Adhyaya 374
Yoga & Brahma-vidyaAdhyaya 37422 Verses

Adhyaya 374

Chapter 374 — ध्यान (Dhyāna) — Colophon & Transition to Dhāraṇā

ဤအခန်းသည် စာသားအဆက်အပြတ်ကို ချိတ်ဆက်ပေးသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ မီဒီတေးရှင်း (dhyāna) ဆိုင်ရာ အညွှန်းကို ပိတ်သိမ်းကာ နောက်တစ်ဆင့် ယောဂအင်္ဂါဖြစ်သော ဓာရာဏာ (dhāraṇā) — အာရုံစူးစိုက်ခြင်းသို့ တိတိကျကျ ကူးပြောင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အခန်းအဆုံး ကော်လိုဖွန်တွင် ကယ်တင်ရေးရည်မှန်းချက်—ဟရီ (ဗိဿနု) ကို ရောက်ရှိခြင်းနှင့် စည်းကမ်းတကျ သတိတရားဖြင့် စူးစိုက်ခြင်း၏ “အသီး” ကို ရရှိခြင်း—ကို အလေးပေးကာ၊ လက်ရေးမူကွဲများအရ ဖတ်ပုံကွာခြားမှုများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထား၍ အသက်ရှင်သော လက်ဆင့်ကမ်းမှုကို ပြသသည်။ dhyāna ကို dhāraṇā မတိုင်မီ ထားခြင်းဖြင့် အဂ္နိပုရာဏသည် စနစ်တကျ ယောဂသင်ကြားမှုကို ညွှန်ပြသည်—စိတ်ကို အချိန်ကြာမြင့် တည်ငြိမ်စွာ ဦးတည်စေပြီးနောက် ရွေးချယ်ထားသော နေရာနှင့် သဘောတရားများပေါ်သို့ တိကျစွာ တင်မြှောက်စေသည်။ စွယ်စုံကျမ်းဆန်သော ပုရာဏစီမံကိန်းအတွင်း ဤအခန်းသည် အတွင်းယောဂနည်းလမ်းကို သာသနာရေး သိပ္ပံတစ်ရပ်ကဲ့သို့ သတ်မှတ်နယ်နိမိတ်နှင့် အဆင့်လိုက်တိုးတက်မှုဖြင့်၊ အဂ္နိက ဝသိဋ္ဌအား သင်ကြားသကဲ့သို့ အလေ့အကျင့်ရှာဖွေသူတို့၏ စိတ်ကြည်လင်မှုနှင့် မောက္ခကို ရည်ညွှန်းထားကြောင်း ပြသသည်။

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्यानं नाम त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः प्राप्नुयाद्धरिमिति ख प्राप्यते फलमिति ञ अथ चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः धारणा अग्निर् उवाच धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः

ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ “ဓျာန (တရားထိုင်ခြင်း/အာရုံစူးစိုက်ခြင်း)” ဟု အမည်ရသော သုံးရာခုနစ်ဆယ်လေးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ (အခြားဖတ်ပုံများ— “ဟရီကို ရရှိသည်” / “အကျိုးကို ရရှိသည်”။) ယခု သုံးရာခုနစ်ဆယ်ငါးမြောက် အခန်း “ဓာရဏာ (အာရုံတည်ခြင်း)” စတင်၏။ အဂ္နိက မိန့်ကြားသည်— “ဓာရဏာဟူသည် စဉ်းစားရမည့် အရာပေါ်၌ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ ချထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဓျာနကဲ့သို့ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ဟရီကို ရုပ်ရှိ (မူရ္တ) နှင့် ရုပ်မဲ့ (အမူရ္တ) အဖြစ် ဓျာနဖြင့် စိတ်ကို တည်စေခြင်းအားဖြင့် ဟရီထံသို့ ရောက်သည်”။

Verse 2

यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः

ရွေးချယ်ထားသော အာရုံစိုက်ရာ အရာကို အပြင်ဘက်၌ တည်ထားပြီး စိတ်သည် ထိုအရာမှ မလှုပ်မယှက် မခွာသွားလျှင်၊ ထိုကာလအတွင်း သတ်မှတ်ထားသော နေရာ၌ စိတ်၏ တည်ငြိမ်စွာ နေခြင်းကို “ဓာရဏာ” (အာရုံတည်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 3

कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते

ကာလကန့်သတ်ထားသည့် အချိန်အတွင်း ကိုယ်ခန္ဓာ၌ စိတ်ကို တည်စေပြီး ရည်ရွယ်ထားသော အာရုံ (လက္ရှျ) မှ မလျှောမကျသွားလျှင်၊ ထိုအရာကို “ဓာရဏာ” (အာရုံတည်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 4

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

အချိန်တိုင်းတာချက် အာယာမ ၁၂ ခုသည် ဓာရဏာ ဖြစ်၏။ ဓာရဏာ ၁၂ ကြိမ်သည် ဓျာန ဖြစ်၏။ ဓျာနသည် ၁၂ စုအထိ ပြည့်စုံလာသောအခါ ထိုအခြေအနေကို သမာဓိ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 5

धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं

ဓာရဏာ (အာရုံစူးစိုက်ခြင်း) အလေ့အကျင့်ဖြင့် စိတ်ကိုထိန်းသိမ်းထားသူသည် ပရာဏ (အသက်ရှူဝင်ထွက်) များမှတစ်ဆင့် ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထွက်ခွာသော်၊ မိမိမိသားစု၏ မျိုးဆက် ၂၁ ဆက်ကို ကယ်တင်မြှောက်တင်ပြီး ကောင်းကင်သို့ သွားကာ အမြင့်မြတ်ဆုံး အခြေအနေကို ရောက်သည်။

Verse 6

यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं

ယောဂီတို့တွင် မည်သည့်အင်္ဂါ၌မဆို ရောဂါဖြစ်ပေါ်လာသော်၊ ထိုအင်္ဂါကို စိတ်ဖြင့် ပြည့်နှံ့အောင် ဖုံးလွှမ်းကာ ထိုနေရာ၌ «တတ္တဝ-ဓာရဏာ» (ဓာတ်တရားအပေါ် အာရုံစူးစိုက်ခြင်း) ကို ကျင့်သုံးရမည်။

Verse 7

आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम

အို ဒွိဇိုတ္တမ (နှစ်ကြိမ်မွေးမြတ်သူတို့အနက် အကောင်းဆုံး)၊ ဗိဿဏု၏ ရှိခါ (śikhā) ကర్మ/ပူဇာကို အဂ္နေယီ၊ ဝါရုဏီ၊ အိုင်ရှာနီ ဟူသော အမృతသဘောရှိသော သက္တိများနှင့် အဂ္နိ (Agni) တို့ကို တွဲဖက်ကာ၊ အဆုံးတွင် «ဖတ်» (phaṭ) ဟူသော အော်ဟစ်သံဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 8

नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम् पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं

နာဒီ (nāḍī) များဖြင့် မင်္ဂလာရှိသော ဒိဗ္ဗ၊ ကြမ်းတမ်းသည့် «လှံထိပ်» ကို ထိုးဖောက်သကဲ့သို့ (စိတ်ဖြင့် ဖြတ်သန်း) ရမည်။ ခြေမကြီးမှ ဦးခေါင်းခွံအဆုံးတိုင်အောင်ကို ရောင်ခြည်မဏ္ဍလ (အလင်းဝိုင်း) ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်ဟု စိတ်ကူးပုံဖော်ရမည်။

Verse 9

स्वयं याति परं पदमिति ख तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने

«အမြင့်မြတ်ဆုံး အခြေအနေသို့ ကိုယ်တိုင်ပင် သွားရောက်သည်» ဟူသည်မှာ အမှန်ပင်။ ဘေးဖက်၊ အောက်ဖက်၊ အပေါ်ဖက် အပိုင်းများမှ ထိုစီးကြောင်းများသည် အလွန်တောက်ပသော တေဇဖြင့် ထွက်ခွာသွားစဉ်၊ အထူးထက်မြက်သော साधक သည် ထိုဖြစ်စဉ်ကို အပြီးတိုင် ပြည့်စုံသည့်အထိ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ရမည်၊ အို မဟာမုနိ။

