Adhyaya 68
Chapter 68 — यात्रोत्सवविधिकथनं (Account of the Procedure for the Processional Festival / Yātrā-Utsava Vidhi)
အဂ္နိဘုရားက ဝသိဋ္ဌအား ဘုရားရုပ်တော်တင်သွင်းခြင်း (pratiṣṭhā) သည် ဥತ್ಸವမရှိလျှင် ရိတုအရ မပြည့်စုံကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် တင်သွင်းပြီးမကြာခင် ယာထရာ-ဥತ್ಸವကို ၁၊ ၃ သို့မဟုတ် ၈ ည ပြုလုပ်နိုင်ပြီး နေတိုင်/ညတိုင် (solstice) နှင့် နေညညီ (equinox) ကဲ့သို့ ပြက္ခဒိန်ဆုံချက်များတွင်လည်း ကျင်းပရမည်ဟုဆိုသည်။ အစမှာ မင်္ဂလာပြင်ဆင်မှုအဖြစ် အစေ့ပင်ပေါက် (aṅkura) ကို သင့်တော်သောအိုးများတွင် သီးနှံနှင့် ပဲမျိုးစုံဖြင့် စိုက်ကာ၊ ထို့နောက် အရပ်လေးမျက်နှာ bali ပူဇော်ပြီး မီးအိမ်များဖြင့် မြို့ကို ညအချိန် လှည့်ပတ်ကာ ဘုရားကျောင်း၏ သန့်ရှင်းမှုကို မြို့ပြအာကာသသို့ ချဲ့ထွင်သည်။ ဂုရုက တီရ္ထယာထရာ စတင်ရန် ဘုရားထံ ခွင့်တောင်းပြီး adhivāsana အဖြစ် ရုပ်တော်ကို စွဝတ်စတိကာပုံပေါ်တွင် တိုင်လေးတိုင်မဏ္ဍပ်အတွင်း တင်ထားကာ ညလုံးပေါက် မင်္ဂလာဝန်ဆောင်မှုများ—ဂီ/ထောပတ်လောင်းလိမ်းခြင်း၊ nīrājana မီးပူဇော်ခြင်း၊ တေးဂီတ၊ ပူဇော်ပွဲနှင့် သန့်ရှင်းမှုန့်များဖြင့် မကူဋ်တင်ခြင်း—ကို ဆောင်ရွက်သည်။ ပွဲရုပ်တော်ကို ရထားပေါ်တင်၍ မင်းတော်အမှတ်တံဆိပ်များနှင့်အတူ လှည့်လည်ကာ ပြင်ဆင်ထားသော ပူဇော်ပလ္လင်ပေါ်တွင် တင်သွင်းပြီး homa မီးပူဇော်ကာ ဝေဒမန်တရားရေဖော်မြူလာများဖြင့် တီရ္ထသန့်ရေများကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ အဃာမර්ရှဏ သန့်စင်ခြင်းနှင့် ရေချိုးပွဲပြီးနောက် သန့်ရှင်းတော်မူသော တည်ရှိမှုကို ဘုရားကျောင်းသို့ ပြန်လည်တင်သွင်းပြီး၊ ဥತ್ಸವကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်သော ဂုရုသည် bhukti နှင့် mukti နှစ်ပါးကို ပေးသူဟု ချီးမွမ်းထားသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जीर्णोद्धारकथनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः भूषिताञ्च यजेद् गुरुरिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ अष्टषष्टितमो ऽध्यायः यात्रोत्सवविधिकथनं भगवानुवाच वक्ष्ये विधिं चोत्सवस्य स्थापिते तु सुरे चरेत् तस्मिन्नब्दे चैकरात्रं त्रिरात्रञ्चाष्टरात्रकं
ဤသို့ဖြင့် အာဂ္နိပုရာဏ (အာဒိမဟာပုရာဏအတွင်း) တွင် “ဂျီရ္ဏောဒ္ဓာရ (ပြုပြင်ပြန်လည်တင်မြှောက်ခြင်း) အကြောင်း” ဟု အမည်ရသော ၆၇ မြောက် အခန်း ပြီးဆုံးသည်။ (မှတ်သားထားသော မူကွဲစာသား– “အလှဆင်ပြီးသော နတ်ကို ဂုရုက ပူဇော်ရမည်”။) ယခု ၆၈ မြောက် အခန်း “ယာတြာ-ဥတ္ဆဝ (လှည့်လည်ပွဲ) ၏ နည်းလမ်းအကြောင်း” စတင်သည်။ ဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်– “ပွဲကျင်းပနည်းကို ငါရှင်းပြမည်။ နတ်ကို သေချာစွာ တင်ထားပြီးနောက် ထိုပွဲကို ကျင်းပရမည်; ထိုနှစ်အတွင်း (တင်ပြီးနောက်) တစ်ည၊ သုံးည သို့မဟုတ် ရှစ်ည ကျင်းပနိုင်သည်”။
Verse 2
उत्सवेन विना यस्मात् स्थापनं निष्फलं भवेत् अयने विषुवे चापि शयनोपवने गृहे
