Adhyaya 336

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे शिक्षानिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः खटवसा इति ख अथ षट्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यादिलक्षणं अग्निर् उवाच काव्यस्य नाटकादेश् च अलङ्कारान् वदाम्य् अथ ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्येतद्वाङ्मयं मतं

ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ “သိက္ခာ (Śikṣā) အကြောင်းရှင်းလင်းခြင်း” ဟူသော အခန်း—၃၃၅ ခန်း ပြီးဆုံး၏။ [စာသားအမှတ်အသား៖ “khaṭavasā”.] ယခု ၃၃၆ ခန်း “ကဗျာနှင့် ဆက်စပ်အနုပညာတို့၏ လက္ခဏာ” ကို စတင်သည်။ အဂ္နိက မိန့်တော်မူသည်—“ယခု ကဗျာနှင့် နာဋက စသည်တို့၏ အလင်္ကာရ (alaṅkāra) များကို ငါဆိုမည်။ ဓွနိ (dhvani)၊ ဝဏ္ဏ (varṇa)၊ ပဒ (pada) နှင့် ဝါကျ (vākya) — ဤအရာတို့ကို ဝါင်္မယ (vāṅmaya) ဟူသော စာပေ/ဝါစကအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။”

Verse 2

शास्त्रेतिहासवाक्यानां त्रयं यत्र समाप्यते शास्त्रे शब्दप्रधानत्वमितिहासेषु निष्ठता

ရှာස්တရ (śāstra) နှင့် အိတိဟာသ (itihāsa) တို့၏ ဝါကျအမျိုးအစား သုံးမျိုးကို သတ်မှတ်ကန့်သတ်၍ ပြည့်စုံစေရာတွင်၊ ရှာස්တရ၌ စကားလုံးပုံစံ (śabda) သည် အဓိကဖြစ်ပြီး၊ အိတိဟာသများ၌တော့ အဓိပ္ပါယ်တည်ငြိမ်မှုနှင့် ဇာတ်ကြောင်းအမှန်တရားကို သစ္စာရှိစွာ လိုက်နာခြင်းက အရေးကြီးသည်။

Verse 3

अभिधायाः प्रधानत्वात् काव्यं ताभ्यां विभिद्यते नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र च दुर्लभा

အဘိဓာ (အဓိပ္ပါယ်ကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြခြင်း) သည် အဓိကဖြစ်သောကြောင့် ကဗျာကို ထိုအခြေခံပေါ်မူတည်၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားသည်။ လောက၌ လူဖြစ်ရခြင်းသည် ရှားပါးပြီး ထိုအတွင်းမှ စစ်မှန်သော ပညာသည် ပိုမိုရှားပါးသည်။

Verse 4

कवित्वं दुर्लभं तत्र शक्तिस्तत्र च दुर्लभा व्युत्पातिर्दुर्लभा तत्र विवेकस्तत्र दुर्लभः

ထိုနေရာ၌ ကဗျာရေးရာ ဂုဏ်ရည် (ကဗိတွံ) သည် ရှားပါးသည်; ထို့အပြင် ဖော်ပြနိုင်စွမ်း (śakti) လည်း ရှားပါးသည်။ ထိုနေရာ၌ သာသနာစာတမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်ခြင်း (vyutpatti) ရှားပါးပြီး၊ ခွဲခြားဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဉာဏ် (viveka) လည်း ရှားပါးသည်။

Verse 5

सर्वं शास्त्रमविद्वद्भिर्मृग्यमाणन्न सिध्यति आदिवर्णा द्वितीयाश् च महाप्राणस्तुरीयकः

မသိပညာသူတို့က ရှာဖွေလိုက်လျှင်ပင် သာသနာစာတမ်း (śāstra) အားလုံးကို အောင်မြင်စွာ မကျွမ်းကျင်နိုင်။ ပထမအက္ခရာအုပ်စု၊ ဒုတိယအုပ်စုနှင့် စတုတ္ထအုပ်စုတို့ကို ‘မဟာပရာဏ’ (mahāprāṇa) ဟု ခေါ်သော အားကောင်းသံထွက် (အသက်ရှူပြင်း) သံများဟု သိရမည်။

Verse 6

वर्गेषु वर्णवृन्दं स्यात् पदं सुप्तिड्प्रभेदतः सङ्क्षेपाद्वाक्यमिष्टार्थव्यवछिन्ना पदाबली

