Adhyaya 372
Āsana–Prāṇāyāma–Pratyāhāra (Posture, Breath-control, and Withdrawal of the Senses)
အဂ္နိဘုရားသည် နည်းပညာဆန်သော်လည်း မောက္ခသို့ဦးတည်သော ယောဂသင်ကြားမှုကို စတင်သည်။ လေ့ကျင့်သူသည် သန့်ရှင်းသောနေရာကို ပြင်ဆင်၍ အလွန်မြင့်မဟုတ် အလွန်နိမ့်မဟုတ်သော အာသနကို ခင်းရမည်—အဝတ်အလွှာ၊ သမင်အရေ၊ ကုရှမြက်တို့ဖြင့် အလွှာလိုက်ခင်းသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ (ကိုယ်တင်၊ ခေါင်း၊ လည်ပင်း) ကို တန်းတိတိထား၍ မျက်စိကို နှာခေါင်းထိပ်သို့ တည်ငြိမ်စေ (nasāgra-dṛṣṭi) ပြီး ခြေခလယ်နှင့် လက်တင်ပုံများကို ကာကွယ်တည်ငြိမ်စေကာ တိတ်ဆိတ်မှုနှင့် တစ်ချက်တည်းသော စိတ်တည်မှုကို အမြင့်မြတ်အတ္တမန်ကို အတွင်းသို့ ဆင်ခြင်ရန် အခြေခံအဖြစ် အလေးပေးသည်။ ထို့နောက် ပရာဏာယာမကို ပရာဏ၏ တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ကာ ရေစက (ထုတ်ရှူ), ပူရက (ဝင်ရှူ), ကုမ္ဘက (ထိန်းရှူ) တို့သုံးပါးနှင့် အချိန်တိုင်းတာ/အမျိုးအစား ကညက၊ မဓျမ၊ ဥတ္တမ ကို ဖော်ပြသည်။ အကျိုးကျေးဇူးများကို ကျန်းမာရေးနှင့် ဝိညာဉ်ရေး နှစ်မျိုးလုံးအဖြစ်—အားမာန်၊ အသံ၊ အသားအရေ၊ ဒోష လျော့နည်းခြင်း—ဟု ဆိုပြီး မကျွမ်းကျင်သေးသော အသက်ရှူထိန်းချုပ်မှုသည် ရောဂါများကို ပိုဆိုးစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးသည်။ ဂျပ (မန္တရရွတ်) နှင့် ဓျာနကို “ဂರ್ಭ” (အတွင်းမျိုးစေ့အခြေအနေ/အာရုံစူးစိုက်မှု) အတွက် မဖြစ်မနေလိုအပ်ဟု ပြောကာ အာရုံအင်္ဂါများကို အနိုင်ယူခြင်းသဘောတရားဖြင့် အဆုံးသတ်သည်—အာရုံများက ကောင်းကင်/ငရဲကို ဖန်တီးသည်; ကိုယ်ခန္ဓာသည် ရထား၊ အာရုံများသည် မြင်း၊ စိတ်သည် မောင်းသူ၊ ပရာဏာယာမသည် ကြိုးတံဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပရတ်ယာဟာရကို အရာဝတ္ထုများ၏ သမုဒ္ဒရာမှ အာရုံများကို ပြန်ဆုတ်ယူခြင်းဟု သတ်မှတ်ကာ “ပညာ၏ သစ်ပင်” ထံ ခိုလှုံ၍ ကိုယ်တိုင်ကို ကယ်တင်ရန် တိုက်တွန်းသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे यमनियमा नामैकसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विसप्त्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आसनप्राणायामप्रत्याहाराः अग्निर् उवाच आसनं कमलाद्युक्तं तद्बद्ध्वा चिन्तयेत्परं शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः
ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ “ယမနှင့် နိယမ” ဟုအမည်ရသော အခန်း ၃၇၁ ပြီးဆုံးသည်။ ယခု အခန်း ၃၇၂ “အာသန၊ ပရာဏာယာမ၊ နှင့် ပရတ္ယာဟာရ (အာရုံဆုတ်ခွာခြင်း)” စတင်သည်။ အဂ္နိက မိန့်တော်မူသည်– “ကမလအာသနကဲ့သို့သော အာသနကို ချည်ကပ်တည်ငြိမ်စွာ ထိုင်ပြီး အမြင့်ဆုံးသော ပရမကို စိတ်ကူးဆင်ခြင်ရမည်။ သန့်ရှင်းသောနေရာ၌ မိမိအတွက် တည်ငြိမ်သော အာသနကို တည်စေပြီး ဆက်လက်ကျင့်သုံးရမည်။”
Verse 2
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चेलाजिनकुशोत्तरं तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यातचित्तेन्द्रियक्रियः
