Adhyaya 52
Chapter 52: देवीप्रतिमालक्षणं (Devī-pratimā-lakṣaṇa) — Characteristics of Goddess Images
Pratimā-lakṣaṇa အစဉ်ကို ဆက်လက်၍ အဂ္နိဘုရားသည် ယောဂိနီအုပ်စုများကို စနစ်တကျ ဖော်ပြမည်ဟု ကြေညာကာ “ရှစ်နှင့်ရှစ်” (aṣṭāṣṭaka) အစီအစဉ်ကို Aindrī အုပ်စုမှ စ၍ Śāntā (ငြိမ်းချမ်းစေသော) အုပ်စုအထိ ချဲ့ထွင်ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ယောဂိနီ/ဒေဝီ အမည်ခေါ်များနှင့် အာဏာနာမများကို များစွာ စာရင်းပြုစုကာ လက်ရေးမူကွဲများကြောင့် လက်နက်နှင့် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်အသေးစိတ်များ ကွာခြားနိုင်သည့် ထုံးတမ်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အမည်စာရင်းပြီးနောက် အညွှန်းသဘောသို့ ပြောင်း၍ အထောက်အပံ့ဒေဝီများကို လက် ၄ လက် သို့မဟုတ် ၈ လက်ဖြင့် ပုံဖော်ကာ မိမိလိုအပ်သည့် လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်ပြီး siddhi များ ပေးအပ်စေဟု ဆိုသည်။ Bhairava ၏ ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ကိုလည်း ကြမ်းတမ်းသဏ္ဌာန်၊ လမင်္ဂလာပါသော jaṭā ဆံထုံးနှင့် ဓား၊ aṅkuśa၊ paraśu၊ လေး၊ တြိသူလ၊ khaṭvāṅga၊ pāśa စသည့် လက်နက်အစုံအလင်နှင့် varada မုဒြာတို့ဖြင့် အသေးစိတ် သတ်မှတ်သည်။ ထို့နောက် aviloma (ပြန်လှန်အစီအစဉ်) ဖြင့် Agni အထိ စီစဉ်ခြင်း၊ မန္တရခွဲခြားခြင်းနှင့် ṣaḍaṅga အသုံးချခြင်းတို့ကို ဗဟိုထား၍ ပူဇော်ပွဲညွှန်ကြားချက်များ ပေးသည်။ နောက်ဆုံးတွင် Vīrabhadra၊ Gaurī/Lalitā နှင့် စင်္ဟာစီး၍ တြိသူလဖြင့် ကျွဲကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်နေသော Caṇḍikā ပုံစံတို့အတွက် ရုပ်ပုံတမ်းပလိတ်များကို ပေးကာ သဒ္ဓါတရား၊ ရုပ်ပုံဗေဒနှင့် တည်ထောင်ပူဇော်ပွဲကို အာဂမပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစည်းထားသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिमालक्षणं नाम एकपञ्चाशो ऽध्यायः अथ द्विपञ्चोशो ऽध्यायः देवीप्रतिमालक्षणं भगवानुवाच योगिन्यष्टाष्टकं वक्ष्ये ऐन्द्रादीशान्ततः क्रमात् हिनीसूत्रवान् शनिरिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः खड्गो इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः मणिविद्याधराश् च खे इति ख, चिहितपुस्तकपाठः विस्तृतानना इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शूलयुता इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अक्षोभ्या रूक्षकर्णो च राक्षसी कृपणाक्षया