အသံအုပ်စုများ (varga) အတွင်း၌ အသံအစုတစ်စုကို ‘ဝဏ္ဏ-ဝೃန္ဒ’ (varṇa-vṛnda) ဟု ခေါ်သည်။ ‘ပဒ’ (pada) ဆိုသည်မှာ နာမ်နှင့် ကြိယာအပြောင်းအလဲများ (sup နှင့် tiṅ) အရ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော အရာဖြစ်သည်။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ‘ဝါကျ’ (vākya) သည် ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ဆောင်ရန် စကားလုံးများကို ကန့်သတ်စီစဉ်ထားသော အစဉ်အဆက်ဖြစ်သည်။

Verse 7

काव्यं स्फुटदलङ्कारं गुणवद्दोषवर्जितम् योनिर्वेदश् च लोकश् च सिद्धमन्नादयोनिजं

ကဗျာ (kāvya) ဟူသည် အလင်္ကာရ (alaṅkāra) များ ထင်ရှားပြတ်သား၍ ဂုဏ် (guṇa) များနှင့် ပြည့်စုံကာ ဒို့ရှ (doṣa) ချို့ယွင်းချက်များမှ ကင်းလွတ်သော အရာဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်မှာ ဝေဒ (Veda) နှင့် လောကအသုံးအနှုန်း (loka) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အသိအမှတ်ပြုထားသော အနုပညာဖြစ်ပြီး ‘အန္န/ဝါက်’ စသည့် အခြေခံမူလရင်းမြစ်များ—လူ့ဖော်ပြမှုနှင့် အာဟာရ၏ အရင်းအမြစ်—မှ ပေါက်ဖွားလာသည်။

Verse 8

देवादीनाम् संस्कृतं स्यात् प्राकृतं त्रिविधं नृणां गद्यं पद्यञ्च मिश्रञ्च काव्यादि त्रिविधं स्मृतम्

နတ်တို့နှင့် ထိုသို့သောအရာများအတွက် ဘာသာစကားမှာ သံစကရစ်ဖြစ်၏။ လူတို့အတွက် ပရာကရစ်သည် သုံးမျိုးရှိ၏။ စာပေကဗျာ (kāvya စသည်) ကိုလည်း သုံးမျိုးဟု မှတ်ယူကြသည်—ဂദ്യ၊ ပဒ্য၊ နှင့် ရောနှောပုံစံ။

Verse 9

अपदः पदसन्तानो गद्यन्तदपि गद्यते चूर्णकोत्कलिकागन्धिवृत्तभेदात् त्रिरूपकम्

ခြေတံ (pada) မရှိဘဲ စကားလုံးများ ဆက်တိုက်စီးဆင်းနေခြင်းကို ဂദ്യဟု ခေါ်သည်။ ကဗျာအဆုံးသံလှိုင်းကဲ့သို့ အဆုံးကဒင့်ရှိသော်လည်း ထိုအရာကိုလည်း ဂദ്യဟုသာ ခေါ်ကြသည်။ စတိုင်ပုံစံကွဲပြားမှု—cūrṇaka, utkalikā, gandhī—ကြောင့် ဤဂദ്യပုံစံသည် သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။

Verse 10

अल्पाल्पविग्रहं नातिमृदुसन्दर्भनिर्भरं चूर्णकं नाम्तो दीर्घसमासात् कलिका भवेत्

cūrṇaka ဟု ခေါ်သော စာဖွဲ့စည်းမှုသည် vigrāha (ဝါကျခွဲဖော်ပြခြင်း) အနည်းငယ်သာ ရှိပြီး အလွန်နူးညံ့လွန်းသော ဆက်စပ်ပုံနှင့် စကားချိတ်ဆက်မှုအပေါ် မထူထဲစွာ မူတည်သည်။ သို့ရာတွင် ရှည်လျားသော သမាស (compound) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းလျှင် kalikā ဟု ဖြစ်လာသည်။

Verse 11

भवेन्मध्यमसन्दर्भन्नातिकुत्सितविग्रहम् वृत्तच्छायाहरं वृत्तं गन्धिनैतत् किलोत्कटम्

