Adhyaya 76
Chapter 76 — चण्डपूजाकथनम् (Narration of the Worship of Caṇḍa/Caṇḍeśa)
ဤအধ্যာယတွင် Śaiva-Āgama အစဉ်အလာအတွင်း Īśāna-kalpa နှင့်ကိုက်ညီသော Caṇḍa/Caṇḍeśa ပူဇော်ပွဲအစီအစဉ်ကို ဖော်ပြသည်။ Śiva ထံ ချဉ်းကပ်ပြီးနောက် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဟောမ (homa) ကို ပြုလုပ်ကာ ပူဇော်ပွဲ၏ ကုသိုလ်ကို လက်ခံပေးရန် တောင်းခံသည်။ udbhava-mudrā ဖြင့် arghya ပေးအပ်ခြင်း၊ mantra ဖွဲ့စည်းပုံတွင် hṛd-bīja ကို root-mantra မတိုင်မီ ထည့်သုံးခြင်း၊ ထို့နောက် ချီးမွမ်းခြင်း၊ ဦးချခြင်းနှင့် နောက်လှည့်ကာ arghya ပေးပြီး အပြစ်လွှတ်ရန် တောင်းပန်ခြင်းတို့ဖြင့် ရိုးသားနှိမ့်ချမှုကို ပြသသည်။ ထို့နောက် အတွင်းရေး ယောဂ-ပူဇော်လုပ်ငန်းများအဖြစ် Nārāca-mudrā နှင့် phaṭ ဖြင့် အဆုံးသတ်သော astra-mantra ကိုသုံးကာ အတွင်းဓာတ်အားများကို ဆုတ်ခွာစေပြီး mūrti-mantra ဖြင့် liṅga ကို အာဏာတင် (empower) လုပ်သည်။ Caṇḍa ပူဇော်ခြင်းတွင် အာဝါဟန (invocation) နှင့် aṅga/nyāsa မန္တရများ (နှလုံး၊ ခေါင်း၊ śikhā၊ kavaca၊ astra) ပါဝင်ပြီး dhyāna တွင် Rudra–Agni မှ ပေါ်ထွန်းခြင်း၊ အမဲရောင်သဏ္ဌာန်၊ trident နှင့် ṭaṅka ကိုင်ဆောင်ခြင်း၊ rosary နှင့် kamaṇḍalu ပါရှိခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ မန္တရစာသားအပြောင်းအလဲ (manuscript variants) များကို မှတ်တမ်းတင်ကာ japa အချိုးအစားကို aṅga များအတွက် တစ်ဆယ်ပုံတစ်ပုံ သတ်မှတ်ပြီး အချို့သော ပစ္စည်းလှူဒါန်းမှုများကို ကန့်သတ်ကာ Śiva ၏ အမိန့်ဖြင့် nirmālya နှင့် အစားအစာကျန်များသို့ ပူဇော်မှုကို လွှဲပြောင်းညွှန်ကြားသည်။ နိဂုံးတွင် saṃhāra-mudrā နှင့် မန္တရဖြင့် သံဟာရ (dissolution) ပြုလုပ်ပြီး နွားချေးရေဖြင့် စွန့်ပစ်ရာနေရာကို သန့်စင်ကာ ကျန်ရစ်ပစ္စည်းများကို စွန့်ပစ်၍ ācamana ပြုလုပ်ပြီး ကျန်ရှိသော အခမ်းအနားများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။
Shlokas
Verse 1
हः गणेभ्य उ इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हां ऋपिभ्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वायव्यामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नैरृत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ षट्सप्ततितमो ऽध्यायः चण्दपूजाकथनं ईश्वर उवाच ततः शिवान्तिकङ्गत्वा पूजाहोमादिकं मम गृहाण भगवन् पुण्यफलमित्यभिधाय च
