
Chapter 275 — द्वादशसङ्ग्रामाः (The Twelve Battles)
အဂ္နိသည် ဝంశဇာတ်ကြောင်းကို ဆက်လက်တည်မြဲစေပြီး ကృష్ణ၏ မွေးဖွားခြင်းကို ကောစမစ် မျိုးရိုးဖြင့် ခိုင်မာစေသည်။ ကശ്യပသည် ဝာစုဒေဝအဖြစ် ပေါ်ထွန်း၍ အဒိတိသည် ဒေဝကီအဖြစ် ဖြစ်လာသဖြင့် ဟရီသည် တပස්ဖြင့် ပေါ်ထွန်းကာ ဓမ္မကို ကာကွယ်၍ အဓမ္မကို ဖယ်ရှားသည်။ ထို့နောက် ကృష్ణ၏ မဟာမိဖုရားများနှင့် သားသမီးများကို စာရင်းပြုကာ ယာဒဝ မျိုးဆက်ကာကွယ်မှုနှင့် ဆက်ခံမှု (ပရဒျုမန → အနိရုဒ္ဓ → ဝဇ္ရ စသည်) ကို ထင်ရှားစေသည်။ ဤမျိုးရိုးဘောင်မှ သင်ခန်းစာသည် သဒ္ဓာ-မဟာကဗျာသဘောသို့ ပြောင်းကာ ဟရီသည် လူအဖြစ် မွေးဖွား၍ ကမ္မ-ဗျဝသ္ထာ (တာဝန်နှင့် ရိတုအမိန့်တကျ ဆောင်ရွက်ခြင်း) ကို တည်ထောင်ပြီး လူသားဒုက္ခများကို သက်သာစေသည်ဟု ဆိုသည်။ အဓိကမှာ ဒေဝ–အသူရ ပဋိပက္ခအတွင်း “စစ်ပွဲ/ပေါ်ထွန်းမှု ၁၂” ကို ရေတွက်ပြီး နရစിംဟ၊ ဝာမန၊ ဝရာဟ၊ အမృతမန်ထန၊ တာရကာမယ၊ တြိပုရ မီးရှို့ခြင်း၊ အန္ဓက သတ်ခြင်း၊ ဝෘတြ သေခြင်း၊ ပရာရှုရာမ စစ်ဆင်ရေးများ၊ ဟလာဟလာ အရေးအခင်း၊ ကောလာဟလာ အနိုင်ယူခြင်းတို့ကို အကျဉ်းချုပ် သက်သေပြသည်။ နိဂုံးတွင် မင်းများ၊ ရှင်များ၊ ဒေဝများ စသည့် အမှုဆောင်အားလုံးသည် ဟရီ၏ အဝတာရများဖြစ်ကြောင်း (ဖော်ပြထားသည်ဖြစ်စေ မဖော်ပြထားသည်ဖြစ်စေ) အတည်ပြုသည်။
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे यदुवंशवर्णनं नाम चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः द्वादशसङ्ग्रामाः अग्निर् उवाच कश्यपो वसुदेवो ऽभूद्देवकी चादितिर्वरा देवक्यां वसुदेवात्तु कृष्णो ऽभूत्तपसान्वितः
ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ «ယဒုဝంశ ဖော်ပြခြင်း» ဟု အမည်ရသော အခန်း ၂၇၄ ပြီးဆုံး၏။ ယခု «စစ်ပွဲ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး» ဟု အမည်ရသော အခန်း ၂၇၅ စတင်၏။ အဂ္နိ မိန့်တော်မူသည်– ကশ্যပသည် ဝသုဒေဝ အဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာ၍၊ မြတ်သော ဒေဝကီသည် အဒိတိ ဖြစ်၏။ ဒေဝကီ၌ ဝသုဒေဝမှ ကృష్ణ မွေးဖွားလာပြီး တပသ (သက်သေ့အာနုဘော်) ဖြင့် ပြည့်စုံ၏။
Verse 2
धर्मसंरक्षणार्थाय ह्य् अधर्महरणाय च सुरादेः पालनार्थञ्च दैत्यादेर्मथनाय च
အမှန်တကယ်ပင်၊ (သူသည်) ဓမ္မကိုကာကွယ်ရန်နှင့် အဓမ္မကိုဖယ်ရှားရန်; ဒေဝတားတို့နှင့် အခြားသူတို့ကိုကာကွယ်ရန်၊ ဒိုင်တျယတို့နှင့် အခြားသူတို့ကိုနှိမ်နင်းရန် လုပ်ဆောင်သည်။