စကားဆက်စပ်မှုသည် အလယ်အလတ်အဆင့် ဖြစ်သင့်ပြီး vigrāha (ဖွဲ့စည်းပုံ) သည် အလွန်အမင်း ချို့ယွင်းမနေသင့်။ အခြားဝတ္ထုချိန် (metre) တစ်မျိုး၏ “အရိပ်” သို့မဟုတ် သဘောသံလှိုင်းကို ခိုးယူသကဲ့သို့ ဖြစ်သော ဝတ္ထုချိန်ကို gandhin (ရောနှော/မသန့်) ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး၊ ထိုသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ချို့ယွင်းချက်ဟု ယူဆကြသည်။

Verse 12

आख्यायिका कथा खण्डकथा परिकथा तथा कथानिकेति मन्यन्ते गद्यकाव्यञ्च पञ्चधा

ဂദ്യကဗျာ/ဂद्यစာပေ (gadyakāvya) ကို ငါးမျိုးဟု သတ်မှတ်ကြသည်—ākhyāyikā, kathā, khaṇḍakathā, parikathā နှင့် kathānikā။

Verse 13

कर्तृवंशप्रशंसा स्याद्यत्र गद्येन विस्तरात् कन्याहरणसंग्रामविप्रलम्भविपत्तयः

ထိုရေးသားမှုသည် စကားပြေကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြု၍ စာရေးသူ၏ မျိုးရိုးဝంశကို ချီးမွမ်းထားပြီး၊ မိန်းကလေးကို ခိုးယူခြင်း၊ စစ်ပွဲများ၊ ချစ်ခြင်းကြောင့် ခွဲခွာရခြင်းနှင့် ကပ်ဘေးဒုက္ခများကဲ့သို့ အပိုင်းများ ပါဝင်သည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

Verse 14

भवन्ति यत्र दीप्ताश् च रीतिवृत्तिप्रवृत्तयः उच्छासैश् च परिच्छेदो यत्र या चूर्णकोत्तरा

ထိုကဗျာပုံစံရေးသားမှုတွင် ရီတိ (style) နှင့် ဝృတ္တ (meter) ၏ လှုပ်ရှားပုံအသုံးအနှုန်းများ ထင်ရှားတောက်ပလာပြီး၊ ucchvāsa ဟုခေါ်သော အနားယူချက်များဖြင့် အပိုင်းခွဲခြားကာ၊ “cūrṇakottarā” ဟုခေါ်သော အဆုံးသတ်သံလှိုင်း (cadence) ပါရှိသည်။

Verse 15

वक्त्रं वापरवक्त्रं वा यत्र साख्यायिका स्मृता श्लोकैः स्ववंशं संक्षेपात् कविर्यत्र प्रशंसति

ထိုရေးသားမှုကို ākhyāyikā (တရားဝင်ဇာတ်ကြောင်း) ဟု မှတ်ယူကြပြီး၊ ဇာတ်ကြောင်းကို ကဗျာဆရာ၏ ကိုယ်ပိုင်အသံဖြင့်ဖြစ်စေ အခြားပြောသူတစ်ဦးမှတဆင့်ဖြစ်စေ တင်ပြနိုင်ကာ၊ ကဗျာဆရာသည် ရှလိုက (śloka) များဖြင့် မိမိ၏ မျိုးရိုးဝంశကို အကျဉ်းချုပ် ချီးမွမ်းသည်။

Verse 16

सुख्यस्यार्थावताराय भवेद्यत्र कथान्तरम् परिच्छेदो न यत्र स्याद्भवेद्वालम्भकैः क्वचित्

ထိုနေရာတွင် အဓိပ္ပါယ်ကို ထင်ရှားစွာ ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် (artha-avatāra) နှင့် ဖတ်ရှုသူအတွက် အဆင်ပြေစေရန်သာ အလယ်အလတ်ဇာတ်ပိုင်း (kathāntara) ကို ထည့်သင့်သည်။ အပိုင်းခွဲခြားမှု (pariccheda) မမှန်ကန်သည့်နေရာတွင်တော့ ဇာတ်ကြောင်းကို ဆက်စပ်တည်မြဲစေရန် ထောက်ကူချိတ်ဆက်စာပိုဒ် (vālambhaka) များကို တခါတရံ အသုံးပြုနိုင်သည်။

