
Chapter 64 — कूपादिप्रतिष्ठाकथनं (The Account of the Consecration of Wells and Other Water-Works)
အဂ္နိဘုရားသည် ဝသိဋ္ဌအား ရေသယံဇာတအဆောက်အဦ—ရေတွင်း၊ လှေကားရေတွင်း၊ ကန်၊ ရေတိုင်ကီ—အတွက် ဝရုဏကို အဓိကထားသော ပရတိဋ္ဌာကို သင်ကြားသည်။ ရေကို ဟရီ(ဝိෂ္ဏု)၊ ဆိုမ၊ ဝရုဏတို့၏ အသက်ရှိသော တည်ရှိမှုဟု သဘောထားသည်။ အစတွင် ဝရုဏရုပ်တုကို ရွှေ/ငွေ/ရတနာဖြင့် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဓျာနလက္ခဏာ—လက်နှစ်ဖက်၊ ဟံသာပေါ်ထိုင်၊ အဘယမုဒြာနှင့် နာဂပာရှာကိုင်—ကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် မဏ္ဍပ၊ ဝေဒီ၊ ကုဏ္ဍ၊ တောရဏ၊ ဝါရုဏကುಂಬ္ဘ စသည့် ပူဇော်ပွဲဆိုင်ရာ အဆောက်အဦအစီအစဉ်ကို ရှင်းလင်းသည်။ ကုမ္ဘ ၈ လုံးစနစ်ဖြင့် ဦးတည်ရာအလိုက် ရေအရင်းအမြစ်များ (သမုဒ္ဒရာ၊ ဂင်္ဂါ၊ မိုးရေ၊ စမ်းရေ၊ မြစ်ရေ၊ အပင်မှရေ၊ တီရ္ထရေ) ကို ချမှတ်ပြီး မရနိုင်လျှင် အစားထိုးစည်းကမ်းနှင့် မန္တရဖြင့် သန့်စင်ကောင်းချီးပေးသည်။ ထို့နောက် သန့်စင်ခြင်း၊ နေထရုန်မီလန (မျက်စိဖွင့်ပေးခြင်း)၊ အဘိသေက၊ မဓုပရ္က၊ ဝတ်စုံ၊ ပဝိတရ ပူဇော်ခြင်း၊ အဓိဝါသ (ညအိပ်တင်ခြင်း)၊ စဇီဝကရဏ (အသက်သွင်းခြင်း) ကို ဟိုးမ၊ ဒిశ ၁၀ ဘလိ၊ ရှာန္တိတောယာတို့နှင့် ဆောင်ရွက်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရေကန်အလယ်၌ ယူပ/အမှတ်တိုင်ကို တိုင်းတာချက်အလိုက် တင်သွင်းတည်မြဲစေပြီး၊ ဇဂတ်ရှာန္တိ၊ ဒက္ခိဏာ၊ အစာကျွေးခြင်းတို့ကို ပြုကာ လွတ်လပ်စွာ ရေဒါနပြုခြင်း၏ ဓမ္မကျင့်ဝတ်ကို အလွန်မြင့်မားသော ယဇ္ဉကြီးများထက်ပင် အကျိုးကြီးဟု ချီးမြှောက်သည်။
Verse 1
इत्य् आदिमहापुत्राणे आग्नेये देवादिप्रतिष्ठापुस्तकप्रतिष्ठाकथनं नाम त्रिषष्टितमोध्यायः अथ चतुःषष्टितमोध्यायः कूपादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच कूपवापीतडागानां प्रतिष्ठां वच्मि तां शृणु जलरूपेण हि हरिः सोमो वरुण उत्तम
ဤသို့ အာဂ္နေယ (အဂ္နိပုရာဏ) တွင် “ဒေဝတားများ၏ ပရတိဋ္ဌာနှင့် ကျမ်းစာ (စာအုပ်) ပရတိဋ္ဌာ အကြောင်း” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ပါ ၆၃ မြောက် အဓ್ಯಾಯ ပြီးဆုံး၏။ ယခု “ကူပ (ရေတွင်း) စသည်တို့၏ ပရတိဋ္ဌာ အကြောင်း” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ပါ ၆၄ မြောက် အဓ್ಯಾಯ စတင်၏။ ဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်—“ရေတွင်း၊ ရေကန်/စတက်ဝဲလ်၊ တာလကန်တို့၏ ပရတိဋ္ဌာ ရိတုကို ငါဆိုမည်၊ နားထောင်လော့။ ရေ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ဟရီ (ဗိෂ္ဏု)၊ ဆိုမ (စောမ) နှင့် အထွတ်အထိပ် ဝရုဏ တို့ တည်ရှိကြ၏။”
Verse 2
अग्नीषोममयं विश्वं विष्णुरापस्तु कारणं हैमं रौप्यं रत्नजं वा वरुणं कारयेन्नरः
လောကတစ်ခုလုံးသည် အဂ္နိနှင့် ဆိုမ၏ သဘောတရားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၏။ ဗိෂ္ဏုသည် အကြောင်းရင်းအဖြစ် အုပ်စိုးသူဖြစ်ပြီး၊ ရေတို့သည် အမှန်တကယ် အကြောင်းရင်းအခြေခံဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် လူသည် ဝရုဏ၏ ရုပ်တုကို ရွှေဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ငွေဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ရတနာဖြင့်တန်ဆာဆင်၍ဖြစ်စေ ပြုလုပ်စေသင့်၏။