Verse 10

भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत् शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः

ကိုယ်ခန္ဓာသည် ပြာဖြစ်သွားလျှင် မိမိစိတ်အလိုအလျောက် ထိုပြာကို စုဆောင်းရမည်။ အအေး၊ ချွဲနှင့် ထိုကဲ့သို့သောအရာများ—နှင့် အပြစ်ပါ—တို့သည် ပျက်စီးသွားသည်၊ အို ဒွိဇာတတို့။

Verse 11

शिरो धीरञ्च कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत् ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना

ခေါင်းကိုလည်းကောင်း၊ “ဓီ” နှင့် “ကာ” ဟူသော အက္ခရာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လည်ချောင်းကိုလည်းကောင်း အောက်သို့မျက်နှာမူ၍ မှတ်မိ (မြင်ကွင်းဖော်) ရမည်။ စိတ်အာရုံမပြတ်သော သမာဓိဖြင့်၊ အတ္တကို ဓာတ်တရား (ဘူတ) နှင့် တစ်သားတည်းဟု ခံယူကာ ထပ်ခါထပ်ခါ သင်္ကာရမည်။

Verse 12

स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्

တောက်ပသော ရေမှုန်စက်များ၏ ထိတွေ့မှုဖြင့် ပြည့်ဝ၍ နှင်းကဲ့သို့ (အေးမြ၍ သန့်စင်စေသော) စီးဆင်းသည့် ရေစီးကြောင်းများက မြေပြင်ပေါ်ရှိ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာကို အပြည့်အဝ လွှမ်းမိုးနေသည်ဟု သမာဓိဖြင့် စဉ်းစားရမည်။

Verse 13

ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग् सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं

ဗြဟ္မရန္ဓရ (Brahmarandhra) မှ လှုပ်ရှားစေခြင်းကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော အရာသည် သုရှုမ္နာ (Suṣumnā) အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ အာဓာရ မဏ္ဍလ (Ādhāra/Mūlādhāra) ၏ စက်ဝိုင်းအထိ ဆင်းသက်၍ “လပြည့်” အနေအထား၌ နေရာယူတည်ရှိသည်။

Verse 14

संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः

နှင်းအေးကဲ့သို့ ထိတွေ့ရာတွင် အေးမြ၍ အမృతကဲ့သို့ အာနိသင်ရှိသော ရေဖြင့် ကိုယ်တစ်လုံးလုံး စိုစွတ်အောင် ရေချိုးပြီးနောက်၊ ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်း၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နှိပ်စက်ခံရသူ၊ အပူဒဏ်ကြောင့် ဖိစီးညှဉ်းပန်းခံရသူသည် သက်သာလျော့ပါးသွားသည်။

Verse 15

धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु

မန္တရပညာရှင်သည် စိတ်မလွဲမသွားဘဲ ပူဇော်နှစ်သက်စေခြင်းအတွက် «ဝါရုဏီ ဓာရဏာ» ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ «ဝါရုဏီ ဓာရဏာ» ကို ရှင်းပြပြီးပြီ; ယခု «အိုင်ရှာနီ ဓာရဏာ» ကို နားထောင်လော့။

Verse 16

व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता

အတွင်းကောင်းကင်၌၊ ဗြဟ္မဖြစ်တည်သော ကြာပန်းအတွင်းတွင်၊ ဝင်လေထွက်လေ တိတ်ဆိတ်သွားသောအခါ ဗိဿဏု၏ ကရုဏာတော်ရှိနေခြင်းကို စိတ်ကူးဆင်ခြင်ရမည်—စဉ်းစားခြင်းတောင် ရပ်နားသည့်အထိ။

Verse 17

महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं

«မဟာဘဝ» ဟူသော အလွန်မြင့်သော ဘက္တိစိတ်အနေဖြင့် ဤအရာအားလုံးကို ဂျပ်ရွတ်ရမည်။ ထို့နောက် အလုံးစုံကို လွှမ်းမိုးသော အရှင်ကို အမြင့်ဆုံးသော ငြိမ်းချမ်းသူအဖြစ်—လကွေးကဲ့သို့—တောက်ပသော်လည်း အရိပ်အယောင်မရှိ၊ သန့်ရှင်း၍ အညစ်အကြေးကင်းဟု သမားတော်မည်။