Verse 17

सा कथा नाम तद्गर्भे निबध्नीयाच्चतुष्पदीं भवेत् खण्डकथा यासौ यासौ परिकथा तयोः

ထိုအရာကို kathā (ပြည့်စုံသောဇာတ်လမ်း) ဟု ခေါ်သည်မှာ၊ ဇာတ်လမ်း၏ ကိုယ်ထည်အတွင်း၌ catuṣpadī (လေးကြောင်း/လေးခြေ အပိုင်း) ကို ထည့်သွင်းရေးဖွဲ့ထားသောအခါ ဖြစ်သည်။ အပိုင်းအစဇာတ်လမ်းကို khaṇḍa-kathā ဟု ခေါ်ပြီး၊ အကူအညီဖြစ်သော အပိုဇာတ်လမ်းကို parikathā ဟု ခေါ်သည်—ဤနှစ်မျိုးကို ထိုသို့ ခွဲခြားသည်။

Verse 18

अमात्यं सार्थकं वापि द्विजं वा नायकं विदुः स्यात्तयोः करुणं विद्धि विप्रलम्भश् चतुर्विधः

သူတို့က နာယက (nāyaka) ဟူသော ဇာတ်ခေါင်းဆောင်ကို အမတ် (amātya) သို့မဟုတ် စာရ္ထက (sārthaka—ကုန်သည်ခရီးသွားအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်) သို့မဟုတ် ဒွိဇ (dvija—ဗြာဟ္မဏ) ဟု သိကြသည်။ ထိုသူတို့အတွက် အဓိက ရသမှာ ကရုဏ (karuṇa—သနားကြင်နာရသ) ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပရလမ္ဘ (vipralambha—ခွဲခွာခြင်း) သည် လေးမျိုးရှိသည်ဟု သိပါ။

Verse 19

समाप्यते तयोर् नाद्या सा कथामनुधावति कथाख्यायिकयोर्मिश्रभावात् परिकथा स्मृता

နှစ်ပုဒ်အနက် ပထမဇာတ်ကြောင်း ပြီးဆုံးသွားသောအခါ နောက်တစ်ပုဒ်သည် kathā ၏ လမ်းကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက်လိုက်ပါသည်။ kathā နှင့် ākhyāyikā တို့ ပေါင်းစပ်သဘောရှိသောကြောင့် ၎င်းကို parikathā ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 20

भयानकं सुखपरं गर्भे च करुणो रसः अद्भुतो ऽन्ते सुकॢप्तार्थो नोदात्ता सा कथानिका

ကြောက်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော်လည်း အဆုံးသတ်က သာယာကောင်းမွန်သို့ ဦးတည်ပြီး အလယ်ပိုင်းတွင် ကရုဏရသ (karuṇa) ရှိကာ အဆုံးတွင် အဒ္ဘုတ (adbhuta—အံ့ဩရသ) ဖြင့် ပြီးဆုံး၍ အဓိပ္ပါယ်တည်ဆောက်မှုကောင်းပြီး ဥဒာတ္တ (udātta) ကဲ့သို့ မြင့်မြတ်သံစဉ်ကို မယူသော ဇာတ်တိုကို kathānikā ဟု ခေါ်သည်။

Verse 21

पद्यं चतुष्पदी तच्च वृत्तं जातिरितित्रिधा वृत्तमक्षरसंख्येयमुक्थं तत् कृतिशेषजम्

ပဒျ (padya) ဟူသော ကဗျာသည် လိုင်းလေးလိုင်းပါဝင်ပြီး သုံးမျိုးရှိသည်—(၁) vṛtta, (၂) jāti, (၃) kṛti (မီတာတည်ဆောက်မှု) ပြီးနောက် ကျန်ရစ်သည့်အရာမှ ပေါ်လာသော uktha ဟု ခေါ်သည့်အမျိုးအစား။ vṛtta သည် အက္ခရာ/သရအက္ခရာ (akṣara) ကို ရေတွက်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်သည်။

Verse 22

मात्राभिर्गणना सा जातिरिति काश्यपः सममर्धसमं वृत्तं विषमं पैङ्गलं त्रिधा

ကာရှျယပ (Kāśyapa) အဆိုအရ mātrā (အချိန်ယူနစ်) ဖြင့် ရေတွက်ခြင်းကို jāti ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ပိင်္ဂလ (Piṅgala) စနစ်အရ vṛtta (မီတာ) သည် သုံးမျိုး—sama, ardhasama, နှင့် viṣama—ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 23

सा विद्या नौस्तितीषूर्णां गभीरं काव्यसागरं महाकाव्यं कलापश् च पर्याबन्धो विशेषकम्

