ်သဘောထား၊ ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်မှု၊ အနုပညာ/ကျွမ်းကျင်မှုများတွင် လေ့ကျင့်ထားမှု၊ အကျင့်ဆိုး/စွဲလမ်းမှုကင်းမှု၊ ဒဏ်ခတ်မှုကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချနိုင်မှု၊ အကျိုးနှင့် အနစ်နာအပေါ် မြင်သာ၍ အချိန်မီ ပြန်လည်တုံ့ပြန်နိုင်မှု၊ အရှက်တရား (စည်းကမ်းသဘော)၊ သာမန်ကာလနှင့် အရေးပေါ်ကာလတို့တွင် အရင်းအမြစ်များကို သင့်လျော်စွာ ချထားအသုံးချနိုင်မှု၊ အဝေးမြင်မှု၊ နေရာ–အချိန်–လူအင်အား–ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု–လုပ်ငန်းတာဝန်တို့အပေါ် မူတည်၍ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဦးစားပေးနိုင်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ခြင်း၊ အင်အားသုံးခြင်း၊ လျှော့ပေးခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရန်သူ၏ အားနည်းချက်ကို အသုံးချခြင်းတို့ကို ခွဲခြား၍ အသုံးချနိုင်မှု၊ သတိထားလျှို့ဝှက်မှု၊ စိတ်တည်ငြိမ်၍ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ လှောင်ပြောင်ခြင်း၊ ကောက်ကျစ်ခြင်း၊ ရန်လိုမျက်နှာချိုင့်ခြင်း မရှိမှု၊ ကာမ၊ ဒေါသ၊ လောဘ၊ မာန်၊ မတည်ငြိမ်မှု၊ မကောင်းစိတ်၊ မနာလိုမှု၊ အပြစ်တင်ပြောဆိုမှု ကင်းမှု၊ ရုပ်ရည်သန့်ပြန့်နှစ်သက်ဖွယ်ရှိမှု၊ နူးညံ့သင့်တော်သော စကားပြောနှင့် အပြုံးပျော့ပျော့ဖြင့် ပြောဆိုနိုင်မှု၊ အကြီးအကဲတို့၏ အကြံဉာဏ်အတိုင်း အကျင့်အကြံပြုမှု—တို့ ပါဝင်သည်။

Word by Word

वाग्मीeloquent; possessing command of speech

प्रगल्भःbold; confident; self-possessed

स्मृतिमत्having good memory; mindful

बलवान्strong; powerful

उदग्रःenergetic; high-spirited; elevated

स्ववग्रहःself-controlled; having restraint over oneself

कृतशिल्पःtrained; skilled; educated in arts/skills

अव्यसनःfree from vices/addictions

दण्डनायीable to administer punishment; skilled in penal policy

उपकारbenefit; service; help

अपकारयोःharm; injury; wrongdoing

दृष्टप्रतीकारीone who responds appropriately to evident benefit or harm; prompt in countermeasures

ह्रीमान्modest; possessing a sense of shame/propriety

आपत्calamity; crisis

प्रकृत्योःof the state-elements (prakṛtis)

विनियोक्ताan assigner/administrator; one who deploys resources appropriately

दीर्घदूरदर्शीfar-sighted; able to foresee long-range outcomes

देशकालपुरुषकारकार्यप्रधानःone who gives primacy to place, time, human effort, and the nature of the task

सन्धिtreaty/peace (as a policy option)

विक्रमadvance/attack; exertion of force

त्यागconcession; relinquishment; giving up

सम्यमrestraint; self-control/holding back

अपणmarket; trading place

परच्छिद्रenemy’s weak points/vulnerabilities

विभागीdiscerning; able to distinguish and allocate appropriately (among policies/contexts)

संवृतःguarded; discreet; self-contained

अदीनःnot dejected; not mean-spirited

अभिहास्यnot laughable; not a subject of ridicule

अजिह्मnot crooked; straightforward

भ्रुकुटीक्षणःwith a frown/knitted-brow look (i.e., stern in appearance when needed)

कामdesire/lust

क्रोधanger

लोभgreed

स्तम्भstubbornness; arrogance-induced rigidity

चापलfickleness; rashness

उपतापdistress; vexation; anxiety

पैशुन्यslander; malicious gossip; tale-bearing

हीनःdevoid of; free from

शक्लःwell-formed; of good appearance/physique

स्मितsmile; gentle smiling

उदग्रuplifted/bright (tone)

अभिभाषीspeaks in a pleasant, bright manner; courteous speaker

वृद्धelders; seniors

उपदेशinstruction; counsel

आचारःone whose conduct follows elders’ instruction; disciplined by counsel

इतिthus; so (marking the end of the list)

आत्मसम्पत्personal endowments/qualities (of the ruler/minister)

Entities Mentioned

svāmin (ruler)

para (adversary/enemy)

FAQs

What administrative principle is implied by ‘āpat-prakṛtyor viniyoktā’?

Capacity-based allocation: the ruler must reassign funds, personnel, and priorities differently in emergencies versus normal administration.

How should ‘upakārāpakārayor dṛṣṭapratīkārī’ be read politically?

As credibility management: rewarding service and responding to harm in visible, timely ways to shape incentives and deter opportunism.