
Chapter 69 — स्नानविधानम् (Rules for Ritual Bathing / Snapanotsava-vidhi)
အဂ္နိဘုရားက မন্দিরရှေ့တွင် ပြုလုပ်သော သနာပနောတ္စဝ (snapanotsava) အခမ်းအနားရေချိုးပွဲကို သင်ကြားသည်။ ဓျာန၊ အရ္စနာ၊ ဟရိအား ဟောမ ပြု၍ ပူရ္ဏာဟုတိဖြင့် ပြီးစီးသည်။ မဏ္ဍပအတွင်း မဏ္ဍလ ပြင်ဆင်ကာ သန့်စင်ထားသော ကလသများကို ကြိုးနှင့် ပန်းကုံးဖြင့် တပ်ဆင်၍ စတုရန်းကာရံအတွင်း ရုဒ္ရပိုင်းများအဖြစ် ခွဲထားသည်။ အစိတ်အပိုင်းများကို ဦးတည်ရာအလိုက် ခွဲဝေပြီး—သီးနှံနှင့် မျိုးစေ့များ၊ သန့်ရေများ၊ သစ်သီး၊ ပန်း၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ၊ အနံ့သာများ၊ ရတနာ/သတ္တုဓာတ်များ—ကို ထားသည်။ အလယ်ကလသများတွင် ဂီ (အိန္ဒြ), ပျားရည် (အဂ္နေယ), နှမ်းဆီ (ယာမ်ယ/တောင်), နို့ (နైరဋ/တောင်အနောက်), ဒိန်ချဉ် (ဆောမ်ယ/အရှေ့) ဟူ၍ နဝကပုံစံအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ ဆေးရည်ဖျော်ရည်များ၊ မృတ္တိကာမြေ၊ သင်္ခါသံတို့က အာရုံခံပြည့်စုံမှုကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ မူလမန္တရဖြင့် ရေချိုးပြီးနောက် မီးပူဇော်၊ သတ္တဝါအားလုံးသို့ ဘလိပူဇော်၊ အစာကျွေးခြင်းနှင့် ဒက္ခိဏာပေးခြင်း ပြုကာ ပြည့်စုံသောပွဲတွင် ကလသ ၁၀၀၈ လုံးထိ အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ဂေါရီ–လက္ခမီ မင်္ဂလာပွဲကဲ့သို့ အခြားပွဲများအတွက်လည်း ရေချိုးပွဲကို အစပြုသန့်စင်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်၍ ဥတ္စဝဝိဓိနှင့် ပရတိဋ္ဌာသန့်စင်မှုကို ပေါင်းစည်းထားသည်။
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवयात्रोत्सवकथनं नाम अष्टषष्टितमो ऽध्यायः अर्चिकैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथोनसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविधानं अग्निर् उवाच ब्रह्मन् शृणु प्रवक्षामि स्नपनोत्सवविस्तरं प्रासादस्याग्रतः कुम्भान्मण्डपे मण्डले न्यसेत्
ဤသို့ အာဒိမဟာပုရာဏအတွင်းရှိ အာဂ္နိပုရာဏ၌ «ဒေဝယာတြာ-ဥတ္ဆဝ (devayātrā-utsava) ပွဲတော်အကြောင်း» ဟူသော အခန်း ၆၈ ပြီးဆုံးသည်။ (အမှတ်အသားပြုထားသော စာအုပ်တွင် မူကွဲဖတ်ချက် «arcikair …» ဟုရှိသည်။) ယခု အခန်း ၆၉ «ရေချိုးပွဲ စည်းကမ်း» စတင်သည်။ အဂ္နိက ပြောသည်— «ဗြဟ္မဏာ၊ နားထောင်လော့; သနပနောတ္ဆဝ (snapanotsava) အခမ်းအနား၏ အသေးစိတ်ကို ငါဆိုမည်။ ဘုရားကျောင်းရှေ့ မဏ္ဍပအတွင်း မဏ္ဍလပေါ်၌ ကုမ္ဘ (ရေအိုး) များကို တင်ထားရမည်»။
Verse 2
कुर्याद् ध्यानार्चनं होमं हरेरादौ च कर्मसु सहस्रं वा शतं वापि होमयेत् पूर्णया सह