Verse 3
रुक्मणी सत्यभामा च सत्या नग्नजिती प्रिया सत्यभामा हरेः सेव्या गान्धारी लक्ष्मणा तथा
ရုက္မဏီ၊ သတ္တျဘားမာ၊ သတ္တျာ နှင့် နဂ္နဇိတီ—ချစ်မြတ်နိုးရသော မဟာမိဖုရား; ထို့ပြင် သတ္တျဘားမာသည် ဟရီ၏ မဟာမိဖုရားဖြစ်၍ ဘက္တိဖြင့် ဝတ်ပြုထိုက်သူ; ထိုနည်းတူ ဂန္ဓာရီနှင့် လက္ရှ္မဏာလည်း ရှိသည်။
Verse 4
मित्रविन्दा च कालिन्दी देवी जाम्बवती तथा सुशीला च तथा माद्री कौशल्या विजया जया
ထို့ပြင် မိတ္တရဝိန္ဒာ၊ ကာလိန္ဒီ၊ ဒေဝီ၊ ထိုနည်းတူ ဂျာမ္ဗဝတီလည်း ရှိ၏; ထို့ပြင် သုရှီလာ၊ မာဒရီလည်း ရှိပြီး၊ ကೌရှလျာ၊ ဝိဇယာ နှင့် ဇယာတို့လည်း ရှိသည်။
Verse 5
चित्रविन्देति ख , छ च एवमादीनि देवीनां सहस्राणि तु षोडश प्रद्युम्नाद्याश् च रुक्मिण्यां भीमाद्याः सत्यभामया
«စိတ္တရဝိန္ဒာ» နှင့် (အက္ခရာ) ခ၊ ဆ၊ စ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည့် အခြားမဟာမိဖုရားများ—ဤသို့ စသည်ဖြင့်—မဟာမိဖုရားတို့အနက် ပါဝင်ကြသည်။ ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း (ထင်ရှားသည့်) ဆယ့်ခြောက်ပါးဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် ပရဒျုမ္နာ စသည့် သားတော်များသည် ရုက္မဏီမှ မွေးဖွား၍၊ ဘီမ စသည့် သားတော်များသည် သတ္တျဘားမာမှ မွေးဖွားကြသည်။
Verse 6
जाम्बवत्याञ्च शाम्बाद्याः कृष्णस्यासंस् तथापरे शतं शतसहस्राणां पुत्राणां तस्य धीमतः
ဂျာမ္ဗဝတီမှ သာမ္ဗ စသည့် သားတော်များသည် ကృష్ణ၏ သားတော်များ ဖြစ်ကြ၏; ထို့ပြင် ဉာဏ်ပညာရှိသော ထိုအရှင်၏ သားတော်အရေအတွက်သည် တစ်ရာနှင့် တစ်သိန်းဟု ဆိုကြသည်။
Verse 7
अशीतिश् च सहस्राणि यादवाः कृष्णरक्षिताः प्रद्युम्नस्य तु वैदर्भ्यामनिरुद्धो रणप्रियः
ယာဒဝ မျိုးနွယ် ၈သောင်းကို ကృష్ణက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်하였다။ ထို့ပြင် ပရဒျုမ္နနှင့် ဝိဒರ್ಭ မင်းသမီး (ဝೈဒರ್ಭီ) ထံမှ စစ်ကိုနှစ်သက်သော အနိရုဒ္ဓ ပေါ်ထွန်းလာ하였다။
Verse 8
अनिरुद्धस्य वज्राद्या यादवाः सुमहाबलाः तिस्रः कोट्यो यादवानां षष्टिर्लक्षाणि दानवाः
အနိရုဒ္ဓမှ စ၍ ဝဇ္ရ (Vajra) တို့ကဲ့သို့ အလွန်အင်အားကြီးသော ယာဒဝများသည် ကိုဋိ သုံးကိုဋိ ရှိကြပြီး၊ ဒာနဝများသည် လက္ခ ခြောက်ဆယ် ရှိ하였다။
Verse 9
मनुष्ये बाधका ये तु तन्नाशाय बभूव सः कर्तुं कर्मव्यवस्थानं मनुष्यो जायते हरिः
