Adhyaya 363
Chapter 363: नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः (Groups of terms for Men, Brahmins, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras)
အဂ္နိဘုရားသည် ကိုရှာ (Lexicon) အစဉ်ကို ဆက်လက်၍ ယခင်အဓ್ಯಾಯ၌ မြေ၊ တော၊ ဆေးပင်တို့ကဲ့သို့ ပတ်ဝန်းကျင်အမျိုးအစားများမှ လူကိုအခြေပြု ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုသို့ ပြောင်းလဲတင်ပြသည်။ ဤအခန်းတွင် “ယောက်ျား”“မိန်းမ”“သတို့သမီး” အတွက် အဓိပ္ပါယ်တူစကားများကို စတင်列ပြပြီး၊ လူမှုရေးနှင့် သီလပိုင်းအရ သတ်မှတ်ထားသော မိန်းမအမျိုးအစားများ၊ ဆွေမျိုးနှင့် မျိုးရိုး (sapinda/sanābha; gotra) နှင့် လင်–မယား အိမ်ထောင်ရေးအမည်များကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် သန္ဓေ၊ မျိုးပွားရေးစကားလုံးများ၊ ကိုယ်ခန္ဓာအခြေအနေ/မသန်စွမ်းမှု၊ ရောဂါအမည်များ (အထူးသဖြင့် အရေပြားရောဂါနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း/ချွတ်ယွင်းရောဂါများ) နှင့် ကိုယ်တွင်းဓာတ်ပစ္စည်းများ (သုတ်ရည်၊ အသား၊ အဆီ၊ သွေးကြော) စသည့် အနာတမီနည်းပညာဆိုင်ရာ စာရင်းသို့ ဝင်ရောက်သည်။ အရိုးနှင့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ၊ သဒ္ဒါလိင်သတ်မှတ်ချက်များ၊ တင်ပါးနှင့် လိင်အင်္ဂါမှ စ၍ ပခုံး၊ လက်သည်း၊ လည်ပင်းပိုင်း၊ ဆံပင်အထိ ကိုယ်အင်္ဂါစကားလုံးများကို အသေးစိတ်列ပြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အတိုင်းအတာ (aṅgula, vitasti, ratni/aratni)၊ အလှဆင်နှင့် ဝတ်စုံ၊ အလှဆင်ပစ္စည်း၊ အထည်အလိပ်၊ အရွယ်အစားဖော်ပြချက်နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံပုံစံများကို သတ်မှတ်ကာ အမည်ပေးခြင်းတိကျမှုဖြင့် လောကီပညာများကို ဓမ္မဗဟုသုတအဖြစ် ဖတ်ရှုနိုင်စေသည့် အဂ္နိပုရာဏ၏ နည်းလမ်းကို ပြသသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे भूमिवनौषध्यादिवर्गा नाम द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः अग्निर् उवाच नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गान्वक्ष्ये ऽथ नामतः नरः पञ्चजना मर्त्य यद्योषावंला वधूः
ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ “မြေ၊ တော၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင် စသည်တို့၏ အမည်အုပ်စုများ” ဟူသော အခန်းသည် ၃၆၂ ဖြစ်၏။ ယခု ၃၆၃ အခန်း “လူ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ က္ෂတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျ၊ ရှူဒ္ရ အမည်အုပ်စုများ” ကို စတင်၏။ အဂ္နိ မိန့်တော်မူသည်— “ယခု ငါသည် အမည်ဖြင့် အုပ်စုများကို ဆိုမည်။ ‘ယောက်ျား’ အတွက် nara, pañcajana, martya; ‘မိန်းမ’ အတွက် yadyoṣā, avaṃlā; ‘သတို့သမီး/ဇနီး’ အတွက် vadhū” ဟူ၏။
