Adhyaya 99
Sūrya-pratiṣṭhā-kathana (Account of Installing Sūrya)
ဤအধ্যာယတွင် သခင်ဘုရားသည် ဝါස්တု-ပရတိဋ္ဌာနှင့် ဣရှာန-ကလ္ပ အတွင်း၌ စူရျ-ပရတိဋ္ဌာ (နေဘုရားတင်သွင်းခြင်း) နည်းလမ်းကို ဖော်ပြသည်။ ပူဇော်ပွဲသည် မန္တရ-အက္ခရာအစဉ် (ဘီဇ/ဝဏ္ဏ အုပ်စုများ) ဖြင့် စတင်ကာ ယခင်သင်ကြားသကဲ့သို့ မဏ္ဍပ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် စ္နာန (ရေချိုးပူဇော်)၊ သုဒ္ဓိ (သန့်စင်မှု) စသည့် ကြိုတင်လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သည်။ ဝိဒ္ယာ-အာသန/ရှယျယာ ပေါ်တွင် အော်ဖီရှန့်သည် ဘာස්ကရာအတွက် အင်္ဂ-ညာသ ပြုလုပ်ပြီး ထို့နောက် တြိ-တတ္တဝ ကို တင်သွင်းကာ ခါဒီ-ပဉ္စက ကို သရများနှင့်အတူ ထပ်ဆင့်တင်သွင်း၍ အသံ(မန္တရ)၊ သဘောတရား(တတ္တဝ) နှင့် ပုံသဏ္ဍာန်(တင်သွင်းရာနေရာ) ကို အလွှာလိုက်တည်ဆောက်ကြောင်း ပြသည်။ ပိဏ္ဍီ ကို ထပ်မံသန့်စင်ပြီးနောက် ညာသကို တတ္တဝ-ပဉ္စက တစ်လျှောက် ချဲ့ထွင်ကာ သတ်မှတ်ထားသော စ-ဒေရှ-ပဒ (နေရာ) အထိ ရောက်စေသည်။ ထို့နောက် ဂုရုသည် စရဝတောမုခီ-ရှက္တိ ကို တည်ထောင်ပြီး မိမိလက်ဖြင့် ရှက္တိပါဝင်သော စူရျ ကို တင်သွင်းသည်။ နောက်ဆုံးတွင် “svāmin” ဖြင့် အဆုံးသတ်သော အမည်ပေးပုံနှင့် ယခင်သင်ကြားထားသော စူရျ-မန္တရ များကို တင်သွင်းပူဇော်ရာတွင် အာဏာရှိသည့် အထောက်အထားအဖြစ် ထပ်မံအတည်ပြုသည်။
Shlokas
Verse 1
ख , ग , घ , ङ च ॐ हूं स इति घ ह्रीं क्रियाशक्तये नम इति झ ॐ क्रियाशक्तये नम इति घ जप्त्वानुरूपतः इति ग , छ , च अथोनशततमो ऽध्यायः सूर्यप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यप्रतिष्ठाञ्च पूर्ववन्मण्डपादिकं स्नानादिकञ्च सम्याद्य पूर्वोक्तविधिना ततः
«မန္တရအက္ခရာများ»: kha, ga, gha, ṅa နှင့် ca; ထို့နောက် «oṃ hūṃ sa»—«gha» ဟုညွှန်; ထို့နောက် «hrīṃ—ကရိယာ-ရှက္တိ (kriyā-śakti) သို့ နမ»—«jha» ဟုညွှန်; ထို့နောက် «oṃ—ကရိယာ-ရှက္တိ သို့ နမ»—«gha» ဟုညွှန်; သင့်လျော်သည့်နည်းဖြင့် ဂျပ်ရွတ်ပြီး—«ga, cha, ca» ဟုညွှန်။ ယခု စာအုပ်အခန်း ၉၉ စတင်သည်—«စူရျ (Sūrya) တည်ထောင်ခြင်းအကြောင်း»။ အရှင်က မိန့်တော်မူသည်—«စူရျတည်ထောင်ခြင်းကို ငါရှင်းပြမည်၊ ယခင်ကဲ့သို့ မဏ္ဍပ (pavilion) နှင့် ဆက်စပ်စီမံချက်များကိုလည်း; ထို့ပြင် ယခင်ဖော်ပြထားသည့်နည်းလမ်းအတိုင်း ရေချိုးခြင်းစသည်တို့ကို သေချာစွာ ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်…»