“ဟḥ—‘ဂဏများသို့’” ဟူသည်ဟု အမှတ်အသားပါ စာမူတစ်စောင်က ဖတ်သည်။ “ဟāṃ—‘ရိရှိများသို့’” ဟူသည်ဟု အခြားအမှတ်အသားပါ စာမူတစ်စောင်က ဖတ်သည်။ “မြောက်အနောက် (vāyavya) အရပ်၌” ဟူသည်ဟု စာမူတစ်စောင်က ဖတ်ပြီး “တောင်အနောက် (nairṛta) အရပ်၌” ဟူသည်ဟု အခြားစာမူတစ်စောင်က ဖတ်သည်။ ယခု အခန်း ၇၆ စတင်သည်—Caṇḍa ကို ပူဇော်ခြင်း၏ ကထာ။ အရှင်က မိန့်တော်မူသည်– “ထို့နောက် သီဝ (Śiva) အနီးသို့ သွား၍ ပူဇော်ခြင်း၊ ဟോമ (homa) နှင့် အခြားအရာများကို ပြုလုပ်ပြီး ‘အို ဘဂဝန်၊ ငါ၏ ပူဇော်မှုနှင့် မီးပူဇော်မှုတို့ကို ကုသိုလ်ဖလအဖြစ် လက်ခံတော်မူပါ’ ဟု ဆိုကာ…”
Verse 2
अर्घ्योदकेन देवाय मुद्रयोद्भवसञ्ज्ञया हृद्वीजपूर्वमूलेन स्थिरचित्तो निवेदयेत्
အရ္ဃျရေ (arghya-udaka) ဖြင့် နတ်တော်အား ပူဇော်တင်ပြရမည်။ “မုဒြာ-ဦဒ္ဘဝ” (mudrā-udbhava) ဟု ခေါ်သော မုဒြာကို အသုံးပြုပြီး၊ ဟృဒ္-ဘီဇ (hṛd-bīja) ကို ရှေ့တင်ထားသော မူလမန္တရ (root-mantra) ကို ရွတ်ဆိုကာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ ထားရမည်။
Verse 3
ततः पूर्ववदभ्यर्च्य स्तुत्वा स्तोत्रैः प्रणम्य च अर्घ्यं पराङ्मुखं दत्वा क्षमस्वेत्यभिधाय च
ထို့နောက် ယခင်ကဲ့သို့ ပူဇော်ပြီး စတုတ္တရ (hymns) များဖြင့် ချီးမွမ်းကာ ဦးချ၍ နမಸ್ಕာရပြုရမည်။ ထို့ပြီး မျက်နှာကို လှည့်ကာ အရ္ဃျ (arghya) ကို ပူဇော်တင်ပြီး “ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ” ဟု ဆိုရမည်။
Verse 4
नाराचमुद्रयास्त्रेण फडन्तेनात्मसञ्चयं संहृत्य दिव्यया लिङ्गं मूर्तिमन्त्रेण योजयेत्
နာရာစမုဒြာနှင့် တွဲဖက်၍ «ဖတ်» သံလုံးဖြင့် အဆုံးသတ်သော အස්တြမန်တရဖြင့် စုဆောင်းထားသော အတွင်းသက်ဝင်အားများကို ကိုယ်တွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းကာ၊ ထို့နောက် ဒိဗ္ဗ မူရ္တိမန်တရဖြင့် လိင်္ဂကို ပေါင်းစည်း၍ အဘိသေက/အာဏာသွင်းရမည်။
Verse 5
स्थण्डिले त्वर्चिते देवे मन्त्रसङ्घातमात्मनि नियोज्य विधिनोक्तेन विदध्याच्चण्डपूजनं
ပြင်ဆင်ထားသော သံဍိလ် (ပူဇော်ရာ မြေပြင်) ပေါ်တွင် ဒေဝတাকে ပူဇော်ပြီးနောက်၊ မန္တရအစုအဝေးကို ကိုယ်တွင်း၌ ထည့်သွင်း/တပ်ဆင်ရမည်။ ထို့နောက် သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းအတိုင်း ကဏ္ဍ (ဒေဝီ၏ ကြမ်းတမ်းသော ရုပ်သဏ္ဍာန်) ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 6
ॐ चण्डेशानाय नमो मध्यतश् चण्डमूर्तये ॐ धूलिचण्डेश्वराय हूं फट् स्वाहा तमाह्णयेत्
«အိုမ်—ချဏ္ဍေရှာနာအား နမော; အလယ်၌ ချဏ္ဍမူရ္တိအတွက် (ထား/ရွတ်)။ အိုမ်—ဓူလိချဏ္ဍေရှ္ဝရအား: ဟူးံ၊ ဖတ်၊ ဆွာဟာ» ဟူ၍ ထိုသို့ ဖိတ်ခေါ် (အာဝါဟန) ရမည်။