Verse 2
कान्तार्थिनी तु या याति सङ्केतं साभिसारिका कुलटा पुंश् चल्यसती नग्निका स्त्री च कोटवी
ချစ်သူကို တမ်းတ၍ ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသော တွေ့ဆုံရာနေရာသို့ သွားသော မိန်းမကို abhīsārikā ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် kulaṭā၊ puṃścalī၊ asatī ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြပြီး၊ အချို့အသုံးအနှုန်းများတွင် nagnikā နှင့် koṭavī ဟူ၍လည်း ဆိုကြသည်။
Verse 3
कात्यायन्यर्धवृद्धा या सैरिन्ध्री परवेश्मगा असिक्री स्यादवृद्धा या मलिनी तु रजस्वला
အသက်အရွယ် “တစ်ဝက်တိုးတက်လာသူ” ကို Kātyāyanī ဟု ခေါ်သည်။ အခြားသူ၏အိမ်သို့ သွားနေထိုင်၍ အားကိုးသူ/အမှုထမ်းအဖြစ် ရှိသူကို Sairindhrī ဟု ခေါ်သည်။ အသက်မတိုးတက်သေးသူကို Asikrī ဟု ခေါ်ပြီး၊ ရာသီလာသော မိန်းမကို Malinī ဟု ခေါ်သည်။
Verse 4
वारस्त्री गणिका वेश्या भ्रातृजायास्तु यातरः ननान्दा तु स्वसा पत्युः सपिण्डास्तु सनाभयः
vārastrī သည် အပျော်အပါးမိန်းမ (courtesan) ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူ gaṇikā နှင့် veśyā (အများပြည်သူဆိုင်ရာ မိန်းမ/ပြည့်တန်ဆာ) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ကိုယ့်အစ်ကို၏ ဇနီးကို yātarā ဟု ခေါ်ပြီး၊ ခင်ပွန်း၏ အစ်မ/ညီမကို nanāndā ဟု ခေါ်သည်။ တူညီသော ဘိုးဘွားကိုယ်ခန္ဓာလိုင်းကို မျှဝေသူတို့ကို sapiṇḍa ဟု ခေါ်၍၊ တူညီသော သားအိမ်လိုင်းကို မျှဝေသူတို့ကို sanābha ဟု ခေါ်သည်။
Verse 5
समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजास्समाः सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः
တစ်ဝမ်းတည်းဖြစ်သူ၊ မိခင်တူမွေးဖွားသူ၊ တူညီသော သားအိမ်လိုင်းရှိသူ၊ အတူတကွ မွေးဖွားသူတို့ကို တူညီသဘောထားကြသည်။ ထိုနည်းတူ gotra တူသူ၊ ဆွေမျိုး၊ jñāti (အမျိုးအနွယ်)၊ bandhu (ဆက်နွယ်သူ) နှင့် ကိုယ့်ဘက်သား/ကိုယ့်လူမျိုးတို့ကိုလည်း တူညီသဘောထားကြသည်။
Verse 6
दम्पती जम्पती भार्यापती जायापती च तौ गर्भाशयो जरायुः स्यादुल्वञ्च कललो ऽस्त्रियां
လင်မယားနှစ်ဦးကို dampatī, jampatī, bhāryāpatī နှင့် jāyāpatī ဟု ခေါ်ကြသည်။ သားအိမ်ကို garbhāśaya ဟု ခေါ်၍၊ သန္ဓေသားအမြှေး/မွေးပြီးနောက်အမြှေးကို jarāyu ဟု ခေါ်သည်။ ulva (သန္ဓေသားဖုံးအုပ်အမြှေး) နှင့် kalala (အစောပိုင်းသန္ဓေသားအစု) သည် မိန်းမနှင့် ဆက်စပ်သုံးသော အမည်များ ဖြစ်သည်။
Verse 7
गर्भो भ्रुण इमौ तुल्यौ क्लीवं शण्डो नपुंसकम् स्यादुत्तानशया डिम्भा बालो माणवकः स्मृतः