အလွန်မြင့်လွန်းခြင်းမရှိ၊ အလွန်နိမ့်လွန်းခြင်းမရှိသော အာသနပေါ်တွင် အဝတ်၊ သမင်အရေ၊ ကုရှမြက်ကို အပေါ်ယံတင်ထား၍ ထိုနေရာ၌ စိတ်ကို တစ်ချက်တည်း စုစည်းကာ စိတ်နှင့် အင်ဒြိယတို့၏ လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်ရမည်။
Verse 3
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये समकायशीरग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः
သင့်လျော်သော အာသနပေါ်တွင် ထိုင်၍ မိမိကိုယ်ကို သန့်စင်ရန် ယောဂကို ကျင့်သုံးရမည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ခေါင်းနှင့် လည်ပင်းကို တန်းညီစွာ ထိန်းထားပြီး လှုပ်ရှားမှုမရှိ၊ တည်ငြိမ်စွာ နေရမည်။
Verse 4
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वन्दिशश्चानवलोकयन् पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः
နှာခေါင်းထိပ်ကို မျက်စိတည်စိုက်၍ မိမိဘက်ဘက်သို့ မလှည့်ကြည့်ဘဲ၊ ခြေခလယ်နှစ်ဖက်ဖြင့် အဏ္ဍကို ကာကွယ်ကာ ထို့အတူပင် မျိုးပွားအင်္ဂါကိုလည်း ထပ်မံကာကွယ်ရမည်။
Verse 5
उरुभ्यामुपरिस्थाप्य वाहू तिर्यक् प्रयत्नतः दक्षिणं करपृष्ठञ्च न्यसेद्धामतलोपरि
လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို ပေါင်ပေါ်တွင်တင်၍ ကြိုးစားသေချာစွာ လက်များကို ဖြတ်တင်ထားရမည်။ ထို့နောက် ညာလက်၏ လက်ခေါင်းကို ဘယ်လက်၏ လက်ဖဝါးပေါ်တွင် တင်ထားရမည်။
Verse 6
उन्नम्य शनकैर् वक्रं मुखं विष्टभ्य चाग्रतः प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनं
ကိုယ်ခန္ဓာကို တဖြည်းဖြည်း နူးညံ့စွာ မြှောက်တင်၍၊ ပါးစပ်ကို ထိန်းချုပ်ထားသကဲ့သို့ ရှေ့သို့ တည်စေပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းမှ ပေါ်ပေါက်သော အသက်လေ (ပရာဏ) ကို ချဲ့ထွင်၍ ထိန်းချုပ်ရမည်။ ထိုကဲ့သို့ စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်ခြင်းကို ပရာဏာယာမ ဟု ခေါ်သည်။
Verse 7
नासिकापुटमङ्गुल्या पीड्यैव च परेण च आदरं रेचयेद्वायुं रेचनाद्रेचकः स्मृतः
လက်ချောင်းဖြင့် နှာခေါင်းပေါက်တစ်ဖက်ကို ဖိထားပြီး အခြားတစ်ဖက်မှ အသက်လေကို သေချာဂရုစိုက်၍ ထုတ်လွှတ်ရမည်။ ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ရေချက (recaka) ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 8
वाह्येन वायुना देहं दृतिवत् पूरयेद्यथा तथा पुर्णश् च सन्तिष्ठेत् पूरणात् पूरकः स्मृतः
ပြင်ပအသက်လေဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို လေဖောင်းကဲ့သို့ ဖြည့်သွင်းသကဲ့သို့၊ အပြည့်အဝဖြစ်သွားလျှင် တည်ငြိမ်စွာ နေရမည်။ ဖြည့်သွင်းခြင်း (pūraṇa) ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ပူရက (Pūraka) ဟု ခေါ်သည်၊ အဝင်အသက်ဖြစ်သည်။
Verse 9
न भुञ्चति न गृह्णाति वायुमन्तर्वाहिःस्थितम् सम्पूर्णकुम्भवत्तिष्ठेदचलः स तु कुम्भकः
အသက်လေကို အပြင်သို့ မထုတ်လည်း မဝင်လည်း မလုပ်ဘဲ၊ အသက်လေသည် အတွင်း၌သာ တည်နေသည့်အခါ၊ အပြည့်ဖြည့်ထားသော အိုးကဲ့သို့ မလှုပ်မယှက် နေရမည်။ ထိုသည်ကို ကုမ္ဘက (kumbhaka) ဟု ခေါ်သည်၊ အသက်ထိန်းခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 10