ပွဲတော် (utsava) မရှိဘဲ နတ်ဘုရားတင်သွင်းတည်ထောင်ခြင်းသည် အကျိုးမရှိသဖြင့်၊ အယနနှင့် ဗိသုဝကာလများတွင်လည်း သတ်မှတ်ထားသော ကర్మများကို အိပ်ခန်း၊ အပန်းဖြေဥယျာဉ် သို့မဟုတ် အိမ်တွင်း၌ပင် ဆောင်ရွက်သင့်သည်။
Verse 3
कारकस्यानुकूले वा यात्रान्देवस्य कारयेत् मङ्गलाङ्कुररोपैस्तु गीतनृत्यादिवाद्यकैः
အမှုဆောင် (kāraka) အခြေအနေကောင်းမွန်သော်လည်းကောင်း၊ အခြေအနေအလုံးစုံ အထောက်အကူပြုသော်လည်းကောင်း၊ နတ်ဘုရား၏ ယာထရာ (yātrā) လှည့်လည်ပွဲကို မင်္ဂလာအင်္ကူရ စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သီချင်း၊ အက၊ တူရိယာတို့ဖြင့် အတူ ဆောင်ရွက်စေသင့်သည်။
Verse 4
शरावघटिकापालीस्त्वङ्कुरारोहणे हिताः यवाञ्छालींस्तिलान् मुद्गान् गोधूमान् सितसर्षपान्
အပင်ပေါက်စိုက်ရန် အနိမ့်ပြားပန်းကန်များ၊ အိုးသေးများနှင့် ပလီ (bowl) များသည် သင့်တော်သည်။ အပင်ပေါက်စေနိုင်သော အစေ့များမှာ မုယော (barley)၊ ဆာလီဆန် (śālī-rice)၊ နှမ်း၊ မုဒ္ဂ (green gram)၊ ဂျုံနှင့် အဖြူမတ်စတာ (white mustard) တို့ဖြစ်သည်။
Verse 5
कुलत्थमाषनिष्पावान् क्षालयित्वा तु वापयेत् पूर्वादौ च बलिं दद्यात् भ्रमन् दीपैः पुरं निशि
မြင်းပဲ (horse-gram)၊ အနက်ပဲ (black-gram) နှင့် ချစ်ပီ (chickpeas) တို့ကို ဆေးကြောပြီးနောက် စိုက်ပျိုးရမည်။ ထို့နောက် အရှေ့ဘက်မှ စ၍ ဘလိ (bali) အနုသမား အစာပူဇော်ကို ပေးလှူကာ၊ ညအချိန်တွင် မီးအိမ်များကို ကိုင်ဆောင်၍ မြို့ကို လှည့်ပတ်ရမည်။
Verse 6
इन्द्रादेः कुमुदादेश् च सर्वभूतेभ्य एव च अनुगच्छन्ति ते तत्र प्रतिरूपधराः पुनः
ထိုနေရာ၌ သူတို့သည် အိန္ဒြာနှင့် အခြားတော်များ၏ အမိန့်ကိုလည်းကောင်း၊ ကုမုဒနှင့် အခြားသူတို့၏ အမိန့်ကိုလည်းကောင်း လိုက်နာကြသည်။ ထို့ပြင် ထိုက်တန်သည့် ရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ထပ်မံယူဆောင်ကာ သတ္တဝါအားလုံးနှင့် အတူလိုက်ပါကြသည်။
Verse 7
पदे पदे ऽश्वमेधस्य फलं तेषां न संशयः आगत्य देवतागारं देवं विज्ञापयेद् गुरुः
ဤဝတ္ထုအကျင့်၌ ခြေလှမ်းတိုင်းတွင် အရှွမေဓယဇ္ဉ၏ ကုသိုလ်ဖလကို ရရှိကြသည်ဟု သံသယမရှိ။ ဒေဝတာ၏ ဂೃಹ/ဘုရားခန်းသို့ ရောက်လျှင် ဂုရုသည် ပူဇော်ပွဲနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို ဒေဝတားထံ တရားဝင် လျှောက်တင်ကြေညာရမည်။
Verse 8
तीर्थयात्रा तु या देव श्वः कर्तव्या सुरोत्तम तस्यारम्भमनुज्ञातुमर्हसे देव सर्वथा
အို ဒေဝ—ဒေဝတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး—မနက်ဖြန် ပြုလုပ်မည့် တီရ္ထ (သန့်ရှင်းသော ဖြတ်ကူးရာ) သို့ ဘုရားဖူးခရီးကို စတင်ရန် အစအဦးအတွက် အလုံးစုံအားဖြင့် ခွင့်ပြုတော်မူပါ။
Verse 9
देवमेवन्तु विज्ञाप्य ततः कर्म समारभेत् प्ररोहघटिकाभ्यान्तु वेदिकां भूषितां व्रजेत्
ဒေဝတားကို သင့်တော်စွာ ဖိတ်ခေါ်၍ ကြေညာလျှောက်တင်ပြီးနောက် အလုပ်ပူဇော်ပွဲကို စတင်ရမည်။ ထို့နောက် အပင်ပေါက် (sprout) နှင့် ရေခွက်/ရေကန်ပူဇော် (ဃဋ) ကိုယူ၍ အလှဆင်ထားသော ဝေဒီ (vedī) သို့ သွားရမည်။
Verse 10