ဤသို့ အဂ္နိပုရာဏ၌ «ပရတိမာ-လက္ခဏ» ဟူသော အခန်း ၅၁ သည် ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း ၅၂ «ဒေဝီပရတိမာ-လက္ခဏ» ကို စတင်၏။ ဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်– «အိုင်န္ဒရီ (Aindrī) အုပ်စုမှ စ၍ သာန္တာ (Śāntā) အုပ်စုအထိ အစဉ်လိုက် ယောဂိနီ ၈+၈ ကို ငါဖော်ပြမည်»။ (နောက်တစ်ဆက်တွင် လက်ရေးမူကွဲများကြောင့် ဓားကိုင်ခြင်း၊ မဏိနှင့် ဝိဒ္ယာဓရတို့ကို ဆောင်ခြင်း၊ မျက်နှာကျယ်ခြင်း၊ တြိရှူလကိုင်ခြင်းနှင့် Akṣobhyā, Rūkṣakarṇā, Rākṣasī, Kṛpaṇākṣayā စသည့် အမည်/အပေါ်အမည်များကွဲပြားမှုများ ပါရှိသည်။)
Verse 2
पिङ्गाक्षी च क्षया क्षेमा इला लीलालया तथा लोला लक्ता बलाकेशी लालसा विमला पुनः
ထို့ပြင် သူမသည် ပင်္ဂာက္ရှီ (Pingākṣī)၊ က္ရှယာ (Kṣayā)၊ က္ရှေမာ (Kṣemā)၊ အီလာ (Ilā)၊ လီလာလယာ (Līlālayā) ဖြစ်၏။ ထို့အတူ လိုလာ (Lolā)၊ လက္တာ (Laktā)၊ ဘလာကေရှီ (Balākeśī)၊ လာလစာ (Lālasā) နှင့် ထပ်မံ၍ ဝိမလာ (Vimalā) ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
Verse 3
हुताशा च विशालाक्षी हुङ्कारा वडवामुखी महाक्रूरा क्रोधना तु भयङ्करी महानना
သူမသည် ဟုတာရှာ (Hutāśā) — မီးမှပေါက်ဖွား/မီးကဲ့သို့သောသူ၊ မျက်လုံးကျယ်သောသူ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဟုင်္ကာရာ (Huṅkārā) — သန့်ရှင်းသော “ဟုṁ” သဒ္ဒါ၏ သဘောတရား၊ ဝဍဝာမုခီ (Vaḍavāmukhī) — မြင်းမျက်နှာ၊ စုပ်ယူလောင်ကျွမ်းသော မီး ဖြစ်၏။ အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ဒေါသထန်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး မျက်နှာကြီးသူ ဖြစ်သည်။
Verse 4
सर्वज्ञा तरला तारा ऋग्वेदा तु हयानना साराख्या रुद्रशङ्ग्राही सम्बरा तालजङ्घिका
သူမသည် အရာအားလုံးကို သိမြင်သော (Sarvajñā)၊ လျင်မြန်/တုန်လှုပ်သန်စွမ်းသော (Taralā)၊ တာရာ (Tārā) ဖြစ်၏။ သူမသည် ရိဂ္ဝေဒ (Ṛgveda) ၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်ပြီး၊ ဟယာနနာ (Hayānanā) — မြင်းမျက်နှာရှိသူ ဖြစ်၏။ သူမကို စာရာ (Sārā) — “အနှစ်သာရ” ဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ သူမသည် ရုဒ္ရ (Rudra) ၏ သင်္ကေတ/အာဏာကို ထိန်းဆောင်သူ၊ စမ္ဘရာ (Sambarā) နှင့် တာလဇင်္ဃိကာ (Tālajaṅghikā) — “တားလပင်ကဲ့သို့ ခြေထောက်ရှိသူ” ဖြစ်သည်။
Verse 5
रक्ताक्षी सुप्रसिद्धा तु विद्युज्जिह्वा करङ्किणी मेघनादा प्रचण्डोग्रा कालकर्णी वरप्रदा
သူမသည် ရက္တာက္ရှီ (Raktākṣī) — မျက်လုံးနီသောသူ၊ အလွန်ကျော်ကြားသောသူ ဖြစ်၏။ ဝိဒ္ယုဇ္ဇိဟ္ဝာ (Vidyujjihvā) — လျှပ်စီးကဲ့သို့ လျှာရှိသူ၊ ကရင်္ကိဏီ (Karaṅkiṇī) — ခေါင်းခွံအလှဆင်သူ၊ မေဃနာဒါ (Meghanādā) — မိုးတိမ်မုန်တိုင်းကဲ့သို့ ဟိန်းသံရှိသူ၊ ပ္ရစဏ္ဍောဂ္ရာ (Pracaṇḍogrā) — အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသူ၊ ကာလကර්ဏီ (Kālakarṇī) — အမင်္ဂလာ/နားအမည်းရှိသူ၊ နှင့် ဝရပရဒါ (Varapradā) — ကောင်းချီးပေးသနားသူ ဖြစ်သည်။
Verse 6