ကర్మများ၏အစတွင် ဟရီ (ဗိဿဏု) အတွက် ဓျာန၊ အာရ္စနာပူဇာနှင့် ဟောမ (မီးပူဇာ) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ဟောမကို တစ်ထောင် သို့မဟုတ် တစ်ရာတောင် ပြုနိုင်ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ပူရ္ဏာ (pūrṇā) ဟူသော ပြည့်စုံသော အာဟုတိနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ရမည်။
Verse 3
स्नानद्रव्याण्यथाहृत्य कलशांश्चापि विन्यसेत् अधिवास्य सूत्रकण्ठान् धारयेन्मण्डले घटान्
ထို့နောက် ရေချိုးပွဲအတွက် ပစ္စည်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကလသ (kalaśa) ရေအိုးများကိုလည်း စီစဉ်ထားရမည်။ အဓိဝာသ (သန့်စင်၍ မန္တရားသွင်းခြင်း) ပြုပြီးနောက် ရေအိုးလည်ပင်းတွင် သုတ်ကြိုး/သုတ်ပန်းကုံးကို ချိတ်ဆွဲကာ မဏ္ဍလအတွင်း၌ ထိုအိုးများကို တင်ထားရမည်။
Verse 4
चतुरस्रं पुरं कृत्वा रुद्रैस्तं प्रविभाज्येत् मध्येन तु चरुं स्थाप्य पार्श्वे पङ्क्तिं प्रमार्जयेत्
ပူရ (pura) ကို စတုရန်းပုံစံဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ရုဒြ (Rudra) များအလိုက် အပိုင်းပိုင်း ခွဲဝေစေ။ ထို့နောက် အလယ်တွင် ချာရု (caru) အနုသဘင်ချက်ပူဇော်အစားကို တင်ထား၍ ဘေးဖက်လိုင်းများကို သေချာစွာ သန့်စင်/မှတ်သားစေ။
Verse 5
शालिचूर्णादिनापूर्य पूर्वादिनवकेषु च कुम्भमुद्रां ततो बध्वा घटं तत्रानयेद् बुधः
အရှေ့မှစ၍ နဝက (ကိုးနေရာ) တို့တွင် ဆန်မှုန့်နှင့် အလားတူပစ္စည်းများဖြင့် (သတ်မှတ်ထားသော) အိုးခွက်များကို ဖြည့်ပြီးနောက်၊ ပညာရှိသော အကျင့်ပြုသူသည် ကုမ္ဘ (Kumbha) မုဒြာကို ဖွဲ့ကာ ဂဋ/ကလသ (ghaṭa/kalaśa) အိုးကို ထိုနေရာသို့ ယူဆောင်တင်ထားစေ။
Verse 6
पुण्डरीकाक्षमन्त्रेण दर्भांस्तांस्तु विसर्जयेत् अद्भिः पूर्णं सर्वरत्नयुतं मध्ये न्यसेद् घटं
ပုဏ္ဍရီကာක්ෂ (Puṇḍarīkākṣa) မန္တရဖြင့် ထိုဒါರ್ಭ (kuśa) မြက်များကို ထုတ်လွှတ်/ပယ်ဖျက်စေ။ ထို့နောက် အလယ်တွင် ရေဖြင့် ပြည့်စုံ၍ ရတနာအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်ဝသော ကလသ/ဂဋ (kalaśa/ghaṭa) အိုးကို တင်ထားစေ။
Verse 7
यवव्रीहितिलांश् चैव नीवरान् श्यामकान् क्रमात् कुलत्थमुद्गसिद्धार्थांस्तच्छुक्तानष्टदिक्षु च
ထို့ပြင် ယဝ (barley)၊ ဗြီဟိ (rice) နှင့် တီလ (sesame) ကို ထား/ပူဇော်စေ။ ထို့နောက် အစဉ်လိုက် နီဝါရ (wild rice) နှင့် ရှျာမက (śyāmaka) မီလက်ကို ထားစေ။ ထို့အပြင် ကုလတ္ထ (horse-gram)၊ မုဒ္ဂ (green gram) နှင့် စိဒ္ဓာရ္ထ (white mustard) ကို ၎င်းတို့၏ အခွံနှင့်တကွ တစ်ဆင့်တစ်ဆင့် အရှစ်ဒိက္ခ (ရှစ်ဦးတည်ရာ) တို့တွင် ခွဲဝေထားစေ။
Verse 8
ऐन्द्रे तु नवके मध्ये घृतपूर्णं घटं न्यसेत् पलाशाश्वत्थन्यग्रोधविल्वोदुम्बरशीर्षां
