Adhyaya 243
Chapter 243 — Strī-lakṣaṇa (Characteristics of a Woman)
ပုရုෂ-လက္ခဏာ ဆွေးနွေးချက်ကို ပိတ်ပြီးနောက်၊ အဂ္နိပုရာဏသည် သ္တရီ-လက္ခဏာ အခန်းကို ဖွင့်ကာ မိန်းမတစ်ဦး၏ သုဘတ္ဝ (ကောင်းမြတ်မှု) ကို သတ်မှတ်ရန် နီတိ-ရှာစတြနှင့် လက္ခဏာ-ရှာစတြ အညွှန်းအဖြစ် တင်ပြသည်။ စမုဒ္ဒရ (Samudra) အဖြစ် ပြောဆိုကာ ကိုယ်အင်္ဂါနှင့် အကျင့်အပြုအမူ လက္ခဏာများ—လှပသိမ်မွေ့သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ၊ တိုင်းတာညီညာ၍ သန့်ရှင်းသော လမ်းလျှောက်ပုံ၊ ခြေဖဝါးနှင့် ရင်သား တည်ငြိမ်ညီညာမှု၊ နာဗယ်လ်က နာရီလက်တံအတိုင်း လှည့်သည့် အမင်္ဂလာမဟုတ်သော အထူးလက္ခဏာများ—ကို ရေတွက်ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ရှောင်ကြဉ်ရမည့် အမင်္ဂလာလက္ခဏာများ—ကြမ်းတမ်းမှု၊ မညီမညာမှု၊ ရန်ဖြစ်လိုမှု၊ လောဘ၊ စကားကြမ်းမှုနှင့် အမည်နှင့် ဆက်စပ်သည့် အချို့အရာများ—ကိုလည်း ဖော်ပြကာ လူမှုသဟဇာတကို ဓမ္မဆိုင်ရာ စံနှုန်းအဖြစ် ထားရှိကြောင်း ပြသသည်။ အပြင်ပန်းအလှကို အကျင့်သီလဖြင့် ချိန်ညှိကာ၊ လက္ခဏာမပြည့်စုံသော်လည်း မြတ်နိုးဖွယ် အကျင့်ကောင်းရှိလျှင် “သုဘ” ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် လက်ပေါ် အမှတ်တစ်ခုကို အပေါ်ယံကာကွယ်သင်္ကေတအဖြစ် ဖော်ပြပြီး၊ လက္ခဏာဗေဒကို အသက်ရှည်ယုံကြည်မှုနှင့် ရာဇဓမ္မ လူမှုစနစ်အတွင်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुषलक्षणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः स्त्रीलक्षणं समुद्र उवाच शस्ता स्त्री चारुसर्वाङ्गी मत्तमातङ्गगामिनी गुरूरुजघना या च मत्तपारावतेक्षणा
ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏတွင် «ပုရုသလက္ခဏ» ဟူသော အခန်း ၂၄၂ ပြီးဆုံး၏။ ယခု «စตรีလက္ခဏ» ဟူသော အခန်း ၂၄၃ စတင်၏။ သမုဒ္ဒရက ပြောသည်– «ချီးမွမ်းထိုက်သော မိန်းမသည် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအားလုံး လှပသိမ်မွေ့၍၊ မူးယစ်မ ဆင်မကဲ့သို့ လမ်းလျှောက်ပြီး၊ ပေါင်နှင့် တင်ပါး ပြည့်ဝလေးလံကာ၊ မူးယစ်ခိုငှက်၏ မျက်လုံးကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသူ ဖြစ်သည်»။
Verse 2
सुनीलकेशी तन्वङ्गी विलोमाङ्गी मनोहरा शुभा स्त्री इति ज समभूमिस्पृशौ पादौ संहतौ च तथा स्तनौ
ဆံပင်အနက်ရောင်တောက်ပ၍ ကိုယ်ခန္ဓာသိမ်မွေ့၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ အချိုးကျတင့်တယ်ကာ ရုပ်ရည်ချစ်စရာကောင်းပြီး၊ ခြေထောက်နှစ်ဖက် မြေပြင်ကို ညီညီထိကာ ရင်သားများ တင်းရင်းကောင်းမွန်စွာ တည်ရှိလျှင် ထိုမိန်းမကို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမဟု ခေါ်သည်။
Verse 3