garbha နှင့် bhruṇa သည် (သန္ဓေသား/ဖွားမီကလေး) အဓိပ္ပါယ်တူသော စကားလုံးများ ဖြစ်သည်။ klība, śaṇḍa နှင့် napuṁsaka သည် မျိုးပွားမနိုင်သော/အင်အားမရှိသော ယောက်ျားကို ဆိုလိုသည်။ ḍimbha သည် ကျောပေါ်လဲအိပ်နေသော မွေးကင်းစကလေး ဖြစ်ပြီး bāla ကို māṇavaka (ကလေးငယ်/ယောက်ျားကလေး) ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 8
पिचिण्डिलो वृहत्कुक्षिरवभ्रटो नतनासिके विकलाङ्गस्तु पोगण्ड आरोग्यं स्यादनामयम्
ကိုယ်ခန္ဓာက တင်းကျပ်ကွေးကောက်/အဖုအထစ်ရှိသူ သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ကြီးသူ၊ ခေါင်းပြောင်သူ (သို့) ဆံပင်ပျက်စီးသူ၊ နှာခေါင်းကျသူ၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းချို့ယွင်းသူနှင့် လည်ပင်းကြီးရောဂါ (goitre) ခံစားသူတို့အတွက်—ကျန်းမာရေး ရရှိပြီး ရောဂါကင်းစင်လာမည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 9
स्यादेडे वधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुनिः क्षयः शोषश् च यक्ष्मा च प्रतिश्यायुस्तु पीनसः
eḍa ဟုခေါ်သော အခြေအနေတွင် နားမကြားဖြစ်လာသည်။ kubja တွင် ကျောကုန်းဖြစ်သည်။ gaḍula တွင် ကိုယ်ခန္ဓာတင်းကျပ်၍ မသန်စွမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ kukara တွင် ချုံ့ကွေးခြင်း/ခြေလက်မသန်ခြင်း (kuni) ဖြစ်သည်။ kṣaya (စားလျော့ခြင်း), śoṣa (ခြောက်သွေ့ပိန်ပါးခြင်း) နှင့် yakṣmā (တီဘီ/ရင်ခေါင်းရောဂါ) သည် ဆက်စပ်သော အမည်များ ဖြစ်ပြီး pratiśyāya (နှာစေး) ကို pīnasa (နှာခေါင်းရောင်ရမ်းရောဂါ) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 10
स्त्री क्षुत्क्षुतं क्षयं पुंसि कासस्तु क्षवथुः पुमान् शोथस्तु श्वयथुः शोफः पादस्फोटो विपादिका
မိန်းမလိင်ပုံစံတွင် kṣutkṣutam (နှာချေခြင်း) ဟု ဆိုပြီး ယောက်ျားလိင်ပုံစံတွင် kṣayam ဟု ဆိုသည်။ kāsa (ချောင်းဆိုး) သည် ယောက်ျားလိင် စကားလုံးဖြစ်ပြီး kṣavathu (နှာချေ) လည်း ယောက်ျားလိင် ဖြစ်သည်။ śotha (ဖောရောင်/ရေဖော) သည် śvayathu နှင့် śopha တို့နှင့် ကိုက်ညီ하며 pāda-sphoṭa (ခြေဖျားကွဲ/အဖုဖောင်း) ကို vipādikā ဟု ခေါ်သည်။
Verse 11
किलासं सिध्नकच्छान्तु पाम पामा विचर्चिका कोठो मण्डलकं कुष्ठं श्वित्रे द्रुर् नामकार्शसी
ကီလာသ၊ စိဒ္ဓနက၊ ကစ္ဆ၊ ပါမ၊ ပါမာ၊ ဝိစရ္စိကာ၊ ကိုဋ္ဌ၊ မဏ္ဍလက၊ ကုဋ္ဌ၊ ရွွိတြ၊ ဒြုဟ် နှင့် နာမကာရ္ရှသီ—ဤတို့သည် အရေပြားရောဂါအမည်များ ဖြစ်သည်။
Verse 12
अनाहस्तु विबन्धः स्याद्ग्रहणी रुक्प्रवाहिका वीजवीर्येन्द्रयं शुक्रं पललं क्रव्यमामिषं
‘အနာဟ’ ကို ‘ဝိဗန္ဓ’ (အတားအဆီး/ဝမ်းချုပ်) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ‘ဂြဟဏီ’ နှင့် ‘ရုက်-ပရဝါဟိကာ’ (နာကျင်ဝမ်းလျှော/ဝမ်းပျက်) ဟူသော ရောဂါများရှိသည်။ ထို့ပြင် vīja (မျိုးစေ့), vīrya (သန္ဓေဓာတ်), indriya (အင်္ဒြိယ), śukra (သုက်), palala (အသား), kravya (အသားစိမ်း), āmiṣa (အသား) ဟူသည်တို့။