လူသားတို့ကို နှိပ်စက်သော ဒုက္ခအပေါင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးရန် သူသည် ပေါ်ထွန်းလာ하였다။ ကర్మ (karma) နှင့် ဝတ္တရား၊ အခမ်းအနားတို့၏ စနစ်တကျ အစီအစဉ် (karma-vyavasthā) ကို တည်ထောင်ရန် ဟရိသည် လူအဖြစ် မွေးဖွားလာသည်။
Verse 10
देवासुराणां सङ्ग्रामा दायार्थं द्वादशाभवन् प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयो वामनो रणः
ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ စစ်ပွဲတွင် မိမိတို့၏ အခွင့်အရေးအပိုင်း (dāya) ကို ရယူရန် အဝတား ၁၂ ပါး ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပထမမှာ နရာစിംဟ (Narasiṁha) ဖြစ်၍၊ ဒုတိယမှာ စစ်မြေပြင်၌ ပေါ်ထွန်းသော ဝာမန (Vāmana) ဖြစ်သည်။
Verse 11
सङ्ग्रामस्त्वथ वाराहश् चतुर्थो ऽमृतमन्थनः तारकामयसङ्ग्रामः षष्ठो ह्य् आजीवको रणः
ထို့နောက် လေးမြောက်အဖြစ် ဝာရာဟ (Vārāha) ဟု ခေါ်သော စစ်ပွဲ ရှိသည်။ ထို့ပြင် အမృత (amṛta) ကို ရယူရန် ပင်လယ်ကို မွှေခြင်း (amṛta-manthana) ရှိသည်။ တာရာကာမယ (Tārakāmaya) စစ်ပွဲကို ခြောက်မြောက်ဟု ရေတွက်ကြပြီး၊ အာဇီဝက (Ājīvaka) ဟု အမည်ရသော စစ်ပွဲလည်း ရှိသည်။
Verse 12
त्रैपुरश्चान्धकबधो नवमो वृत्रघातकः जितो हालाहलश्चाथ घोरः कोलाहलो रणः
သူသည် တြိပုရကို ဖျက်ဆီးသူ၊ အန္ဓကကို သတ်သူ၊ အစဉ်အလာအမည်များထဲမှ နဝမမြောက်အမည်၊ ဝෘတြကို သတ်သူ ဖြစ်သည်။ ဟာလာဟလ အဆိပ်ကို အနိုင်ယူသူလည်း ဖြစ်၍ ကြောက်မက်ဖွယ်သူ—“ကောလာဟလ” နှင့် “စစ်ပွဲ” ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
Verse 13
हिरण्यकशिपोश्चोरो विदार्य च नखैः पुरा नारसिंहो देवपालः प्रह्नादं कृतवान् नृपम्
ရှေးကာလ၌ နရာစിംဟ—ဒေဝတို့၏ ကာကွယ်ရှင်—သည် မကောင်းသော ဖိနှိပ်သူ ဟိရဏ္ယကသိပုကို လက်သည်းဖြင့် ခွဲဖောက်သတ်ပြီး ပရဟ္လာဒကို ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်하였다။
Verse 14
देवासुरे वामनश् च छलित्वा बलिमूर्जितम् महेन्द्राय ददौ राज्यं काश्यपो ऽदितिसम्भवः
ဒေဝနှင့် အသူရတို့၏ ပဋိပက္ခတွင် ဝာမနသည် အင်အားကြီး ဘလိကို လှည့်ကွက်ဖြင့် အနိုင်ယူကာ မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြ) ထံသို့ အာဏာရဇ္ဇကို ပြန်လည်ပေးအပ်하였다—အဒိတိမှ မွေးဖွား၍ ကശ്യပ၏ မျိုးဆက်ဖြစ်သူ။
Verse 15
वराहस्तु हिरण्याक्षं हत्वा देवानपालयत् उज्जहार भुवं देवदेवैर् अभिष्टुतः
