
Chapter 46 — शालग्रामादिमूर्तिलक्षणकथनं (Exposition of the Characteristics of Śālagrāma and Other Sacred Forms)
ဝါස්တု–ပရတိဋ္ဌာ နှင့် ဣဿာနကလ္ပ စီးကြောင်းကို ဆက်လက်၍ အဂ္နိဘုရားသည် ရှာလဂ္ရామ (သန့်ရှင်းသော ကျောက်ရုပ်) နှင့် ဆက်စပ် မူရတိအမှတ်အသားများကို စိစစ်ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် ပရတိမာ–လက္ခဏာကို ရှင်းလင်းတော်မူသည်။ ဤအခန်းတွင် ထိုရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ဘုက္တိ–မုက္တိ–ပရဒါ (လောကီကောင်းကျိုးနှင့် မောက္ခသို့ ဦးတည်စေခြင်း) ဟု သတ်မှတ်ကာ ရုပ်ပုံဗေဒခွဲခြားမှုကို ကယ်တင်ရေးသဘောတရားနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ဝါစုဒေဝ၊ သင်္ကရ္ရှဏ၊ ပရဒျုမ္န၊ အနိရုဒ္ဓ၊ နာရာယဏ၊ ဗိဿဏု၊ နရသിംဟ၊ ဝရာဟ၊ ကူးရ္မ၊ ဟယဂ္ရီဝ၊ ဝိုင်ကුණ္ဌ၊ မတ္စျ၊ ရှရီဓရ၊ ဝါမန၊ တြိဝိက్రమ၊ အနန္တ၊ စုဒර්ရှန၊ လက္ရှမီ–နာရာယဏ၊ အချျုတ၊ ဇနာရ္ဒန၊ ပုရုရှောတ္တမ စသည့် နာမတော်များကို မြင်နိုင်သော အမှတ်အသားများ—စက္ကရအရေအတွက်၊ အရောင်၊ ရေခါ (rekhā)၊ ဘိန္ဒု (bindu)၊ ချီဒ္ရ/ရှုစိရ (အပေါက်)၊ အာဝရ္တ (ဝိုင်းလှည့်) နှင့် ဂဒါပုံစံကဲ့သို့ သင်္ကေတပုံသဏ္ဌာန်—တို့နှင့် ကိုက်ညီစေသည်။ မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းသည် မှန်ကန်သော ပူဇော်မှုနှင့် ပရတိဋ္ဌာအခမ်းအနားကို ထောက်ပံ့ကာ သန့်ရှင်းသော ပစ္စည်းမီဒီယာကို ဓမ္မရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေသည်။
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्ष्मादिलक्षणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः शालग्रामादिमूर्तिलक्षणकथनं भगवानुवाच शालग्रामादिमूर्तेश् च वक्ष्येहं भुक्तिमुक्तिदाः वासुदेवो ऽसितो द्वारे शालग्रामद्विचक्रकः
ဤသို့ဖြင့် အဂ္နိပုရာဏတွင် «ပိဏ္ဍိကာ-လက္ရှ္မီ စသည်တို့၏ လက္ခဏာများ» ဟူသော ခေါင်းစဉ်ပါ ၄၅ မြောက် အခန်း ပြီးဆုံးသည်။ ယခု ၄၆ မြောက် အခန်း «ရှာလဂြာမ စသည့် သန့်ရှင်းသော ရုပ်ပုံများ၏ လက္ခဏာဖော်ပြခြင်း» စတင်သည်။ ဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်– «ဤနေရာတွင် ရှာလဂြာမမှ စ၍ လောကီအပျော်အပါး (bhukti) နှင့် မောက္ခ (mukti) ကို ပေးသနားသော ရုပ်ပုံများကို ငါဖော်ပြမည်။ ဝါစုဒေဝသည် အမဲရောင်ဖြစ်ပြီး; ‘တံခါး/အပေါက်’ (dvāra) တွင် ချက္ကရနှစ်စင်း၏ အမှတ်အသားရှိသည်—ဤသည်ကို ဒွိ-ချက်ကရ ရှာလဂြာမ ဟု ခေါ်သည်»။