Verse 7
चण्डहृदयाय हूं फट् ॐ चण्डशिरसे तथा ॐ चण्डशिखायै हूं फट् चण्डायुः कवचाय च
«ဟူးံ ဖတ်» ကို ချဏ္ဍ၏ နှလုံးအတွက်၊ ထို့အတူ «အိုမ်» ကို ချဏ္ဍ၏ ခေါင်းအတွက်၊ «အိုမ် ဟူးံ ဖတ်» ကို ချဏ္ဍ၏ ရှိခါ (ဆံထုံးထိပ်) အတွက်၊ ထို့ပြင် ချဏ္ဍ၏ အာယုḥ (အသက်အား) အတွက် ကဝစမန်တရကို (ရွတ်) ရမည်။
Verse 8
चण्डस्त्राय तथा हूं फट् चण्डं रुद्राग्निजं स्मरेत् शूलटङ्कधरं कृष्णं साक्षसूत्रकण्डलुं
«ချဏ္ဍာස්တြာအား (နမော) — ဟူးံ ဖတ်» မန္တရကို အသုံးပြု၍၊ ရုဒြနှင့် အဂ္နိမှ မွေးဖွားသော ချဏ္ဍကို သတိပြုစိတ်ကူးရမည်။ သူသည် အမဲရောင်ဖြစ်၍ သူလ (တံခွန်သုံးချွန်) နှင့် တင်္က (တူး/ချွန်း) ကို ကိုင်ဆောင်ကာ၊ မာလာ (ပုတီး) နှင့် ကဏ္ဍလု (ရေခွက်) ကိုလည်း ကိုင်ထားသည်။
Verse 9
टङ्काकरे ऽर्धचन्द्रे वा चतुर्वक्त्रं प्रपूजयेत् लिचण्डेश्वराय इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः क्रूं फडिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं चण्डशिरसे स्वाहेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हूं फट् चण्दत इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः टङ्कारेणार्धचन्द्रे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यथाशक्ति जपं कुर्यादङ्गानान्तु दशांशतः
တံက (ချွန်/ပုဆိန်) ပုံသဏ္ဌာန် သို့မဟုတ် လဝက်ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် မျက်နှာလေးပါးသော ဘုရားကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်ရမည်။ (စာမူအချို့တွင် မန္တရဖတ်ပုံများမှာ) «ချဏ္ဍေရှွရအား နမස්ကာရ» သို့မဟုတ် «krūṃ phaḍ» သို့မဟုတ် «hūṃ—ချဏ္ဍသိရ—svāhā» သို့မဟုတ် «hūṃ phaṭ—ချဏ္ဍ…» ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကိုယ်စွမ်းအင်အတိုင်း မန္တရဇပ ပြုလုပ်ရမည်။ အင်္ဂမန္တရများ (aṅga-mantra) အတွက်တော့ အဓိကဇပ၏ တစ်ဆယ်ပုံတစ်ပုံ အရေအတွက်ဖြစ်ရမည်။
Verse 10
गोभूहिरण्यवस्त्रादिमणिहेमादिभूषणं विहाय शेसनिर्माल्यं चण्डेशाय निवेदयेत्
နွား၊ မြေယာ၊ ရွှေ၊ အဝတ်အစား၊ ရတနာနှင့် ရွှေအလှဆင်ပစ္စည်းတို့ကဲ့သို့သော လက်ဆောင်များကို (သူ့ထံ မပူဇော်ဘဲ) ချန်ထား၍၊ အစားထိုးအနေဖြင့် ပူဇော်ပြီးကျန်သော သန့်ရှင်းသော ပန်းကုံးအကျန် (nirmālya) ကို ချဏ္ဍေသ (Caṇḍeśa) ထံ ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 11
लेह्यचोष्याद्यनुवरं ताम्बूलं स्रग्विलेपनं निर्माल्यं भोजनं तुभ्यं प्रदत्तन्तु शिवाज्ञया
