
जीर्णोद्धारः (Jīrṇoddhāra) — Renovation and Ritual Handling of Defective Liṅgas and Old Shrines
ဤအခန်းသည် အလံတင်ပူဇော်ပွဲပြီးနောက် ချက်ချင်း «ဇီရ္ဏောဒ္ဓာရ» ဟူသော သာသနာတော်တည်ဆောက်မှုများကို စည်းကမ်းတကျ ပြုပြင်ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းကို ရှင်းလင်းသည်။ ဣရှ္ဝရသည် ရှိဝလိင်္ဂကို ပူဇော်ရေးအရ အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော ချို့ယွင်းချက်များ—မင်္ဂလာလက္ခဏာပျောက်ခြင်း၊ ကွဲခြင်း၊ ဖောင်း/ထူခြင်း၊ မိုးကြိုးထိခြင်း၊ ပိတ်လှောင်ခြင်း၊ အက်ကွဲခြင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ခြင်း၊ မတည်ငြိမ်ခြင်း၊ မညီမညာခြင်း၊ ဦးတည်ရာရှုပ်ထွေးခြင်း၊ လဲကျခြင်း—ကို ဖော်ပြသည်။ ကုသနည်းများတွင် ပိဏ္ဍီ (အောက်ခံ) နှင့် ဝೃષ (နွားအမှတ်တံဆိပ်) တို့ကို ထည့်သွင်းခြင်း၊ မဏ္ဍပတည်ဆောက်ခြင်း၊ တံခါးပူဇော်ခြင်း၊ စ္ထဏ္ဍိလ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ မန္တရကျေနပ်စေခြင်း၊ ဝါစ্তুဒေဝ ပူဇော်ခြင်းနှင့် အပြင်ဘက် ဦးတည်ရာဘလိ ပူဇော်ခြင်းတို့ကို အဆင့်လိုက် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ပူဇော်သူသည် သမ္ဘုကို တောင်းပန်ကာ သတ်မှတ်ပစ္စည်းနှင့် အရေအတွက်ဖြင့် ရှာန္တိဟောမ ပြုလုပ်ပြီး အင်္ဂမန္တရနှင့် အက်စတြမန္တရကို အသုံးပြုကာ ကိုပလိင်္ဂနှင့် ဆက်နွယ်သော အနှောင့်အယှက်အင်အားများကို လွှတ်ပေးသည်။ ထို့နောက် ရေဖြန်းခြင်း၊ ကုရှာထိခြင်း၊ ဇပ၊ တတ္တဝအရှင်များထံ အရ္ဃျ ပူဇော်ခြင်းကို ပြန်လှန်အစဉ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်သည်။ လိင်္ဂကို ချည်နှောင်ကာ ဦးဆောင်၍ ရေတွင် မြုပ်နှံပြီး ပုෂ္ဋိဟောမနှင့် ကာကွယ်ရေးပူဇော်ပွဲများကို ဆက်လုပ်သည်။ အရေးကြီးသတိပေးချက်မှာ—တည်မြဲပူဇော်ထားသော လိင်္ဂနှင့် အဟောင်း/ကွဲသော ဘုရားကျောင်းကို မရွှေ့ရ၊ ပြုပြင်ရာတွင် သန့်ရှင်းမြတ်နိုးမှုကို ထိန်းသိမ်းရမည်။ နိဂုံးတွင် ဘုရားကျောင်းအတွင်း အကျယ်အဝန်းအကြောင်း သတိပေးပြီး တင်းကျပ်လွန်းလျှင် သေဘေး၊ ကျယ်လွန်းလျှင် ဥစ္စာဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्वजारोहणादिविधिर्नाम द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः जीर्णोद्धारः ईश्वर उवाच जीर्णादीनाञ्च लिङ्गानामुद्धारं विधिना वदे लक्ष्मोज्झितञ्च भग्नञ्च स्थूलं वज्रहतं तथा