Verse 3
द्विभुजं हंसपृष्ठस्थं दक्षिणेनाभयप्रदं वामेन नागपाशं तं नदीनागादिसंयुतं
သူ့ကို စိတ်တွင် သမားဓိပြု၍ တွေးတောပါ—လက်နှစ်ဖက်ရှိ၍ ဟံသာ၏ ကျောပေါ်၌ ထိုင်နေသည်။ ညာလက်ဖြင့် အဘယ (ကြောက်ရွံ့မှုကင်း) ကို ပေးတော်မူပြီး၊ ဘယ်လက်ဖြင့် နာဂပာရှ (မြွေကြိုး) ကို ကိုင်ထားသည်။ မြစ်နာဂများ စသည်တို့က လိုက်ပါကာ ဝန်းရံနေ၏။
Verse 4
यागमण्डपमध्ये स्याद्वेदिका कुण्डमण्डिता तोरणं वारुणं कुम्भं न्यसेच्च करकान्वितं
ယာဂမဏ္ဍပအလယ်၌ ကုဏ္ဍ(မီးအိုး/မီးတွင်း)ဖြင့် အလှဆင်ထားသော ဝေဒီကာ(ပူဇော်ပလက်ဖောင်း) ရှိရမည်။ ထို့ပြင် တိုရဏ(အခမ်းအနားတံခါး) ကိုတင်၍ ကရကာ(ရေဖျန်းခွက်) ပါသော ဝါရုဏကုံဘ(Varuṇa အိုး) ကိုထားရမည်။
Verse 5
भद्रके चार्धचन्द्रे वा स्वस्तिके द्वारि कुम्भकान् अग्न्याधानं चाप्यकुण्डे कृत्वा पूर्णां प्रदापयेत्
တံခါးဝ၌ ဘဒ္ရက၊ လဝက်ပုံ၊ သို့မဟုတ် စွဝစတိက ပုံစံအပေါ်တွင် ကုံဘ(ရေကန်အိုး) များကိုထားရမည်။ ထို့နောက် ကုဏ္ဍတည်မြဲမရှိသော်လည်း (အ-ကုဏ္ဍ) အဂ္နျာဓာန(သန့်ရှင်းမီးတင်ခြင်း) ကိုပြုလုပ်ပြီး ပူရ္ဏာ ပူဇော်အပူဇာ (pūrṇā) ကိုဆက်လက်တင်ရမည်။
Verse 6
वरुणं स्नानपीठे तु ये ते शतेति संस्पृशेत् घृतेनाभ्यञ्जयेत् पश्चान्मूलमन्त्रेण देशिकः
ရေချိုးပလက်ဖောင်း (snāna-pīṭha) ပေါ်တွင် ဒေသိက(အခမ်းအနားဆောင်ရွက်သူ) သည် “ye te śatam…” ဟူသော မန္တရကို ရွတ်ဆိုကာ ဝါရုဏ(Varuṇa) ကို ထိတွေ့၍ ဖိတ်ခေါ်ရမည်။ ထို့နောက် မူလမန္တရ (mūla-mantra) ဖြင့် ဂျီ(ghṛta) ဖြင့် လိမ်းပွတ်ရမည်။
Verse 7
शन्नो देवीति प्रक्षाल्य शुद्धवत्या शिवोदकैः अधिवासयेदष्टकुम्भान् सामुद्रं पूर्वकुम्भके
“śanno devī…” ဟူသော မန္တရကို ရွတ်ဆိုကာ (အိုးများကို) ဆေးကြောပြီးနောက် သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာရေများဖြင့် ကုံဘ ၈ လုံးကို အဓိဝါသန(အခမ်းအနားသန့်စင်တင်မြှောက်) ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့ပြင် အရှေ့ဘက်ကုံဘတွင် သမုဒ္ဒရရေ (sāmudra-jala) ကိုထည့်ထားရမည်။
Verse 8
गाङ्गमग्नौ वर्षतोयं दक्षे रक्षस्तु नैर्झरं नदीतोयं पश्चिमे तु वायव्ये तु नदोदकं
အဂ္နိထောင့် (အရှေ့တောင်) တွင် ဂင်္ဂါရေကို သုံးရမည်။ တောင်ဘက်တွင် မိုးရေကို သုံးရမည်။ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ရေတံခွန်/စမ်းချောင်းကျရေ (naiṛjhara) ကို သုံးရမည်။ အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ရေကို သုံးရမည်။ အနောက်မြောက် (ဝါယဗျ) တွင် စီးဆင်းရေ/ချောင်းရေ (nado-daka) ကို သုံးရမည်။
Verse 9
औद्भिज्जं चोत्तरे स्थाप्य ऐशान्यां तीर्थसम्भवं अलाभे तु नदीतोयं यासां राजेति मन्त्रयेत्
အပင်မှ ထွက်သောရေ (အော်ဒ္ဘိဇ္ဇရေ) ကို မြောက်ဘက်တွင် ထား၍၊ တီရ္ထ (tīrtha) မှ ဖြစ်သောရေကို အရှေ့မြောက် (ဣရှာန) ဘက်တွင် ထားရမည်။ မရရှိလျှင် မြစ်ရေကို အစားထိုးယူပြီး «yāsāṁ rājā …» ဟူသော မန္တရအစဖြင့် သန့်စင်ကာ သက္ကရာဇ်ပြုရမည်။
Verse 10