शयनोत्थापने गृहे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शयनोत्थापने हरेरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः समाचरेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुःस्तम्भान्तु तन्मध्ये स्वस्तिके प्रतिमां न्यसेत् काम्यार्थां लेख्यचित्रेषु स्थाप्य तत्राधिवासयेत्
တိုင်လေးတိုင်ရှိသော မဏ္ဍပအတွင်း အလယ်၌ စွဝတ္စတိက (svastika) ပုံအပေါ် ဒေဝတား၏ ပုံတော်/မూర్తိကို ထားရမည်။ လိုအင်ဆန္ဒ ပြည့်စုံစေရန် ရေးဆွဲထားသော သို့မဟုတ် ပန်းချီထားသော ရိတုအမှတ်အသားများအလယ်တွင် တပ်ဆင်ပြီး ထိုနေရာ၌ အဓိဝာသန (adhivāsana) ဟူသော ကြိုတင်သန့်စင်-သိမ်မွေ့ပူဇော်ခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 11
वैष्णवैः सह कुर्वीत घृताभ्यङ्गन्तु मूलतः घृतधाराभिषेकं वा सकलां शर्वरीं बुधः
ပညာရှိသည် ဝိုင်ෂ္ဏဝများနှင့်အတူ ပူဇော်ပွဲကို ပြုလုပ်၍ အခြေခံမှစ၍ ဂျီ (ghṛta) ဖြင့် လိမ်းနှိပ်ပေးရမည်။ သို့မဟုတ် ညလုံးပတ်လုံး ဂျီကို ဆက်တိုက်စီးဆင်းအောင် လောင်း၍ အဘိသေက (abhiseka) ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 12
दर्पणं दर्श्य नीराजं गीतवाद्यैश् च मङ्गलं व्यजनं पूजनं दीपं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्
မှန်ကို ပြသပြီးနောက် မီးလှိုင်းဝှေ့ပူဇော်သည့် နီရာဇန (nīrājana) နှင့် သီချင်း၊ တူရိယာတီးခတ်မှုတို့ဖြင့် မင်္ဂလာကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် ချာမရ (ယက်မွှား) ဖြင့် လေဖျားပေးခြင်း၊ ပူဇော်ပွဲတော်ပူဇော်ခြင်းနှင့် မီးအလင်းကို ပူဇော်ကာ အနံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အလားတူပစ္စည်းများဖြင့် ယဇ်ပူဇော်ရမည်။
Verse 13
हरिद्रामुद्गकाश्मीरशुक्लचूर्णादि मूर्ध्नि प्रतिमायाश् च भक्तानां सर्वतीर्थफलं धृते
နတ်ရုပ်၏ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် နနွင်း၊ မုန့်ပဲစိမ်းမှုန့်၊ ကက်ရှ်မီးရ် သဖရန်း၊ အဖြူရောင်မှုန့် စသည့်အရာများကို တင်ပေးလျှင်၊ ဘုရားကိုးကွယ်သူတို့သည် သန့်ရှင်းသော တီရ္ထ (tīrtha) အားလုံးသို့ သွားရောက်ရေချိုးသကဲ့သို့သော ကုသိုလ်အကျိုးကို ရရှိကြသည်။
Verse 14
स्नापयित्वा समभ्यर्च्य यात्राविम्बं रथे स्थितं नयेद्गुरुर् नदीर्नादैश्छत्राद्यै राष्ट्रपालिकाः
ဘုရားကို ရေချိုးပေး၍ သင့်တော်စွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ဂုရုသည် ရထားပေါ်တင်ထားသော ယာထရာရုပ် (ပွဲတော်အိုင်ကွန်) ကို စီတန်းလှည့်လည်အဖြစ် ဦးဆောင်ရမည်။ နိုင်ငံကို ကာကွယ်သူများ (ရာဇဝန်မင်းတော်အရာရှိများ) သည် မြစ်ရေတက်သံကဲ့သို့ ထွက်ပေါ်သော ဆူညံသံများနှင့်အတူ ထီးတော်စသည့် ရာဇသင်္ကေတများကို ဆောင်ရွက်၍ လိုက်ပါရမည်။
Verse 15
निम्नगायोजनादर्वाक् तत्र वेदीन्तु कारयेत् वाहनादवतार्यैनं तस्यां वेद्यान्निवेशयेत्
ကြိုးနှင့် တံစို့ဖြင့် တိုင်းတာသတ်မှတ်ထားသော အညွှန်းလိုင်းထက် နိမ့်သောနေရာ၌ ယဇ်ပလ္လင် (ဝေဒီ) ကို ဆောက်လုပ်စေရမည်။ ထို့နောက် ယာဉ်ပေါ်မှ ဆင်းစေ၍ ထိုဝေဒီပေါ်တွင် ထိုင်စေ (တင်ထား) ရမည်။