ဤသို့ဖြင့် အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ «ဗိမာန်အလံတင်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်ကာရိယာများ၏ နည်းလမ်း» ဟူသော အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ ယခုနောက်တစ်ခန်း «ဇီရ္ဏောဒ္ဓာရ (ပြုပြင်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း)» ကို စတင်၏။ ဣရှ္ဝရ မိန့်တော်မူသည်— «စည်းကမ်းနည်းလမ်းအတိုင်း ပျက်ယွင်းဟောင်းနွမ်းသော လိင်္ဂများကို ဖယ်ရှား၍ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာ ပူဇော်နည်းကို ငါဖော်ပြမည်—ကံကောင်းခြင်းကင်းမဲ့၊ ကွဲပျက်၊ အလွန်ထူဖောင်း၊ သို့မဟုတ် မိုးကြိုးထိသော လိင်္ဂတို့ကိုပါ»။
Verse 2
संपुटं स्फुटितं व्यङ्गं लिङ्गमित्येवमादिकं इत्यादिदुष्टलिङ्गानां योज्या पिण्डी तथा वृषः
အဖုံးအကာမမှန်သည့် (saṃpuṭa)၊ ကွဲအက်သည့် (sphuṭita)၊ အပြစ်အနာအဆာရှိသည့်/ပုံပျက်သည့် (vyaṅga) လိင်္ဂနှင့် ထိုကဲ့သို့သော အမျိုးအစားများတွင်—လိင်္ဂသည် ဤသို့ ချို့ယွင်းနေပါက ကုသပြုပြင်သဘောဖြင့် ပိဏ္ဍီ (အခြေခံပလက်ဖောင်း) ကို တပ်ဆင်ရမည်၊ ထို့အတူ ဝೃષ (နန္ဒီနွား) ကိုလည်း ထည့်သွင်းရမည်။
Verse 3
चालितञ्चलितं लिङ्गमत्यर्थं विषमस्थितं दिड्मूढं पातितं लिङ्गं मध्यस्थं पतितं तथा
လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင်သော လိင်္ဂ၊ မတည်ငြိမ်သော လိင်္ဂ၊ အလွန်အကျွံ နေရာမမှန်စွာ တပ်ထားသော လိင်္ဂ၊ မညီမညာ အနေအထားဖြင့် တည်ထားသော လိင်္ဂ၊ အရပ်ဒిశများနှင့် ဆိုင်သော ဦးတည်ချက် မရှင်းလင်း/ရှုပ်ထွေးသော လိင်္ဂ၊ လဲကျသွားသော လိင်္ဂ၊ ထို့အတူ အလယ်၌ထားသော်လည်း ပြန်လဲကျသော လိင်္ဂ—ဤအရာတို့သည် ချို့ယွင်းချက်များ ဖြစ်သည်။
Verse 4
एवंविधञ्च संस्थाप्य निर्ब्रणञ्च भवेद्यदि नद्यादिकप्रवाहेन तदपाक्रियते यदि
ဤသို့သော နည်းဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီးနောက် အက်ကွဲအနာအဆာကင်းစင်လာပါက၊ ထို့ပြင် မြစ်စီးရေ သို့မဟုတ် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသော ရေကြောင့် ထိုအညစ်အကြေး/ချို့ယွင်းချက်ကို ဆောင်ယူဖယ်ရှားသွားပါက၊ ထိုတည်ဆောက်မှုသည် ပြန်လည်မှန်ကန်သွားသည်ဟု သတ်မှတ်ရသည်။
Verse 5
ततो ऽन्यत्रापि संस्थाप्य विधिदृष्टेन कर्मणा न्यूनादिदोषनाशार्थं कृत्वेति झ न्यूनादिदोषनाशाय हुत्वेति घ , ज च कर्तर्भोगवत इति ख , छ च त्याज्या पिण्डीति घ निम्नमित्यर्थमिति ज सन्त्याज्यमिति झ सुस्थितं दुस्थितं वापि शिवलिङ्गं न चालयेत्