Verse 2
ज्ञेयः सङ्कर्षणो लग्नद्विचक्रो रक्त उत्तमः सूक्ष्मचक्रो बहुच्छिद्रः प्रद्युम्नो नीलदीघवः
ဘီးနှစ်လုံးကပ်လျက် အမှတ်တံဆိပ်ရှိသော စက်ဝိုင်းလက်နက်ကို «သင်္ကර්ရှဏ» ဟု သိမှတ်ရမည်၊ အနီရောင်ဖြစ်၍ အထူးကောင်းမြတ်သည်။ အနားသေးသိမ်၍ အပေါက်များစွာပါသော စက်ဝိုင်းကို «ပရဒျုမ္န» ဟု ခေါ်၍ အပြာရောင်နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှည်လျားသည်။
Verse 3
पीतो निरुद्धः पद्माङ्गो वर्तुलो द्वित्रिरेखवान् कृष्णो नारायणो नाभ्युन्नतः शुषिरदीर्घवान्
အဝါရောင်ဖြစ်သူကို «အနိရုဒ္ဓ» ဟု ဆို၏။ ကိုယ်အင်္ဂါများသည် ကြာပန်းသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ပုံသဏ္ဌာန်ဝိုင်းကာ၊ ကောင်းမြတ်သော မျဉ်းနှစ်ကြောင်း သို့မဟုတ် သုံးကြောင်း ပါရှိသည်။ အမဲရောင်ဖြစ်သူကို «နာရာယဏ» ဟု ဆို၍၊ နာဘီမြင့်တက်ကာ နာဘီအတွင်းခေါင်းသည် နက်ရှိုင်း၍ ရှည်လျားသည်။
Verse 4
परमेष्ठो साब्जचक्रः पृष्ठच्छिद्रकश् च विन्दुमान् स्थूलचक्रो ऽसितो विष्णुर्मध्ये रेखा गदाकृतिः
«ပရမေဋ္ဌင်» ၏ စက်ဝိုင်းလက်နက်သည် ကြာပန်းအမှတ်ပါ၍၊ နောက်ဘက်တွင် အပေါက်ရှိကာ အလယ်တွင် အစက်တစ်စက် ပါသည်။ «ဗိෂ္ဏု» ၏ စက်ဝိုင်းလက်နက်သည် အနားထူ၍ အမဲရောင်ဖြစ်ကာ၊ အလယ်၌ ဂဒါ (မက်စ်) ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မျဉ်းတစ်ကြောင်း ရှိသည်။
Verse 5
नृसिंहः कपिकः स्थूलवक्रः स्यात् पञ्चविन्दुकः वराहः शक्तिलिङ्गः स्यात् तच्चक्रौ विषमौ सृतौ
«နရသിംဟ» ၏ အမှတ်တံဆိပ်အတွက် «ကပိက» ဟူသကဲ့သို့ ထူထဲ၍ ကွေးညွတ်ကာ အစက်ငါးစက် ပါရမည်။ «ဝရာဟ» ၏ အမှတ်တံဆိပ်အတွက် «သက္တိ-လိင်္ဂ» ဖြစ်ရမည်။ ထိုစက်ဝိုင်းနှစ်ခု (cakra) ကို မညီမညာအောင် ပြုလုပ်၍ သင့်တော်သော တည်နေရာ/လမ်းကြောင်းတွင် ချထားရမည်။
Verse 6
इन्द्रनीलनिभः स्थूलस्त्रिरेखालाञ्छितः शुभः कूर्मस्तथोन्नतः पृष्ठे वर्तुलावर्तको ऽसितः
အင်္ဒြနီလ (နီလာရတနာ) ကဲ့သို့ အပြာနက်ရောင်ဖြစ်၍ ကြီးမားကာ မင်္ဂလာရှိပြီး မျဉ်းသုံးကြောင်းဖြင့် အမှတ်တံဆိပ်ထားသည်။ လိပ်သဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ မြင့်တက်၍၊ နောက်ဘက်တွင် အမဲရောင် ဝိုင်းဝိုင်းလှည့်ကွက် တစ်ခု ရှိသည်။
Verse 7