Verse 13
वुक्काग्रमांसं हृदयं हन्मेदस्तु वपा वसा पश्चाद्ग्रीवा शिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा
ကျောက်ကပ်အဖျားရှိ အသားကို vukkāgra-māṃsa ဟုခေါ်သည်။ နှလုံးကို hṛdaya ဟုခေါ်သည်။ မေးရိုးအပိုင်းရှိ အဆီကို han-medas ဟုဆိုသည်။ အူအပေါ်အဆီအလွှာ (omentum) ကို vapā ဟုခေါ်သည်။ အဆီကို vasā ဟုဆိုသည်။ လည်ပင်းနောက်ဘက်ကို paścād-grīvā ဟုခေါ်သည်။ သွေးကြောဝင် (vein) ကို śirā ဟုခေါ်သည်။ လည်ပင်းဘေး/နောက်ကပ်ကို manyā ဟုဆိုသည်။ ပြွန်သဏ္ဍာန် လမ်းကြောင်းကို nāḍī ဟုခေါ်ပြီး သွေးကြောထွက် (artery) ကို dhamanī ဟုခေါ်သည် (śirā နှင့် ကွဲပြားသည်)။
Verse 14
तिलकं क्तोम मस्तिष्कं द्रूषिका नेत्रयोर्मलम् अन्त्रं पुरी तद्गुल्मस्तु प्लीहा पुंस्य् अथ वस्नसा
‘တိလက’ သည် နဖူးအမှတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ‘က္တိုမ’ သည် ဤနေရာတွင် ခေါင်းကို ဆိုလိုပြီး ‘မသ္တိရှ္က’ သည် ဦးနှောက်ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဒြူရှိကာ’ သည် မျက်စိ၏ အညစ်အကြေး/အရည်ယို ဖြစ်သည်။ ‘အန္တရ’ သည် အူများ၊ ‘ပုရီ’ သည် မစင်၊ ‘ဂုလ္မ’ သည် ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဖုအထစ် (အကျိတ်ကဲ့သို့)၊ ‘ပလီဟာ’ သည် လိမ့်ပင် (spleen) ဖြစ်ပြီး ‘ဝသ္နသာ’ သည် အမျိုးသားအင်္ဂါ/ဖွားမြင်နိုင်စွမ်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
Verse 15
स्नायुः स्त्रियां कालखण्डयकृती तु समे इमे स्यात् कर्पूरः कपालो ऽस्त्री कीकसङ्कुल्यमस्थि च
snāyu (ကြော/အရွတ်) ဟူသော စကားလုံးသည် မိန်းမလိင် ဖြစ်သည်။ kālakhaṇḍa နှင့် yakṛtī ဟူသော စကားလုံးများသည် လိင်နှစ်မျိုးလုံး သုံးနိုင်သော (common gender) ဖြစ်သည်။ karpūra (ကမ္ဖော်), kapāla (ခေါင်းခွံ/ခွက်), kīkasaṅkulya နှင့် asthi (အရိုး) ဟူသော စကားလုံးများသည် မိန်းမလိင် မဟုတ် (အထီး/နပုန်း လိင်) ဟု သုံးစွဲကြသည်။
Verse 16
स्याच्छरीरास्थ्नि कङ्कालः पृष्ठास्थ्नि तु कशेरुका शिरो ऽस्थनि करोटिः स्त्री पार्श्वास्थनि तु पर्शुका
ကိုယ်ခန္ဓာရှိ အရိုးများကို «ကင်္ကာလ» (kaṅkāla) ဟု ခေါ်သည်။ ကျောဘက်အရိုးများကို «ကရှေရုကာ» (kaśerukā) ဟု ခေါ်၍ ကျောရိုးတန်းကို ဆိုလိုသည်။ ခေါင်းခွံအရိုးကို မိန်းမသုံးအမည် «ကရောတိ» (karoṭi) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ဘက်ခြမ်းအရိုးများကို «ပရှုကာ» (parśukā) ဟု ခေါ်၍ နံရိုးများ ဖြစ်သည်။
Verse 17
अङ्गं प्रतीको ऽवयवः शरीरं वर्ष्म विग्रहः कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती
အင်္ဂါတစ်ခုကို «aṅga» ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းကို «pratīka» သို့မဟုတ် «avayava» ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာကို «śarīra», «varṣman», သို့မဟုတ် «vigraha» ဟု ခေါ်ကြသည်။ တင်ပါး/ခါးကို «kaṭa» သို့မဟုတ် «nā» ဟု ခေါ်သည်။ တင်ပါးအရိုးကို «śroṇi-phalaka» ဟု ခေါ်သည်။ ခါးကို «kaṭi» ဟု ခေါ်ပြီး တင်ပါးအုံ/တင်ပါးကို «śroṇi» ဟု ခေါ်ကာ «kakudmatī» ဟုလည်း အမည်ပေးထားသည်။
Verse 18
पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीवे तु जघनं पुरः कूपकौ तु नितम्बस्थौ द्वयहीने ककुन्दरे
အမျိုးသမီး၏ ခါး/တင်ပါးနှင့် ဆိုင်သော နောက်ဘက် (တင်ပါးဒေသ) ကို «nitamba» ဟု ခေါ်သည်။ ကလီဗ (eunuch) အတွက် ထိုနေရာကို «jaghana» ဟု ခေါ်သည်။ တင်ပါးပေါ်ရှိ အနိမ့်အမြင့် ချိုင့်နှစ်ခုကို «kūpaka» ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနှစ်ခု မရှိသော နေရာကို «kakundara» ဟု ခေါ်သည်။
Verse 19
स्त्रियां स्फिचौ कटिप्रोथावुपस्थो वक्ष्यमाणयोः भगं योनिर्द्वयोः शिश्नो मेढ्रो मेहनशेफसी
မိန်းမတွင် တင်ပါးကို «sphic» ဟု ခေါ်သည်။ ခါး/တင်ပါးကို «kaṭi» ဟု ခေါ်သည်။ တင်ပါးအုံ၏ ထင်ရှားသော အထွတ်ကို «protha» ဟု ခေါ်သည်။ လိင်အင်္ဂါဒေသကို «upastha» ဟု ခေါ်သည်။ လိင်နှစ်မျိုးလုံးအတွက် မိန်းမလိင်အင်္ဂါကို «bhaga» နှင့် «yoni» ဟု ခေါ်ကြသည်။ ယောက်ျားလိင်အင်္ဂါကို «śiśna», «meḍhra», «mehana», «śephas» ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 20
पिचिण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं कुचौ स्तनौ चूचुकन्तु कुचाग्रं स्यान्न ना क्रोडं भुजान्तरम्
«kukṣi» (piciṇḍa ဟုလည်း ခေါ်) သည် ဝမ်းဗိုက်ကို ဆိုလိုသည်။ «jaṭhara» နှင့် «udara» တို့လည်း ဝမ်းဗိုက် (abdomen) ကို ဆိုလိုပြီး «tunda» သည် ဝမ်းဖောင်း/ဗိုက်ကြီးကို ဆိုလိုသည်။ «kuca» နှင့် «stana» တို့သည် ရင်သားကို ဆိုလိုသည်။ «cūcuka» သည် နို့ခေါင်းဖြစ်ပြီး «kucāgra» လည်း ရင်သားအဖျားကို ညွှန်းသည်။ «kroḍa» သည် လက်ခေါင်းအောက် (လက်နှစ်ဖက်ကြားနေရာ) ကို ဆိုလိုသည်။
Verse 21
स्कन्धो भुजशिरो ऽंशो ऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी पुनर्भवः कररुहो नखो ऽस्त्री नखरो ऽस्त्रियां
«စ్కန္ဓ» (ပခုံး), «ဘုဇသိရ» (လက်မောင်းအပေါ်ပိုင်း) နှင့် «အံၡ» (ပခုံးအပေါ်) တို့သည် မိန်းလိင်မဟုတ်။ «သန္ဓိ» (အဆစ်) သည် ထိုလိင်တူပင် ဖြစ်သည်။ «ဇတ္ရုဏီ» (လည်ပင်းအရိုး/ကလဗီကယ်) သည် မိန်းလိင်။ «ပုနರ್ಭဝ» (ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း) သည် ယောက်ျားလိင်။ «ကရရုဟ» (လက်သည်း; လက်မှပေါက်လာသောအရာ) နှင့် «နခ» (လက်သည်း) တို့သည် မိန်းလိင်မဟုတ်; «နခရ» (ခြေသည်း/ချွန်) ကို နပုংসကလိင်ဖြင့် သုံးသည်။
Verse 22
प्रदेशतालगोकर्णास्तर्जन्यादियुते तते अङ्गुष्ठे सकनिष्ठे स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः
«ပရဒေၑ», «တာလ», «ဂိုကဏ္ဏ» ဟူသော အတိုင်းအတာများကို လက်ညှိုးနှင့် အခြားလက်ချောင်းများနှင့်အတူ ယူ၍၊ ထို့နောက် လက်မနှင့် လက်ချောင်းအသေးဆုံး (ကနိဋ္ဌာ) ကို ခွာဆန့်လျှင် «ဝိတස්တိ» ကို ရပြီး၊ ၎င်းသည် «အင်္ဂုလ» ၁၂ ခု (လက်ချောင်းအနံ) နှင့် တူညီသည်။
Verse 23
पाणौ च पेटप्रतलप्रहस्ता विस्तृताङ्गुलौ बद्धमुष्टिकरो रत्निररत्निः स कनिष्ठवान्
«ပါဏိ» (လက်ဖဝါးဖွင့်) ကို «ပေဋ», «ပရတလ» နှင့် «ပရဟတ္သ» ဟုလည်း ခေါ်သည်။ လက်ချောင်းများကို ဖြန့်လျှင် «ဝိသ္တෘတအင်္ဂုလ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ လက်ကို မုဋ္ဌိပိတ်ကာ ကုပ်လျှင် «ဗဒ္ဓမုဋ္ဌိကရ» ဟု ခေါ်သည်။ «ရတ္နိ» ဟူသော အတိုင်းအတာကို «အရတ္နိ» ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ ၎င်းသည် လက်ချောင်းအသေးဆုံး (ကနိဋ္ဌာ) အဆုံးထိ ဖြစ်သည်။
Verse 24
कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सावटुर्घाटा कृकाटिका अधः स्याच्चिवुकञ्चौष्ठादथ गण्डौ गलो हनुः
ခရုခွံကဲ့သို့ လည်ပင်းကို «ကမ္ဗုဂ္ရီဝါ» ဟု ခေါ်သည်။ လည်ပင်းတွင် လိုင်းသုံးကြောင်း ပါလျှင် «တရိရေးခါ» ဟု ခေါ်သည်။ နောက်ခေါင်း/လည်ပင်းအောက်ပိုင်းကို «သာဝဋုရ္ဃာဋာ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ လည်ပင်းဆုံရာကို «ကೃကာဋိကာ» ဟု ခေါ်သည်။ အောက်ဘက်တွင်—မေးစေ့ «စိဝုက», နှုတ်ခမ်းအပိုင်း «စေါဋ္ဌ», ထို့နောက် ပါး «ဂဏ္ဍ», လည်ချောင်း/လည်ပင်း «ဂလ», နှင့် မေးရိုး «ဟနု» တို့ ဖြစ်သည်။
Verse 25
अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ कटाक्षो ऽपाङ्गदर्शने चिकुरः कुन्तलो बालः प्रतिकर्म प्रसाधनम्
မျက်စိ၏ အပြင်ဘက်ထောင့်များကို «အပာင်္ဂ» ဟု ခေါ်သည်။ မျက်စိထောင့်မှ လှည့်ကြည့်သည့် ဘေးကြည့်ကို «ကဋာက္ṣ» ဟု ခေါ်သည်။ ဆံပင်ကို «စိကူရ» သို့မဟုတ် «ကုန္တလ» ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ «ဗာလ» သည်လည်း ဆံပင်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ သန့်စင်အလှပြင်လုပ်ရပ်များကို «ပရတိကရ္မ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ အလှဆင်တန်ဆာတင်ခြင်းကို «ပရသာဓန» ဟု ခေါ်သည်။
Verse 26
आकाल्पवेशौ नेपथ्यं प्रत्यक्षं खेलयोगजम् चूडामणिः शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः
အာကလ္ပ (ākalpa) နှင့် ဝေရှ (veśa) တို့သည် ဇာတ်ခုံဝတ်စုံ (nepathya) ဖြစ်ပြီး၊ မျက်မြင်အလှဆင်မှုသည် ကစားသဘင်/ဖျော်ဖြေမှုဆိုင်ရာ အသုံးချခြင်း (khela-yoga) မှ ပေါ်ထွက်သည်။ စူဍာမဏိ (cūḍāmaṇi) သည် ခေါင်းပေါ်ရတနာဖြစ်၍၊ တရလ (tarala) သည် လည်ဆွဲအလယ်၌ ချိတ်ဆွဲနေသော ပန်းတိုင်/ပန်ဒန် ဖြစ်သည်။
Verse 27
कर्णिका तालपत्रं स्याल्लम्बनं स्याल्ललन्तिका मञ्जीरो नूपुरं पादे किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका
ကဏ္ဏိကာ (karṇikā) နှင့် တာလပတ္တ (tāla-patra) တို့သည် နားအလှဆင် (နားကပ်) ၏ အမည်များဖြစ်သည်။ လမ္ဗန (lambana) နှင့် လလန္တိကာ (lalantikā) တို့သည် ချိတ်ဆွဲအလှဆင်၏ အမည်များလည်း ဖြစ်သည်။ ခြေတွင် မဉ္ဇီရ (mañjīra) နှင့် နူပုရ (nūpura) သည် ခြေကောက် (anklet) ကို ဆိုလိုပြီး၊ ကိင်္ကိဏီ (kiṅkiṇī) သည် အလှဆင်သုံး ခေါင်းလောင်းငယ် ဖြစ်သည်။
Verse 28
दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता पटच्चरं जीर्णवस्त्रं संव्यानञ्चोत्तरीयकम्
«အလျား» ကို အာယာမ (āyāma) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ «အမြင့်» သည် အာရောဟ (āroha) ဖြစ်သည်။ «ပတ်လည်အကျယ်/ဝိုင်းပတ်» သည် ပရိဏာဟ (pariṇāha) ဖြစ်ပြီး «အကျယ်ပြန့်မှု» သည် ဝိသာလတာ (viśālatā) ဖြစ်သည်။ ပဋစ္စရ (paṭaccara) ဆိုသည်မှာ စုတ်ပြဲသောအထည်၊ အဟောင်းအဝတ် (jīrṇa-vastra) ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရုံဝတ်သည့် အဝတ် (saṃvyāna) ကိုလည်း အပေါ်အဝတ် (uttarīyaka) ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 29
रचना स्यात् परिस्पन्द आभोगः परिपूर्णता समुद्गकः सम्पुटकः प्रतिग्राहः पतद्ग्रहः
ရစနာ (racanā) ဟူသည် စီစဉ်ဖွဲ့စည်းမှုဖြစ်ပြီး အမျိုးအစားများမှာ— ပရိစပန္ဒ (parispanda) တုန်ခါလှုပ်ရှားမှု၊ အာဘောဂ (ābhoga) ပြန့်ကားပြည့်ဝမှု၊ ပရိပူရဏတာ (paripūrṇatā) ပြည့်စုံပြည့်ဝမှု၊ စမုဒ္ဂက (samudgaka) သေတ္တာကဲ့သို့ ပိတ်အုံခြင်း၊ စမ္ပုဋက (sampuṭaka) အတွဲသေတ္တာ/ကပ်ဆူးပုံ ပိတ်အုံခြင်း၊ ပရတိဂြာဟ (pratigrāha) တန်ပြန်လက်ခံအုံ၊ နှင့် ပတဒ္ဂြဟ (patadgraha) ကျသွားသမျှကို ဖမ်းလက်ခံသည့် အုံ ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
Precision of nomenclature: the chapter standardizes synonym sets across social identity (kinship/gotra), medical description (skin diseases, wasting disorders, rhinitis), anatomy (vessels, organs, bones), and metrology (vitasti = 12 aṅgulas; ratni/aratni).
By treating correct naming and classification as dharmic discipline: accurate vocabulary supports right ritual usage, clear legal/kinship understanding, and reliable medical description—aligning worldly competence (Bhukti) with ordered dharma conducive to Mukti.
Human and female-type terms; kinship/lineage sets; conjugal and reproductive vocabulary; disability and disease lists (notably skin ailments); bodily substances and vessels; skeletal/body-part nomenclature; measures of length; and adornment/clothing/ornament terms.