ထို့နောက် စည်းကမ်းတွင် မြင်တွေ့ထားသည့် ကာရိယာအတိုင်း အခြားနေရာ၌ ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး၊ နည်းလမ်းချို့တဲ့ခြင်း စသည့် အပြစ်အနာအဆာများ ပျောက်ကင်းစေရန် သတ်မှတ်ထားသော ရိတုအလုပ်ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ရှိဝလိင်္ဂသည် ကောင်းစွာတည်နေသည်ဖြစ်စေ မကောင်းစွာတည်နေသည်ဖြစ်စေ ရှိဝလိင်္ဂကို မလှုပ်မယှက် မရွှေ့မပြောင်းရ။
Verse 6
शतेन स्थापनं कुर्यात् सहस्रेण तु चालनं पूजादिभिश् च संयुक्तं जीर्णाद्यमपि सुस्थितं
ကုန်ကျစရိတ် (သတ်မှတ်အခ) တစ်ရာဖြင့် ပြန်လည်တင်သွင်းတပ်ဆင်ခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်၊ တစ်ထောင်ဖြင့် ရုပ်တု/အဆောက်အဦကို ရွှေ့ပြောင်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်။ ပူဇော်ပွဲနှင့် အခြားကర్మများနှင့် တွဲဖက်လျှင် အိုဟောင်းပျက်စီးသည့်အရာတောင် တည်ငြိမ်မှန်ကန်စွာ တင်ထားနိုင်သည်။
Verse 7
याम्ये मण्डपमीशे वा प्रत्यग्द्वारैकतोरणं विधाय द्वारपूजादि स्थण्डिले मन्त्रपूजनं
တောင်ဘက် (ယာမ်ယ) တွင် မဏ္ဍပကို ဆောက်ရမည်၊ သို့မဟုတ် အရှေ့မြောက် (ဣရှာန) တွင်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အနောက်မျက်နှာပြုသော တံခါး၌ တိုရဏ တစ်ခုတည်းကို တည်ဆောက်ပြီးနောက် တံခါးပူဇော်ခြင်းမှ စသော ကర్మများကို ပြုလုပ်ကာ ပြင်ဆင်ထားသော စ္ထဏ္ဍိလ ပေါ်တွင် မန္တရများကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 8
मन्त्रान् सन्तर्प्य सम्पूज्य वास्तुदेवातुं पूर्ववत् दिग्बलिं च वहिर्दत्वा समाचम्य स्वयं गुरुः
မန္တရများကို စိတ်ကျေနပ်စေ၍ ပြည့်စုံစွာ ပူဇော်ပြီး၊ ယခင်သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ ဝါස්တုဒေဝကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် အပြင်ဘက်တွင် ဒိဂ္ဗလိ (ဦးတည်ရာအလိုက် ပူဇော်အနုဓာတ်) ကို ဆက်ကပ်ပြီး၊ အာစမန (သန့်စင်ရန် ရေစုပ်သောက်ခြင်း) ကို ပြုလုပ်ကာ ဂုရုကိုယ်တိုင် အခမ်းအနားကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 9
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु शम्भुं विज्ञापयेत्ततः दुष्टलिङ्गमिदं शंभोः शान्तिरुद्धारणस्य चेत्
ဗြာဟ္မဏများကို အစာကျွေးပြီးနောက် သမ္ဘု (ရှီဝ) ထံသို့ တရားဝင် လျှောက်တင်ရမည်—“အို သမ္ဘု၊ ဤ လိင်္ဂသည် ချို့ယွင်းနေသည်။ သာန္တိ (śānti) ပြုရမည်ဆိုလျှင် ထုတ်ယူဖယ်ရှား၍ ပြန်လည်တင်သွင်းတပ်ဆင်ခြင်း (uddhāraṇa) ဖြင့် ပြုလုပ်ပါစေ” ဟု။