हयग्रीवोङ्कुशावाररेखो नीलः सविन्दुकः पृथुश्च्च्छिद्रश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैकुण्ठः एकचक्रो ऽब्जी मणिभिः पुच्छरेखकः
ဟယဂရီဝသည် ဆင်မောင်းတံ (အင်္ကူရှ) အမှတ်နှင့် ကာကွယ်ရေးမျဉ်းများကို ဆောင်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။ အပြာမဲရောင်ဖြစ်၍ ဘိန္ဒု (bindu) အမှတ်တစ်စက်ရှိကာ ကျယ်ဝန်းပြီး အပေါက်/ကွဲရာလည်း ပါသည်—ဤတို့သည် မင်္ဂလာလက္ခဏာများ။ ဝိုင်ကුණ္ဌသည် စာအုပ်နှင့် ဖတ်ရွတ်/ပဋ္ဌာန်းသံ အမှတ်ရှိ၍ စက်ရတနာ (ချကရ) တစ်လုံးနှင့် ကြာပန်းကို ဆောင်ကာ အဆုံးမျဉ်း/အမြီးမျဉ်းတွင် ရတနာကဲ့သို့ အစက်များ ပါသည်။
Verse 8
मत्स्यो दीर्घस्त्रिविन्दुः स्यात् काचवर्णस्तु पूरितः श्रीधरो वनमालाङ्कः पञ्जरेखस्तु वर्तुलः
«ငါး» အမှတ်သည် ရှည်လျားပြီး ဘိန္ဒု သုံးစက် ပါရမည်။ မှန်ကဲ့သို့ ကြည်လင်တောက်ပသော အရောင်ဖြစ်၍ ပြည့်ဝသကဲ့သို့ မြင်ရမည်။ ၎င်းသည် (ဖြစ်ရမည့်) သရီဓရ (Śrīdhara) ဖြစ်ပြီး တောပန်းကုံး (vanamālā) ဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ ရင်ဘတ်/နံရိုးမျဉ်းများသည် ဝိုင်းဝိုင်းပုံ ဖြစ်ရမည်။
Verse 9
वामनो वर्तुलश्चातिह्रस्वो नीलः सविन्दुकः श्यामस्त्रिविक्रमो दक्षरेखो वामेन विन्दुकः
ဝာမန (Vāmana) သည် ဝိုင်းဝိုင်းပုံဖြစ်၍ အလွန်ပုတီးသည်။ အပြာမဲရောင်ဖြစ်ပြီး ဘိန္ဒု အမှတ်တစ်စက် ထင်ရှားစွာရှိသည်။ တြိဝိက్రమ (Trivikrama) သည် မဲညိုရောင်ဖြစ်၍ ညာဘက်တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်း၊ ဘယ်ဘက်တွင် ဘိန္ဒု အမှတ်တစ်စက် ရှိသည်။
Verse 10
अनन्तो नागभोगाङ्गो नैकाभो नैकमूर्तिमान् स्थूलो दामोदरो मध्यचक्रो द्वाःसूक्ष्मविन्दुकः
သူသည် အနန္တ (Ananta) — အဆုံးမရှိသူ — ဖြစ်၍ နာဂ (Nāga) မြွေကွင်းများကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်သည်။ အလင်းရောင်မျိုးစုံနှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်မျိုးစုံရှိ၍ အလွန်ကြီးမားသန်မာသည်။ ဒါမောဒရ (Dāmodara) ဟူ၍ ခါးပတ်ပတ်လည် သန့်ရှင်းသင်္ကေတ/ကြိုးအမှတ်ရှိပြီး အလယ်ချကရကို ဆောင်ကာ နူးညံ့သော ဘိန္ဒု အမှတ်နှစ်စက်ဖြင့် မှတ်သားထားသည်။
Verse 11
सुदर्शनस्त्वेकचक्रो लक्ष्मीनारायणो द्वयात् त्रिचक्रश्चाच्युतो देवस्त्रिचक्रको वा त्रिविक्रमः