Verse 2
विद्यामासनशय्यायां साङ्गं विन्यस्य भास्करं त्रितत्त्वं विन्यसेत्तत्र सस्वरं खादिपञ्चकं
ဝိဒ္ယာ၏ အာသန/အိပ်ရာပေါ်တွင် ဘာස්ကရ (Bhāskara) — နေဒေဝတား — အတွက် အင်္ဂ-နျာသ (aṅga-nyāsa) ကို ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ ထိုနေရာ၌ တြိ-တတ္တဝ (tri-tattva) — သုံးပါးသော သဘောတရား — ကို ထားရမည်။ ထို့နောက် သရ (vowels) များနှင့်အတူ ‘kha’ မှ စသော ငါးလုံးအုပ်စု (khādi-pañcaka) ကိုလည်း တည်ထောင်ရမည်။
Verse 3
शुद्ध्यादि पूर्ववत् कृत्वा पिण्डीं संशोध्य पूर्ववत् सदेशपदपर्यन्तं विन्यस्य तत्त्वपञ्चकं
ယခင်ညွှန်ကြားထားသကဲ့သို့ သန့်စင်ရေးအခမ်းအနားများကို ပြုလုပ်ပြီး၊ piṇḍī ကိုလည်း အတူတူပုံစံဖြင့် ထပ်မံသန့်စင်ကာ၊ ထို့နောက် «sa-deśa-pada» ဟုခေါ်သော သတ်မှတ်နေရာအထိ tattva-pañcaka (တတ္တဝါ ငါးပါး) ကို nyāsa ဖြင့် တင်ထားရမည်။
Verse 4
शक्त्या च सर्वतोमुख्या संस्थाप्य विधिवततः स्वाणुना विधिवत् सूर्यं शक्त्यन्तं स्थापयेद्गुरुः
sarvatomukhī (အရပ်အားလုံးသို့ မျက်နှာမူသော) Śakti ကို ဓမ္မနည်းအတိုင်း သေချာစွာ တည်ထောင်ပြီးနောက်၊ ဂုရုသည် မိမိလက်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည့်နည်းအတိုင်း Śakti ပါဝင်သည့် Sūrya ကိုလည်း ထိုက်တန်စွာ တည်ထောင်ရမည်။
Verse 5
स्वाम्यन्तमथवादित्यं पादान्तन्नाम धारयेत् सूर्यमन्त्रास्तु पूर्वोक्ता द्रष्टव्याः स्थापनेपि च
ထို့နောက် Āditya (နေမင်း) အတွက် pāda (ပိုဒ်/အပိုင်း) ၏ အဆုံးတွင် “svāmin” ဖြင့်ဆုံးသော အမည်ကို ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရမည်။ ယခင်က သင်ကြားထားသော နေမင်းမန်တရားများကို တည်ထောင်ပူဇော်ပွဲတွင်လည်း အသုံးချ၍ ကိုးကားရမည်။
Frequently Asked Questions
A staged installation workflow: aṅga-nyāsa of Bhāskara on the Vidyā-seat, placement of tri-tattva and tattva-pañcaka, khādi-pañcaka with vowels, repeated piṇḍī purification, and the prior installation of sarvatomukhī Śakti before establishing Sūrya.
It frames consecration as disciplined alignment of mantra (sound), tattva (principle), and ritual action (kriyā), so that correct Vāstu–pratiṣṭhā becomes a dharmic technology supporting worship, inner purification, and the integrated pursuit of bhukti and mukti.