Verse 10
रुसिस्तवादिविधिना अधितिष्ठस्व मां शिव एवं विज्ञाप्य देवेशं शान्तिहोमं समाचरेत्
“အို ရှီဝ၊ ဖိတ်ခေါ်ခြင်းနှင့် စတုတ္တရ (ချီးမွမ်း) ၏ သတ်မှတ်နည်းလမ်းအတိုင်း ငါ့အတွင်း၌ တည်နေ၍ ဤပွဲကို အုပ်စိုးပါ” ဟု။ ထိုသို့ ဒေဝတို့၏ အရှင်ကို လျှောက်တင်ပြီးနောက် သာန္တိဟိုးမ (śānti-homa) ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 11
मध्वाज्यक्षीरदूर्वाभिर्मूलेनाष्टाधिकं शतं ततो लिङ्गं च संस्थाप्य पूजयेत् स्थिण्डिले तथा
ပျားရည်၊ ဂီ (ghee)၊ နို့နှင့် ဒူရ္ဗာမြက် (dūrvā) ကို သတ်မှတ်ထားသော အမြစ်နှင့်အတူ ယူ၍ ၁၀၈ ကြိမ် အခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် လိင်္ဂကို တည်ထောင်ပြီး ပြင်ဆင်ထားသော စ္ထိဏ္ဍိလ (sthiṇḍila) ပလက်ဖောင်းပေါ်တွင် ထိုနည်းတူ ပူဇော်ရမည်။
Verse 12
ॐ व्यापकेश्वरायेति नाट्यन्तं शिववादिना अकेश्वरायेति तत्त्वेनाभ्यन्तरादिने इति ख ॐ व्यापकेश्वरायेति नात्यन्तशिववाचिनेति घ ॐ व्यापकेश्वरायेति तत्त्वेनात्यन्तवादिने इति छ ॐ व्यापकं हृदयेश्वराय नमः ॐ व्यापकेश्वराय शिरसे नमः इत्य् आद्यङ्गमन्त्राः ततस्तत्राश्रितं तत्त्वं श्रावयेदस्त्रमस्ततः
“အိုမ်၊ ဗျာပကေရှ္ဝရာယ နမಃ” ဟု ရွတ်ဆိုရသည်။ ထို့အပြင် မူကွဲများလည်း သင်ကြားထားသည်—“အလွန်အကျွံ မဟုတ်ဘဲ ရှိဝဒေါက်ထရင်ကို သင်ကြားသူ”; “အလွန်အကျွံ မဟုတ်ဘဲ ရှိဝ၏ သင်ကြားချက်ကို ပြောဆိုသူ”; နှင့် “တတ္တဝ (tattva) အခြေခံဖြင့် အဆုံးစွန်သော သဒ္ဓမ္မကို သင်ကြားသူ” ဟူ၍။ ထို့နောက် အင်္ဂမန်တရားအစများ—“အိုမ်၊ အလုံးစုံပျံ့နှံ့သော ဟృဒယေရှ္ဝရာယ နမः”; “အိုမ်၊ ဗျာပကေရှ္ဝရာယ ရှိရသေ နမः” ဟူ၍။ ထို့နောက် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိသော တတ္တဝကို ‘ကြားသိ/အသက်သွင်း’ စေပြီး နောက်ဆုံး အစတြမန်တရား (Astra) ကို အသုံးချရမည်။
Verse 13
सत्त्वः कोपीह यः कोपिलिङ्गमाश्रित्य तिष्ठति लिङ्गन्त्यक्त्वा शिवाज्ञाभिर्यत्रेष्टं तत्र गच्छतु
ဤနေရာ၌ ဒေါသထွက်နေ၍ ကိုပ-လိင်္ဂ (Kopa-liṅga) ကို အားကိုးကာ တည်နေသူ မည်သူမဆို—ထိုလိင်္ဂကို စွန့်လွှတ်ပြီး ရှိဝ၏ အမိန့်တော်များအရ မိမိလိုလားသည့် နေရာသို့ သွားပါစေ။
Verse 14
विद्याविद्येश्वरैर् युक्तः स भवोत्र भविष्यति सहस्रं प्रतिभागे च ततः पाशुपताणुना