အိန္ဒြ (Indra) ပူဇော်ပွဲတွင် နဝက (ကိုးပိုင်းစီမံ) ၏ အလယ်၌ ဂျီ (ghee) ဖြင့် ပြည့်သော ဂဋကို တင်ထားစေ။ ထိုအိုးကို ပလာရှ (palāśa)၊ အရှွတ္ထ (aśvattha)၊ နျဂ္ရောဓ (nyagrodha)၊ ဘိလ္ဝ (bilva) နှင့် ဥဒုမ္ဗရ (udumbara) တို့၏ ထိပ်ဖျားအကိုင်း/အရွက်စုဖြင့် တပ်ဆင်စေ။
Verse 9
जम्बूशमीकपित्थानां त्वक्कषायैर् घटाष्टकं आग्नेयनवके मध्ये मधुपूर्णं घटं न्यसेत्
ဇမ္ဗူ (jambu)၊ ရှမီ (śamī) နှင့် ကပိဋ္ဌ (kapittha) တို့၏ အခေါက်ပြုတ်ရည်များဖြင့် အိုးရှစ်လုံးကို ပြင်ဆင်ရမည်။ အဂ္နేయ (Agneya) ကိုးအိုးစီမံကိန်း၏ အလယ်တွင် ပျားရည်ပြည့်အိုးတစ်လုံးကို ထားရမည်။
Verse 10
गोशृङ्गनश्वगङ्गागजेन्द्रदशनेषु च तीर्थक्षेत्रखलेष्वष्टौ मृत्तिकाः स्युर्घटाष्टके
အိုးရှစ်လုံးပူဇော်ပွဲ (ghaṭāṣṭaka) အတွက် သန့်ရှင်းသောမြေ (mṛttikā) ရှစ်မျိုးရှိရမည်။ နွားချို၊ မြင်းမှ၊ ဂင်္ဂါမြစ်မှ၊ မဟာဆင်၏ ဆင်စွယ်မှ၊ ထို့ပြင် tīrtha (သန့်ရှင်းရေချိုးရာ)၊ သန့်ရှင်းကṣetra (နတ်ဘုရားနယ်မြေ) နှင့် ခလ (စပါးနယ်/လှေ့ကွင်း) မှ—ဤသို့ ရှစ်မျိုးဖြစ်သည်။
Verse 11
प्रविभावयेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः याम्ये तु नवके मध्ये तिलतैलघटं न्यसेत् नारङ्गमथ जम्बीरं खर्जूरं मृद्विकां क्रमात्
«pravibhāvayet» ဟူသော စာသားသည် အမှတ်အသားပြုထားသော လက်ရေးမူ သုံးစောင် (kha, ga, gha) တွင် ထိုသို့ဖတ်ရသည်။ တောင်ဘက် ယာမ်ယ (Yāmya) ကိုးအိုးစီမံကိန်းတွင် အလယ်၌ နှမ်းဆီပြည့်အိုးတစ်လုံးကို ထားရမည်။ ထို့နောက် အစဉ်အတိုင်း လိမ္မော်သီး၊ ဂျမ်ဘီရ (jambīra) စီထရွန်၊ ချာဇူး (dates) နှင့် စပျစ်ခြောက် (raisins) ကို တင်ပူဇော်/ထားရမည်။
Verse 12
नारिकेलं न्यसेत् पूगं दाडिमं पनसं फलं नैरृते नवके मध्ये क्षीरपूर्णं घटं न्यसेत्
အုန်းသီး၊ ကွမ်းသီး (areca-nut)၊ သလဲသီးနှင့် ပိန္နဲသီးတို့ကို ပူဇော်အဖြစ် ထားရမည်။ ထို့ပြင် အနောက်တောင်ဘက် နိုင်ရြတ (nairṛta) ကိုးအိုးစီမံကိန်းတွင် အလယ်၌ နို့ပြည့်အိုးတစ်လုံးကို ထားရမည်။
Verse 13
कुङ्कुमं नागपुष्पञ्च चम्पकं मालतीं क्रमात् मल्लिकामथ पुन्नागं करवीरं महोत्पलं
အစဉ်အတိုင်း—ကေသရ (saffron)၊ နာဂပုဿပ (nāgapuṣpa)၊ ချမ္ပက (campaka)၊ မာလတီ (mālatī)၊ ထို့နောက် မလ္လိကာ (mallikā)၊ ပုန္နာဂ (punnāga)၊ ကရဝီရ (karavīra) နှင့် မဟောတ္ပလ (mahotpala) ဟူသော ကြာပန်းကြီး။
Verse 14
पुष्पाणि चाप्ये नवके मध्ये वै नारिकेलकम् नादयेमथ सामुद्रं सारसं कौपमेव च
ပန်းများကိုလည်း ထည့်ထားရမည်။ ကိုးမျိုးစီစဉ်မှု၏ အလယ်တွင် အုန်းသီးတစ်လုံးကို ထားပါ။ ထို့နောက် သံထွက်စေရာတွင် ပင်လယ်သင်္ခါ၊ ကြာပန်းသင်္ခါနှင့် ကောပာအမျိုးအစား သင်္ခါတို့ကို ဖ吹/တီးခတ်ရမည်။
Verse 15
वर्षजं हिमतोयञ्च नैर्झरङ्गाङ्गमेव च उदकान्यथ वायव्ये नवके कदलीफलं