Verse 16
चरुं वै श्रपयेत् तत्र पायसं होमयेत्ततः अब्लिङ्गैः वैदिकैर् मन्त्रैस्तीर्थानावाहयेत्ततः
အဲဒီနေရာတွင် ချာရု (caru) ဟုခေါ်သော ယဇ်ဆန်ပေါင်းကို ချက်ပြုတ်ရမည်။ ထို့နောက် ပာယသ (pāyasa) နို့ထမင်းကို မီးထဲသို့ ဟောမအဖြစ် ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် အဘလိင်္ဂ (abliṅga) ဟုခေါ်သော—နတ်သင်္ကေတ သို့မဟုတ် နိကာယအမှတ်အသားတစ်ခုတည်းနှင့် မကန့်သတ်သော—ဝေဒမန်တရများဖြင့် သန့်ရှင်းသော တီရ္ထ (tīrtha) များကို ပွဲထဲသို့ ဖိတ်ခေါ်ရမည်။
Verse 17
आपो हिष्ठोपनिषदैः पूजयेदर्घ्यमुख्यकैः पुनर्देवं समादाय तोये कृत्वाघमर्षणं
«Āpo hi ṣṭhā…» ဟုအစပြုသော ဝေဒရေမန္တရားဖြင့် အရဃျ (arghya) နှင့် အဓိကရေဘလိများကို ဆက်ကပ်၍ ဒေဝတাকে ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် ဒေဝတাকে ထပ်မံစိတ်/လက်ထဲတွင်ယူကာ အပြစ်ဖယ်ရှားရန် ရေထဲ၌ အဃမර්ṣဏ (Aghamarṣaṇa) ပွဲကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 18
स्नायान्महाजनैर् विप्रैर् वेद्यामुत्तार्य तं न्यसेत् पूजयित्वा तदह्ना च प्रासादं तु नयेत्ततः पूजयेत् पावकस्थन्तु गुरुः स्याद्भुक्तिमुक्तिकृत्
ရေချိုးပြီးနောက် ပညာရှိဗြာဟ္မဏများနှင့် လေးစားထိုက်သော မဟာဇနများသည် ထိုအရာ (တည်သွင်းထားသော မီး/သန့်ရှင်းသော အင်္ဂါ) ကို ဝေဒိပေါ်သို့ မြှောက်တင်၍ နေရာချရမည်။ ထိုနေ့တင်ပင် ပူဇော်ပြီးနောက် ဘုရားကျောင်း (ပရသာဒ) အတွင်းသို့ ယူဆောင်သွားရမည်။ မီးထဲ၌ တည်ရှိသော အရှင်ကို ပူဇော်ရမည်; ထိုသို့သော ဂုရုသည် ဘုက္တိ (လောကီအကျိုး) နှင့် မုက္တိ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ပေးအပ်သူ ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
Because utsava publicly activates and stabilizes divine presence through communal, time-bound rites—procession, offerings, purification, and worship—so the installed deity’s beneficence extends from the sanctum into society and seasons.
Aṅkura-ropana (sprouts), directional bali and lamp-circumambulation, deity permission/announcement, adhivāsana on svastika in a pavilion, night-long auspicious worship (ghee anointing, nīrājana, music), chariot procession, altar seating, homa with caru/pāyasa, tīrtha-invocation with Vedic water-mantras, aghāmarṣaṇa, and return to the temple.
Barley, śālī-rice, sesame, green gram, wheat, white mustard, and also washed horse-gram, black-gram, and chickpeas, raised in shallow dishes, small pots, or bowls.
It frames technical ritual precision as a means of purification and merit (including aghāmarṣaṇa and tīrtha-invocation), while also ensuring social auspiciousness and protection—thereby aligning bhukti (well-being) with mukti (liberative purification).