ဗိဒ္ယာနှင့် အဗိဒ္ယာ (လျှို့ဝှက်ပညာ) ၏ အရှင်များနှင့် ပြည့်စုံသူသည် ဤနေရာ၌ပင် ဘဝ (Śiva) ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် ခွဲဝေထားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုချင်းစီတွင် အကျိုးသည် တစ်ထောင်ဆတိုး ဖြစ်ပေါ်ပြီး နောက်တစ်ဆင့်တွင် ပာရှုပတ “အဏု” (Pāśupata aṇu) — ပာရှုပတဝိနယ၏ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော အနှစ်သာရ/မျိုးစေ့အားဖြင့် ဖြစ်သည်။
Verse 15
हुत्वा शान्त्यम्बुना प्रोक्ष्य स्पृष्ट्वा कुशैर् जपेत्ततः दत्वार्घं च विलोमेन तत्त्वतत्त्वाधिपांस् तथा
ဟုတ (oblation) ကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် သန့်ရှင်းစေသော ရေ (śānty-ambu) ဖြင့် ပက်ဖျန်းရမည်။ ထို့နောက် ကုရှမြက် (kuśa) ဖြင့် (ကိုယ်ခန္ဓာ/ကိရိယာ) ကို ထိကာ မန္တရားကို ဂျပ်ရမည်။ ထို့နောက် အရ္ဃျ (arghya) ကို ပြန်လှန်အစဉ် (reverse order) ဖြင့်လည်း ပူဇော်ကာ တတ္တဝ တစ်ခုချင်းစီ၏ အဓိပတိများကို အစဉ်လိုက် ပရိသတ်တော်ပြုရမည်။
Verse 16
अष्टमूर्तीश्वरान् लिङ्ग पिण्डिकासंस्थितान् गुरुः विसृज्य स्वर्णपाशेन वृषस्कन्धस्थया तथा
အာစာရျ (ပူဇာဆောင်ရွက်သူ) သည် လင်္ဂနှင့် ပိဏ္ဍိကာ (အောက်ခံ) တွင် တည်ရှိသော အဋ္ဌမူရ್ತಿရှင်များကို မန္တရကာရဖြင့် ဖိတ်ခေါ်ပြီး ပြန်လွှတ်ကာ၊ ထို့နောက် ရွှေကြိုး (golden noose) ဖြင့် နောက်တစ်ဆင့်ကို ဆောင်ရွက်၍ နွား၏ ပခုံးပေါ်တွင်လည်း သတ်မှတ်သကဲ့သို့ တင်ထားရမည်။
Verse 17
रज्वा वध्वा तया नीत्वा शिवमन्तं गृणन् जनैः तज्जले निक्षिपेन् मन्त्री पुष्ठ्यर्थं जुहुयाच्छतं
ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်၍ ထိုကြိုးဖြင့် ဦးဆောင်သွားကာ၊ လူအများက ရှိဝမန်တရကို ရွတ်ဆိုနေစဉ်၊ မန္တရပြုသူသည် ထိုရေထဲသို့ နှစ်မြှုပ်ရမည်။ ပုဿ္ဋိ (အာဟာရနှင့် စည်းစိမ်တိုးပွားမှု) အတွက် ထို့နောက် အာဟုတိ ၁၀၀ ကြိမ် ပူဇော်ရမည်။
Verse 18
तृप्तये दिक्पतीनाञ्च वास्तुशुद्धौ शतं शतं रक्षां विधाय तद्धाम्नि महापाशुपता ततः
ဒိက္ပတိများ (ဦးတည်ရာအရှင်များ) ကို ကျေနပ်စေရန်၊ ဝါස්တုသုဒ္ဓိ (အဆောက်အဦးနေရာသန့်စင်) အခမ်းအနားတွင် ကာကွယ်ရေးကర్మ (ရက္ခာ) ကို တစ်ရာတစ်ရာစီ ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် ထိုသန့်ရှင်းသော ပရိဝုဏ်အတွင်း၌ မဟာပာရှုပတ (Śiva-ရိတ/မန္တရ) ကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးရမည်။
Verse 19
लिङ्गमन्यत्ततस्तत्र विधिवत् स्थापयेद् गुरुः असुरैर् मुनिभिर्गोत्रस्तन्त्रविद्भिः प्रतिष्ठितं