မိုးရေ၊ နှင်းရေခဲပျော်ရေ၊ စမ်းရေ (နိဿရ) နှင့် ဂင်္ဂါမြစ်ရေ—ဤတို့သည် အဓိကရေများ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ဝါယဗျ (လေဓာတ်) ဆိုင်ရာ ကိုးမြောက်အမျိုးအစားတွင် ငှက်ပျောသီးကို ဖော်ပြထားသည်။
Verse 16
सहदेवीं कुमारीं च सिंहीं व्याघ्रीं तथामृतां विष्णुपर्णीं शतशिवां वचां दिव्यौषधीर्न्यसेत्
သဟဒေဝီ၊ ကုမာရီ (အယ်လိုး)၊ စိံဟီ၊ ဗျာဃရီ၊ အမృతာ (ဂုဍူစီ)၊ ဗိဿဏုပဏ္ဏီ၊ ရှတရှိဝာ နှင့် ဝစာ (sweet flag) ဟူသော နတ်ဘုရားဆိုင်ရာ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များကို ထားတင်ရမည်။
Verse 17
पूर्वादौ सौम्यनवके मध्ये दधिघटं न्यसेत् पत्रमेलां त्वचं कुष्ठं बालकं चन्दनद्वयं
အရှေ့ဘက်မှ စ၍ မင်္ဂလာရှိသော ကိုးမျိုးစီစဉ်မှုတွင် အလယ်၌ ဒဓိ (ယိုဂတ်/နို့ချဉ်) အိုးတစ်လုံးကို ထားရမည်။ ထို့ပြင် အယ်လာ (ကတ်ဒါမမ်) ရွက်၊ သစ်ကြံပိုးခေါက်၊ ကုဋ္ဌ (costus)၊ ဘာလက (အနံ့ရမြစ်) နှင့် စန္ဒနနှစ်မျိုးကို ထားရမည်။
Verse 18
लतां कस्तूरिकां चैव कृष्णागुरुमनुक्रमात् सिद्धद्रव्याणि पूर्वादौ शान्तितोयमथैकतः
အစဉ်လိုက် လတာ (လျားပင်)၊ ကஸ္တူရိကာ (မတ်စ်) နှင့် ကృష్ణ-အဂုရု (အလွန်နက်သော အလောဝုဒ်) ကို ယူရမည်။ ပထမဦးစွာ စိဒ္ဓဒြဗျ (အာနိသင်ပြည့်ဝသော ပစ္စည်းများ) ကို အရှေ့မှ စ၍ သတ်မှတ်ထားသည့် အစဉ်အတိုင်း စီစဉ်ပြီး၊ ထို့နောက် ရှာန္တိ-တိုယ (ငြိမ်းချမ်းစေသော ရေ) နှင့် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပေါင်းစည်းရမည်။
Verse 19
चन्द्रतारं क्रमाच्छुक्लं गिरिसारं त्रपु न्यसेत् घनसारं तथा शीर्षं पूर्वादौ रत्नमेव च
အစဉ်လိုက် အဖြူရောင် «လ-ကြယ်» အမှတ်ကို တင်ထားရမည်။ ထို့နောက် တောင်ရင်းသတ္တုအနှစ်နှင့် တင်(သံဖြူ) ကို ထားရမည်။ ထို့အတူ ကမ္ဖာကို ထားပြီး ခေါင်းကို လိမ်း/အမှတ်တင်ရမည်။ အရှေ့နှင့် အခြားဦးတည်ရာများတွင်လည်း ရတနာတစ်မျိုးကို ထားရမည်။
Verse 20
घृतेनाभ्यर्ज्य चोद्वर्त्य स्नपयेन्मूलमन्त्रतः गन्धाद्यैः पूजयेद्वह्नौ हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत्
ဂျီ (ghee) ဖြင့် လိမ်းပြီး နူးညံ့စွာ ပွတ်သပ်ကာ မူလမန္တရ (mūla-mantra) ကို ရွတ်ဆိုလျက် ရေချိုး/ဆေးကြောရမည်။ ထို့နောက် အနံ့သာစသည်တို့ဖြင့် မီးတော် (အဂ္နိ) ကို ပူဇော်ရမည်။ အာဟုတိ (oblation) ကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် အဆုံးသတ် ပြည့်စုံအာဟုတိ ပူဏာဟုတိ (pūrṇāhuti) ကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 21
बलिञ्च सर्वभूतेभ्यो भोजयेद्दत्तदक्षिणः देवैश् च मुनिभिर्भूपैर् देवं संस्थाप्य चेश्वराः
သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား ဘလိ (bali) ကို ပူဇော်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) ကို ပေးကာ ဖိတ်ကြားသူများကို အစာကျွေးပြီးနောက်၊ အရှင်တို့ (ပူဇော်ပွဲဆောင်ရွက်သူ/ပိုင်ရှင်) သည် နတ်တော်ကို တည်ထောင်ပြီးလျှင် နတ်များ၊ ရှင်ရသီများနှင့် မင်းများအပါအဝင် အားလုံးကို ကျေနပ်စေကာ ပွဲကို အဆုံးသတ်ရမည်။
Verse 22
घोषसारमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः देवैश् च मुनिभिः सार्धमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिव्यैश् च बलिभिर्धूपैर् देवमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः बभूवुः स्थापित्वेत्थं स्नपनोत्सवकं चरेत् अष्टोत्तरसहस्रेण घटानां सर्वभाग् भवेत्
«ဃောသ-သာရ» ဟူသော စာသား… (အမှတ်တင် စာအုပ်သုံးအုပ်တွင် ဤသို့ဖတ်သည်)။ «နတ်များနှင့် ရှင်ရသီများနှင့်အတူ…» (အမှတ်တင် စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် ဤသို့ဖတ်သည်)။ «ဒိဗ္ဗ ဘလိများနှင့် နံ့သာမီးခိုးများဖြင့်—နတ်တော်အတွက်…» (အမှတ်တင် စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် ဤသို့ဖတ်သည်)။ ထို့ကြောင့် ရုပ်တော်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက် စနပနောৎসဝ (snapanotsava) ရေချိုးပွဲကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ကလသ (kalaśa) ရေခွက်/ရေထည် ၁၀၀၈ လုံးဖြင့် အစိတ်အပိုင်းအားလုံး ပြည့်စုံသွားသည်။
Verse 23
यज्ञावभृथस्नानेन पूर्णसंस्नापनं कृतम् गौरीलक्ष्मीविवाहादि चोत्सवं स्नानपूर्वकम्
ယဇ္ဉ၏ အဝဘෘထ (avabhṛtha) ရေချိုးဖြင့် ပြည့်စုံသော စံသ္နာပန (အပြည့်အဝ အဘိသေက/အလျှော်) ကို ဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ဂေါရီနှင့် လက္ခ္မီ တို့၏ မင်္ဂလာပွဲစသည့် ပွဲတော်များကိုလည်း ရေချိုးကို အစပြုလုပ်ငန်းအဖြစ် ထား၍ ဆောင်ရွက်ရမည်။
Prepare mandapa-maṇḍala and consecrated kalaśas; perform dhyāna–arcana–homa to Hari; arrange navaka/directional substances; bathe with mūla-mantra; worship fire and complete with pūrṇāhuti; offer bali, feed recipients with dakṣiṇā, and conclude the utsava.
The chapter frames completeness through calibrated plenitude: multiple kalaśas allow direction-wise, substance-wise, and mantra-wise integration, and explicitly states that 1008 pots render the rite complete in all parts.
By treating spatial order (maṇḍala/navaka, Rudra divisions) and material taxonomy (waters, herbs, fragrances, earths, gems) as disciplined offerings, the chapter makes technical ritual architecture a vehicle for purity, communal welfare (bali/feeding), and devotional stabilization of the installed deity.