देवं निर्मार्ज्य निर्मञ्छ्य दुर्मित्रियेति विचक्षणः नेत्रे चोन्मीलयेच्चित्रं तच्चक्षुर्मधुरत्रयैः
နတ်ရုပ်ကို သုတ်သင်၍ သန့်စင်ပြီးနောက်၊ ကျွမ်းကျင်သော ပူဇော်သူသည် «durmitriye» ဟူသော မန္တရအစကို ရွတ်ဆိုရမည်။ ထို့နောက် ပန်းချီရုပ်ပုံအတွက် ‘မျက်စိဖွင့်ခြင်း’ ကို ပြုလုပ်၍၊ ထိုမျက်စိများကို ‘ချိုသောအရာ သုံးမျိုး’ ဖြင့် ထိကာ အသက်သွင်းရမည်။
Verse 11
ज्योतिः सम्पूरयेद्धैम्यां गुरवे गामथार्पयेत् समुद्रज्येष्ठेत्यभिषिञ्चयेद्वरुणं पूर्वकुम्भतः
မီးပူဇော်ရန် ဂဟီးဖြင့် လှော်ဇွန်းကို ဖြည့်ရမည်။ ထို့နောက် ပူဇော်ဆရာ ဂုရု (guru) ထံသို့ နွားတစ်ကောင်ကို ဆက်ကပ်ရမည်။ «samudra-jyeṣṭha…» ဟူသော မန္တရအစကို ရွတ်ဆိုကာ အရှေ့ဘက်တွင်ထားသော ကုမ္ဘ (pūrva-kumbha) ထဲမှ ရေဖြင့် ဝရုဏ (Varuṇa) အပေါ် အဘိဩေက (abhiṣeka) ကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 12
समुद्रं गच्छ गाङ्गेयात् सोमो धेन्विति वर्षकात् देवीरापो निर्झराद्भिर् नदाद्भिः पञ्चनद्यतः
အို ဂင်္ဂါရေတို့၊ ပင်လယ်သို့ သွားကြလော့။ မိုးတိမ်မှ (သင်တို့သည်) ဆိုမ (Soma) ဖြစ်၍၊ နို့ပေးနွား (dhenu) ကဲ့သို့ ပေါများစေသည်။ အို သာသနာတော်ရေများ၊ စမ်းရေများမှလည်းကောင်း၊ မြစ်ရေများမှလည်းကောင်း၊ ပဉ္စနဒ (Pañcanada) — မြစ်ငါးစင်းဒေသမှလည်းကောင်း လာကြလော့။
Verse 13
उद्भिदद्भ्यश्चोद्भिदेन पावमान्याथ तीर्थकैः आपो हि ष्ठा पञ्चगव्याद्धिरण्यवर्णेति स्वर्णजात्
«Udbhidadbhyaḥ» နှင့် «Udbhidenā» မန္တရများဖြင့်၊ ထို့ပြင် သန့်စင်ရေး ပာဝမာနီ (Pāvamānī) စာသားများဖြင့်၊ နောက်တစ်ဆင့် တီရ္ထ (tīrtha) ရေဖြင့် ဆက်လက်သန့်စင်ရမည်။ «Āpo hi ṣṭhā» မန္တရဖြင့်၊ ပဉ္စဂဝျ (pañcagavya) — နွားမှ ထွက်သော အရာငါးမျိုးဖြင့်၊ ထို့ပြင် «Dhiraṇyavarṇāḥ» ဟူသော သုက္တဖြင့်—ဤသို့ သန့်စင်ခြင်းကို ပြုလုပ်ကာ ရွှေရောင်သန့်စင်မှုကို ပေးအပ်ရမည်။
Verse 14
आपो अस्मेति वर्षोप्त्यैर् व्याहृत्या कूपसम्भवैः वरुणञ्च तडागोप्त्यैर् वरुणाद्भिस्तु वश्यतः
မန္တရ «Āpo asm-» ကို မိုးခေါ်ဖော်မြူလာများနှင့် vyāhṛti (ဗျာဟြတီ) အဆိုများနှင့်အတူ၊ ရေတွင်းမှယူသောရေဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။ ထို့ပြင် ကန်ရေကို ကန်ကာကွယ်မန်တရများနှင့်အတူ သုံးလျှင်၊ ဝရုဏ (Varuṇa) ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်—အမှန်တကယ် ဝရုဏ၏ ကိုယ်ပိုင်ရေ (ဝရုဏအတွက် သန့်စင်ထားသောရေ) ဖြင့်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 15
आपो देवीति गिरिजैर् एकाशीविघटैस्ततः स्नापयेद्वरुणस्येति त्वन्नो वरुणा चार्घ्यकं
ထို့နောက် တောင်ပေါ်မှထွက်သောရေ (စမ်းရေ/မြစ်ရေ) ကို သန့်စင်အိုးများတွင် ထား၍ «Āpo devīḥ…» ဟု ရွတ်ဆိုကာ ဝရုဏကို ရေချိုးပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြီး အရ္ဃျ (arghya) ကို ဝရုဏထံ ဆက်ကပ်၍ «Varuṇasya…» နှင့် «Tvanno Varuṇa…» ကိုလည်း ရွတ်ဆိုရမည်။
Verse 16
व्याहृत्या मधुपर्कन्तु वृहस्पतेति वस्त्रकं वरुणेति पवित्रन्तु प्रणवेनोत्तरीयकं