नाभिः प्रदक्षिणावर्ता गुह्यमश्वत्थपत्रवत् गुल्फौ निगूढौ मध्येन नाभिरङ्गुष्ठमानिका
နာဗီသည် ညာဘက်သို့ လှည့်ဝိုင်းသော (နာရီလက်တံအတိုင်း) ပုံရှိရမည်။ လျှို့ဝှက်အင်္ဂါသည် အရှဝတ္ထ (သန့်ရှင်းသော ဗောဓိပင်) ရွက်ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ဖြစ်ရမည်။ ခြေခေါက်များသည် ထင်ရှားမနေဘဲ ဖုံးကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ရမည်။ နာဗီ၏ အလယ်အကျယ်သည် လက်မတစ်ချောင်းအရွယ် ဖြစ်ရမည်။
Verse 4
जठरन्न प्रलम्बञ्च रोमरूक्षा न शोभना नर्क्षवृक्षनदीनाम्नी न सदा कलहप्रिया
ဗိုက်ပူပူမဖြစ်ရ၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ယားယံလျှောကျမနေစေရ။ ဆံပင်/အမွှေးအမျှင် ကြမ်းတမ်း၍ မလှပသင့်။ ဝက်ဝံ၊ သစ်ပင်၊ မြစ်တို့နှင့် ဆက်စပ်သော အမည်မထားသင့်၊ အမြဲတမ်း ရန်ဖြစ်ချင်သူလည်း မဖြစ်သင့်။
Verse 5
न लोलुपा न दुर्भाषा शुभा देवादिपूजिता गण्डैर् मधूकपुष्पाभैर् न शिराला न लोमशा
သူမသည် လောဘမရှိ၊ အပြောအဆိုဆိုးမရှိ၊ မင်္ဂလာရှိ၍ နတ်တို့နှင့် အခြားသူတို့ကလည်း ရိုသေကန်တော့ကြသည်။ သူမ၏ ပါးပြင်သည် မဓူကပန်းကဲ့သို့ ဖြစ်၍ သွေးကြောမထင်ရှား၊ အမွှေးအမျှင်လည်း မထူထပ်လွန်ကဲ။
Verse 6
न संहतभ्रूकुटिला पतिप्राणा पतिप्रिया अलक्षणापि लक्षण्या यत्राकारास्ततो गुणाः
သူမသည် မျက်ခုံးကို ချုပ်ကပ်၍ ကွေးကောက်နေသူ မဖြစ်သင့်။ ခင်ပွန်းကို အသက်ရှူသကဲ့သို့ အရေးကြီးစွာထား၍ ခင်ပွန်းချစ်ခင်သူ ဖြစ်ရမည်။ အပြင်ပန်းအလှအပ လက္ခဏာမပြည့်စုံသော်လည်း မင်္ဂလာလက္ခဏာရှိသူဟု ဆိုနိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ အကျင့်အကြံနှင့် အနေအထားကောင်းရာမှ ဂုဏ်သတ္တိတို့ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 7
भुवङ्कनिष्ठिका यस्या न स्पृशेन्मृत्युरेव सा
လက်သန်းတွင် «ဘုဝင်္က» အမှတ်လက္ခဏာရှိသော မိန်းမကို မရဏတရားတောင် မထိခိုက်နိုင်ဟု ဆိုသည်။
Frequently Asked Questions
It outlines auspicious and inauspicious characteristics—both physical and behavioral—used within lakṣaṇa-śāstra and nīti-śāstra to evaluate suitability and harmony in social life, while emphasizing that virtuous conduct can outweigh mere external features.
The chapter discourages quarrelsomeness, greed, and harsh or foul speech, presenting social temperament as a dharmic indicator of auspiciousness.
It states that even if outward marks are lacking, one may still be considered auspicious when noble demeanor and conduct are present—because virtues arise from character and behavior.