Sutra 28
Devanagari script
ब्राह्मणमधीयानं दशवर्षाण्यप्रजाता द्वादश प्रजाता राजपुरुषमायुःक्षयादाकाङ्क्षेत ॥ कZ_०३.४.२८ ॥
Transliteration
brāhmaṇam adhīyānaṃ daśavarṣāṇy aprajātā dvādaśa prajātā rājapuruṣam āyuḥkṣayād ākāṅkṣeta
Translation
ခင်ပွန်းသည် ဗြာဟ္မဏဖြစ်၍ သင်ကြားလေ့လာမှုတွင် မျှော်မှန်းနေသူဖြစ်လျှင်၊ မိန်းမသည် ကလေးမရှိပါက ၁၀ နှစ် စောင့်ရမည်၊ ကလေးရှိပါက ၁၂ နှစ် စောင့်ရမည်။ ခင်ပွန်းသည် ရာဇဝန်ထမ်း (တော်ဝင်အမှုထမ်း) ဖြစ်လျှင်၊ သူ၏ အမှုထမ်းကာလ (သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်ကာလ) ကုန်ဆုံးသည်အထိ စောင့်ရမည်။
Word by Word
ब्राह्मणम्a Brahmin (person of the Brahmin class)
ब्राह्मणम्:
TypeNoun
Rootब्राह्मण
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्मपद)
अधीयानम्studying; engaged in Vedic study
अधीयानम्:
TypeParticiple
Rootअधि-इ (अधी- √इ)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्); पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; ‘ब्राह्मणम्’ इत्यस्य विशेषणम्
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोगः (वर्षाणि इत्यनेन सह)
वर्षाणिyears (for a period of time)
वर्षाणि:
TypeNoun
Rootवर्ष
Formनपुंसकलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (कालपरिमाण-द्वितीया)
अप्रजातःchildless; without progeny
अप्रजातः:
TypeAdjective
Rootअ-प्रजात
Formनञ्-समासान्त/उपसर्गयुक्त विशेषण; पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; (ब्राह्मणः) इत्यस्य विशेषणम्
द्वादशtwelve
द्वादश:
TypeNumeral
Rootद्वादश
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोगः (वर्षाणि इत्यनेन सह)
प्रजातःhaving progeny; with children
प्रजातः:
TypeAdjective
Rootप्र-जात
Formकृदन्त-निष्पन्न विशेषण (√जन्/√जॄ ‘to be born’); पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; (ब्राह्मणः) इत्यस्य विशेषणम्
राजपुरुषम्a royal officer; king’s man
राजपुरुषम्:
TypeNoun
Rootराजपुरुष
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (कर्मपद); ‘राज्ञः पुरुषः’
आयुःक्षयात्from (fear of) loss of life; due to shortening of lifespan
आयुःक्षयात्:
TypeNoun
Rootआयुः-क्षय
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी (हेतौ/अपादाने); ‘आयुषः क्षयः’
आकाङ्क्षेतshould desire/seek
आकाङ्क्षेत:
TypeVerb
Rootआ-√काङ्क्ष्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन
Entities Mentioned
B
BrāhmaṇaR
rājapuruṣa (royal servant)FAQs
It encodes administrative priorities: protected absence for sanctioned roles (study/service), while still setting definite time-limits to prevent indefinite suspension of a woman’s legal and economic agency.