ထိုပညာသည် ကဗျာပင်လယ်နက်ကို ဖြတ်ကူးလိုသူတို့အတွက် လှေတစ်စင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မဟာကာဝျ (ကဗျာမဟာအက်ပစ်), ကလာပ (ကဗျာစုစည်းမှု), ပရိယာဗန္ဓ (ဖွဲ့စည်းတည်ငြိမ်သော စာတမ်း), နှင့် ဝိသေသက (အထူးကဗျာပုံစံ) ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသည်။

Verse 24

कुलकं मुक्तकं कोष इति पद्यकुटुम्बकम् सर्गबन्धो महाकाव्यमारब्धं संस्कृतेन यत्

«ပဒျကုဋုမ္ဗက» (ကဗျာအစု/မိသားစု) သည် ကုလက၊ မုက္တက၊ နှင့် ကိုဿ ဟူသော အမျိုးအစားများရှိသည်။ သန့်ရှင်းပြေပြစ်သော သံစကရစ်ဖြင့် စတင်ရေးဖွဲ့၍ စရ္ဂ (အခန်း) အစဉ်လိုက် စရ္ဂ-ဗန္ဓ အဖြစ် တည်ဆောက်ထားသော စာဖွဲ့ကို မဟာကာဝျ (အက်ပစ်ကဗျာ) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 25

तादात्म्यमजहत्तत्र तत्समं नाति दुष्यति इतिहासकथोद्भूतमितरद्वा सदाश्रयं

ထိုနေရာ၌ «တာဒါတ္မျ» (အတူတကွတူညီသဘောတရား) သည် အဓိကအနက်ကို မစွန့်လွှတ်သရွေ့ လက်ခံရမည်။ ထိုနှင့်တူညီသောအရာလည်း အလွန်မမှားယွင်း။ အီတိဟာသ (မဟာဇာတ်) မှဖြစ်စေ၊ ကထာ (ပုံပြင်ဇာတ်ကြောင်း) မှဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အခြားရင်းမြစ်မှဖြစ်စေ၊ အမြဲတမ်း သင့်လျော်သော အခြေခံအထောက်အထားပေါ်တွင် တည်ရမည်။

Verse 26

मन्त्रदूतप्रयाणाजिनियतं नातिविस्तरम् शक्कर्यातिजगत्यातिशक्कर्या त्रिष्टुभा तथा

မန္တရ-ဒူတ၊ ပရယာဏ နှင့် အာဇိနီ ဟူသော ချန်ဒ် (အလျားအတို စည်းမျဉ်း) များသည် စည်းကမ်းတကျ သတ်မှတ်ထားပြီး အလွန်မရှည်လျား။ ထို့အတူ ရှက္ကရီ၊ အတိ-ဇဂတီ၊ အတိ-ရှက္ကရီ နှင့် တြိଷ္ဋုဘ် တို့လည်း ဖော်ပြ၍ အသိအမှတ်ပြုထားသည်။

Verse 27

पुष्पिताग्रादिभिर्वक्राभिजनैश्चारुभिः समैः मुक्ता तु भिन्नवृत्तान्ता नातिसंक्षिप्तसर्गकम्

«ပုဿပိတာဂ္ရ» (ပန်းပွင့်ထိပ်) စသည်တို့ဖြင့် အလှဆင်ထား၍ လှပသော ဝက్ర (လှည့်ကွေ့သရုပ်) နှင့် အဘိဇန (မြင့်မြတ်သော) စကားလုံးများပါဝင်ကာ သာယာညီညာသော လှုပ်ရှားသံစဉ်ရှိသည့် စာဖွဲ့ကို «မုက္တာ» ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်း၏ ဇာတ်ကွက်အစဉ်များ မတူကွဲပြားပြီး စရ္ဂ (အခန်း) များလည်း အလွန်မချုံ့ထား။

Verse 28

अतिशर्क्वरिकाष्टिभ्यामेकसङ्कीर्णकैः परः मात्रयाप्यपरः सर्गः प्राशस्त्येषु च पश्चिमः

ယခင်ဖော်ပြခဲ့သော မီတာများကို ကျော်လွန်၍ “အတိရှရ္ကဝရီ” နှင့် “ကာෂ္ဋီ” ဟူသော အမျိုးအစားများ ရှိလာသည်။ ထို့နောက် တစ်မျိုးတည်းသော ရောနှောမှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းသော ရောနှောမီတာများ ရှိသည်။ ထပ်မံ၍ မာတြာ (အသံအလျားအတို) အပေါ် မူတည်၍ ခွဲထားသော အတန်းတစ်ခု ရှိပြီး၊ ချီးမွမ်းရေး မီတာများအနက် နောက်ဆုံးဖော်ပြသော အမျိုးအစားကို “ပဿ္စိမ” ဟု ခေါ်သည်။