သို့ရာတွင် ဝရာဟသည် ဟိရဏ္ယာක්ෂကို သတ်ပြီး ဒေဝတို့ကို ကာကွယ်하였다။ ထို့နောက် ဒေဝနှင့် သတ္တဝါဒေဝတို့၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံရလျက် မြေကြီးကို မြှောက်တင်하였다။
Verse 16
मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् सुरासुरैश् च मथितं देवेभ्यश्चामृतं ददौ
မန္ဒရကို လှည့်တံအဖြစ်၊ ဝာစုကိကို ကြိုးအဖြစ် ပြု၍ ဒေဝနှင့် အသူရတို့က သမုဒ္ဒရာကို မွှေခဲ့ကြသည်။ ထိုမှ ထွက်ပေါ်လာသော အမృత (မသေမရှင်ရည်) ကို ဒေဝတို့အား ပေးအပ်하였다။
Verse 17
तारकामयसङ्ग्रामे तदा देवाश् च पालिताः निवार्येन्द्रं गुरून् देवान् दानवान्सोमवंशकृतम्
တာရကာမယ စစ်ပွဲ၌ ထိုအခါ ဒေဝတို့ကို ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ အိန္ဒြာနှင့် ဂုရုဒေဝတို့ကို တားဆီးကာ ဒာနဝတို့အား စောမ (လ) မင်းဆက်ကို တည်ထောင်၍ ခိုင်မြဲစေ하였다။
Verse 18
विश्वामित्रवशिष्ठात्रिकवयश् च रणे सुरान् अपालयन्ते निर्वार्य रागद्वेषादिदानवान्
ထို့ပြင် ဝိශ්ဝာမိတ္တ၊ ဝသိဋ္ဌ နှင့် ကဗိဣသီ သုံးပါးတို့သည် စစ်မြေပြင်၌ ဒေဝတို့ကို ကာကွယ်ကာ ရာဂ၊ ဒွေသ စသည့် အာရုံကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံရသော ဒာနဝတို့ကို တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။
Verse 19
पृथ्वीरथे ब्रह्मयन्तुरीशस्य शरणो हरिः ददाह त्रिपुरं देवपालको दैत्यमर्दनः
ဟရီ (ဗိဿနု) သည် ဣဿ (ရှီဝ) ၏ ခိုလှုံရာဖြစ်၍ မြေကြီးကို ရထားအဖြစ်ထားကာ အရှင်၏ ရထားမောင်းဖြစ်လာသည်။ ဒေဝတို့၏ ကာကွယ်ရှင်၊ ဒိုင်တျယသတ်သူအဖြစ် တြိပုရ (မြို့သုံးမြို့) ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီး하였다။
Verse 20
गौरीं जिहीर्षुणा रुद्रमन्धकेनार्दितं हरिः अनुरक्तश् च रेवत्यां चक्रेचान्धासुरार्दनम्
ဂေါရီကို ခိုးယူလိုသော အန္ဓကကြောင့် ရုဒြာ အနှောင့်အယှက်ခံရသောအခါ၊ ဟရီသည် ရေဝတီအပေါ် သစ္စာနှင့် ချစ်ခင်လျက် အန္ဓ (အန္ဓက) အဆုရကိုလည်း ဖျက်ဆီးစေ하였다။
Verse 21
अपां फेनमयो भूत्वा देवासुररणे हरन् वृत्रं देवहरं विष्णुर्देवधर्मानपालयत्
ရေ၏ ဖုံးအမြှုပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာကာ ဒေဝနှင့် အဆုရတို့၏ စစ်ပွဲ၌ ဗိဿနုသည် ဒေဝတို့၏ ပစ္စည်းကို လုယူသူ ဝೃတြကို သတ်ဖြတ်၍ ဒေဝဓမ္မ အစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်း하였다။
Verse 22
शाल्वादीन् दानवान् जित्वा हरिः परशुरामकः अपालयत् सुरादींश् च दुष्टक्षत्रं निहत्य च