Verse 18

असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः

ဂုရု၏ မိန့်ကြားချက်မှတစ်ဆင့် မိမိ၏ အတွင်းရုပ် (အတ္တ) ကို မမြင်ရသေးသမျှ မမှန်ကန်သောအရာသည် မှန်ကန်သကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။ လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာ အားလုံးပါဝင်သော ကမ္ဘာလောကတစ်ခုလုံးပင် အမှန်ဟု ထင်ရသည်။

Verse 19

दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं पाठो ऽयमादर्शदोषेण दुष्टः वीरश्चेति ञ प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं

အမြင့်ဆုံးသော တတ္တဝ (အထွတ်အထိပ် သဘောတရား) ကို မြင်သိသွားသောအခါ ဗြဟ္မာမှစ၍ အောက်သို့ ဆင်းသက်သည့် အလုံးစုံသော လောက—လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာတို့နှင့်တကွ—ကို တစ်ရပ်တည်းဟု သိမြင်သည်။ သို့သော် ဤဖတ်ပုံသည် စာကူးအမှားကြောင့် ပျက်စီးနေသည်။ ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်မှာ—သိသူ၊ တိုင်းတာ/နည်းလမ်း၊ သိရမည့်အရာ ဟူသော သုံးပါးကို လွန်ကျူးသွားခြင်းနှင့်၊ သမาธိသည် နှလုံး၏ ကြာပန်းကို စိတ်ကူးဖြင့် တည်ဆောက်ကာ ဆင်ခြင်ရာ အာရုံအဖြစ် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 20

मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे

မန္တရရွတ်ဆိုခြင်း၊ ဟောမ (မီးပူဇော်)၊ အာရ္ချနာ (ပူဇော်ဝတ်ပြု) စသည့် အရာအားလုံးကို မာတೃ-မోదက ပူဇော်နည်းအတိုင်း သို့မဟုတ် ဗိဿဏု မန္တရဖြင့် ပြုလုပ်သင့်သည်။ ယခု «အမൃതာ» (နက်တာကဲ့သို့) ဓာရဏာကို ငါဆိုမည်။

Verse 21

संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम् शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं

လပြည့်ကဲ့သို့ တောက်ပသော ကြာပန်းကို သမาธိဖြင့် တွေးတောရမည်။ ၎င်း၏ အလယ်ပိုင်း (ကေသရ) သည် ဗီဏာတူရိယာ၏ လက်ကိုင်ခလုတ် (မူဋ္ဌိ) ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု သိမြင်ရမည်။ ထို့ကို ခေါင်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်ဟု ကြိုးစား၍ စိတ်ကူးကာ လဆယ်သန်းကဲ့သို့ တောက်ပသည်ဟု ဆင်ခြင်ရမည်။

Verse 22

सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत् साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः

အတွင်းကောင်းကင် (ဗျိုမ) ထဲ၌ ပြည့်စုံသော မဏ္ဍလကို သမาธိဖြင့် တွေးတောရမည်။ ၎င်းသည် ရှိဝ၏ လှိုင်းလုံးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်ဟု မြင်ရမည်။ ထို့အတူ နှလုံးကြာပန်း၌လည်း ထိုမဏ္ဍလကို တွေးတောကာ၊ ၎င်း၏ အလယ်၌ ကိုယ်တိုင်၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို သတိရ၍ မြင်ယောင်ရမည်။ ဤဓာရဏာကြောင့်ပင် စာဓကသည် ဤဘဝ၌ပင် ကလေရှ (ဒုက္ခကပ်) မရှိသူ ဖြစ်လာသည်။

Frequently Asked Questions

It closes the dhyāna instruction and prepares the reader for the next limb—dhāraṇā—by reiterating the attainment of Hari as the intended fruit and marking the textual transition.

They indicate manuscript-lineage diversity and preserve interpretive nuances (e.g., ‘one attains Hari’ vs. ‘the fruit is attained’), useful for critical study and traditional recitation lineages.