चन्द्रा चन्द्रावली चैव प्रपञ्चा प्रलयान्तिका शिशुवक्त्रा पिशाची च पिशिताशा च लोलुपा
စန္ဒြာ၊ စန္ဒြာဝလီ၊ ပရပဉ္စာ၊ ပရလယာန္တိကာ၊ ရှိရှုဝက္တြာ၊ ပိသာချီ၊ ပိသိတာရှာ နှင့် လောလုပာ—ဤတို့လည်း သူမ၏ နာမတော်များ ဖြစ်သည်။
Verse 7
धमनी तापनी चैव रागिणी विकृतानना वायुवेगा वृहत्कुक्षिर्विकृता विश्वरूपिका
ဓမနီ နှင့် တာပနီ၊ ရာဂိနီ၊ ဝိကရိတာနနာ (မျက်နှာရုပ် ကြောက်မက်ဖွယ် ပြောင်းလဲသူ)၊ ဝါယုဝေဂါ (လေကဲ့သို့ မြန်သူ)၊ ဝြဟတ်ကုက္ခိ (ဝမ်းဗိုက် ကျယ်ဝန်းသူ)၊ ဝိကရိတာ (ပြောင်းလဲ/ကြောက်မက်ဖွယ်သူ) နှင့် ဝိශ්ဝရူပိကာ (ကမ္ဘာလောကပုံသဏ္ဌာန်ရှိသူ)။
Verse 8
यमजिह्वा जयन्ती च दुर्जया च जयान्तिका विडाली रेवती चैव पूतना विजयान्तिका
ယမဇိဟ္ဝာ၊ ဇယန္တီ၊ ဒုရ္ဇယာ၊ ဇယာန္တိကာ၊ ဝိဍာလီ၊ ရေဝတီ၊ ထို့အပြင် ပူတနာ နှင့် ဝိဇယာန္တိကာ—ဤတို့သည် ကာကွယ်ရေးအတွက် အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆို/ရွတ်ဖတ်သော အင်အားများ ဖြစ်သည်။
Verse 9
अष्टहस्ताश् चतुर्हस्ता इच्छास्त्राः सर्वसिद्धिदाः हः रससङ्ग्राही इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वसुसङ्ग्राही इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कालवर्णी इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः चण्डा चण्दवतीति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वामनी इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः भैरवश्चार्कहस्तः स्यात् कूर्परास्यो जटेन्दुभृत्
အနီးပါး ဒေဝီများကို လက်ရှစ်လက် သို့မဟုတ် လက်လေးလက်ဖြင့် ပြသရမည်၊ မိမိတို့လိုအပ်သော လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်စေ၍၊ စိဒ္ဓိ အားလုံးကို ပေးသနားသူများ ဖြစ်သည်။ ဘိုင်ရဝကို လက်တွင် ဒိုင်းကိုင်ထား၍၊ မျက်နှာအမူအရာ ကြမ်းတမ်းကျဉ်းကျပ်သကဲ့သို့၊ ဇဋာဆံပင်နှင့် ဆံထုံးတွင် လကို ဆောင်ထားသဖြင့် ပုံဖော်ရမည်။
Verse 10
खड्गाङ्कुशकुठारेषुविश्वभयभृदेकतः चापत्रिशूलखट्वाङ्गपाशकार्धवरोद्यतः
တစ်ဖက်တွင် ဓား၊ အင်္ကုရှ (ချွန်တံ) နှင့် ကုဋ္ဌာရ (ပုဆိန်) ကို ကိုင်ဆောင်၍ လောကအနှံ့ ကြောက်ရွံ့စေသည်။ အခြားဖက်တွင် မြားလေး၊ တြိရှူလ၊ ခဋ္ဝါင်္ဂ တံတောင်၊ ပာရှ (ကြိုးကွင်း) ကို ကိုင်ကာ လက်တစ်ဖက်ကို အဘယ/ဝရဒ မုဒြာဖြင့် ကောင်းချီးပေးသည့် အနေအထားဖြင့် ပြသရသည်။
Verse 11
गजचर्मधरो द्वाभ्यां कृत्तिवासोहिभूषतः प्रेताशनो मातृमध्ये पूज्यः पञ्चाननोथवा
ဆင်အရေကိုဆောင်ထား၍ အရေဝတ်ကိုဝတ်ဆင်ကာ မြွေများဖြင့်အလှဆင်သောသူ၊ သေသူနှင့်ဆက်နွယ်သော မသန့်ဘလိကိုစားသုံးသောသူ၊ မာတෘကာများအလယ်၌တည်သောသူ၊ သို့မဟုတ် မျက်နှာငါးပါး (ပဉ္စာနန) အဖြစ် စိတ်ကူးသမား၍ ပူဇော်ရမည်။
Verse 12
अविलोमाग्निपर्यन्तं दीर्घाष्टकैकभेदितं तत्षडङ्गानि जात्यन्तैर् अन्वितं च क्रमाद् यजेत्