ရှာလ္ဝာတို့မှစ၍ ဒာနဝများကို အနိုင်ယူပြီးနောက်၊ ဟရိသည် ပရရှုရာမ အဝတားအဖြစ်ဖြင့် ဒေဝတားတို့နှင့် အခြားသူတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကာ၊ ဆိုးယုတ်သော က္ෂတ္တရိယ စစ်အုပ်စုကိုလည်း သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။
Verse 23
हालाहलं विषं दैत्यं निराकृत्य महेश्वरात् भयं निर्णाशयामास देवानां मधुसूदनः
ဒေဝတားတို့ကို ခြိမ်းခြောက်သော ဒိုင်တျာဆန်သည့် ဟာလာဟလ အဆိပ်ကို တားဆီးဖယ်ရှားပြီးနောက်၊ မဓုသူဒန (ဗိဿဏု) သည် မဟေဿဝရ (ရှီဝ) နှင့် ဆက်နွယ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေဝတားတို့၏ ကြောက်ရွံ့မှုကို အပြည့်အဝ ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
Verse 24
देवासुरे रणे यश् च दैत्यः कोलाहलो जितः पालिताश् च सुराः सर्वे विष्णुना धर्मपालनात्
ဒေဝနှင့် အဆုရတို့၏ စစ်ပွဲတွင် ‘ကိုလာဟလ’ ဟု အမည်ရသော ဒိုင်တျာကို အနိုင်ယူခဲ့ကြပြီး၊ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်သူ ဗိဿဏုကြောင့် ဒေဝတားအားလုံးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။
Verse 25
राजानो राजपुत्राश् च मुनयो देवता हरिः यदुक्तं यच्च नैवोक्तमवतारा हरेरिमे
ဘုရင်များ၊ မင်းသားများ၊ မုနိများနှင့် ဒေဝတားများတိုင်အောင်—အမှန်အားဖြင့် ဟရိကိုယ်တိုင်—ဤတို့သည် ဟရိ၏ အဝတားများဖြစ်ကြသည်၊ ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသည်ဖြစ်စေ မဖော်ပြထားသည်ဖြစ်စေ။
It uses vaṁśa (genealogy) to anchor avatāra theology in social history: dynastic continuity and protection of the Yādavas are presented as instruments for dharma-rakṣaṇa and the establishment of karma-vyavasthā.
It denotes the correct ordering and stabilization of prescribed duties and rites—Hari’s human birth is framed as a restorative intervention to re-establish dharmic conduct amid human suffering and disorder.
The chapter points to Narasiṁha (Hiraṇyakaśipu), Vāmana (Bali), Varāha (Hiraṇyākṣa), amṛta-manthana, Tārakāmaya, Tripura’s burning, Andhaka’s destruction, Vṛtra’s slaying, Paraśurāma’s conquest of hostile forces, the halāhala crisis, and the defeat of Kolāhala—framed as dharma-preserving acts.