vyāhṛti အဆိုများဖြင့် မဓုပရ္က (madhuparka) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။ «Bṛhaspati» မန္တရဖြင့် အဝတ်အစားကို ပူဇော်ရမည်။ «Varuṇa» မန္တရဖြင့် pavitra (ကူရှာကွင်း/သန့်စင်ဖဲကြိုး) ကို ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် Praṇava (Oṃ) ဖြင့် အပေါ်ဝတ် (uttarīya) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 17
नदीक्षोदमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः आसां रुद्रेति कीर्तयेदिति ङ, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः इन्द्रियेति विचक्षण इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः यद्वारण्येन पुष्पादि प्रदद्याद्वरुणाय तु चामरं दर्पणं छत्रं व्यजनं वैजयन्तिकां
«nadīkṣodam» ဟူသည်မှာ Kha ပြန်လည်စာမူတွင် ထိုသို့ ဖတ်ရသည် (မှတ်သားထားသော စာမူဖတ်ပုံ)။ «“āsāṃ rudre …” ကို ရွတ်ဆိုရမည်» ဟူသည်မှာ Ṅa နှင့် Ga ပြန်လည်စာမူများတွင် ထိုသို့ ဖတ်ရသည်။ «… “indriye …” … “vicakṣaṇa”» ဟူသည်မှာ Ga နှင့် Gha ပြန်လည်စာမူများတွင် ထိုသို့ ဖတ်ရသည်။ အခြားနည်းအားဖြင့် ဝရုဏအတွက် တောပန်းနှင့် အလားတူပစ္စည်းများကို ဆက်ကပ်ရမည်; ထို့ပြင် cāmara (ယင်မောင်း)၊ မှန်၊ ထီး၊ ပန်ကာ၊ vaijayantikā (အောင်ပွဲပန်းကုံး/အလံ) ကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 18
मूलेनोत्तिष्ठेत्युत्थाप्य तां रात्रिमधिवासयेत् वरुणञ्चेति सान्निध्यं यद्वारण्येन पूजयेत्
မူလမန္တရ «mūlena uttiṣṭha» (“မူလ[မန္တရ] ဖြင့် ထပါ”) ဖြင့် ထူထောင်/ထမြောက်စေပြီးနောက်၊ ထိုညအတွက် adhi-vāsa (သန့်စင်တည်းခိုခြင်း) တွင် ထားရမည်။ ထို့ပြင် «varuṇam ca iti» ဟူသော ဖိတ်ခေါ်ချက်ဖြင့် ပူဇော်ကာ sānnidhya (နီးကပ်တည်ရှိမှု/တော်ဝင်တည်ရှိမှု) ကို အတည်ပြုရမည်—သို့မဟုတ် Vāruṇa နည်းလမ်းဖြင့်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 19
सजीवीकरणं मूलात् पुनर्गन्धादिना यजेत् मण्डपे पूर्ववत् प्रार्च्य कुण्डेषु समिदादिकं
ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း (စဇီဝီကရဏ) အခမ်းအနားတွင် အခြေခံအမြစ်မှစ၍ ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် အနံ့သာနှင့် အလားတူပစ္စည်းများဖြင့် ထပ်မံပူဇော်ရမည်။ မဏ္ဍပအတွင်း ယခင်ကဲ့သို့ ပထမဦးစွာ ပူဇော်ပြီးနောက် ကုဏ္ဍမီးတွင်းများ၌ သစ်တုတ် (သမိဒ္ဓ) နှင့် သတ်မှတ်ထားသော အာဟုတိများကို ဆက်လက်ပူဇော်ရမည်။
Verse 20
वेदादिमन्त्रैर् गन्धाद्याश् चतस्रो धेनवो दुहेत् दिक्ष्वथो वै यवचरुं ततः संस्थाप्य होमयेत्
ဝေဒအစမန်တရများဖြင့် အနံ့သာစသည်တို့မှ စတင်သော နွားပူဇော်ပစ္စည်း လေးမျိုးကို «နို့ညှစ်ထုတ်သကဲ့သို့» (ပြင်ဆင်ထုတ်ယူ) ရမည်။ ထို့နောက် အရပ်မျက်နှာများတွင် ယဝချရု (မုယောစပါးချက်အာဟုတိ) ကို တည်ထောင်ပြီး၊ တည်ထောင်ပြီးနောက် ဟောမ (မီးပူဇော်) ကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 21
व्याहृत्या वाथ गायत्र्या मूलेनामन्त्रयेत्तथा सूर्याय प्रजापतये द्यौः स्वाहा चान्तरिक्षकः