Verse 29

कल्पो ऽतिनिन्दितस्तस्मिन्विशेषानादरः सतां नगरार्णवशैलर्तु चन्द्रार्काश्रमपादपैः

ထိုကဗျာရေးပုံစံတွင် “ကလ္ပ” (စတိုင်တည်ဆောက်ပုံ) ကို အလွန်အမင်း ရှုတ်ချကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပညာရှိတို့ အသိအမှတ်ပြုသော ခွဲခြားချက်များကို မလေးစားဘဲ “မြို့၊ သမုဒ္ဒရာ၊ တောင်၊ ရာသီ၊ လ၊ နေ၊ အာရှရမ်၊ သစ်ပင်” စသည့် စကားလုံးများကို မသင့်လျော်စွာ သုံးစွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 30

उद्यानसलिलक्रीडामधुपानरतोत्सवैः दूतीवचनविन्यासैर् असतीचरिताद्भूतैः

ဥယျာဉ်နှင့် ရေကစားပျော်ပွဲများ၊ မဓု (ပျားရည်အရက်) သောက်သုံးခြင်း၌ စိတ်ဝင်စားသော ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ၊ ပွဲတော်အလွန်အကျွံ ခံစားခြင်းများ၊ သံတမန်မ (dūtī) ၏ သတင်းစကားကို လိမ္မာစွာ စီမံဖော်ပြသော စကားပုံစံများ၊ နှင့် သန့်ရှင်းမှုမရှိသော မိန်းမ၏ အံ့ဩဖွယ် လုပ်ရပ်များအားဖြင့်—(သူမ၏ သဘောသဏ္ဌာန်ကို) ဖော်ညွှန်းထားသည်။

Verse 31

तमसा मरुताप्यन्यैर् विभावैर् अतिनिर्भरैः कश्यप इति ज , ञ , ट च तादर्थमजहत्तत्रेति ज अनुष्टुभेति ज व्यक्तेति ञ सर्ववृत्तिप्रवृत्तञ्च सर्वभावप्रभावितम्

အမှောင်၊ လေ၊ နှင့် အလွန်ပြင်းထန်သော အခြားအင်အားများကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်နေရာ၌၊ ja-, ña-, ṭa-အစဉ်အလာများအရ ဖတ်ပုံကို “kaśyapa” ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုနေရာတွင် ja-အစဉ်အလာက “မိမိရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို မစွန့်လွှတ်ခဲ့” ဟု ဆိုပြီး၊ ထို့ပြင် “anuṣṭubh မီတာဖြင့်” ဟုလည်း ja-က ဆိုသည်။ ña-အစဉ်အလာက “ထင်ရှားသော” ဟု ဆိုသည်—ဤသို့ဆိုရာတွင် လုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးကို လှုပ်ရှားစေပြီး၊ အရှိတရား၏ အခြေအနေအားလုံးကြောင့် သက်ရောက်ခံရသော အရာကို ဖော်ညွှန်းသည်။

Verse 32

सर्वरीतिरसैः पुष्टं पुष्टङ्गुणविभूषणैः अत एव महाकाव्यं तत्कर्ता च महाकविः

ရေးဟန် (rīti) အားလုံးနှင့် အရသာ (rasa) အားလုံးဖြင့် ပြည့်ဝစွာ ပိုမိုကြွယ်ဝလာပြီး၊ ဖွံ့ဖြိုးကောင်းမွန်သော ဂုဏ် (guṇa) နှင့် အလင်္ကာရ (အလှဆင်ပညာ) များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ထိုကဗျာရေးရာကို ထို့ကြောင့် “mahākāvya” (မဟာကာဗျ—ကြီးမားသော မဟာကဗျာ) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ထိုကို ဖန်တီးသူကိုလည်း “mahākavi” (မဟာကဝိ—ကြီးမြတ်သော ကဗျာဆရာ) ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 33

वाग्वैदग्ध्यप्रधानेपि रस एवात्र जीवितम् पृथक्प्रयत्ननिर्वर्त्यं वाग्वक्रिम्नि रसाद्वपुः