ချကရ တစ်လုံးကို ဆောင်သူကို စုဒർശန (Sudarśana) ဟု ခေါ်သည်။ ချကရ နှစ်လုံးရှိသူသည် လက္ရှ္မီ-နာရာယဏ (Lakṣmī-Nārāyaṇa) ဖြစ်သည်။ ချကရ သုံးလုံးရှိသူသည် အကျျုတ (Acyuta) နတ်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ချကရ သုံးလုံးဆောင်သူကို တြိဝိက్రమ (Trivikrama) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
Verse 12
जनार्दनश् चतुश् चक्रो वासुदेवश् च पञ्चभिः षट्वक्रश् चैव प्रद्युम्नः सङ्कर्षणञ्च सप्तभिः
Janārdana ကို နာမ/ဂုဏ်နာမ ၄ မျိုးဖြင့် ချီးမွမ်းကြသည်။ Catuścakra (စက်ကရ ၄ လက်ကိုင်သခင်) ကို ၅ မျိုးဖြင့်၊ ထို့အတူ Ṣaṭvakra ကို ၆ မျိုးဖြင့်၊ Pradyumna နှင့် Saṅkarṣaṇa တို့ကိုလည်း တစ်ပါးစီ ၇ မျိုးဖြင့် ချီးမွမ်းကြသည်။
Verse 13
पुरुषोत्तमोष्टचक्रो नवव्यूहो नवाङ्कितः दशावतारो दशभिर्दशैकेनानिरुद्धकः द्वादशात्मा द्वादशभिरत ऊर्ध्वमनन्तकः
သူသည် Puruṣottama (အမြင့်မြတ်ဆုံး ပုရုရှ) ဖြစ်၍ စက်ကရပုံစံ ၈ မျိုးကို ဆောင်ထားသည်။ သူသည် Vyūha ၉ မျိုးအဖြစ် စီရင်ထားပြီး ထူးခြားသော လက္ခဏာ ၉ မျိုးဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသည်။ သူသည် အဝတာရ ၁၀ ပါး၏ အရှင်ဖြစ်၍၊ ၁၀ နှင့် ၁ (၁၀ ကို ကျော်လွန်သော တစ်ပါး) အတွင်း၌ Aniruddha ဖြစ်သည်။ သူသည် အတ္တမ ၁၂ မျိုး၏ အနှစ်သာရရှိပြီး၊ ၁၂ ကို ကျော်လွန်လျှင် အဆုံးမရှိသော Ananta ဖြစ်သည်။
Śālagrāma/mūrti identification via physical lakṣaṇas—cakra number and type, hue, rekhā (lines), bindu (dots), chidra/śuṣira (perforations/cavities), and emblematic shapes (e.g., gadā-ākṛti)—each mapped to specific divine names/forms.
By teaching correct recognition and handling of sacred forms used in worship and pratiṣṭhā, it safeguards ritual accuracy and supports devotion; the text explicitly frames these forms as bhukti–mukti-giving, making technical discernment part of sādhanā.
The chapter assigns identities by cakra number, including: one-cakra (Sudarśana), two (Lakṣmī-Nārāyaṇa), three (Acyuta/Trivikrama), and extended enumerations culminating in Puruṣottama and higher-order groupings (vyūha/avatāra-style counts).