အဗီလိုမ (ပြန်လှန်အစဉ်) ဖြင့် အဂ္နိ (မီး) ထိတိုင်အောင် အစဉ်လိုက်တက်ကာ မန္တရကို ရှည်သံများနှင့် အဋ္ဌက (၈) အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲ၍၊ ထို့နောက် ဆဒင်္ဂ (အင်္ဂ ၆ ပါး) ကို သတ်မှတ်ထားသော ဇာတိအန္တ (အတန်းအဆုံးပုဒ်ဆက်) များနှင့်အတူ အစဉ်လိုက် ယဇေတ် (ပူဇော်) ရမည်။
Verse 13
मन्दिराग्निदलारूढं सुवर्णरसकान्वितं नादविन्द्वन्दुसंयुक्तं मातृनाथाङ्गदीपितं
မဏ္ဍလ (မন্দိရမီး) ၏ ပန်းချပ်ပေါ်၌ တက်ရောက်တည်နေ၍ ရွှေရည်အနှစ်သာရဖြင့် ပြည့်စုံကာ၊ နာဒ (nāda) နှင့် ဘိန္ဒု (bindu) နှင့် လဆန်းတံဆိပ် (crescent) တို့၏ အတွဲနှင့် ပေါင်းစည်းလျက်၊ မာတෘကာများနှင့် နာထ (သခင်) တို့၏ အင်္ဂများကြောင့် တောက်ပလင်းလက်နေသည်။
Verse 14
वीरभद्रो वृषारूढो मात्रग्रे स चतुर्मुखः गौरीं तु द्विभुजा त्र्यक्षा शूलिनी दर्पणान्विता
ဝီရဘဒ္ဒရကို နွား (ဝೃಷ) ပေါ်စီးထားသကဲ့သို့ ပုံဖော်ရမည်။ မာတෘကာအုပ်စုအတွင်း၌ သူသည် မျက်နှာလေးပါးဖြစ်သည်ဟု ပြရမည်။ ဂေါရီကိုမူ လက်နှစ်ဖက်၊ မျက်စိသုံးလုံး၊ သုံးခွ (trident) ကိုင်ဆောင်၍ မှန်တစ်ချပ်ပါဝင်သကဲ့သို့ ပုံဖော်ရမည်။
Verse 15
शूलं गलन्तिका कुण्डी वरदा च चतुर्भुजा अब्जस्था ललिता स्कन्दगणादर्शशलाकया
သူမသည် သုံးခွ (trident) ကိုင်ဆောင်သည်; သူမသည် ဂလန္တိကာ နှင့် ကုဏ္ဍီ ဖြစ်သည်; ကောင်းချီးပေးသူမဖြစ်၍ လက်လေးဖက်ရှိသည်; ကြာပန်းပေါ်၌ ထိုင်နေသော လလိတာ အဖြစ်၊ စကန္ဒ၏ ဂဏများ၏ မှန်နှင့် ရှလာက္ကာ (တံတား/တံချွန်) ဖြင့် အလှဆင်/အတူရှိသည်။
Verse 16
चण्डिका सशहस्ता स्यात् खड्गशूलारिशक्तिधृक् दक्षे वामे नागपाशं चर्माग्कुशकुठारकं धनुः सिंहे च महिषः शूलेन प्रहतोग्रतः
စဏ္ဍိကာကို လက်ခြောက်လက်ရှိသည့် နတ်မအဖြစ် ပုံဖော်ရမည်။ ဓား၊ လှံနှင့် ရန်သူဖျက်ဆီးသော သက္တိ (ပစ်လှံ) ကို ကိုင်ဆောင်သည်။ ညာဘက်နှင့် ဘယ်ဘက်လက်များတွင် မြွေကြိုးပတ်၊ ဒိုင်း၊ အင်္ကူရှ် (ချွန်တံ), သေးငယ်သော ပုထာရ (ပုဆိန်), နှင့် လေးကို ကိုင်ထားပြီး၊ စင်္ဟာပေါ်စီးကာ ရှေ့တွင် မဟိသ (ကျွဲ) ကို သူမ၏ တြိရှူလဖြင့် ထိုးနှက်ကျဆုံးထားသည်ဟု ပြရမည်။
Frequently Asked Questions
It emphasizes iconographic specification (arm-count, weapons, mounts, emblems) alongside ritual technology: aviloma sequencing up to Agni, mantra division (dīrgha/aṣṭaka-bheda), and ṣaḍaṅga application for correct worship and installation contexts.
By treating image-making and worship as disciplined sacred craft: correct forms (pratimā-lakṣaṇa) and correct procedures (mantra/krama) align devotion with cosmic order, supporting both siddhi-oriented protection/auspiciousness and the dharmic purification conducive to liberation.