စကားလုံးပညာထက်မြက်မှုက ဦးစားပေးနေသော်လည်း ဤနေရာ၌ ကဗျာ၏ အသက်ရှူသက်သာသည် “ရသ” တစ်ခုတည်းပင် ဖြစ်သည်။ စကား၏ ကွေ့ကောက်သဘောသည် သီးခြားကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း ၎င်း၏ ကိုယ်ထည်သည် “ရသ” ဖြင့်ပင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

Verse 34

चतुर्वर्गफलं विश्वग्व्याख्यातं नायकाख्यया समानवृत्तिनिर्व्यूटः कौशिकीवृत्तिकोमलः

၎င်း၏ အကျိုးရလဒ်မှာ လူဘဝ၏ အာရုံအမြင်လေးပါး (puruṣārtha) ကို ရရှိခြင်းဖြစ်ပြီး “Nāyaka” ဟူသော အမည်ဖြင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အသုံးချနိုင်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ၎င်းကို sama-vṛtta (အလျားတူ မီတာ) ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး Kauśikī vṛtti (သိမ်မွေ့လှပသော စတိုင်) သဘောအရ နူးညံ့သိမ်မွေ့သည်။

Verse 35

कलापो ऽत्र प्रवासः प्रागनुरागाह्वयो रसः सविशेषकञ्च प्राप्त्यादि संस्कृतेनेत्रेण च

ဤနေရာ၌ အကြောင်းအရာအစဉ်မှာ—pravāsa (ပြည်ပသွားခြင်းကြောင့် ခွဲခွာနေခြင်း)၊ ထို့နောက် prāg-anurāga ဟုခေါ်သော ရသ (အရင်ကတည်းက ပေါက်ဖွားလာသော ချစ်ခြင်း)၊ ထို့ပြင် sa-viśeṣaka (အထူးသဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြသည့်) ပုံစံနှင့် ရရှိခြင်း (prāpti) စသည့် အဆင့်များကိုပါ—ယဉ်ကျေးသန့်စင်သော မျက်စိ၊ အနက်အားဖြင့် စံသတ်မှတ်ထားသော သင်္သကရစ်ပညာဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်ရမည်။

Verse 36

श्लोकैर् अनेकैः कुलकं स्यात् सन्दानितकानि तत् मुक्तकं श्लोक एकैकश् चमत्कारक्षमः सता ं

ရေးသားမှုတစ်ခုသည် ရှလိုကာများစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားလျှင် kulaka ဟုခေါ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဆက်စပ်ချိတ်ဆက်ထားသော အစုကို sandānitaka ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် muktaka သည် ရှလိုကာတစ်ပုဒ်တည်းဖြစ်ပြီး၊ ပညာရှိသိမြင်သူတို့အတွက် တစ်ပုဒ်ချင်းစီကပင် ကဗျာဆန်သော အံ့ဩဖွယ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

Verse 37

सूक्तिभिः कविसिंहानां सुन्दरीभिः समन्वितः कोषो ब्रह्मापरिच्छिन्नः स विदग्धाय रोचते

ကဗျာဆရာစင်္ဟာများ၏ လှပသန့်ရှင်းသော စုက္တိများဖြင့် ပြည့်စုံသည့် خزانهတစ်ခုသည်—ဗြဟ္မာတောင် မကန့်သတ်နိုင်သည့် မကုန်ခန်းသော သိုလှောင်ရာ—ပညာရည်မြင့် ရသခံစားသူကို နှစ်သက်စေသည်။

Verse 38

आभासोपमशक्तिश् च सर्गे यद्भिन्नवृत्तता मिश्रं वपुरिति ख्यातं प्रकीर्णमिति च द्विधा श्रव्यञ्चैवाभिनेयञ्च प्रकीर्णं सकलोक्तिभिः

သရဂ (sarga) အတွင်း မီတာများကို မျိုးစုံအသုံးချပြီး Ābhāsa၊ Upamā၊ Śakti ဟူသော အလင်္ကာရများပါဝင်လျှင် ထိုရေးဖွဲ့မှုကို “Miśra-vapu” (ရောနှောသောပုံစံ) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုကို “Prakīrṇa” (အမျိုးမျိုးပေါင်းစုံ) ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး အမျိုးအစားနှစ်မျိုးရှိသည်—(၁) နားထောင်ရန် (śravya) နှင့် (၂) သရုပ်ဆောင်ရန် (ābhineya) ဖြစ်ကာ စကားပြောအပြောအဆို အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံသည်။