ထို့နောက် ထိုနေရာတည်းတွင်ပင် ဂုရု (ပရိစက်တာ) သည် နည်းလမ်းတကျ အခြားလင်္ဂတစ်ပါးကို တည်ထောင်ရမည်။ ထိုလင်္ဂသည် အဆုရများနှင့် မုနိများ၊ ထို့ပြင် ဂိုတ်ရ (မျိုးရိုး) နှင့် တန္တရ-ရိတများကို ကျွမ်းကျင်သူများက ပရတိဋ္ဌာပေးထားသော အရာဖြစ်သည်။
Verse 20
प्रभुरत्रेति ख , छ च पाशुपतात्मनेति ख , ग , छ च दर्भैर् जपेत्तत इति ङ मूर्तिमूर्तीश्वरान् लिङ्गे इति ख , घ , ङ , छ च वास्तुमध्ये घ तत्त्वविद्भिरिति ख , घ , छ , ज च जीर्णं वाप्यथवा भग्नं विधिनापि नचालयेत् एष एव विधिः कार्योजीर्णधामसमुद्धृतौ
ပရတိဋ္ဌာပြုထားသော သာသနာ့အဆောက်အဦးသည် အိုဟောင်းပျက်စီးသော်လည်း၊ သို့မဟုတ် ကွဲပျက်သော်လည်း၊ သတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းများဖြင့်ပင် မရွှေ့မပြောင်းရ။ အိုဟောင်းပျက်စီးနေသော သန့်ရှင်းရာဌာနကို ပြန်လည်ထူထောင်/ပြန်လည်မြှောက်တင်ရာတွင် လိုက်နာရမည့် စည်းကမ်းသည် ဤတစ်ခုတည်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 21
खड्गे मन्त्रगणं न्यस्य कारयेत् मन्दिरान्तरं सङ्कोचे मरणं प्रोक्तं विस्तारो तु धनक्षयः
မန္တရဂဏကို ဓား (ခဒ္ဂ) ပေါ်တွင် နျာသ (nyāsa) ပြု၍ တင်ထားပြီးနောက် ဘုရားကျောင်းအတွင်းပိုင်း အဝင်းအဝိုင်းကို ဆောက်လုပ်စေသင့်သည်။ အလွန်ကျဉ်းကျပ်လျှင် သေမင်းဖြစ်ကြောင်း၊ အလွန်ကျယ်ပြန့်လျှင် ဥစ္စာပျက်စီးကြောင်း ဟောကြားထားသည်။
A precise defect-classification for liṅgas (cracked, deformed, unstable, misaligned, lightning-struck, toppled, etc.) and a stepwise corrective protocol combining Vāstu-śuddhi, śānti-homa (108 count), mantra-nyāsa/aṅga-mantras, tattva-lord propitiation, immersion, and protective rites—while repeatedly restricting the movement of consecrated installations.
It frames renovation as sādhanā: correct technique, mantra, and restraint preserve the sanctity of a consecrated presence, converting architectural maintenance into dharmic service that protects community welfare (puṣṭi, rakṣā) while honoring Śiva’s indwelling.
It strongly reiterates a non-movement principle: even if worn or broken, a consecrated liṅga/shrine should not be moved; renovation is to be executed in a way that preserves established sanctity, with corrective rites addressing defects.