कन्यकः सकृदुद्घातः स वै द्वादशमात्रिकः मध्यमश् च द्विरुद्घातश् चतुर्विंशतिमात्रिकः
«ကညက» ဟုခေါ်သော ချန်ဒ်သည် ဥဒ္ဃာတ (အစပိုင်း အသံတင်) တစ်ကြိမ်ရှိ၍ မာတြာ ၁၂ ပါဝင်သည်။ «မဓျမ» ချန်ဒ်သည် ဥဒ္ဃာတ နှစ်ကြိမ်ရှိ၍ မာတြာ ၂၄ ပါဝင်သည်။
Verse 11
उत्तमश् च त्रिरुद्घातः षट्त्रिंशत्तालमात्रिकः स्वेदकम्पाभिधातानाम् जननश्चोत्तमोत्तमः
ထို့ပြင် «ဥတ္တမ» ဟုခေါ်သော ချန်ဒ်သည် ဥဒ္ဃာတ သုံးဆင့်ရှိ၍ တာလ-မာတြာ ၃၆ ဖြင့်တိုင်းတာသည်။ ၎င်းသည် «စွေဒ» နှင့် «ကမ္ပ» ဟုခေါ်သော မျိုးကွဲများ၏ မူလဖန်တီးရာဖြစ်သဖြင့် «အကောင်းဆုံးထဲမှ အကောင်းဆုံး» ဟုဆိုသည်။
Verse 12
अजितान्नारुहेद्भूमिं हिक्काश्वासादयस् तथा जिते प्राणे खल्पदोजविन्मूत्रादि प्रजायते
ပရာဏ (အသက်ရှုသက်) ကို မအနိုင်ယူသေးလျှင် မြင့်သောနေရာသို့ မတက်သင့်။ မဟုတ်လျှင် ဟစ်ကာ၊ အသက်ရှုမဝခြင်း စသည့် ဝေဒနာများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်။ သို့ရာတွင် ပရာဏကို အနိုင်ယူပြီးလျှင် ခလပ်ဒိုရှ (ချွဲဆိုင်ရာ မညီမျှမှု)၊ ဝမ်းနှင့် ဆီးဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက် စသည့် ရောဂါများသည် ထိန်းချုပ်နိုင်၍ မတားဆီးတော့။
Verse 13
आरोग्यं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम् बलवर्णप्रसादश् च सर्वदोषक्षयः फलं
အကျိုးရလဒ်မှာ—ကျန်းမာရေးကောင်းခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ သွားလာနိုင်ခြင်း၊ စိတ်အားထက်သန်မှု၊ အသံအရည်အသွေးကောင်းမွန်မှု၊ ထို့ပြင် အားအင်နှင့် အသားအရောင် ကြည်လင်တောက်ပမှုတို့ ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာဒိုးရှ (doṣa) အားလုံး လျော့နည်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
Verse 14
जपध्यानं विनागर्भः स गर्भस्तत्समन्वितः इन्द्रियाणां जयार्थाय स गर्भं धारयेत्परं
ဇပ (မန္တရားရွတ်ဖတ်ခြင်း) နှင့် ဓျာန (စိတ်တည်ငြိမ်သမาธိ) မရှိလျှင် စစ်မှန်သော «ဂರ್ಭ» မရှိ။ သို့သော် ထို «ဂರ್ಭ» သည် ထိုနှစ်ပါးနှင့် တွဲဖက်သောအခါ ပြည့်စုံလာသည်။ အင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူရန် ထို အမြင့်မြတ်သော «ဂರ್ಭ» ကို ခိုင်မြဲစွာ ထိန်းထားသင့်သည်။
Verse 15
ज्ञानवैराग्ययुक्ताभ्यां प्राणायामवशेन च इन्द्रियांश् च विनिर्जित्य सर्वमेव जितं भवेत्
ပညာနှင့် ဝိရာဂျ (ကိလေသာကင်းမှု) တို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၍ ပရာဏာယာမကို ကျွမ်းကျင်ထိန်းချုပ်ကာ အင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူလျှင် အရာအားလုံးကို အမှန်တကယ် အနိုင်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။
Verse 16
इन्द्रियाण्येव तत्सर्वं यत् स्वर्गनरकावुभौ निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च