ထို့နောက် ဗျာဟြတိ (Vyāhṛti) များ သို့မဟုတ် ဂါယတြီ (Gāyatrī) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ မူလမန်တရဖြင့်လည်းကောင်း အာမန္တရဏ/အဘိသေက (အာဝါဟန-သန့်စင်ခြင်း) ကို ပြုရမည်။ ထို့ပြင် စူရျ (Sūrya) နှင့် ပရာဇာပတိ (Prajāpati) အတွက် «Dyauḥ, svāhā» ဟုဆို၍၊ အန္တရိက္ခ (Antarikṣa) အတွက်လည်း ထပ်မံ ဆက်ကပ်/ရွတ်ဆိုရမည်။
Verse 22
तस्यै पृथिव्यै देहधृत्यै इह स्वधृतये ततः इह रत्यै चेह रमत्या उग्रो भीमश् च रौद्रकः
ကိုယ်ခန္ဓာတို့ကို ထောက်ထားသော မိခင်မြေ (ပෘഥိဝီ) အတွက်—ဤနေရာ၌ မိမိ၏ တည်ငြိမ်ခိုင်မာမှုအတွက် ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် ဤနေရာ၌ ပျော်ရွှင်မှုအတွက်၊ ဤနေရာ၌ ရမဏ/အာနန္ဒအတွက်လည်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် အုဂ္ရ (Ugra) ကြမ်းတမ်းသူ၊ ဘီမ (Bhīma) ကြောက်မက်ဖွယ်သူ၊ နှင့် ရောဒြက (Raudraka) ဒေါသပြင်းထန်သူတို့ကိုလည်း အာဝါဟန ပြုရမည်။
Verse 23
विष्णुश् च वरुणो धाता रायस्पोषो महेन्द्रकः अग्निर्यमो नैरृतो ऽथ वरुणो वायुरेव च
ထို့ပြင် ဗိෂ္ဏု (Viṣṇu)၊ ဝရုဏ (Varuṇa)၊ ဓာတೃ (Dhātṛ)၊ ရာယස්ပိုးရှ (Rāyaspoṣa)၊ မဟေန္ဒြ (Mahendra) တို့ရှိသည်။ အဂ္နိ (Agni)၊ ယမ (Yama)၊ နೈရృత (Nairṛta) တို့လည်းရှိပြီး၊ ထို့နောက် ဝရုဏ (Varuṇa) နှင့် ဝါယု (Vāyu) တို့လည်း ပါဝင်သည်။
Verse 24
कुवेर ईशो ऽनन्तो ऽथ ब्रह्मा राजा जलेश्वरः तस्मै स्वाहेदं विष्णुश् च तद्विप्रासेति होमयेत्
မီးထဲတွင် ဟောမအာဟုတိများကို ပူဇော်၍ «ကူဗေရ; ဣဿ; အနန္တ; ထို့နောက် ဗြဟ္မာ; မင်း (ဣန္ဒြ); ရေ၏အရှင် ဇလေရှ္ဝရ (ဝရုဏ); ထိုသူအား svāhā; ဤပူဇော်မှု svāhā; နှင့် ဝိෂ္ဏု; ထို့ပြင် ‘ဗြာဟ္မဏများအား’» ဟု မန္တရဖိတ်ခေါ်ကာ ဟောမကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 25
सोमो धेन्विति षड् हुत्वा इमं मेति च होमयेत् आपो हि ष्ठेति तिसृभिरिमा रुद्रेति होमयेत्
«somo dhenv…» ဟုအစပြုသော မန္တရဖြင့် အာဟုတိ ၆ ကြိမ် ပူဇော်ပြီးနောက် «imaṃ me…» ဖြင့်လည်း ဟောမပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် «āpo hi ṣṭhā…» ဟုအစပြုသော သုံးပုဒ်နှင့် «imā rudra…» မန္တရဖြင့် အာဟုတိများကို ထပ်မံပူဇော်ရမည်။
Verse 26
दशादिक्षु बलिं दद्यात् गन्धपुष्पादिनार्चयेत् प्रतिमां तु समुत्थाप्य मण्डले विन्यसेद् बुधः
ဒిశတစ်ဆယ်သို့ ဘလိ (bali) ပူဇော်ပေးရမည်၊ စန္ဒနကပ်၊ ပန်းနှင့် အခြားပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့်လည်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် ပုံတော်ကို မြှောက်ယူပြီး ပညာရှိသည် ပူဇော်မဏ္ဍလအတွင်း သင့်လျော်ရာနေရာ၌ တင်ထားရမည်။
Verse 27
पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैर् हेमपुष्पादिभिः क्रमात् मण्डले इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मूले त्वग्नौ च होमयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वायुः सोमो महेन्द्रक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जलाशयांस्तु दिग्भागे वितस्तिद्वयसम्मितान्
အနံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အခြားပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် အစဉ်လိုက် ပူဇော်ရမည်၊ ရွှေပန်းစသည်တို့ဖြင့်လည်း ပူဇော်ရမည်။ မဏ္ဍလအတွင်း (စာမူကွဲအချို့အရ) အခြေ/မူလ၌ မီးထဲသို့ ဟောမပြုရမည်ဟု ဆိုထားပြီး၊ အချို့သော ပြန်လည်စာမူများတွင် ဝါယု၊ သောမ၊ မဟေန္ဒြ တို့ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် တစ်တစ်ဦးချင်း ဒిశပိုင်းများတွင် vitasti နှစ်ဆ (လက်တံနှစ်ခါ) အတိုင်းအတာရှိသော ရေကန်များကို တည်ဆောက်ရမည်။
Verse 28
कृत्वाष्टौ स्थण्डिलान् रम्यान् सैकतान् देशिकोत्तमः वरुणस्येति मन्त्रेण साज्यमष्टशतं ततः
သဲဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လှပသည့် စ္ထဏ္ဍိလ (sthaṇḍila) ၈ ခုကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် အထူးကောင်းမွန်သော ပူဇော်ဆရာသည် «(O) Varuṇa…» ဟုအစပြုသော မန္တရဖြင့် ဂျီ (ghee) အာဟုတိ ၈၀၀ ကြိမ် ပူဇော်လှူဒါန်းသည်။
Verse 29
चरुं यवमयं हुत्वा शान्तितोयं समाचरेत् सेचयेन्मूर्ध्नि देवं तु सजीवकरणं चरेत्
မီးဟောမ၌ မုယောဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ချာရု (caru) ကို ဟူတ၍ ပူဇော်ပြီးနောက် «ရှာန္တိ-တိုယ» (śānti-toya) ဟုခေါ်သော ငြိမ်းချမ်းရေဖြင့် အခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထိုရေကို ဒေဝတား၏ ဦးခေါင်းပေါ်သို့ ဖြန်း၍ «စဇီဝကရဏ» (sajīvakaraṇa) ဟူသော ပြန်လည်အသက်သွင်းပွဲကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 30
ध्यायेत्तु वरुणं युक्तं गौर्या नदनदीगणैः ॐ वरुणाय नमो ऽभ्यर्च्य ततः सान्निध्यमाचरेत्
ဂေါရီ (Gaurī) နှင့် မြစ်ချောင်းအစုအဝေးတို့က ဝန်းရံတော်မူသော ဝရုဏ (Varuṇa) ကို စိတ်ဖြင့် သမားဓိပြု၍ ဂရုတစိုက် ညွှန်ကြားသင့်သည်။ «အိုမ် ဝရုဏာယ နမဟ်» (Oṃ varuṇāya namaḥ) မန္တရဖြင့် ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ထို့တော်၏ နီးကပ်တော်မူခြင်းကို ရရှိစေသော စာန္နိဓျ (sānnidhya) ပွဲကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 31
उत्थाप्य नागपृष्ठाद्यैर् भ्रामयेत्तैः समङ्गलैः आपो हि ष्ठेति च क्षिपेत्त्रिमध्वाक्ते घटे जले
ထိုအရာကို မြှောက်တင်ပြီးနောက် «နာဂပೃષ્ઠ» (nāga-pṛṣṭha) စသည့် မင်္ဂလာပစ္စည်းများဖြင့် လှည့်ပတ်စေသင့်သည်။ ထို့နောက် «အာပို ဟိ ဩဋ္ဌာ…» (āpo hi ṣṭhā…) မန္တရကို ရွတ်ဆိုကာ၊ «သုံးမျိုးသော ပျားရည်» (tri-madhu) ဖြင့် ချိုမြိန်စေထားသော အိုးရေ (ghaṭa) ထဲသို့ ထိုသန့်စင်ပစ္စည်း/ပန်းကို ချလိုက်ရမည်။
Verse 32
जलाशये मध्यगतं सुगुप्तं विनिवेशयेत् स्नात्वा ध्यायेच्च वरुणं सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकां
ရေကန်/ရေသိုလှောင်ရာ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ထိုအရာကို ကောင်းစွာ ဖုံးကွယ်ထား၍ ထည့်သွင်းရမည်။ ရေချိုးပြီးနောက် ဝရုဏ (Varuṇa) နှင့် «ဗြဟ္မာဏ္ဍ» (Brahmāṇḍa) ဟုခေါ်သော စကြဝဠာဥ (cosmic egg) အဖြစ်သတ်မှတ်သော ဖန်ဆင်းခြင်းကို သမားဓိပြု၍ စိတ်ကူးရမည်။
Verse 33
अग्निवीजेन सन्दग्द्ध्य तद्भस्म प्लावयेद्धरां सर्वमपोमयं लोकं ध्यायेत् तत्र जलेश्वरं