လျက်စားသည့်အရာများ၊ စုပ်စားသည့်အရာများနှင့် အခြားအစားအစာများ၊ ထို့ပြင် အနုဝရ (နောက်ဆက်တွဲပူဇော်ခြင်း)၊ တံဘူလ (ကွမ်း)၊ ပန်းကုံးနှင့် လိမ်းဆေးအနံ့၊ နိရ္မာလျ (ပူဇော်ပြီးကျန်သော သန့်ရှင်းအကျန်) နှင့် အစားအစာတို့ကို—ဤအရာအားလုံးကို သီဝ၏ အမိန့်တော်အရ သင့်အား ပေးအပ်ထားသည်။
Verse 12
सर्वमेतत् क्रियाकाण्डं मया चण्ड तवाज्ञया न्यूनाधिकं कृतं मोहात् परिपूर्णं सदास्तु मे
အို ချဏ္ဍ၊ သင်၏ အမိန့်တော်အရ ဤအခမ်းအနားလုပ်ထုံးလုပ်နည်း အားလုံးကို ကျွန်ုပ် ပြုလုပ်ပြီးပြီ။ မောဟကြောင့် လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပိုလွန်ခြင်း ရှိခဲ့လျှင်လည်း ကျွန်ုပ်အတွက် အမြဲတမ်း ပြည့်စုံစေပါစေ။
Verse 13
इति विज्ञाप्य देवेशं दत्वार्घ्यं तस्य संस्मरन् संहारमूर्तिमन्त्रेण शनैः संहारमुद्रया
ဤသို့ နတ်တို့၏ အရှင်ကို လျှောက်တင်ပြီး၊ သူ့ထံ အရ္ဃျ (ပူဇော်ရေ) ကို ဆက်ကပ်ကာ၊ သူ့ကို သတိရလျက်၊ ထို့နောက် စံဟာရရုပ် (Saṃhāra-form) ၏ မန္တရနှင့် စံဟာရမုဒြာ (ပျက်သိမ်းမုဒြာ) ကို တွဲဖက်၍ တဖြည်းဖြည်း ပျက်သိမ်းခြင်း အခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 14
पूरकान्वितमूलेन मन्त्रानात्मनि योजयेत् निर्माल्यापनयस्थानं लिम्पेद्गोमयवारिणा प्रोक्ष्यार्घ्यादि विसृज्याथ आचान्तो ऽन्यत्समाचरेत्
ပူရက (pūraka) အသက်ရှူဝင်ခြင်းနှင့် တွဲဖက်သော မူလမန္တရ (root-mantra) ဖြင့် မန္တရများကို မိမိအတွင်း၌ ထည့်သွင်းကာ အတ္တမ၌ ယောဇနာပြုရမည်။ နိർമာလျ (nirmālya) စွန့်ပစ်ပူဇာအကျန် ဖယ်ရှားရာနေရာကို နွားချေးရေ ရောစပ်ထားသောရေဖြင့် လိမ်းသုတ်၍၊ ထို့နောက် ရေဖြန်းကာ အရ്ഘျ (arghya) နှင့် အခြားပူဇာအကျန်များကို စွန့်ပစ်ပြီး၊ အာစမန (ācamana) ပြုကာ ကျန်ရှိသော ကర్మများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရမည်။
Frequently Asked Questions
Precise mantra–mudrā coordination (udbhava for arghya; Nārāca with astra-mantra ending in phaṭ; saṃhāra-mudrā for dissolution), proportional japa rules (aṅga-mantras at one-tenth), and explicit nirmālya handling/purification protocols—along with recorded pāṭhabheda (manuscript variants) for mantra readings.
By framing ritual exactness, humility (explicit kṣamā/forgiveness), internalization of mantras (antar-nyāsa), and controlled dissolution (saṃhāra) as disciplines that purify agency and align the practitioner’s body–speech–mind with Śaiva order, supporting both ritual efficacy and inner steadiness.