အရာအားလုံး၏ အမြစ်မှာ အင်ဒြိယများပင် ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင် (သုဂ္ဂတိ) နှင့် ငရဲ (ဒုဂ္ဂတိ) နှစ်ပါးလုံးသည် ထိုအင်ဒြိယများမှ ပေါ်လာသည်။ အင်ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်လျှင် ကောင်းကင်သို့ ဦးတည်စေပြီး၊ လွှတ်ချလိုက်လျှင် ငရဲသို့ ဦးတည်စေသည်။
Verse 17
शरीरं रथमित्याहुरिन्द्रियाण्यस्य वाजिनः मनश् च सारथिः प्रोक्तः प्राणायामः कशःस्मृतः
သူတို့က ခန္ဓာကိုယ်ကို ရထားဟု ဆိုကြပြီး၊ ၎င်း၏ အင်ဒြိယများကို မြင်းများဟု ဆိုကြသည်။ စိတ်ကို မောင်းသူ (သာရထိ) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ပရာဏာယာမ (အသက်ရှူစည်းကမ်း) ကို ကြာပွတ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 18
ज्ञानवैराग्यरश्मिभ्यां सायया विधृतं मनः शनैर् निश्चलताम् एति प्राणायामैकसंहितम्
ပညာနှင့် ဝိရာဂျ၏ ရောင်ခြည်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ချည်ကြိုးကဲ့သို့သော ထိန်းကွပ်မှုဖြင့် စိတ်ကို ချုပ်ကိုင်ထားလျှင်၊ ပရာဏာယာမ (အသက်ရှူထိန်းညှိမှု) ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း လေ့ကျင့်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း တည်ငြိမ်လာသည်။
Verse 19
जलविन्दुं कुशाग्रेण मासे मासे पिवेत्तु यः संवत्सरशतं साग्रं प्राणयामश् च तत्समः
ကူရှ (kuśa) မြက်အရွက်၏ ထိပ်ဖျားပေါ်မှ ရေတစ်စက်တည်းကို လစဉ်လစဉ် သောက်သုံးသူ၏ ကုသိုလ်သည်၊ နှစ်တစ်ရာနှင့် ထို့ထက်ပို၍ ပြုလုပ်သော ပရာဏာယာမ၏ ကုသိုလ်နှင့် တူညီသည်။
Verse 20
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि प्रविश्य विषयोदधौ कन्यस इति ञ प्राणायामो ऽङ्कुश इति झ आहृत्य यो निगृह्णाति प्रत्याहारः स उच्यते
အာရုံခံအင်္ဂါများသည် ကပ်ငြိ၍ အာရုံဝတ္ထုတို့၏ သမုဒ္ဒရာထဲ ဝင်ရောက်သွားသောအခါ၊ ပရာဏာယာမဟူသော “အင်္ကူရှ” (ထိန်းချုပ်တံ) ကဲ့သို့ ပြန်လည်ဆွဲယူ၍ တားဆီးထိန်းချုပ်သူ၏ အကျင့်ကို ပရတ်ယာဟာရ (အာရုံပြန်ဆုတ်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 21
उद्धरेदात्मनात्मानं मज्जमानं यथाम्भसि भोगनद्यतिवेगेन ज्ञानवृक्षं समाश्रयेत्
လူသည် မိမိကို မိမိဖြင့် မြှောက်တင်ရမည်၊ ရေထဲတွင် နစ်မြုပ်နေသူကဲ့သို့ပင်။ အာရုံခံပျော်ရွှင်မှုတို့၏ မြစ်ရေစီးအလွန်ပြင်းထန်မှုကြောင့် ဆွဲခေါ်ခံရသောအခါ၊ ဉာဏ်ပင် (အသိပညာ၏ သစ်ပင်) ကို အားကိုးခိုလှုံရမည်။
Frequently Asked Questions
It emphasizes precise practice-setup (seat height and layers), posture alignment and gaze-fixation, the definitions of recaka–pūraka–kumbhaka, and measured regulation via mātrā/tāla-based types (kanyaka, madhyama, uttama).
It frames bodily steadiness and breath-regulation as tools for purification and indriya-jaya, integrating japa and dhyāna to stabilize the ‘garbha’ (inner seed-state), thereby enabling pratyāhāra and refuge in knowledge—steps that support Brahma-vidyā and liberation.