«အဂ္နိ-ဗီဇ» (agni-bīja) ဖြင့် မြေဓာတ်ကို မီးရှို့ပြီး ထိုပြာကို မြေပြင်ပေါ်သို့ ပျံ့နှံ့စေ၍ ရေလွှမ်းမိုးသကဲ့သို့ ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် လောကတစ်ခုလုံးကို ရေဓာတ်ဖြင့် ပြည့်စုံသည်ဟု သမားဓိပြုကာ၊ ထိုနေရာ၌ «ရေ၏အရှင်» (Jaleśvara) ကို စိတ်ဖြင့် တရားသဘောတင်၍ ဆင်ခြင်ရမည်။
Verse 34
तोयमध्यस्थितं देवं ततो यूपं निवेशयेत् चतुरस्रमथाष्टास्रं वर्तुलं वा प्रवर्तितं
ရေ၏အလယ်၌ ဒေဝတাকে တည်စေပြီးနောက် ယဇ္ဉာတိုင် (ယူပ) ကို စတုရန်း၊ အဋ္ဌဂံ (၈ မျက်နှာ) သို့မဟုတ် ဝိုင်းပုံစံဖြင့် တပ်ဆင်ရမည်။
Verse 35
आराध्य देवतालिङ्गं दशहस्तं तु कूपके यूपं यज्ञीयवृक्षोत्थं मूले हैमं फलं न्यसेत्
ဒေဝတ၏ လင်္ဂ (အမှတ်တံဆိပ်) ကို သေချာစွာ ပူဇော်ပြီးနောက် ကူပက (အပေါက်) အတွင်း လက်တံ ၁၀ လောက်ရှည်သော ယဇ္ဉာတိုင် (ယူပ) ကို ယဇ္ဉာအတွက်သင့်တော်သော သစ်ပင်မှ ပြုလုပ်၍ တပ်ဆင်ရမည်၊ အခြေတွင် ရွှေ “အသီး” ကို ထားရမည်။
Verse 36
वाप्यां पञ्चदशकरं पुष्करिण्यां तु विंशतिकं तडागे पञ्चविंशाख्यं जलमध्ये निवेशयेत्
ဝါပီ (အဆင့်ဆင့်ရေတွင်း) တွင် လက်တံ ၁၅ လောက်ကို တပ်ဆင်ရမည်၊ ပုෂ္ကရိဏီ (ကြာကန်) တွင် ၂၀ လောက်ကို၊ တဍာဂ (ကန်/ရေကန်ကြီး) တွင် ၂၅ ဟုခေါ်သော အရွယ်ကို ရေအလယ်၌ တည်စေရမည်။
Verse 37
यागमण्डपाङ्गेण वा यूपब्रस्केति मन्त्रतः स्थाप्य तद्वेष्टयेद्वस्त्रैर् यूपोपरि पताकिकां
မန္တရား “yāgamaṇḍapāṅgeṇa” သို့မဟုတ် “yūpabraska” ဖြင့် တပ်ဆင်ပြီးနောက် အဝတ်များဖြင့် ပတ်လည်ဖုံးအုပ်ကာ ယဇ္ဉာတိုင် (ယူပ) အပေါ်တွင် အလံငယ်တစ်ခု တင်ရမည်။
Verse 38
चरुं सचमसं हुत्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः उत्थाय इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सुवर्तितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यूपस्थानेति मन्त्रत इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदभ्यर्च्य च गन्धाद्यैर् जगच्छान्तिं समाचरेत् दक्षिणां गुरवे दद्याद्भूगोहेमाम्बुपात्रकं
ချာရု (ချက်ထားသော ပူဇော်အစား) ကို ချမသ (လောင်းဇွန်း) နှင့်အတူ မီးထဲသို့ ဟုတ၍ ပူဇော်ပြီးနောက် ထ၍၊ ရိုးရာစာမူများတွင် ဖော်ပြထားသည့် နည်းတကျအတိုင်း ထိုနေရာ၌ နံ့သာစသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်ကာ “jagacchānti” (ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး) ပူဇော်ပွဲကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် ဂုရုအား ဒက္ခိဏာအဖြစ် မြေ၊ နွား၊ ရွှေ နှင့် ရေပြည့်အိုးကို ပေးရမည်။
Verse 39
द्विजेभ्यो दक्षिणा देया आगतान् भोजयेत्तथा आब्रह्मस्तम्बपर्यन्ता ये केचित्सलिलार्थिनः
ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) များအား ဒက္ခိဏာ (ပူဇာလှူဒါန်း) ပေးရမည်၊ လာရောက်သူတို့ကိုလည်း အစာကျွေးရမည်။ ဗြဟ္မာမှ မြက်တစ်ရွက်အထိ ရေလိုအပ်သူ မည်သူမဆို ရေကို ပေးရမည်။
Verse 40
ते तृप्तिमुपगच्छन्तु तडागस्थेन वारिणा तोयमुत्सर्जयेदेवं पञ्चगव्यं विनिक्षिपेत्
“ကန်ထဲမှ ယူသောရေဖြင့် သူတို့ စိတ်ကျေနပ်ပါစေ” ဟု ဆုတောင်း၍၊ ထိုသို့ပင် ရေကို အပူဇာအဖြစ် လောင်းချရမည်။ ထို့နောက် ပဉ္စဂဝျ (pañcagavya) ကို ထားသို့မဟုတ် ပေးရမည်။
Verse 41
आपो हि ष्ठेति तिसृभिः शान्तितोयं द्विजैः कृतं तीर्थतोयं क्षिपेत् पुण्यं गोकुलञ्चार्पयेद्विजान्
“Āpo hi ṣṭhā …” ဖြင့် စသော မန္တရ သုံးပုဒ်ကို အသုံးပြု၍ ဒွိဇများက ရှာန္တိရေ (śānti-water) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် တီရ္ထရေ (သန့်ရှင်းသော ဘုရားဖူးရေ) ကို ကုသိုလ်အဖြစ် ထည့်ချရမည်၊ ထို့ပြင် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) များအား နွားအုပ် သို့မဟုတ် နွားလှူဒါန်းကို ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 42
अनिवारितमन्नाद्यं सर्वजन्यञ्च कारयेत् अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत्
မည်သူမဆို မတားဆီးဘဲ လူအပေါင်းတို့အတွက် အစာနှင့် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို စီစဉ်ပေးရမည်။ ဤအစာကျွေးခြင်းကို နိယမအဖြစ် လေ့ကျင့်သူသည် အရှွမေဓ (Aśvamedha) ယဇ် တစ်ထောင်စုံ တစ်ထောင်ကို ပြုသကဲ့သို့ ကုသိုလ်ရသည်။
Verse 43
एकाहं स्थापयेत्तोयं तत्पुण्यमयुतायुतं विमाने मोदते स्वर्गे नरकं न स गच्छति
ရေကို တစ်နေ့တည်းပင် စီစဉ်ပေးထားသူသည် မရေတွက်နိုင်သော သောင်းသောင်းချီ ကုသိုလ်ကို ရရှိသည်။ သူသည် ကောင်းကင်ဘုံ၌ ဒေဝယာန (ဗိမာန်ယာဉ်) ဖြင့် ပျော်ရွှင်ကာ နరకသို့ မသွားရ။
Verse 44
गवादि पिवते यस्मात्तस्मात् कर्तुर् न पातकं तोयदानात्सर्वदानफलं प्राप्य दिवं यजेत्
နွားနှင့် အခြားသတ္တဝါတို့သည် ထိုရေကို သောက်သုံးကြသဖြင့် လုပ်သူ၌ အပြစ်မတင်ရ။ ရေကို လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် လှူဒါန်းမှုအားလုံး၏ အကျိုးကို ရရှိကာ နတ်တို့ကို ပူဇော်၍ ကောင်းကင်(သုခဘုံ)သို့ ရောက်စေသင့်သည်။
A precise directional protocol for an aṣṭa-kumbha set: distinct water-types are assigned to specific quarters (including ocean-water in the eastern kumbha), combined with mantra-purifications, followed by homa/bali/śānti-toya and a measured central yūpa/marker (different lengths for vāpī, puṣkariṇī, and taḍāga).
By framing public water provision as yajña and dāna: correct ritual consecration aligns the work with cosmic order (ṛta), while unrestricted water-gifting and feeding cultivate compassion and merit, supporting artha/kāma ethically and reinforcing dharma as a basis for inner purification and eventual mokṣa.
Varuṇa is central as Jaleśvara (Lord of Waters). The chapter explicitly identifies water as a form in which Hari (Viṣṇu), Soma, and Varuṇa are present, making Varuṇa-pratiṣṭhā the theological anchor for sanctifying waterworks.
The text preserves multiple recension readings (e.g., Kha, Ga, Gha, Ṅa) for certain mantra-phrases and procedural cues, indicating a living ritual tradition where regional manuscript lines preserved slightly different liturgical details.